ΘΕΟΦΑΝΕΙΑ, ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΣΜΟΣ και ΠΡΑΓΜΑΤΙΣΜΟΣ: Ασπρο μου περιστέρι πέτα!!! (Μιά ματιά απαλλαγμένη από δογματισμούς και δοξασίες)

Του ΚΩΣΤΑ ΓΕΩΡΓΟΥΣΟΠΟΥΛΟΥ

Σήμερα είναι τα Φώτα, δογματικώς τα θεοφάνεια, παρ' όλο που ο θεός δεν φάνηκε ως πνεύμα, παρά μέσα από μια περσόνα: την περιστερά. 

Στην αρχαία τραγωδία, σε πολλές καταληκτικές σκηνές, στον ειδικό χώρο, στη στέγη της σκηνής που ονομαζόταν θεολογείον, εμφανιζόταν ένας υποκριτής φορώντας το προσωπείο ενός θεού και αυτό εκαλείτο επιφάνεια θεού.

 

Βέβαια το χριστιανικό δόγμα αναφέρει πως η τρισυπόστατη θεότητα εκεί στον Ιορδάνη παρέστη, ο πατήρ μίλησε μη ορώμενος, ο υιός ενανθρωπήσας βαπτίζεται και το Αγιο Πνεύμα εν είδει περιστεράς εβεβαίου του λόγου το αληθές. Εχει βέβαια μέγα ενδιαφέρον το γεγονός πως ο λόγος του πατρός και η ενανθρώπηση του υιού χρειάζονται βεβαίωση από το τρίτο μέρος της συνιστώσας, το οποίο όμως εμφανίζεται με το θεατρικότατο συμβολικό προσωπείο της περιστεράς.

Ας μείνουμε σ' αυτό το σύμβολο. Ερχεται από την Παλαιά Διαθήκη και από την αφήγηση του πρώτου Κατακλυσμού και την Κιβωτό του Νώε. Εκεί λέει ο ποιητής της Γενέσεως, ο Νώε, με τους επιβάτες της Κιβωτού, για να διαπιστώσουν αν άρχισαν να υποχωρούν τα νερά του Κατακλυσμού κι αν άρχισε να εμφανίζεται πλέον κάποιο σημάδι ζωής, έστω φυτικής, έστειλε μια περιστερά, η οποία επέστρεψε με έναν κλάδο ελαίας. Εκτοτε αυτά τα δύο σημεία συνέχισης και θριάμβου της ζωής, η περιστερά και ο κλάδος ελαίας, έγιναν τα σύμβολα της ειρήνης και αυτή η έντονη συμβολική φαίνεται πως επηρέασε και το συγγραφέα της Καινής Διαθήκης, ώστε να δανείσει το πανάρχαιο σύμβολο και στην εμφάνιση του Αγίου Πνεύματος.

Εκτοτε η περιστερά ξέφυγε και από τη συμβολική της θρησκείας και έγινε σύμβολο της Ειρήνης και σε λαούς και ανθρώπους ακόμη και άθεους. Οταν ο Πικάσο π.χ. ζωγράφισε το δικό του περιστέρι της Ειρήνης σαφώς πλέον δεν παρέπεμπε στην αφήγηση της Γραφής.

Ετσι το αρχαϊκό θρησκευτικό σύμβολο πήρε τους δαιδαλώδεις δρόμους της μεταφοράς και της μετωνυμίας. Ανάμεσα σ' αυτή τη σημειολογική ποικιλία θα φτάσει να γίνει και υποκριτικό σύμβολο, αφού όταν θέλουμε να κακίσουμε τη συμπεριφορά κάποιου που νομίζουμε πως με τα λόγια του ή την εξωτερική του περσόνα προσπαθεί να κρύψει τις ενδότερες βλέψεις ή σχέσεις του, τον χαρακτηρίζουμε ειρωνικά ως παίζοντα την «αθώα περιστερά»!

Πώς αλήθεια έφτασε το περιστέρι του μηνύματος της Κιβωτού και η συμβολική απεικόνιση του Αγίου Πνεύματος στα θεοφάνεια να μας δημιουργεί αμφιβολίες για την αλήθεια της ταύτισης σημαίνοντος και σημαινόμενου;

Εχω την εντύπωση πως αυτή η αμφισβήτηση της αλήθειας του συμβόλου θα πρέπει να αναζητηθεί στους μεσάζοντες χρήστες του. Π.χ. η ρητορική της Εκκλησίας, το κήρυγμα, όπως εκφωνείται από χείλη σαφώς και παγκοίνως γνωστά για την ασυνέπεια λόγων και πράξεων, ή οι συμπεριφορές των ιερωμένων, που φυσικώ τω λόγω υποκύπτουν ως άνθρωποι σε πειρασμούς και ανοίκειες για το σχήμα τους εκδηλώσεις, αλλά μετατρέποντας το λειτούργημά τους σε επάγγελμα υποχρεούνται από τους κανόνες να χρησιμοποιούν τα σύμβολα με το πραγματικό τους περιεχόμενο, αυτόματα δημιουργείται στο εκκλησίασμα η εντύπωση πως άλλα λένε και άλλα κάνουν και χρησιμοποιούν π.χ. το ειρηνικό και πνευματικό σύμβολο της περιστεράς ως πρόσχημα, κάλυμμα και συχνά εφαλτήριο για ανομίες, να εισπράττεται πλέον το σύμβολο ως υποκριτικό προσωπείο.

Αλλά η ίδια έκπτωση του συμβόλου γίνεται και στον κοινωνικό και πολιτικό βίο. Πόσες φορές η επίκληση της Ειρήνης εν είδει περιστεράς και ο κλάδος ελαίας δεν γίνεται καμουφλάζ σε διακρατικές σχέσεις και διαπραγματευτικά επιχειρήματα για να σκεπαστούν βλέψεις επιθετικές, να παραπλανηθούν οι αντίπαλοι ώστε συχνά να φτάσουν, όπως οι «Ενδοξοι» Γάλλοι το 1939 να ρωτούν «Πουρκουά», ήτοι «Γιατί», όταν οι στρατιές του Χίτλερ εισέβαλαν στο γαλλικό έδαφος και παρήλαυναν στο Παρίσι μέσα σε τρεις μέρες. Είχαν πειστεί από τα υποκριτικά περιστέρια ειρήνης και τα πλαστικά κλαδιά ελιάς που τους πάσσαρε ο μαινόμενος εκείνος μπογιατζής.

Αν η περιστερά είναι σύμβολο Ειρήνης και του θείου πνεύματος, τότε κάθε πόλεμος, κάθε προδοσία και κάθε προσβολή του πνεύματος του πολιτισμού είναι μια ωμή σφαγή της συμβολικής περιστεράς και ως εκ τούτου και του νοήματος που συμβολίζει.

Γι' αυτό η αναχώρηση καμιά φορά από αηδία της περιστεράς προς τα ξένα είναι μια απόδραση από τον κόσμο που δολοφονεί τα σύμβολα. Ετσι το περιστέρι μέσω του πασίγνωστου τραγουδιού έγινε σύμβολο αποχαιρετισμού, χωρισμού. Βόλα κολόμπα μπλάνκα, βόλα.