ΤΟΥΡΚΙΑ: Επιστροφή από τη Σαγκάη... H 2η ανακάλυψη της Ε.Ε. από τον Ερντογάν

Toυ ΓΙΩΡΓΟΥ ΚΑΠΟΠΟΥΛΟΥ

Πρώτη έκπληξη για όλους όσοι εδώ στην Αθήνα επιδίδονται τα τελευταία τρία χρόνια -με άλλοθι στην κρίση- στην  πλειοδοσία υποτίμησης του γεωπολιτικού βάρους της χώρας: Ο πρωθυπουργός της Τουρκίας επιβεβαιώνει με τον πιο πανηγυρικό τρόπο -παρόντος του Ελληνα ομολόγου του- όχι μόνον τη στρατηγική προτεραιότητα που εξακολουθεί να έχει για την Αγκυρα η ενταξιακή διαπραγμάτευση, αλλά και τον σημαντικό θετικό ρόλο που διαδραμάτισε η Ελλάδα, ένα ρόλο που τον επιθυμεί ενισχυμένο.

Δεύτερη έκπληξη για την ίδια την τουρκική κοινή γνώμη, η οποία τους τελευταίους μήνες τροφοδοτείται από εθνικά υπερήφανες δηλώσεις είτε του Ερντογαν που έχει απειλήσει ότι θα προσχωρήσει στην Ομάδα της Σαγκάης -Ρωσία Κίνα, πρώην σοβιετικές δημοκρατίες της Κεντρικής Ασίας- είτε του αρμοδίου για τη διεύρυνση επιτρόπου Φούλε, που προβλέπει ότι σε μερικά χρόνια η Ε.Ε. θα παρακαλά γονατιστή την Άγκυρα να προσχωρήσει!

Η εξωτερική πολιτική δεν είναι τουρκικό σίριαλ, όπου ο θιγμένος στρέφει αλλού την προσοχή του για να προκαλέσει το ενδιαφέρον αυτού που τον υποτιμά. Αλλωστε, παρόμοια ταπείνωση γοήτρου στην προσπάθεια πλήρους ένταξης στην τότε ΕΟΚ είχε εισπράξει η Βρετανία, που εξεδήλωσε την πρόθεσή της για πλήρη ένταξη το 1960 επί Μακμίλαν και προσχώρησε μόλις το 1973 επί Χιθ. Αν ο Ντε Γκολ το 1960 είδε τη Γηραιά Αλβιόνα ως Δούρειο Ιππο των ΗΠΑ, ο διαδοχός του Πομπιντού δέκα χρόνια αργότερα είδε το Λονδίνο ως εξισορρόπηση της Δυτικής Γερμανίας.

Η λαϊκή κατανάλωση και η υπεραπλούστευση δεν αναιρούν τους νόμους της γεωπολιτικής, αλλά και τα διδάγματα της Ιστορίας: Από τον 16ο αιώνα και μετά η Οθωμανική Αυτοκρατορία ήταν, είτε αυτό αρέσει, είτε όχι στους οπάδους της Ευρώπης του Καρλομάγνου, μέρος των ευρωπαϊκών συσχετισμών άλλοτε ως σύμμαχος της Γαλλίας και από τα τέλη του 18ου αιώνα μέχρι και τις αρχές του 20ού στρατηγικό έρεισμα της Βρετανίας, στην προσπάθειά της να ανακόψει την κάθοδο της Ρωσίας στη Μεσόγειο.

Δίχως αμφιβολία η πλήρης ένταξη της Τουρκίας στην Ε.Ε. είναι μια πρόκληση, που με τα σημερινά δεδομένα φαντάζει ως εξωπραγματική, αλλά εξίσου εξωπραγματική προβάλλει και η προοπτική της αμοιβαίας αδιαφορίας των δύο πλευρών.

Ξεπάγωμα των κεφαλαίων της ενταξιακής διαπραγμάτευσης που είχε παγώσει ο Σαρκοζί από τον Ολάντ, επίσκεψη Μέρκελ στην Αγκυρα , όλα δείχνουν προς την αναθέρμανση μιας δύσκολης διαπραγμάτευσης, που στην εξέλιξή της θα μπορούσε να είναι και μια Ειδική Σχέση όχι ως υποκατάστατο του ναυαγίου της πλήρους ένταξης, αλλά αντίθετα μια λύση που θα εξυπηρετεί και τις δύο πλευρές.

Ως προς την τουρκική πλευρά, η Ευρώπη είναι μονόδρομος: 


Η Αραβική Ανοιξη έχει ρίξει σκιά αβεβαιότητας στη Μέση Ανατολή και στη Βόρεια Αφρική, το Ιράν έχει ανταγωνιστικές περιφερειακές φιλοδοξίες, η Μόσχα δυσφορεί για την υπερδραστηριοποίηση εκτός συνόρων των Ερντογάν - Νταβούτογλου, ενώ οι ΗΠΑ αμήχανες και προσεκτικές απέναντι στην Αγκυρα έχουν ολοένα πιο φθίνουσα παρουσία, παρεμβατική δυνατότητα και βούληση στην Ευρύτερη Μέση Ανατολή.

Η πρώτη χρησιμότητα της ευρωπαϊκής προοπτικής δεν υφίσταται πλέον για τον Ερντογάν, καθώς είναι κυρίαρχος στους εσωτερικούς συσχετισμούς και δεν χρειάζεται το άλλοθι της ευρωπαϊκής συμμόρφωσης για να προωθήσει τον πλήρη εκδημοκρατισμό.

Η δεύτερη χρησιμότητα, την ώρα που η περιφερειακή συγκυρία έχει οδηγήσει σε άδοξο τέλος την πολιτική των μηδενικών προβλημάτων με τους γείτονες σε ναυάγιο είναι κάτι παραπάνω από προφανής.