«Δύο βήματα μπροστά, ένα βήμα
πίσω». Μ' αυτόν το ρυθμό προχωρά ο εκδημοκρατισμός στην Τουρκία, σύμφωνα
με την Ελίφ Σαφάκ, την πιο αναγνωρίσιμη εκπρόσωπο της σύγχρονης
τουρκικής λογοτεχνίας.
Σε εκτενές άρθρο της στην «Γκάρντιαν», με αφορμή την τρέχουσα
Διεθνή Εκθεση Βιβλίου του Λονδίνου, όπου η πατρίδα της είναι τιμώμενη
χώρα, η Σαφάκ δεν μασάει τα λόγια της. Οπως επισημαίνει, μπορεί στο
κουρδικό ζήτημα να έχει σημειωθεί πρόοδος και οι εκδόσεις που
αναφέρονται σ' αυτό να κυκλοφορούν χωρίς εμπόδια, αλλά οι δίκες και σε
ορισμένες περιπτώσεις οι φυλακίσεις συγγραφέων, δημοσιογράφων κι εκδοτών
συνεχίζονται με διάφορα προσχήματα.
Το άρθρο 301 του τουρκικού ποινικού κώδικα, που τιμωρεί όποιον
προσβάλλει την «τουρκικότητα» με φυλάκιση έως και με τρία χρόνια,
μολονότι δεν εφαρμόζεται το ίδιο συχνά στην πράξη, παραμένει σε ισχύ. Κι
ενώ δεν είναι το ίδιο εύκολο ν' ασκούνται κατηγορίες καθώς απαιτείται
πλέον και η σύμφωνη γνώμη του υπουργού Δικαιοσύνης, «ο νόμος κρέμεται
πάνω από τα κεφάλια μας σαν τη δαμόκλειο σπάθη», γράφει η Σαφάκ.
«Κάποιοι πολίτες αισθάνονται προσβεβλημένοι με την παραμικρή κριτική
παρατήρηση γύρω από το κράτος, την κυβέρνηση και τους προγόνους μας, οι
εισαγγελείς παίρνουν στα σοβαρά τις ενστάσεις τους και η αοριστία του
νόμου καθιστά το πρόβλημα ακόμα πιο βαθύ».
Από το 2005 και μετά ο συγκεκριμένος νόμος έχει χρησιμοποιηθεί
για την απαγγελία κατηγοριών εναντίον, μεταξύ άλλων, του νομπελίστα
Ορχάν Παμούκ, του Νόαμ Τσόμσκι, του αρμενικής καταγωγής δημοσιογράφου
Χραντ Ντινκ, ο οποίος δολοφονήθηκε από ακραίους εθνικιστές, αλλά κι
εναντίον της Σαφάκ για το μυθιστόρημά της «Το μπάσταρδο της
Κωνσταντινούπολης» (εκδ. Λιβάνη), που θεωρήθηκε επιλήψιμο επειδή
αναφέρεται στη γενοκτονία των Αρμενίων.
Αντίστοιχα προβλήματα, λέει
σήμερα η ίδια, παρουσιάζουν και οι αντιτρομοκρατικοί νόμοι: «Η διάκριση
ανάμεσα στους πολίτες που καταφεύγουν σε πράξεις τρομοκρατίας και σ'
εκείνους που "αμαρτάνουν" μόνο με τη σκέψη τους, δεν είναι απόλυτα
σαφής», ισχυρίζεται, θυμίζοντας τις περιπέτειες του εκδότη και υποψήφιου
για το Νόμπελ Ειρήνης Ραγκίπ Ζαρόκολου, που πέρασε πέρσι στη φυλακή έξι
μήνες.
Στο άρθρο της στην «Γκάρντιαν» (δημοσιευμένο την περασμένη
Παρασκευή) η Σαφάκ αναφέρει και την περίπτωση του διάσημου συνθέτη και
πιανίστα Φαζίλ Σάι, ο οποίος σύρθηκε στα δικαστήρια εξαιτίας ενός τουίτ
που θεωρήθηκε προσβλητικό για τη μουσουλμανική θρησκεία. Και να που
χθες, η καταδίκη του Σάι από δικαστήριο της Κωνσταντινούπουλης σε
φυλάκιση δέκα μηνών με αναστολή πυροδότησε την αντίδραση της Ευρωπαϊκής
Επιτροπής, η οποία κάλεσε την Τουρκία να σέβεται την ελευθερία της
έκφρασης.
Ακόμη μία απειλή για τους καλλιτέχνες και τους συγγραφείς, όπως
επισημαίνει η Σαφάκ, συνιστούν οι νόμοι περί δημοσίας αιδούς. Η τουρκική
έκδοση του μυθιστορήματος του Τσακ Πάλιανουκ «Snuff» έφερε αντιμέτωπους
με τη Δικαιοσύνη τόσο τον επικεφαλής του οίκου όσο και τον μεταφραστή
του βιβλίου, ενώ ανάλογες περιπέτειες είχε και ο μεταφραστής του
μυθιστορήματος «The soft machine» του Ουίλιαμ Μπάροουζ. Οσο για τους
δημοσιογράφους, καταφεύγουν πολύ συχνά στη μέθοδο της αυτολογοκρισίας,
κάτι που, σύμφωνα με τη δημοφιλή συγγραφέα, σπανίως συζητείται δημοσίως.
Από τη μεριά της επιμένει: «Χρειαζόμαστε επειγόντως ένα καινούργιο,
ισότιμο, πλουραλιστικό και πιο δημοκρατικό Σύνταγμα. Μόνον έτσι θα
μπορέσει η Τουρκία ν' ανεβεί στην κλίμακα του Παγκόσμιου Δείκτη
Ελευθερίας του Τύπου, όπου σήμερα κατέχει την 154η θέση ανάμεσα σε 179
χώρες».
Κόρη διπλωμάτη, γεννημένη στο Στρασβούργο το 1971 και με σπουδές
διεθνών σχέσεων στο Πανεπιστήμιο της Αγκυρας, η Ελίφ Σαφάκ έχει γράψει
αρκετές μελέτες και οχτώ πολυμεταφρασμένα μυθιστορήματα με ευρωπαϊκές
επιρροές και σύγχρονη θεματολογία.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου