Πολύ πριν η Ευρώπη ανακάμψει από την κρίση χρέους, θα αντιμετωπίσει ένα ακόμη πιο σημαντικό πρόβλημα: το πώς θα συνεχίσει να χρηματοδοτεί τον ολοένα και μεγαλύτερο αριθμό υπερηλίκων.
Ο πληθυσμός πολλών ευρωπαϊκών κρατών παραμένει σταθερός ή ήδη συρρικνώνεται, κυρίως δε της Γερμανίας. Το γεγονός θα μειώσει τις αποταμιεύσεις και την εν δυνάμει οικονομική ανάπτυξη. Οι εργαζόμενοι που παραμένουν ενεργοί είναι πλέον μεγαλύτερης ηλικίας, άρα και λιγότερο παραγωγικοί. Το μέσο βιοτικό επίπεδο στην Ευρώπη αναμένεται να υποχωρήσει. Την ίδια ώρα, οι στρατιές των συνταξιούχων αυξάνονται. Πρόκειται για εξέλιξη–απειλή για τα συνταξιοδοτικά και για τα συστήματα υγείας.
Κατά μέσον όρο, στις 27 χώρες–μέλη της Ευρωπαϊκής Ενωσης, κάθε συνταξιούχος «υποστηρίζεται» σήμερα από τέσσερις εργαζομένους. Σύμφωνα με στοιχεία των Ηνωμένων Εθνών αλλά και των Βρυξελλών, το 2050 η αντιστοιχία θα είναι δύο προς έναν. Η Λεττονία, η οποία προτίθεται να ενταχθεί στο ευρώ, αποτελεί ακραίο αλλά και ενδεικτικό παράδειγμα αυτής της τάσης. Το 2060 θα υπάρχουν τέσσερις εργαζόμενοι Λεττονοί για κάθε τρεις, ηλικίας άνω των 65 ετών. Ο πληθυσμός της μικρής αυτής χώρας της Βαλτικής συρρικνώθηκε κατά 14%, δηλαδή κατά 340.000 άτομα, από το 2000 έως το 2011, λόγω τόσο της υπογεννητικότητας όσο και της μετανάστευσης. Σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες αυξάνεται τώρα η ηλικία συνταξιοδότησης. Σε ορισμένες, συμπεριλαμβανομένης της Βρετανίας, οι δημογραφικές προοπτικές είναι ευοίωνες.
Οπως όμως αναφέρει ο Μάρτινς Καζάκς, επικεφαλής οικονομολόγος της
Swedbank στη Ρίγα, οι κυβερνήσεις δεν αντιλαμβάνονται το μέγεθος και την
έκταση των μεταρρυθμίσεων που θα απαιτήσουν οι ευρύτερες δημογραφικές
εξελίξεις στην Ευρώπη. «Υπάρχει ένα σημείο από το οποίο δεν υπάρχει
γυρισμός… Τόσο εμείς όσο και οι περισσότερες χώρες της Ευρώπης το έχουν
ξεπεράσει…», δηλώνει ο Λεττονός οικονομολόγος.
Οι χαράσσοντες πολιτική καλά θα κάνουν να μελετήσουν την περίπτωση της
Ιαπωνίας. Οπως αναφέρει ο οικονομολόγος Ντάγκλας Ρόμπερτς από το
Εδιμβούργο, «η Ευρώπη είναι η νέα Ιαπωνία…». Συνάδελφοί του υποστηρίζουν
ότι, πέραν των μεταρρυθμίσεων που απαιτούνται στα συνταξιοδοτικά
συστήματα, η επένδυση στην εκπαίδευση και στη μετεκπαίδευση είναι
απαραίτητη, ώστε οι εργαζόμενοι να καθίστανται πιο παραγωγικοί.
Υποστηρίζουν επίσης ότι πρέπει να βελτιωθούν τα δίκτυα παιδικών σταθμών,
ώστε περισσότερες γυναίκες να μπορούν να ενταχθούν ή να παραμείνουν
στην αγορά εργασίας.
Πολιτική αναταραχή δημιουργεί ήδη, εξάλλου, η «αντιπαράθεση» μεταξύ των
«προνομιούχων συνταξιοδοτικά» παλαιότερων γενεών και των νεότερων που
καλούνται να εργαστούν σκληρότερα, περισσότερο ενώ υπερφορολογούνται.
Οπως παρατηρεί ο Τζορτζ Μάγκνους, οικονομολόγος της UBS, είναι
κατανοητό, λόγω της κρίσης, το γεγονός ότι οι κυβερνήσεις
επικεντρώνονται στη διασφάλιση βραχυπρόθεσμα της χρηματοδότησης των
συνταξιοδοτικών συστημάτων. Το ουσιαστικό θέμα όμως είναι διαρθρωτικό,
υποστηρίζει και αφορά στο κοινωνικό μοντέλο και στα δικαιώματα και στις
υποχρεώσεις των πολιτών απέναντι στο κράτος.
Σε ολόκληρη την Ευρώπη, όπου εκδηλώνονται μεταναστευτικά κύματα λόγω της
κρίσης χρέους, οι δημογραφικές προοπτικές μπορούν να βελτιωθούν μόνον
αν δημιουργηθούν θέσεις εργασίας, και μάλιστα πιο καλοπληρωμένες. Οπως
αναφέρει σύμβουλος των χωριών SOS στη Ρίγα: «Είναι πολυτέλεια το να
μπορείς να παραμείνεις και να ζήσεις καλά στην πατρίδα μας. Είναι
πολυτέλεια το να μην την εγκαταλείψεις…»
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου