Κωμωδία χώρα.
— Κλαρκ (@ClarkGBeul) January 13, 2025
-@ClarkGBeul pic.twitter.com/cRMGsuSHi6
Γράφει ο Χαρίδημος κ. Τσούκας
Καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Κύπρου και ερευνητής καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Warwick.
(www.htsoukas.com)
Για να κρίνω την ποιότητα ενός οργανισμού, συχνά ξεκινώ με μια απλή ευρετική (heuristic, από το αρχαιοελληνικό «ευρίσκω»): αναζητώ τα θέματα που έλκουν την προσοχή της διοίκησης του οργανισμού, με σημείο αναφοράς τους καλύτερους οργανισμούς στο πεδίο του. Πολύ απλά, δείξε μου τι σε απασχολεί, να σου πω ποιος είσαι.
Αν, σήμερα, λ.χ., τα καλύτερα πανεπιστήμια απασχολεί η πρόκληση της τεχνητής νοημοσύνης, τι απο-καλύπτει το γεγονός ότι η διοίκηση ενός ελληνικού πανεπιστημίου εστιάζει την προσοχή της στη χρόνια ασυδοσία που χαρακτηρίζει τη διαχείριση των φοιτητικών εστιών του;
Προσέξτε: δεν μιλάμε για αναζήτηση τρόπου ορθολογικότερης διαχείρισης της φοιτητικής στέγασης, αλλά για κάτι πιο πρωτόγονο: να βεβαιώνεται ότι διαμένουν στη φοιτητική εστία φοιτητές, να παραδίδουν το δωμάτιο οι αποχωρούντες και να υπογράφουν συμβόλαιο παραλαβής οι νεοεισερχόμενοι, να υφίστανται κυρώσεις για τυχόν ζημίες οι χρήστες των δωματίων κ.λπ. Απλά πράγματα.
Μιλάμε και για κάτι άλλο: πριν υπεισέλθουν ιδεολογικά κριτήρια στις επιλογές μας (π.χ. δημόσιες ή ιδιωτικές εστίες;), προέχει η διασφάλιση της κοινής λογικής –το sensus communis– που συνέχει την κοινότητά μας: η απάτη είναι απαράδεκτη, η λαθρεπιβασία ανεπιθύμητη, η αυθαιρεσία καταδικαστέα.
Σύμφωνα με έκθεση της Εθνικής Αρχής Διαφάνειας για τη διαχείριση των δωματίων φοιτητικών εστιών ελληνικού πανεπιστημίου (άγνωστο ποιου, η διαφάνεια της Αρχής Διαφάνειας είναι πεπερασμένο μέγεθος), την περίοδο 2020/21-2024/25, η φοιτητική εστία μοιάζει με ξέφραγο αμπέλι. Ενώ δωμάτια δηλώνονταν ως κενά, αυτά είχαν καταληφθεί από μη δικαιούχους. Συμφωνητικά μεταξύ δικαιούχων φοιτητών και του πανεπιστημίου δεν υπογράφονταν. Η «ακαταλληλότητα» κενών δωματίων έμενε ανεξακρίβωτη («Καθημερινή», 21/5/2026).
Αν αυτά είναι προβλήματα πρώτου επιπέδου, το μεγαλύτερο πρόβλημα εντοπίζεται στα επόμενα δύο επίπεδα: αφενός, στην ανοχή, ίσως και συνέργεια, του αρμόδιου Τμήματος Φοιτητικής Μέριμνας, αφετέρου, στο τρίτο επίπεδο, στην ανοχή της ανοχής από τις διοικήσεις του πανεπιστημίου. «Πρόκειται για ένα καθεστώς που ισχύει επί δεκαετίες», σύμφωνα με γνώστη πανεπιστημιακό (ό.π.).
Το ξέφραγο αμπέλι είναι η χαρά του καταπατητή. Μπαίνει, παίρνει ό,τι θέλει, λογαριασμό δεν δίνει. Ο λόγος που φράζουμε τα κτήματά μας είναι πρωτίστως συμβολικός – οι φράχτες δηλώνουν σύνορα, συνεπώς ιδιοκτησία, άρα μέριμνα και κυρώσεις για τους καταπατητές.
Οι θεσμικοί φράχτες σε ένα δημόσιο πανεπιστήμιο είναι οι κανόνες και οι κυρώσεις. Οταν απουσιάζουν, ο οργανισμός μετατρέπεται σε σύστημα υψηλής εντροπίας – κυριαρχεί η αταξία.
Το θεσμικό αμπέλι φράσσεται όταν υπάρχει καλή διοίκηση: διοίκηση που διαθέτει τα κατάλληλα εργαλεία, έχει γόνιμη αντίληψη του ρόλου της και είναι υπόλογη για τα αποτελέσματά της.
Στο εν λόγω πανεπιστήμιο, αυτά δεν υπήρξαν.
Ακόμη χειρότερα: με την υπάρχουσα δομή διακυβέρνησης των πανεπιστημίων, είναι απίθανο να υπάρξουν. Πρύτανης και πρόεδρος του Συμβουλίου Διοίκησης είναι το ίδιο πρόσωπο!
Εκτός από ξέφραγα αμπέλια, οι δημόσιοι οργανισμοί ενδέχεται να μοιάζουν με φραγμένες αρτηρίες. Στους ρόλους και στις μεταξύ τους συνδέσεις τείνουν να συσσωρεύονται λίπη (κακές συνήθειες), τα οποία επιφέρουν ακαμψία, εμποδίζουν τη ροή πληροφοριών και μειώνουν την εργασιακή εγρήγορση. Ενίοτε προκαλούν εμφράγματα. Η καλή διοίκηση γνωρίζει την τάση αυτή και την αντιμάχεται. Η κακή διοίκηση προσποιείται ότι διοικεί· τα λίπη συσσωρεύονται.
Στη δίκη για τη δολοφονία της νεαρής Κυριακής Γρίβα από τον πρώην σύντροφό της, έξω από το Αστυνομικό Τμήμα (Α.Τ.) Αγίων Αναργύρων (2024), η εισαγγελέας ήταν κατηγορηματική: η δολοφονία «με πιθανότητα που εγγίζει τα όρια της βεβαιότητας» θα είχε αποτραπεί αν οι εμπλεκόμενοι αστυνομικοί έκαναν καλά τη δουλειά τους («Καθημερινή», 20/5/2026). Δεν έλαβαν το ιστορικό της υπόθεσης για να αξιολογήσουν τον κίνδυνο άσκησης βίας, δεν ενεργοποίησαν τη διαδικασία προστασίας θυμάτων οικογενειακής βίας, δεν μερίμνησαν για την ασφαλή μεταφορά της Κυριακής στην κατοικία της, δεν επέδειξε ο σκοπός μπροστά από το Α.Τ. την απαιτούμενη ετοιμότητα, δεν, δεν…
Επρεπε να δολοφονηθεί μια νέα κοπέλα για να γίνουν αντιληπτές οι κακές συνήθειες (τα λίπη) που σιωπηρά είχαν συσσωρευθεί στις διαδικασίες του εν λόγω Α.Τ.
Η αλυσίδα παραλείψεων δεν ήταν τυχαία. Το περιστατικό ανέδειξε ότι οι εμπλεκόμενοι αστυνομικοί αντιλαμβάνονταν τον ρόλο τους διεκπεραιωτικά, όχι ουσιαστικά. Κάνουν τυπικές ερωτήσεις, αδιάφορα συμπληρώνουν διοικητικά έντυπα, δεν επιδεικνύουν εγρήγορση. Κυριαρχεί η γραφειοκρατική νωθρότητα, απουσιάζει η κουλτούρα υψηλού επαγγελματισμού. Ναι μεν υπάρχουν πρωτόκολλα, αλλά δεν εφαρμόζονται από μόνα τους. Η έγνοια, η πεπαιδευμένη ικανότητα και η ευθυκρισία των αστυνομικών είναι μείζονος σημασίας. Εδώ απουσίαζαν.
Και τα ξέφραγα αμπέλια και οι φραγμένες αρτηρίες δείχνουν έναν τρόπο διοίκησης που χαρακτηρίζεται από «θεσμική παραμέληση». Ο οργανισμός διοικείται με γραφειοκρατική αδιαφορία για την αποστολή του. Με την πάροδο του χρόνου, τα μέλη του αποσυνδέονται συναισθηματικά από τον σκοπό που, κατ’ αρχήν, υπηρετούν, λειτουργούν αμυντικά, αναπτύσσουν κυνισμό, η επαγγελματική κρίση τους διαστρέφεται και, το χειρότερο, κανονικοποιούν την αδιαφορία· η παρακμή τούς φαίνεται φυσιολογική. Συχνά υπεισέρχεται και διαφθορά.
Υποβαθμίζοντας τα δημόσια αγαθά, η θεσμική παραμέληση φτωχαίνει (όταν δεν αφαιρεί) τη ζωή μας.
Αντιμετωπίζεται, όμως. Οχι μεγαλόστομα, αλλά με την αφανή δουλειά που γίνεται στα έγκατα του οργανισμού από αφοσιωμένους επαγγελματίες και ικανές διοικήσεις με αίσθηση αποστολής.
Υπό έναν όρο:
Να φροντίσουμε να υπάρχουν.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου