"Μια χώρα δεν μπορεί να βρεθεί ψηλότερα από το επίπεδο στο οποίο βρίσκονται οι γυναίκες της".
Τι καλύτερο ξεκίνημα, για ένα επετειακό κείμενο -φτωχή υπενθύμιση του εορτασμού της Ημέρας της Γυναίκας;
Ένα κείμενο που, ομολογουμένως γράφτηκε με μεγάλο δισταγμό, εν μέσω της τραγικής επικαιρότητας, που τόσο δραστικά απομακρύνει περαιτέρω την, όποιας μορφής, κανονικότητα.
Συνάντησα τον αφορεσμό στο βιβλίο του Λ. Άρτσερ, "Βαλκανικό ημερολόγιο", όπου ο συγγραφέας, επικεφαλής του Μεσανατολικού Ιδρύματος κατά την περίοδο 1934-41, μας παρέδωσε μια πολιτικο-οικονομικο-κοινωνική ακτινογραφία της εποχής.
Αντί άλλων, δραματικότερων επισημάνσεων, επέλεξα από το βιβλίο το ακόλουθο απόσπασμα, αρκούντως ενδεικτικό: Ήταν η εποχή, όπου οι γυναίκες μπορούσαν μεν να παρακολουθήσουν μαθήματα ή ακόμα και να αποφοιτήσουν από τις παιδαγωγικές Ακαδημίες, αλλά όχι και να διοριστούν και να διδάξουν επαγγελματικά. Ο συγγραφέας, σε ομιλία του κατά τη διάρκεια τελετής αποφοίτησης, θέλοντας να παρηγορήσει τις απόφοιτες της σχολής για τον αναχρονιστικό αυτόν αποκλεισμό, χρησιμοποίησε το παλιό γνωμικό: "Το χέρι που κουνάει την κούνια κυβερνά τον κόσμο".
Στο άκουσμα της φράσης, μεγάλη ταραχή διαχύθηκε στο ακροατήριο το οποίο θορυβημένο, μέσω αντιπροσωπείας, έσπευσε να ζητήσει εξηγήσεις: Τι ακριβώς σήμαιναν αυτά τα λογία;
Είχε το, αντρικό κυρίως, ακροατήριο καταλάβει σωστά, ότι η σχολή ενθάρρυνε πολιτικές φιλοδοξίες στις γυναίκες;
Τα πράγματα ηρέμησαν όταν ο ομιλητής εξήγησε στο ανήσυχο τσούρμο ότι το μόνο που σήμαινε το γνωμικό ήταν ότι οι γιοι των κοριτσιών αυτών θα κυβερνούσαν τη χώρα. Πράγμα που, βεβαίως, ικανοποίησε τους πάντες..!
Έκτοτε, ωστόσο, ουδόλως έχει εκλείψει από τις κοινωνίες η τοξική αρρενωπότητα: Χειρότερη μορφή της, μετά τη χρήση βίας, η, εν είδει φυσικής τάξης, ταύτιση της γενετήσιας πρόκλησης με τη γυναίκα. Αυτή η πρόξενος κάθε λαγνείας επί γης και μάλιστα με τέτοιο τρόπο, ώστε και η λαγνεία του άντρα να καταλογίζεται κι αυτή στη γυναίκα. Ενδεικτική, η διάχυτη πεποίθηση ότι η γυναίκα, με την απόρριψη των ερωτικών διαθέσεων του άντρα, είναι αυτή που συνδαυλίζει το ερωτικό μένος του τελευταίου. Από την εποχή του Καλλίμαχου: Το δυσθήρατο, το δυσπρόσιτο, το δύστροπο της γυναίκας ρίχνει λάδι στη φωτιά –"απροσίκτων δ’ ερώτων οξύτεραι μανίαι".
Όσο για τα περί πίστεως και απιστίας, ας μη γίνεται λόγος: Ακομα και η λέξη femina, κατά μία εκδοχή, προέρχεται κατά ένα μέρος από το fides και κατά ένα άλλο από το minus, δηλαδή, από την "ελάσσονα πίστη…"
Παραμένοντας στα γλωσσικά, ας σταθούμε για λίγο και στην ούτω καλούμενη φεμινιστική γλωσσολογία. Απ’ αυτήν τα παρακάτω γλωσσικά σημάδια που υποδηλώνουν εμφατικά την υπεροχή του αρσενικού, στην καθημερινή χρήση της γλώσσας: Ζώα δυνατά και επιβλητικά είναι συχνότερα αρσενικού γένους (ο λέων, ο ελέφαντας, ο καρχαρίας, ο αετός, ο βόας), ενώ τα πιο μικρά και θεωρούμενα απεχθή, πονηρά ή μοχθηρά είναι συχνότερα θηλυκά (η αλεπού, η ύαινα, η σουπιά, η αράχνη, η κατσαρίδα, η οχιά). Αρσενικοί, επίσης, είναι οι περισσότεροι ισχυροί άνεμοι (βοριάς, νοτιάς, σιρόκος) αλλά και οι ποταμοί (Αλιάκμονας, Πηνειός, Αξιός, Αχελώος), ενώ τα δέντρα που γεννούν καρπούς είναι συνήθως θηλυκά (λεμονιά, μηλιά, κερασιά), όπως και τα περισσότερα λουλούδια. Ως "σκύλος" προσδιορίζεται ο σκληρός, εργατικός άντρας, ενώ η "σκύλα" αποτελεί βρισιά για κάθε γυναίκα.
Ακόμη, μελετώντας διάφορα ζεύγη λέξεων (με εξαίρεση το "κυρίες και κύριοι"), διαπιστώνουμε ότι πάντα προηγείται, ως το ισχυρότερο και σημαντικότερο μέρος του ζεύγους, το αρσενικό: Αδάμ-Εύα, γιος-κόρη, αδελφός-αδελφή, κατ’ αναλογίαν των περιπτώσεων διπόλων, όπου το θετικό, προηγείται πάντα: φως-σκοτάδι, πλούσιος-φτωχός, άσπρο-μαύρο. Απλούστερα: Όταν ο σύζυγος πεθάνει η σύζυγος ονομάζεται "Χ, χήρα του Ψ" ενώ, στην αντίθετη περίπτωση, δεν λέμε "ο Χ, χήρος της Ψ". Ποιός και όχι ποιά πέθανε;, ρωτάνε στο χωριό, όταν πένθιμα χτυπάει η καμπάνα.
Επί πλέον, έχουμε πολλά και εντυπωσιακά παραδείγματα όπου οι γυναίκες, ως παρουσίες, απουσιάζουν εντελώς. Το πλοίο βυθίζεται "αύτανδρο", έστω κι αν οι μισοί επιβάτες είναι γυναίκες. Μια υπηρεσία μπορεί να "επανδρώνεται", ενώ προσλαμβάνει γυναίκες. Μια εφεύρεση, ή μια ιδέα έχει πάντα "πατρότητα", έστω κι αν προέρχεται από γυναίκα. Στα πανεπιστήμια οι "φοιτητές" αγωνίζονται, ωσάν οι φοιτήτριες να έχουν εξαφανιστεί. Όταν χτυπάει το τηλέφωνο ρωτάμε "ποιός είναι στο τηλέφωνο;". Αν ρωτήσουμε "ποιά είναι στο τηλέφωνο;", υπονοείται ότι γνωρίζουμε με βεβαιότητα ότι είναι γυναίκα, διαφορετικά η παρεξήγηση ελλοχεύει.
Τα παραπάνω δεν συνιστούν κάποιας μορφής ιδιαιτερότητα της ελληνικής γλώσσας. Όπως προκύπτει από το έργο των Hellinger, M. & Bussmann, H. Gender across Languages, τα δεδομένα από 30 γλώσσες αποκαλύπτουν ότι σε όλες η γυναικεία παρουσία δεν βαραίνει όσο η αντρική. Η γυναίκα προσδιορίζεται από την οπτική γωνία του άντρα και σε σχέση με αυτόν, ενώ, παράλληλα, οι γυναικείες ιδιότητες και δραστηριότητες προβάλλονται συνήθως ως κατώτερες των αντρικών.
Βεβαίως, ο περιορισμός των γυναικείων επαγγελμάτων στα γνωστά δύο, της οικοκυράς και της εταίρας, έχει κάνει τον κύκλο του, ανά τον κόσμο και τους αιώνες. "Από τον Προυντόν, που τον ενοχλούσαν οι πρώτες φοιτήτριες, επικαλούμενος το απόφθεγμα των Ρωμαίων, "domus servabat, lanam lilabat”, μέχρι τους Κινέζους. Των τελευταίων η παροιμία: "Άμα η όρνιθα αρχίσει να λαλεί ως πετεινός, σφάξε την αμέσως”".
Ας θεωρηθεί αυτό το κείμενο-μια αναδρομή στην πορεία της εξίσωσης των δυο φυλών-, ως ελάχιστη συμβολή στον διαγραφόμενο φτωχό, φετινό εορτασμό της Γιορτής της Γυναίκας.
Τι μπορούμε να συμπεράνουμε από αυτήν τη αναδρομή;
Λαμβάνοντας υπόψη τις, διαχρονικά, έως και εχθρικές, επικρατούσες συνθήκες, θα έλεγε κάνεις ότι...
δεν είναι και λίγα αυτά που έγιναν.
Όχι όμως και πολλά. Η γυναίκα, ως φύλο, παραμένει στην εξίσωση ακόμα "το μικρότερο ήμισυ", αντί του (ολόκληρου) ετέρου ημίσεος που αδιαφιλονίκητα δικαιούται.
Αναφορές:
Λαιρντ Άρτσερ: Βαλκανικό Ημερολόγιο, Εστία
Μιχ. Πιτσιλίδης: Φεμινιστική γλωσσολογία, Popular Medicine
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου