Του ΜΙΧΑΛΗ ΜΗΤΣΟΥ
Το 1976, όταν πρωτοκυκλοφόρησε στη Γαλλία με τίτλο «Η γεωγραφία
χρησιμεύει πρωτίστως για την κήρυξη πολέμων», το βιβλίο του Ιβ Λακόστ
δεν περιελάμβανε τον όρο «γεωπολιτική». Η λέξη πρωτοχρησιμοποιήθηκε λίγα
χρόνια αργότερα από τους δημοσιογράφους. Κι έπρεπε να έρθει το 1983 για
να μετονομάσει ο Λακόστ το περιοδικό του «Herodote» σε «επιθεώρηση
γεωγραφίας και γεωπολιτικής».
Κατά την άποψή του, οι δημοσιογράφοι δεν έχουν καμιά δουλειά μ' αυτόν τον τομέα. Εκείνοι αναλύουν μια κρίση από μία διάσταση, ενώ οι γεωγράφοι τη μελετούν σε πολλαπλά επίπεδα, από το τοπικό προς το πλανητικό και αντιστρόφως. (Τα πράγματα δεν είναι βέβαια ακριβώς έτσι, αλλά αν δεν παινέψεις το σπίτι σου θα πέσει να σε πλακώσει).
Μετά την ήττα του Ναπολέοντα - λέει ο Λακόστ σε συνέντευξή του στη «Λιμπερασιόν», με αφορμή την επανέκδοση εκείνου του βιβλίου του - οι Γερμανοί, και συγκεκριμένα το πρωσικό κράτος, ήταν οι πρώτοι που αποφάσισαν πως η γεωγραφία και η ιστορία πρέπει να διδάσκονται στο σχολείο. Για να υποστηρίξει τη γερμανική ενότητα, το Πανεπιστήμιο του Βερολίνου προσδιόρισε τότε τη «γερμανικότητα» όχι με βάση τη γλώσσα (αφού θα επωφελούνταν πρώτη η αυτοκρατορική Αυστρία), αλλά τα γεωγραφικά τοπία. Μετά την πρωσική νίκη στη μάχη της Σάντοβα, οι Γερμανοί άρχισαν να μιλούν για «κουλτούρα» και γλώσσα. Κι όταν γενικεύτηκε η διδασκαλία της γεωγραφίας, μπήκε στην κουβέντα ο «μεγάλος λαός». Οι γερμανοί γεωγράφοι υποστήριξαν ότι τα δικαιώματα της Γερμανίας σε εδάφη που κατοικούσαν άλλοι λαοί αποδεικνύονταν με βάση «επιστημονικούς» νόμους. Αυτό τροφοδότησε τον παγγερμανισμό και στη συνέχεια τον ναζισμό. Αναπτύχθηκε έτσι η έννοια του ζωτικού χώρου, από τον οποίο έπρεπε να αποκλειστούν οι μη γερμανικοί πληθυσμοί.
Στη Γαλλία, η γεωγραφία και η ιστορία άρχισαν να διδάσκονται μετά την ήττα της χώρας στον γαλλογερμανικό πόλεμο του 1870. Οι Βρετανοί, πάλι, δεν ενδιαφέρθηκαν ποτέ για τη γεωγραφία ως πανεπιστημιακό αντικείμενο, την ασκούν όμως σε όλα τα επίπεδα: η περίφημη Εταιρεία των Ινδιών διέθετε μια τεράστια γνώση της γεωγραφίας και ήλεγχε απολύτως τη χαρτογραφία. Στην Ιταλία, η διδασκαλία της ιστορίας συνδέεται μ' εκείνη της φιλοσοφίας. Οσο για την Ελλάδα, την πατρίδα του Ηροδότου, ο Λακόστ είναι κατηγορηματικός: «Η διδασκαλία της γεωγραφίας είναι σχεδόν ανύπαρκτη».
Η επανέκδοση του βιβλίου του σημαίνει άραγε ότι η γεωγραφία
εξακολουθεί να χρησιμεύει πρωτίστως για την κήρυξη πολέμων;
Ο γάλλος γεωγράφος χρησιμοποιεί το παράδειγμα της Τουρκίας:
Οσα γίνονται αυτόν τον καιρό στη Συρία ενδιαφέρουν ιδιαιτέρως την Τουρκία, αφού τυχόν αυτονόμηση των Κούρδων της Συρίας, όπως έγινε με τους Κούρδους του Ιράκ μετά το 1991, θα αποτελέσει ασφαλώς έναν μεγάλο πειρασμό και για τους Κούρδους της Τουρκίας. Να λοιπόν ένα καλό παράδειγμα της στενής σχέσης που έχουν η γεωγραφία με την ιστορία. Και του τρόπου με τον οποίο αυτός ο συνδυασμός μπορεί να οδηγήσει και σήμερα σε πόλεμο.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου