RADAR: Ο ΑΓΡΥΠΝΟΣ ΦΡΟΥΡΟΣ: ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΜΠΑΝΑΝΙΑ: Pizza, σε γνωρίζω από την κόψη... Είναι νόμιμη η εμπορική εκμετάλλευση του Εθνικού μας Υμνου. Είναι, όμως, και ηθική;

Η πρώτη εντύπωση παραπέμπει σε κωμωδία ή και... ταινία κατασκοπίας με γκροτέσκο στοιχεία: O ανυποψίαστος που επιθύμησε ξαφνικά να ακούσει τον Εθνικό μας Υμνο να παιανίζει στο σαλόνι του σε μία άσκηση ενίσχυσης του καταβαραθρωμένου φρονήματός του, πληκτρολογεί στο YouTube την επιθυμία του.

Διαλέγει μία από τις εκατοντάδες βιντεοσκοπημένες ή ηχογραφημένες εκδοχές, κάνει «κλικ» στην επιλογή του και... έκπληξη. Προτού να ξεκινήσει η χαρακτηριστική μελωδία του Νικόλαου Μάντζαρου, προτού να ακουστεί ή να κυλήσει σε trailer στην οθόνη ο πρώτος στίχος του Διονυσίου Σολωμού, «παίζει» μια διαφήμιση της Pizza Hut ή της Cosmote ή των Village Cinemas.

Ε, άντε τώρα να πειστεί ο, ούτως ή άλλως εθνικά ταπεινωμένος, χρήστης ότι αυτό δεν είναι αμερικανικός ή γερμανικός... δάκτυλος!

Ο,τι μοιάζει με κακόγουστη πλάκα (αν και δεν ευθύνονται οι διαφημιζόμενες εταιρείες) είναι πάντως αλήθεια. Υστερα από σχετικά δημοσιεύματα του ειδησεογραφικού ιστότοπου PressProject που πρώτος εντόπισε το θέμα, «κολυμπήσαμε» κι εμείς στο απέραντο σύμπαν των επιλογών που προσφέρει το YouTube σε όποιον θέλει να ακούσει τον ελληνικό Εθνικό Υμνο. Και πέσαμε πάνω στις παραπάνω περιπτώσεις διαφημίσεων που προηγούνταν του επιλεγμένου εθνικού ακροάματος (http://www. youtube.com/watch?v=mMubGYz9wKc, http://www.youtube.com/wat ch?v=KPANtsXzLd8, http://www. youtube.com/watch?v=iVGnsZpPkKk).

Μετά κάναμε και μία μικρή έρευνα που κατ' αρχάς φαίνεται να περιορίζει την κακόβουλη εμπλοκή ξένων δυνάμεων, αλλά να μην αποκλείει την εμπλοκή απρόσωπων και αδιάφορων πολυεθνικών κι ακόμα χειρότερα κάποιου ελληνικού δακτύλου.

Ας πάρουμε όμως τα πράγματα απ' την αρχή.

Η πνευματική ιδιοκτησία πάνω σε ένα πνευματικό έργο, σύμφωνα με το νόμο 2121/1993, διαρκεί 70 χρόνια μετά το θάνατο του δημιουργού του. Μετά, το έργο αυτό καθίσταται «κοινό κτήμα». Αυτή είναι φυσικά η περίπτωση (και) του Εθνικού μας Υμνου, αφού ο Σολωμός πέθανε το 1857 και ο Μάντζαρος το 1872. Δεν υφίστανται συνεπώς πνευματικά δικαιώματα. Υφίστανται όμως συγγενικά δικαιώματα (αυτά δηλαδή που αφορούν την εκτέλεση του έργου).

Με δυο λόγια, αν οποιοσδήποτε αποφασίσει να μπει σ' ένα στούντιο, να ηχογραφήσει τη δική του εκδοχή του Εθνικού Υμνου και να την «ανεβάσει» μετά στο YouTube, έχει προφανώς δικαίωμα να διεκδικήσει τα εκτελεστικά του δικαιώματα. Κι αυτό ακριβώς συμβαίνει στο χαώδη «γαλαξία» του YouTube (το οποίο από το 2006 ανήκει στην Google): εκεί ένας αυτοματοποιημένος μηχανισμός «καταμετρά» τα «χτυπήματα». Ετσι αν ένα βίντεο συγκεντρώνει ικανοποιητικό αριθμό «χτυπημάτων», το YouTube φροντίζει να του προσθέσει μία εισαγωγική διαφήμιση, αντιμετωπίζοντας με τον ίδιο τρόπο τον Εθνικό Υμνο και την τελευταία επιτυχία του Παντελή Παντελίδη για παράδειγμα.

Υπάρχουν βέβαια διαφημιστικά έσοδα. Ποιος τα καρπώνεται αυτά;

Κατά ένα (συμφωνηθέν συνήθως) ποσοστό η Google. Τα υπόλοιπα οφείλουν να αποδίδονται στο δημιουργό του έργου και στον εκτελεστή/ερμηνευτή του.

Τι συμβαίνει συγκεκριμένα λοιπόν με κάποιες από τις εκτελέσεις του Εθνικού Υμνου;

Αν και πρόκειται για «κοινό κτήμα», προφανώς κάποιοι από τους εκτελεστές του έργου έχουν διεκδικήσει τα εκτελεστικά τους δικαιώματα. Ποιοι μπορεί να είναι αυτοί;

«Πιθανότατα οι ερμηνευτές του έργου (μουσικοί, τραγουδιστές κ.λπ.) ή δισκογραφικές εταιρείες που έχουν κυκλοφορήσει σε cd τη συγκεκριμένη εκτέλεση του Εθνικού Υμνου. Αυτό π.χ. ισχύει με δισκογραφική εταιρεία που έχει κυκλοφορήσει σε cd τους εθνικούς ύμνους διαφόρων χωρών ερμηνευμένους από παιδικές χορωδίες», μας λέει στέλεχος δισκογραφικής που θέλει να διατηρήσει την ανωνυμία του.

Το PressProject ανέφερε μία από αυτές τις πολυεθνικές που εμπλέκονται στη συγκέντρωση εκτελεστικών δικαιωμάτων από τις ερμηνείες του Εθνικού μας Υμνου. Πρόκειται για την εταιρεία «Orchard που ιδρύθηκε το 2003 και διαθέτει ένα παγκόσμιο δίκτυο συλλογικής διαχείρισης και διανομής μουσικής και ταινιών». Η Orchard είναι η μεγαλύτερη και ισχυρότερη αν και όχι η μόνη εταιρεία που έχει αυτή την «αποστολή». Αλλά πάντως ούτε εκείνη ούτε οι άλλες δρουν αυτοβούλως, χωρίς δηλαδή να υπάρχει η εντολή κάποιου πελάτη που της αναθέτει τη διαχείριση των δικαιωμάτων του.

Ποιοι είναι οι πιθανοί πελάτες εν προκειμένω;

Στάθηκε αδύνατο να μάθουμε συγκεκριμένα ονόματα και διευθύνσεις. Μάθαμε όμως ότι πρόκειται κυρίως για «δισκογραφικές εταιρείες ή και ιδιώτες/παραγωγούς», πιθανότατα τόσο ελληνικής καταγωγής όσο είναι κι ο Εθνικός μας Υμνος.

Απευθυνθήκαμε στις εμπλεκόμενες εταιρείες (στο ελληνικό τμήμα της Google και στην Orchard) που δεσμεύτηκαν να μας απαντήσουν επισήμως. Και οι δύο πάντως επιμένουν ότι νομικά καλύπτονται απολύτως.

Ακόμα κι έτσι εγείρεται ωστόσο ένα ηθικό ζήτημα που απαιτεί την ανάμειξη του υπουργού Πολιτισμού. Πώς είναι δυνατόν να έχει οποιοσδήποτε (η Google εν προκειμένω) δικαίωμα να διαφημίζει ένα προϊόν με «φόντο» ένα κοινό πνευματικό «κτήμα» που είναι επιπλέον, όπως και να το κάνουμε, κατ' εξοχήν εθνικό σύμβολο; Πώς είναι δυνατόν κάποιοι να εισπράττουν έσοδα από τις διαφημίσεις;

Το ίδιο θέμα είχε αντιμετωπίσει και η Τουρκία. Οπως έγραφε ο Ακης Εβενης (2010, e-tetradio), «η αποκάλυψη το 2007 ότι ο Εθνικός Υμνος της Τουρκίας προστατεύεται από δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας τα οποία ανήκουν στη γερμανική εταιρεία GEMA, ξεκίνησε στην Τουρκία έναν αγώνα νομοθετικών ρυθμίσεων προκειμένου να καταστήσουν τον ύμνο δημόσια περιουσία...».

Εξάλλου εν αντιθέσει με τη γνωστή φράση πρώην υπουργού Πολιτισμού, το νόμιμο δεν είναι πάντοτε απαραιτήτως και ηθικό. Ειδικά όταν η Αγορά δρα υπέρ των συμφερόντων της ακαριαία και η Πολιτεία ολιγωρεί.