ΕΝΕΡΓΕΙΑ και ΕΘΝΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ: H αβέβαιη διαπραγμάτευση για τον αγωγό ΤΑΡ

Του ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ ΦΙΛΗ

Διευθυντή ερευνών ΙΔΙΣ του Παντείου Πανεπιστημίου

 

Την περασμένη Τετάρτη υπογράφτηκε στην Αθήνα η τριμερής διακρατική συμφωνία για τον αγωγό ΤΑΡ (Transadriatic Pipeline), ο οποίος προβλέπεται να μεταφέρει αέριο από το Αζερμπαϊτζάν μέσω Τουρκίας, Ελλάδας και Αλβανίας στην ιταλική αγορά.

Πρόκειται για ένα σχέδιο στρατηγικής σημασίας, που θα μας αποφέρει πολλαπλά οφέλη.

Μεταξύ άλλων, θέσεις εργασίας, αναβάθμιση του γεωπολιτικού μας ρόλου, αναπτυξιακές προοπτικές στην υποβαθμισμένη Βόρεια Ελλάδα, επενδύσεις κοντά στο 1 δισ. ευρώ και -το κυριότερο- έμμεση αναγνώριση των προσπαθειών μας από μεγάλες ευρωπαϊκές εταιρείες ενέργειας σε μία κρίσιμη συγκυρία, στην οποία η αποκατάσταση του κλίματος εμπιστοσύνης είναι καθοριστικό ζητούμενο. Ωστόσο θα ήθελα, χωρίς διάθεση μεμψιμοιρίας αλλά ούτε θριαμβολογίας, να θέσω το θέμα στην πραγματική του βάση.

Πρόκειται για ένα project που συμβάλλει στη διαφοροποίηση (diversification) προμηθευτών, εφόσον μεταφέρει μη ρωσικό αέριο εκτός ρωσικής επικράτειας, ανοίγοντας το νότιο ευρωπαϊκό ενεργειακό διάδρομο. Από την άλλη, δεν εξαιρεί την Τουρκία, η οποία εξελίσσεται σε ενεργειακό πνεύμονα της Ευρώπης, σχεδόν για το σύνολο των σχεδίων περιορισμού της εξάρτησης από το ρωσικό αέριο.

Συνεπεία αυτού, η χώρα μας ασφαλώς και δεν πρέπει να επαναπαυτεί στην προοπτική υλοποίησης του ΤΑΡ, αλλά να προωθήσει παράλληλα τις διαδικασίες για την απόκτηση ουσιαστικού λόγου και ρόλου στα ενεργειακά δρώμενα, αφ'ενός μέσω πιθανής συμβολής της στην ασφάλεια τροφοδοσίας της Ε.Ε., ως κόμβου διαμετακόμισης υδρογονανθράκων από την ανερχόμενη ανατολική Μεσόγειο όσο και ως δυνητικής παραγωγού με την αξιοποίηση των δικών της αποθεμάτων. Κοινή συνισταμένη είναι η μεσο-μακροπρόθεσμη προοπτική ολοκλήρωσής τους, που τοποθετείται χρονικά στο 2020-2022, αν επιταχύνουμε και κυλήσουν όλα ομαλά.

Επανερχόμενος στον ΤΑΡ, η διακρατική συμφωνία αποτελούσε προαπαιτούμενο για να καταδειχθεί η πολιτική υποστήριξη σε αυτόν από τις τρεις εμπλεκόμενες χώρες. Και αυτό γιατί τόσο η Κοινοπραξία του Shah Deniz ΙΙ όσο και η κυβέρνηση του Αζερμπαϊτζάν ανησυχούσαν από την επιδείνωση των σχέσεων Αθήνας - Τιράνων. Αυτό σημαίνει πως ναι μεν έγινε ένα σοβαρό βήμα προς την υλοποίηση του project, εντούτοις δεν αποκλείεται ο ΤΑΡ να μείνει σχέδιο επί χάρτου εφόσον επιλεγεί η διάθεση του αζέρικου αερίου μέσω του έτερου σχεδίου, του Nabucco West. 

Η κύρια διαφορά των δύο έγκειται στο ότι απευθύνονται σε διαφορετικές αγορές. Ο μεν πρώτος της Ιταλίας, ο δε δεύτερος της Κεντρικής Ευρώπης. Πάντως, παρά τις προσπάθειες της Κομισιόν να προωθήσει τον Nabucco West, κανένα σχέδιο δεν διατηρεί σαφές προβάδισμα.

Η επιφύλαξή μου συνίσταται στο κατά πόσον οι επενδυτές, που επιθυμούν αδιάλειπτη ροή και ασφαλώς σταθερότητα, τουλάχιστον στις σχέσεις των εμπλεκόμενων χωρών, θα παραγνωρίσουν το ότι, χάριν της επίσπευσης υπογραφής της τριμερούς διακρατικής συμφωνίας, βάλαμε σημαντικά και ανεπίλυτα θέματα με την Αλβανία (ΑΟΖ, μεταχείριση μειονότητας, αλβανικός αλυτρωτισμός) κάτω από το χαλί.

Συστήνω, λοιπόν, ακόμη και τώρα να διασυνδέσουμε την πορεία του έργου με την αντίστοιχη των διμερών σχέσεων, για να αποφύγουμε δυσάρεστες εκπλήξεις στη συνέχεια. Και αυτό οφείλουμε να το ξεκαθαρίσουμε πρωτίστως στις Κοινοπραξίες που εμπλέκονται, ώστε να πιέσουν προς αυτή την κατεύθυνση, αν επιθυμούν να κατοχυρωθούν έναντι μελλοντικών κινδύνων. Διότι το χειρότερο που μπορεί να συμβεί είναι να επιλεγεί ο ΤΑΡ και κατόπιν πολιτικοί παράγοντες, άσχετοι με τη βιωσιμότητα και την εμπορικότητά του, να σταθούν εμπόδιο στην ολοκλήρωσή του. Γι' αυτό, καλύτερα να είμαστε τώρα έντιμοι, παρά να αναγκαστούμε από τις συνθήκες να φανούμε ασυνεπείς αργότερα, όταν μπούμε στην τελική ευθεία.