«Υπάρχει μια γνωστή λύση για κάθε ανθρώπινο πρόβλημα: καθαρή, εφαρμόσιμη και λανθασμένη»
H. L. Mencken, 1920
Τάδε έφη εν έτει 1920 ο αναγνωρισμένος Αμερικανός δημοσιογράφος, αλλά
και σατιρίστας Μένκεν. Και ο χρυσός κανόνας περιλαμβάνεται σε αυτές τις
«λύσεις». Μόλις λοιπόν αρχίζει να μην πηγαίνει καλά η οικονομία,
αρχίζουν οι κραυγές, για το πώς η επιστροφή στον χρυσού κανόνα -που
θέλει το εν κυκλοφορία χρήμα να έχει αντίκρισμα σε αποθέματα χρυσού- θα
μας σώσει από την καταστροφή. Ο Ρεπουμπλικανός Ρον Πολ, μέλος του
Κογκρέσου από την Πολιτεία του Τέξας, είναι ο πιο ισχυρός υποστηρικτής
αυτής της ιδέας, αλλά για τη δική του απογοήτευση, το κόμμα του
ανακοινώνει απλώς ότι «είναι ένα θέμα προς μελέτη». Ας μη γελιόμαστε. Ο
χρυσός κανόνας ανήκει στο παρελθόν και η επαναφορά του θα αποτελούσε
καταστροφή.
Ο χρυσός θεωρείται το «αναισθητικό της οικονομίας» και αυτό διότι
θεωρείται επίσης προϊόν εν ανεπαρκεία. Αληθεύει ότι δεν τον έχουμε σε
ανεξάντλητες ποσότητες. Σύμφωνα με την Παγκόσμια Επιτροπή Χρυσού, αν
συγκεντρώναμε όλο το χρυσάφι που έχει εξορυχθεί ποτέ και φτιάχναμε έναν
κύβο, το μήκος ή το ύψος κάθε πλευράς του θα ήταν χονδρικά μόλις 20,635
μέτρα. Αλλά, το πώς ακριβώς ο χρυσός μπορεί να μας δημιουργήσει
εμπιστοσύνη στις προοπτικές της οικονομίας και να ευνοήσει την
οικονομική σταθερότητα, δεν είναι ξεκάθαρο.
Ιστορικά, η ελκυστικότητά του έγκειτο στο γεγονός ότι ο χρυσός υπήρχε
όντως σε συγκεκριμένες ποσότητες, οπότε νομίσματα φτιαγμένα από χρυσάφι
δεν θα έχαναν ποτέ την αξία τους. Αυτό, σε αντίθεση με τα άλλα, τα
χάρτινα, που μπορεί κανείς να τυπώσει άπειρα.
Ωστόσο, «ουδέν κακόν αμιγές καλού,» αλλά και το αντίστροφο. Το να
περιφέρεται κανείς έχοντας χρυσά νομίσματα στην τσέπη του ήταν -και
είναι- άκρως επικίνδυνο. Επίσης, η ανεπάρκεια της ποσότητας του μετάλλου
δυσκόλευε τη λειτουργία των οικονομιών, καθώς αυτές αναπτύσσονταν και
χρειάζονταν περισσότερη ρευστότητα στην «καθημερινότητα». Η έλλειψη
ρευστότητας μπορεί να ωθήσει τις τιμές σε πτώση -αντιπληθωρισμός-
έχοντας επιπτώσεις για τους δανειζόμενους, που ίσως είχαν αντλήσει
κεφάλαια σε πιο ακριβό νόμισμα. Αυτά είναι τα μείον του χρυσού και ο
χρυσός κανόνας έμοιαζε ιδανική λύση. Και όμως, ούτε αυτή λειτούργησε.
Οι ιστορικοί οικονομολόγοι Μπάρι Αϊχενγκρίν, του Πανεπιστημίου Μπέρκλεϊ,
και Πίτερ Τέρμιν, του ΜΙΤ, αναφέρουν ότι η ένταση της ύφεσης μετά το
μεγάλο κραχ του 1929 οφειλόταν σε μεγάλο βαθμό στην ισχύ του χρυσού
κανόνα. Στην προσπάθειά της να αποτρέψει τον κόσμο από το να απαιτήσει
την ανταλλαγή των χαρτονομισμάτων του με χρυσό, οι εθνικές κυβερνήσεις
διατήρησαν εκείνη την περίοδο τα επιτόκια πολύ υψηλά. Θεωρητικά,
επρόκειτο για κίνητρο για τη διατήρηση των καταθέσεων στις τράπεζες, σε
αντίθεση με τον χρυσό που δεν απέδιδε τόκο. Στην πραγματικότητα, τα
υψηλά επιτόκια ενέτειναν την κρίση, αυξάνοντας την ανεργία και ωθώντας
ολοένα και περισσότερες τράπεζες στην κατάρρευση.
Η Βρετανία εγκατέλειψε τον χρυσό κανόνα το 1931. Η Γαλλία το 1936. Ο
πρόεδρος Ρούσβελτ έπραξε το αυτό το 1933, επιτρέποντας μόνον στις ξένες
κυβερνήσεις -που είχαν επενδύσεις σε αμερικανικά ομόλογα- να απαιτούν
την αξία τους σε χρυσό, στην τιμή των 35 δολαρίων η ουγγιά. Αργότερα, το
1971, ο πρόεδρος Νίξον κατήργησε και αυτήν τη ρύθμιση.
Είναι και δεν είναι δύσκολο να προβλέψουμε τι θα σήμαινε η επιστροφή
στον χρυσό κανόνα σήμερα. Ας δούμε όμως ένα παράδειγμα. Οι ΗΠΑ διαθέτουν
τα μεγαλύτερα αποθέματα χρυσού στον κόσμο, ήτοι 261 εκατομμύρια
ουγγιές. Η νομισματική βάση τους -το εν κυκλοφορία χρήμα συν τα
αποθέματα που διατηρούν οι τράπεζες κατατεθειμένα στη Fed- ανέρχεται
περίπου στα 2,7 τρισ. δολάρια. Εάν όλο αυτό το χρήμα είχε αντίκρισμα σε
χρυσό, η τιμή του μετάλλου θα έφτανε στα 10.000 δολάρια η ουγγιά.
Η τιμή του ανέρχεται σήμερα στα 1.600 δολάρια η ουγγιά. Μια τέτοια αλλαγή τιμής θα δημιουργούσε χάος στις αγορές και όχι μόνον. Είναι δύσκολο να φανταστεί κανείς έναν πιο εύκολο τρόπο για να ενταθεί η αβεβαιότητα, η αναστάτωση… για να καταστραφεί η όποια εμπιστοσύνη υπάρχει στην οικονομία και τις προοπτικές της.
Αν υπήρχε έστω μια εντύπωση ότι επίκειται αναζωπύρωση του πληθωρισμού,
μια τέτοια κίνηση ίσως είχε κάποιο νόημα. Αλλά δεν υπάρχουν τέτοιες
ενδείξεις. Μπορεί λοιπόν η θεωρία να είναι ελκυστική, αλλά στην πράξη
δεν είναι εφικτή.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου