Του Mustafa Akyo / THE NEW YORK TIMES
Επι χρόνια οι συζητήσεις γύρω από θέματα εξωτερικής πολιτικής είχαν
επικεντρωθεί στο ερώτημα κατά πόσο το Ισλάμ είναι συμβατό με τη
δημοκρατία. Αυτό όμως έχει ξεπεραστεί. Στην Τυνησία και την Αίγυπτο, οι
ισλαμιστές, που θεωρούνταν πολέμιοι του δημοκρατικού συστήματος, τώρα το
προωθούν και με χαρά συμμετέχουν σ' αυτό. Ακόμη και οι υπερορθόδοξοι
Ουαχαμπίτες έχουν βουλευτές στο αιγυπτιακό Κοινοβούλιο, χάρη στην
ψηφοφορία που μέχρι πολύ πρόσφατα αποκήρυσσαν ως αίρεση.
Τον εξτρεμισμό τον εξέθρεφαν κυρίως ο αποκλεισμός και η καταστολή των
ισλαμιστών από κοσμικούς τυράννους. Οι ισλαμιστές θα γίνουν πιο
μετριοπαθείς όταν δεν θα καταπιέζονται∙ και πιο πραγματιστές καθώς
έρχονται αντιμέτωποι με την ευθύνη της διακυβέρνησης.
Υπάρχει όμως ένας
άλλος λόγος ανησυχίας: τι θα συμβεί αν εκλεγμένα ισλαμιστικά κόμματα
επιβάλουν νόμους που περιορίζουν ατομικές ελευθερίες, όπως η απαγόρευση
του αλκοόλ; Τι θα συμβεί αν η δημοκρατία δεν υπηρετεί την ελευθερία;
Αυτό το ερώτημα σπάνια τίθεται στη Δύση, όπου η δημοκρατία συχνά
αντιμετωπίζεται ως συνώνυμο του φιλελευθερισμού. Οπως όμως προειδοποίησε
ο Φαρίντ Ζακαρία με το βιβλίο του «Το μέλλον της ελευθερίας», υπάρχουν
επίσης ανελεύθερες δημοκρατίες, όπου η εξουσία της πλειοψηφίας δεν
ελέγχεται από τον συνταγματικό φιλελευθερισμό και τα δικαιώματα και οι
ελευθερίες των πολιτών δεν είναι διασφαλισμένα.
Αυτός είναι και ένας
κίνδυνος για τις μετά την Αραβική Ανοιξη χώρες, ακόμη και για τη
μετακεμαλική Τουρκία. Συνεπώς, η πραγματική συζήτηση επικεντρώνεται στο
αν το Ισλάμ είναι συμβατό με τον φιλελευθερισμό.
Η ουσία της διαφωνίας είναι κατά πόσο τα ισλαμικά προστάγματα είναι
νομικά ή ηθικά.
Οταν οι μουσουλμάνοι λένε ότι το Ισλάμ απαιτεί
καθημερινή προσευχή ή απαγορεύει το αλκοόλ, μιλούν για δημόσιες
υποχρεώσεις τις οποίες θα επιβάλει το κράτος ή για προσωπικές
υποχρεώσεις τις οποίες θα κρίνει ο Θεός;
Για τους υποστηρικτές της
πρώτης εκδοχής, η Σαουδική Αραβία ίσως μοιάζει ιδανικό κράτος. Η
Θρησκευτική Αστυνομία εξασφαλίζει ότι κάθε Σαουδάραβας τηρεί κάθε
ισλαμικό κανόνα.
Απεναντίας, η υπερκοσμική Τουρκική Δημοκρατία, αντί να
επιβάλλει ισλαμικές πρακτικές, επί δεκαετίες τις αποθαρρύνει με τόσο
επιθετικό τρόπο, φθάνοντας ακόμη στο σημείο να απαγορεύσει τις μαντίλες.
Παρ' όλ' αυτά, η τουρκική κοινωνία έχει παραμείνει θρησκευτική, χάρη
στην οικογένεια, την παράδοση, την κοινότητα και τους θρησκευτικούς
ηγέτες. Γι' αυτόν τον λόγο, στη σημερινή Τουρκία, όπου καθένας είναι
ελεύθερος να επιλέξει ανάμεσα στο μπαρ και το τζαμί, πολλοί επιλέγουν το
δεύτερο - βασιζόμενοι στη συνείδησή τους και όχι στις επιταγές τους
κράτους.
Αν η Τουρκία τα καταφέρει στο φιλελεύθερο πείραμα - στο οποίο περιλαμβάνεται
και η «ελευθερία στην αμαρτία» -, μπορεί να αποτελέσει ένα πολλά
υποσχόμενο παράδειγμα για τις ισλαμιστικές κυβερνήσεις στην Τυνησία, την
Αίγυπτο και αλλού. Ολες αυτές οι χώρες χρειάζονται απελπισμένα όχι μόνο
τη διαδικαστική δημοκρατία, αλλά και τον φιλελευθερισμό. Και υπάρχει
μια ισλαμική λογική γι' αυτό: η επιβολή της θρησκευτικότητας οδηγεί στην
υποκρισία. Οσοι λοιπόν ελπίζουν να «γαλουχήσουν» μια γνήσια
θρησκευτικότητα, θα πρέπει πρώτα να εδραιώσουν την ελευθερία
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου