Του έθνους τα μετάλλια

Της ΜΑΡΙΑΣ ΚΑΤΣΟΥΝΑΚΗ

Γιατί θα έπρεπε ο Σιδερής Τασιάδης να κρατήσει και την ελληνική σημαία στο βάθρο; Αγωνίστηκε με τη Γερμανία και πήρε το ασημένιο μετάλλιο στο κανόε - καγιάκ σλάλομ. 

Δήλωσε: «Η Ελλάδα ποτέ δεν μου προσέφερε τίποτα. Ούτε ένα τηλεφώνημα δεν με πήρε ποτέ ένας υπεύθυνος για τις κατά καιρούς επιτυχίες μου. Δεν με διεκδίκησε κανείς. Δεν βοήθησε την οικογένειά μου, η οποία μετανάστευσε για να μπορέσει να με μεγαλώσει σωστά. Αντίθετα, η Γερμανία με ανακάλυψε, με ανέδειξε, μου έδωσε όλα τα εφόδια για να αναπτυχθώ αθλητικά. Εκεί μένω, εκεί μεγάλωσα και μεγαλώνω, εκεί έβγαλα σχολείο, εκεί προπονούμαι καθημερινά».

Ο Ηλίας Ηλιάδης θα έπρεπε να πανηγυρίσει και με τη σημαία της Γεωργίας όταν κατέκτησε το χάλκινο μετάλλιο στο τζούντο, την πρώτη διάκριση για την ελληνική αποστολή στους Ολυμπιακού του Λονδίνου 2012; 

Δήλωσε: «Αυτό το μετάλλιο ανήκει πρώτα στον Θεό και μετά σε όλους τους Ελληνες που περνάμε δύσκολες στιγμές». 

Χρησιμοποίησε το πρώτο πληθυντικό πρόσωπο αν και ήρθε στη χώρα μας από τη Γεωργία στα 16 του, το 2002. Το πραγματικό του όνομα Τζαρτζίλ Ζβιανταουρί. Χρυσός Ολυμπιονίκης για πρώτη φορά στην Αθήνα του 2004 δεν μιλούσε καν τα ελληνικά.

Οι Ολυμπιακοί Αγώνες είναι η περίοδος κατά την οποία οι εθνικές ταυτότητες μετράνε τόσο πολύ ενώ ανταποκρίνονται τόσο λίγο στην πραγματικότητα που μας περιβάλλει. 

Οι άνθρωποι όπως και οι ιδέες κινούνται ελεύθερα (με μικρότερες ή μεγαλύτερες δυσκολίες), διαπρέπουν ανάλογα με τις δεξιότητές τους, ενσωματώνοντας στις επιδόσεις τους, τις δυο ή περισσότερες πατρίδες τους.

Την περασμένη Τετάρτη η Χρυσή Αυγή διένειμε τρόφιμα στο Σύνταγμα στους «καθαρόαιμους» Ελληνες. Οσοι ενδιαφέρθηκαν να τα αποκτήσουν (αρκετοί) έπρεπε να επιδείξουν την αστυνομική τους ταυτότητα (ας σημειωθεί, σε συμπολίτες τους, όχι σε κάποια Αρχή) για να αποδείξουν του λόγου και της όψεως, αναμφίβολα, το αληθές.

Είναι ή όχι επικίνδυνη στη σύγχυση και θολότητά της, στο μίσος που εκτρέφει και στην αντιπαλότητα που καλλιεργεί, η επίκληση του εθνικού, ειδικά σε συνθήκες ευγενούς άμιλλας (έστω και υπό τη σκιά του ντόπινγκ) ή σε περιπτώσεις στις οποίες προβάλλεται ως κίνητρο η αλληλοβοήθεια και αλληλεγγύη; 

Αν και οι Ολυμπιακοί αποτελούν ύμνο στον αθλητισμό όπως και η διανομή τροφίμων στους αδύναμους βασικό πυλώνα της κοινωνικής συνύπαρξης, οι πράξεις-πρότυπα εύκολα αναστρέφονται, δηλητηριάζονται με σαθρά ιδεολογήματα.

Πώς αντιλαμβανόμαστε στην Ελλάδα την έννοια του εθνικού;  

Η κρίση της τελευταίας τριετίας με ό,τι έφερε στην επιφάνεια (θεωρίες συνωμοσίας, αισθήματα μειονεξίας, εθνικιστικά παραληρήματα, κ.ο.κ.), βαθαίνει, προκαλώντας κοινωνικούς μετασχηματισμούς. Δεν έχει αλλάξει μόνο η φύση της εργασίας ή η οικιακή οικονομία αλλά η καθημερινότητα, οι σχέσεις των ανθρώπων, οι διαθέσεις τους, η ζωή τους με τις σταθερές αναφορές και τα χαρακτηριστικά της. Καθώς οι αρμοί χαλαρώνουν και οι μεταβολές στο οικονομικοπολιτικό περιβάλλον είναι τόσο πυκνές, η ανάγκη για τάξη και ενότητα γίνεται επιτακτική. Ετσι εξηγείται και η ιδέα της «εθνικής κοινότητας», η οποία μπορεί να διασφαλίζει τη συνοχή απέναντι στον κατακερματισμό και την αποσύνθεση.

Με τα εργαλεία αυτά επιτίθενται στον φοβισμένο λαό πολιτικοί (εκ δεξιών και εξ αριστερών) με έναν λόγο δημαγωγικό, που έχει ως στόχο τη διαρκή υπόμνηση του εσωτερικού μεγαλείου και του εξωτερικού εχθρού. Κοινός παρονομαστής των «εθνοσυμβολιστών» είναι η έμφαση που δίνουν στο εθνικό παρελθόν και στον εθνικό πολιτισμό.

Η δήλωση του Σιδερή Τασιάδη σχολιάστηκε διαδικτυακά με εμπάθεια. Ο νεαρός αθλητής ενόχλησε γιατί υποστήριξε αυτό που αισθανόταν ή αυτό που πίστευε ή και τα δυο μαζί. Ο λόγος του μπορεί να ήταν φορτισμένος, ακονισμένος από αιτίες που δεν γνωρίζουμε, σαφώς πάντως εκδήλωνε μιαν αλήθεια: στη Γερμανία μεγάλωσε, σπούδασε, προπονήθηκε, απέκτησε την αθλητική του ταυτότητα. Θα ήταν ή δεν θα ήταν υποκρισία να αναλυθεί σε διάφορα επικολυρικά για την «Ελλάδα που κλείνει μέσα του, που έχει στην καρδιά του, που τον ακολουθεί, κ.ο.κ.». Θα ήταν αυτομάτως συμπαθής ως «συμπατριώτης»;

Ο Ηλίας Ηλιάδης, αντιθέτως, αν και ήταν Γεωργιανός έως τα 16 του, συγκρότησε την αθλητική του ταυτότητα στην Ελλάδα, ήταν σημαιοφόρος της ελληνικής ομάδας στο Πεκίνο, στο Λονδίνο έδειχνε με πάθος το ελληνικό εθνόσημο, που είχε πάνω στην αθλητική του εμφάνιση στο μέρος της καρδιάς. Ακόμη, σύμφωνα με τα ρεπορτάζ, δεν μπορεί να εκφραστεί με επάρκεια στα ελληνικά. Λίγη έχει σημασία. Οπως ο Τασιάδης για τη Γερμανία έτσι και ο Ηλιάδης για την Ελλάδα, τιμούν τον τόπο που τους τίμησε. Και οι Γεωργιανοί μάλλον άβολα θα πρέπει να ένιωσαν για τον «συμπατριώτη» τους.

«Το έθνος πρέπει να μάθει να θεωρεί εθνικό ό,τι είναι αληθινό» έλεγε ο Σολωμός αντιστρέφοντας την ιδεολογία του εθνικισμού: η αλήθεια προέχει του -ούτως ή άλλως προκατασκευασμένου- «εθνικού συμφέροντος».

Οσο για την αλληλεγγύη με εθνικά χαρακτηριστικά που εφαρμόζει η Χρυσή Αυγή, μόνο ως αλτρουισμό δεν θα μπορούσε να το δει κανείς. Γιατί τα στεγανά και οι εθνικοί διαχωρισμοί, όταν αφορούν ανθρώπους σε ένδεια, αποκαλύπτουν σκέλεθρα καλών προθέσεων, κηρύγματα μίσους στο όνομα της έγνοιας και της φροντίδας των (με ταυτότητα) Ελλήνων. Οποία υποκρισία. Εν κοινοβουλευτική ισχύι πλέον -τυχαία έστησαν το φιλόπτωχο τελετουργικό τους στο Σύνταγμα, απέναντι από τη Βουλή;- εκδικείται θεσμικά, διακρίνοντας τους πένητες σε Ελληνες και μη.

Της «αλήθειας» του Σολωμού προηγήθηκε η προτροπή του Σίλερ: «Ο κάθε άνθρωπος είναι πολίτης της εποχής του, όπως είναι πολίτης του κράτους του».