ΔΙΕΘΝΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗ - ΛΑΘΡΟΜΕΤΑΝΑΣΤΕΥΣΗ: H κρίση με αριθμούς

Tης Silvia Merler / BRUEGEL.ORG

Οι ηγέτες της ΕΕ άργησαν να αντιδράσουν στην προσφυγική κρίση αλλά οι πρόσφυγες συνεχίζουν να καταφθάνουν στην Ευρώπη σε μεγάλους αριθμούς.

Τον περασμένο χρόνο περισσότεροι από 1 εκατομμύριο άνθρωποι διέσχισαν την Μεσόγειο στην προσπάθειά τους να φθάσουν στην Ευρώπη, ενώ σχεδόν 4000 από αυτούς πνίγηκαν στον δρόμο. Ο αριθμός των προσφύγων που διασχίζει την θάλασσα από την Τουρκία στην Ελλάδα, αυξήθηκε 20 φορές από το 2014 στο 2015. Οι αφίξεις στην Ιταλία μειώθηκαν, αλλά οριακά μόνο, από τις 170.100 το 2014 στους 153.842 το 2015.
 

Η συριακή σύγκρουση άφησε 13,5 εκατομμύρια ανθρώπους με ανάγκη ανθρωπιστικής βοήθειας. Περί τα 6,6 εκατ. Σύριοι έχουν εκτοπιστεί από το εσωτερικό λόγω της βίας και 6,4 εκατ. άνθρωποι εκτιμάται ότι έχουν εγκαταλείψει την χώρα (UNOCHA).
 

Στις 7 Φεβρουαρίου 2016, η Ύπατη Αρμοστεία των Ηνωμένων Εθνών για τους Πρόσφυγες (UNHCR) εκτιμά ότι 4,6 εκατ. Σύριοι πρόσφυγες βρίσκονται στην Αίγυπτο, στο Ιράκ, στην Ιορδανία, στο Λίβανο, στην Τουρκία και την υπόλοιπη Βόρεια Αφρική. Η Τουρκία έχει το μεγαλύτερο μερίδιο με 1,9 εκατ. ανθρώπους.

Η προέλευση των προσφύγων

Συνολικά, το 48% των προσφύγων που κατάφερε να διασχίσει την Μεσόγειο, ήταν Σύριοι, το 21% ήταν Αφγανοί, το 9% ήταν Ιρακινοί και το 4% από την Ερυθραία. Οι περισσότεροι πρόσφυγες που έφθασαν στην Ελλάδα το 2015 ήταν Σύριοι ή Αφγανοί, ενώ η Ιταλία δέχθηκε αναλογικά περισσότερους ανθρώπους από την Ερυθραία, τη Νιγηρία και τη Σομαλία.
 

Η Ελλάδα έχει δεχθεί 74.052 πρόσφυγες μέχρι στιγμής φέτος, και αναμένεται ότι το μεγαλύτερο μέρος των προσφύγων θα συνεχίσουν να φθάνουν στις ελληνικές ακτές (σχήμα 3).

Μια έκθεση της Ύπατης Αρμοστείας που δημοσιεύθηκε στο τέλος Ιανουαρίου 2016, προβλέπει ότι μέχρι και 1 εκατ. πρόσφυγες και μετανάστες μπορεί να επιχειρήσουν να χρησιμοποιήσουν την Ανατολική Μεσόγειο και τα Δυτικά Βαλκάνια, για να μπουν στην Ευρώπη το 2016. Αυτό βασίζεται "στην ανάλυση του τρέχοντος επιπέδου των αφίξεων, στους παράγοντες έλξης και ώθησης που επηρεάζουν τις μετακινήσεις και στην κατάσταση στις χώρες προέλευσης που συνδέονται με αυτή την κατάσταση έκτακτης ανάγκης”.

Η κατάσταση συνεχίζει να κλιμακώνεται. Την περασμένη εβδομάδα 70.000 άνθρωποι έχουν αναφερθεί ότι έχουν διαφύγει προς τα συριακά σύνορα με την Τουρκία εξαιτίας της αυξημένης σύγκρουσης γύρω από το Χαλέπι.

Ο βαλκανικός δρόμος προς την Ευρώπη

Πολλοί λίγοι μετανάστες μένουν στην Ελλάδα. Ο αριθμός των συριακών αιτήσεων ασύλου από τις χώρες της ΕΕ (μαζί με τη Νορβηγία και την Ελβετία) έφθασαν σχεδόν 600.000 στο τέλος του 2015. Η Γερμανία και η Σουηδία έλαβαν περισσότερες από το ήμισυ των αιτήσεων, με την Ουγγαρία, την Αυστρία, την Ολλανδία, τη Δανία και τη Βουλγαρία να αντιστοιχούν σε επιπλέον 30% (δείτε εδώ για περισσότερες λεπτομέρειες).

Για τους μετανάστες και τους πρόσφυγες, η Ελλάδα είναι η πόρτα της βαλκανικής οδού προς την Δυτική και Βόρεια Ευρώπη, περνώντας από την ΠΓΔΜ, τη Σερβία, την Κροατία, την Ουγγαρία, την Σλοβενία και την Αυστρία.

Από τον Ιούλιο του 2015 που η Ύπατη Αρμοστεία ξεκίνησε να παρακολουθεί τις αναχωρήσεις από τα κύρια σημεία εισόδου στην Ευρώπη τον Ιούλιο του 2015, εκτιμάται ότι σχεδόν 700.000 πρόσφυγες και μετανάστες έχουν μετακινηθεί από την Ελλάδα στην ΠΓΔΜ.
 

Σχεδόν όλοι από αυτούς ταξίδεψαν και προς την Σερβία, επιχειρώντας να διασχίσουν τα ουγγρικά σύνορα. Μέχρι το τέλος του 2015, σχεδόν 815.000 είχαν ταξιδέψει μέσω της Σερβίας, ενώ περίπου 6.500 άνθρωποι εισέρχονταν στην χώρα κάθε μέρα στο διάστημα Οκτωβρίου-Νοεμβρίου.

Τον Σεπτέμβριο η Ουγγαρία έλαβε μέτρα για να περιορίσει τις ροές των προσφύγων κατά μήκος των συνόρων της με την Σερβία, συμπεριλαμβανομένης της δημιουργίας ενός φράχτη 110 μιλίων. Αυτό άλλαξε την κίνηση προς τα σύνορα Σερβίας-Κροατίας.

Από τα μέσα Σεπτεμβρίου 2015, συνολικά 557.743 πρόσφυγες και μετανάστες ταξίδεψαν μέσω της Κροατίας, και μόνο 21 υπέβαλαν αίτηση για άσυλο εκεί.

Οι περισσότεροι μετακινήθηκαν στη Σλοβενία. Περί τους 378.000 ανθρώπους μετακινήθηκαν διαμέσου της χώρας στο διάστημα Οκτωβρίου-Δεκεμβρίου 2015, και μόλις 144 κατέθεσαν αίτηση για άσυλο. Το σχήμα 4 δείχνει την μετακίνηση που έχει καταγραφεί μέχρι τώρα το 2016.

Η ευρωπαϊκή απάντηση στην προσφυγική κρίση

Υπάρχουν φήμες ότι οι κάτοικοι των ελληνικών νησιών όπου φθάνουν πρώτα οι πρόσφυγες, θα μπορούσαν να είναι υποψήφιοι για το Νόμπελ Ειρήνης, για την αυτοθυσία τους. Η συνολική ευρωπαϊκή απάντηση ωστόσο ήταν βραδεία και ανοργάνωτη.

Οι χώρες της ΕΕ συμφώνησαν σε ένα πρόγραμμα μετεγκατάστασης για να βοηθήσουν την Ελλάδα και την Ιταλία με την εισροή προσφύγων το περασμένο έτος. Το σχέδιο είναι να μεταφερθούν 40.000 Σύριοι και πολίτες της Ερυθραίας, από την Ιταλία και την Ελλάδα, σε άλλα κράτη-μέλη της ΕΕ.
 

Τον Σεπτέμβριο του 2015, αποφασίστηκε ότι ένας επιπλέον αριθμός 120.000 προσφύγων από την Ελλάδα, την Ουγγαρία, την Ιταλία, με τον συνολικό αριθμό να ανέρχεται στους 160.000, θα μετακινηθούν στα επόμενα δύο χρόνια.

Μέχρι σήμερα ωστόσο, η εφαρμογή του σχήματος αλληλεγγύης ήταν πολύ βραδεία (σχήμα 5). 

Με βάση τα στοιχεία της Κομισιόν, μέχρι τις 4 Φεβρουαρίου 2016 μόλις 279 άνθρωποι είχαν μεταφερθεί από την Ιταλία και 202 από την Ελλάδα, με τη Γαλλία και την Φινλανδία να είναι κατά πολύ οι μεγαλύτεροι αποδέκτες.

Αυτό σημαίνει εάν η μετεγκατάσταση συνεχιστεί με την τρέχουσα ταχύτητα, θα χρειαστούν 47 χρόνια για να μεταφερθούν 39.600 άνθρωποι από την Ιταλία και περισσότερα από 100 χρόνια για να επιτευχθεί η προγραμματισμένη μετεγκατάσταση από την Ελλάδα.

Ενώ η αρχική αυτή κωλυσιεργία θα μπορούσε να οφείλεται στην ανάγκη να δημιουργηθεί το σύστημα μετεγκατάστασης που συμφωνήθηκαν, τα κράτη-μέλη της ΕΕ είναι απρόθυμα να μοιραστούν το έργο που έχουν μπροστά τους.

Κατά διαστήματα, ακούγονται νέες, μπερδεμένες ιδέες που θα μπορούσαν να είναι ακόμη πιο άχρηστες από ό,τι η αδράνεια. Στην Ελλάδα δόθηκε προσφάτως ένας μήνας διορία για να ανταποκριθεί στους κανόνες της ΕΕ για την προσφυγική πολιτική, ενώ τα κράτη-μέλη της ΕΕ έχουν ακόμη συζητήσει εάν θα στείλουν συνοριοφύλακες ή στρατό στην ΠΓΔΜ (μια χώρα εκτός ΕΕ) για να σφραγίσει τα σύνορα με την Ελλάδα (χώρα της ΕΕ).

Αυτό θα σημαίνει ότι αντί να πιέσει προς την κατεύθυνση της εφαρμογής του συμφωνηθέντος σχεδίου μετεγκατάστασης, το νέο focus είναι να παγιδευτούν εκατοντάδες χιλιάδες πρόσφυγες σε μια χώρα που αυτή τη στιγμή έχει την χειρότερη οικονομική κατάσταση στην ΕΕ, δημιουργώντας μια εκρηκτική κατάσταση,

Αφότου η ΕΕ και η Τουρκία κατέληξαν σε συμφωνία 3 δισ. ευρώ για να περιορίσει την εισροή των προσφύγων προς την Ελλάδα, έπεσε στο τραπέζι μια πρόταση της Ολλανδίας, που πίεζε ώστε εθελόντριες χώρες της ΕΕ να αναλάβουν 250.000 πρόσφυγες ετησίως από την Τουρκία, εάν η Άγκυρα πετύχει να μειώσει τη ροή προς την Ελλάδα.

Ωστόσο αυτό είναι λιγότερο από το ένα τρίτο του αριθμού των μεταναστών που διέσχισαν την θάλασσα πέρυσι, επομένως είναι αμφίβολο ότι το σχήμα θα βοηθήσει την αντικατάσταση της παράνομης μετανάστευσης με την νόμιμη μετανάστευση. Η Τουρκία δεν είναι καθόλου ενθουσιασμένη με την ιδέα, καθώς θα πρέπει να προσέξει και εκείνους που δεν μπορούν πλέον να φύγουν.

Αυτά τα στοιχεία δίνουν μια ιδέα της κατάστασης έκτακτης ανάγκης. Καθώς η προσφυγική κρίση αυξάνει την πίεση σε μια ήδη σαθρή πίεση για την πολιτική συνοχή, οι ηγέτες της ΕΕ συναντώνται για να συζητήσουν την απάντηση της Ευρώπης στην προσφυγική κρίση στις 18-19 Φεβρουαρίου. Ο κόσμος θα παρακολουθεί.