δεν είναι τα επείγοντα του ΨΝΑ Δαφνί.
— τάσος (@kostasos) December 17, 2025
είναι η εξεταστική για τον ΟΠΕΚΕΠΕ. pic.twitter.com/Fd61DVKKNi
Γράφει ο Χαρίδημος Κ. Τσούκας
Καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Κύπρου και ερευνητής καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Warwick
(www.htsoukas.com)
Οι κανόνες είναι ουσιαστικό στοιχείο της ομαλής λειτουργίας των θεσμών: παρέχουν γνωστικό πλαίσιο και ρυθμίζουν συμπεριφορές.
Πρακτικά, όμως, κανένα σύστημα κανόνων, όσο ρητά λεπτομερές κι αν είναι, δεν αρκεί για να κατευθύνει την ανθρώπινη δράση. Για δύο λόγους.
Πρώτον, οι ρητοί κανόνες προϋποθέτουν ένα άρρητο πλαίσιο κατανόησης, το οποίο γνωρίζουμε βιωματικά, όχι διανοητικά. Δεν ορίζει ο κανονισμός της Βουλής λ.χ. τον τρόπο με τον οποίο θα συζητούν ευγενικά οι βουλευτές, αλλά γνωρίζουμε ότι, στην κουλτούρα μας, ο πληθυντικός είναι μια εκδήλωση ευγενείας. Ούτε ρυθμίζει ο κανονισμός την ένταση της φωνής των ομιλητών ή τον τρόπο ομιλίας-ακρόασης (όταν μιλάς σε ακούω σιωπηλός, και αντιστρόφως). Διαθέτουμε, όμως, την κοινή γνώση να γνωρίζουμε πώς να μετέχουμε κοσμίως σε μια συζήτηση.
Δεύτερον, η ομαλή διεκπεραίωση των δραστηριοτήτων στηρίζεται σε αυτό που οι κοινωνιολόγοι ονομάζουν «η αρχή κ.λπ.» («the etcetera principle»). Μου λέει κάτι η ταμίας στο σούπερ μάρκετ. Απορροφημένος στις σκέψεις μου, δεν την ακούω καλά. Εικάζω ότι μάλλον με ρωτάει αν χρειάζομαι σακούλα. Γνέφω καταφατικά και το καταλαβαίνει – μου δίνει τη σακούλα. Η σχετική ασάφεια της διάδρασής μας δεν αποτρέπει την αποτελεσματική επικοινωνία. Η κοινή γνώση που αμφότεροι διαθέτουμε ως κοινωνικά όντα είναι αρκετή για να συμπληρώσουμε τα όποια κενά («κ.λπ.»). Κατασκευάζουμε διαδραστικά την εύτακτη πραγματικότητα της συναλλαγής μας.
Ο μεγάλος Αμερικανός κοινωνιολόγος Χάρολντ Γκαρφίνκελ ήταν γνωστός για τα «πειράματα παραβίασης» («breaching experiments») των κανόνων καθημερινής ζωής, με τα οποία κατέδειξε πώς κάθε πράξη διάδρασης αποδιοργανώνεται όταν οι αυτονόητες προσδοκίες που μεταφέρουμε σε αυτήν δεν επαληθεύονται. Μου λες π.χ. «με έπιασε λάστιχο» κι εγώ σου απαντώ «τι εννοείς ”με έπιασε λάστιχο”;». ΄Η με ρωτάς «τι κάνεις;» κι εγώ σου απαντώ: «Σε σχέση με τι; Με την υγεία μου, τα οικονομικά μου, την οικογενειακή ζωή μου;». Και στις δύο περιπτώσεις σού μιλώ αδέξια. Δεν ανταποκρίνομαι επαρκώς στην κοινωνική χορογραφία μας – στραβοπατώ και σε εκνευρίζω. Η συμπεριφορά μου είναι ανάρμοστη.
Χάρη στον Γκαρφίνκελ καταλάβαμε ότι όχι μόνο ο κοινός βίος ρυθμίζεται από άτυπους κανόνες, αλλά ότι η κοινωνική ευταξία (ή αταξία) κατασκευάζεται κάθε φορά που ανταποκρινόμαστε (ή όχι) σε ό,τι αναμένεται από εμάς στην κοινωνική χορογραφία.
Η συμπεριφορά της κ. Ζωής Κωνσταντοπούλου εικονογραφεί εξαιρετικά τη θεωρία του Γκαρφίνκελ. Παραβιάζοντας τους ρητούς και, κυρίως, άρρητους κανόνες για την κοινοβουλευτική συμπεριφορά, η βουλευτής διαρρηγνύει την εύτακτη κοινοβουλευτική χορογραφία. Υπερβαίνει συστηματικά τον επιτρεπόμενο χρόνο ομιλίας της, διακόπτει αυθαίρετα τους ομιλητές, φωνασκεί, διαπληκτίζεται και προσβάλλει, επιτίθεται αναίτια σε συζύγους υπουργών, μιλάει με ένταση πάνω στους άλλους κ.λπ. Η κ. Κωνσταντοπούλου θυμίζει άτακτο φοιτητή που αποσυντονίζει την τάξη – εν ώρα μαθήματος μιλάει στο κινητό, ανάβει τσιγάρο, θορυβεί. Ως απόφοιτος ελληνικού πανεπιστημίου διαθέτει βιωματική συνδικαλιστική γνώση των τρόπων παραβίασης της θεσμικής ευταξίας. Η φοίτηση, δε, σε προβεβλημένα ιδιωτικά εκπαιδευτήρια, αλλά και σε περίοπτα πανεπιστήμια της αλλοδαπής, της προσθέτει το λούστρο που στερείται ένας ομότροπος βουλευτής από π.χ. τα Σφακιά. Τίποτα δεν πάει χαμένο.
Οι «συμπεριφορές παραβίασης» της κ. Κωνσταντοπούλου (τσαμπουκάς σε ένα έλλογο θεσμικό περιβάλλον) υπογραμμίζουν, αντιστικτικά, πόσο καθοριστική είναι η αυθόρμητη συνεργασία των εμπλεκομένων για τη διεκπεραίωση ενός συλλογικού έργου – κοινοβουλευτική συνεδρίαση, σχολικό μάθημα, εμπορική συναλλαγή κ.ο.κ. Αν έστω κι ένας επιμένει να μην ακολουθεί τα βήματα της κοινωνικής χορογραφίας, η παράσταση κινδυνεύει. Η θεσμική λειτουργία, ως παράσταση με ρόλους, διεκπεραιώνεται όσο οι συμμετέχοντες ενεργούν δραματουργικά όπως αναμένεται.
Τα «στραβοπατήματα» της κ. Κωνσταντοπούλου είναι αυθορμήτως επιτηδευμένα.
Η αυθορμησία, απαραίτητο στοιχείο για την «αυθεντικότητα» της παράστασης τοξικότητας, δεν μπορεί να προκύψει χωρίς έναν εριστικό, κυριαρχικό και ναρκισσιστικό χαρακτήρα.
Η ανενδοίαστη διεκπεραίωση του τσαμπουκά απαιτεί τον κατάλληλο ανθρωπότυπο για να είναι πειστική.
Η παράσταση τοξικότητας είναι, συγχρόνως, στρατηγικά επιτηδευμένη – προσφέρει διακριτή αναγνώριση, τροφοδοτεί πληθώρα δευτερογενών συζητήσεων (σε τηλεοπτικές εκπομπές, Μέσα Κοινωνικής Δικτύωσης κ.λπ.) και αποφέρει δημοσκοπικά οφέλη. Στο θεσμικό περιβάλλον των ελληνικών ΜΜΕ, η θρασύτητα, η επιθετικότητα και η τοξικότητα μεγεθύνονται. Η «παράσταση παραβίασης» της κ. Κωνσταντοπούλου προσφέρει τηλεοπτικό θέαμα. Ως εναλλακτική προς την επίσημη κοινοβουλευτική παράσταση, έχει απήχηση σε μέρος του εκλογικού σώματος. Οπως στην περίπτωση Τραμπ (ο μετρ του είδους), η χυδαία επιθετικότητα έλκει, καθότι εκφράζει την ανεπεξέργαστη λαϊκή οργή έναντι ενός ανυπόληπτου πολιτικού συστήματος. Οι τοξικοί λαϊκιστές παρέχουν τη συμβολική εκδίκηση που λαχταρά το θυμωμένο, εθισμένο στο θέαμα, πλήθος.
Τίποτα, βεβαίως, δεν προκύπτει ξαφνικά· και τα πιο ακραία φαινόμενα εκκολάπτονται. Η άλλη όψη της βουλευτικής τοξικότητας είναι μια απαξιωμένη Βουλή, στην οποία δεκάδες βουλευτές του κυβερνώντος κόμματος καταχρηστικά ψηφίζουν επιστολικά, υπουργοί προστατεύονται από διώξεις, δήθεν εξεταστικές επιτροπές παράγουν δήθεν πορίσματα, ευνοϊκές για την κυβέρνηση πλειοψηφίες κατασκευάζονται (π.χ. ορισμός μελών ΑΔΑΕ και ΕΣΡ) κ.λπ. Η έκπτωση του βουλευτή σε ταραξία οπαδό είναι ομόλογη της έκπτωσης της Βουλής σε κυβερνητικό εργαλείο.
Οι «συμπεριφορές παραβίασης» της κ. Κωνσταντοπούλου είναι …
το πιο ηχηρό και θεαματικό συμπλήρωμα της μεθοδευμένης αδυναμίας ενός κορυφαίου θεσμού να σταθεί στο ύψος της αποστολής του.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου