ΔΙΕΘΝΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ: H λιτότητα δεν μπορεί να σώσει την Ευρώπη

Toυ Paul Krugman / The New York Times

Μέχρι πριν από λίγες ημέρες όλα έδειχναν ότι η Ευρώπη είχε επιτέλους θέσει την κατάσταση υπό έλεγχο. Υποσχόμενη να αγοράσει τα ομόλογα των υπερχρεωμένων χωρών, η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα καθησύχασε τις αγορές. Το μόνον που έπρεπε να κάνουν οι υπερχρεωμένες χώρες ήταν να συμφωνήσουν σε όλο και περισσότερη και βαθύτερη λιτότητα, αυτός ήταν ο όρος δηλαδή για τη δανειοδότησή τους από την ΕΚΤ.

Σε όλα αυτά, όμως, εμπλέκονται άνθρωποι. Ξαφνικά η Ισπανία και η Ελλάδα συγκλονίζονται από απεργίες και τεράστιες πορείες διαμαρτυρίας. Ο κόσμος στις δύο αυτές χώρες δηλώνει πως έχει φθάσει στα όριά του: με την ανεργία στα επίπεδα της Μεγάλης Υφεσης και ανθρώπους από την πρώην μεσαία τάξη να ψάχνουν στα σκουπίδια, η λιτότητα έχει υπερβεί τα όρια. Και αυτό σημαίνει πως μπορεί τελικά να μην υπάρξει συμφωνία. 

Τόση λιτότητα δεν εξυπηρετεί καμία σκοπιμότητα.

Ας εξετάσουμε την Ισπανία. Ποιο είναι το πραγματικό οικονομικό πρόβλημα; 

Βασικά η Ισπανία υφίσταται τον αντίκτυπο μιας τεράστιας φούσκας της αγοράς κατοικίας που προκάλεσε αλματώδη οικονομική άνοδο και μια περίοδο πληθωρισμού και δημιούργησε πρόβλημα ανταγωνιστικότητας στην ισπανική βιομηχανία. Οταν έσκασε η φούσκα, η Ισπανία κλήθηκε να ανακτήσει την ανταγωνιστικότητά της και αυτό είναι μια επώδυνη διαδικασία που θα κρατήσει χρόνια. Εκτός από την περίπτωση που εγκαταλείψει το ευρώ, μια απόφαση που κανείς δεν θέλει να λάβει, είναι καταδικασμένη σε μια μακρά περίοδο υψηλής ανεργίας.

Ωστόσο, αυτή η πιθανώς αναπόφευκτη οδύνη μεγεθύνεται από τις ραγδαίες περικοπές δαπανών που δεν στοχεύουν παρά στο να την προκαλέσουν. Αιτία των προβλημάτων της Ισπανίας δεν ήταν η ασωτία της κυβέρνησής της. Αντιθέτως, στην αρχή της κρίσης παρουσίαζε δημοσιονομικό πλεόνασμα και χαμηλό χρέος. Τα μεγάλα ελλείμματα εμφανίστηκαν όταν υποχώρησε η οικονομία και μαζί με αυτήν και τα έσοδα.

Σχετική μελέτη του ΔΝΤ καταδεικνύει πως οι περικοπές δαπανών σε συρρικνούμενες οικονομίες μπορούν να πλήξουν την εμπιστοσύνη των επενδυτών. Με άλλα λόγια, η Ισπανία δεν χρειάζεται λιτότητα. Τι εξυπηρετούν λοιπόν οι απαιτήσεις για περισσότερη οδύνη;

Εν μέρει η εξήγηση είναι πως και στην Ευρώπη, όπως και στην Αμερική, είναι πολλοί οι Πολύ Σοβαροί Ανθρωποι που προσηλυτίστηκαν στη λατρεία της λιτότητας και πείστηκαν πως τα δημοσιονομικά ελλείμματα και όχι η μαζική ανεργία είναι ο κίνδυνος και ότι η μείωση των ελλειμμάτων θα λύσει το πρόβλημα που δημιούργησαν οι ακρότητες του ιδιωτικού τομέα. Οι Γερμανοί αξιωματούχοι σκιαγραφούν την κρίση του ευρώ ως ένα παιχνίδι ηθικής, μια ιστορία χωρών που ζούσαν πάνω από τις δυνάμεις τους και τώρα αντιμετωπίζουν τον απολογισμό. Και δεν έχει καμία σημασία ότι δεν συνέβη αυτό ούτε και το ότι οι γερμανικές τράπεζες έπαιξαν ρόλο στη δημιουργία της ισπανικής φούσκας. Εγκλημα και τιμωρία είναι η θεωρία τους.

Το χειρότερο είναι, όμως, πως αυτό πιστεύουν οι περισσότεροι Γερμανοί ψηφοφόροι επειδή έτσι τους έχουν πει οι πολιτικοί τους. Οι Γερμανοί πολιτικοί αρνούνται να προσφέρουν τον αναγκαίο δανεισμό στην Ισπανία και στις άλλες χώρες προτού τις τιμωρήσουν, καθώς ανησυχούν για την αντίδραση των ψηφοφόρων που νομίζουν πως πληρώνουν τις συνέπειες της ασωτίας των νοτίων. 

Αν η Γερμανία θέλει να σώσει το ευρώ, πρέπει να αφήσει την ΕΚΤ να κάνει ό,τι είναι αναγκαίο για να σώσει τις υπερχρεωμένες χώρες και πρέπει να το κάνει χωρίς να ζητήσει περιττό πόνο.