ΤΟΥΡΚΙΑ: O ρόός της στην νέα Ιρακινή κρίση

Του ΑΡΗ ΑΜΠΑΤΖΗ

Οι δύο όψεις της νέας κρίσης που έχει ανακύψει στο χώρο της Μέσης Ανατολής, για λογαριασμό της ερντογανικής Τουρκίας εμφανίζονται πρώτον ως αδιέξοδο και πορεία προς την έξοδο του Ερντογάν και δεύτερον ως ευκαιρίες πολλαπλών επιλογών.

Αφού μιλάμε για το χώρο της Μέσης Ανατολής, δεν θα μπορούσε να είναι αλλιώς. Ο χώρος, καθώς οι ισορροπίες αλλάζουν μέρα με τη μέρα, δεν θα μπορούσε παρά να χαράσσει για την Τουρκία ένα πολλαπλό πλαίσιο που περιλαμβάνει και την καταστροφή και το όφελος.

Από εκεί και πέρα όμως υπάρχει και η μακροπρόθεσμη οπτική των πραγμάτων. Εκεί μπορεί να τοποθετηθεί, για παράδειγμα, η επιλογή της ερντογανικής εξουσίας για μετατροπή της Τουρκίας σε μεσανατολικό στοιχείο, παράλληλα με την απομάκρυνση από το ευρωπαϊκό.

Βεβαίως στο παράδειγμα αυτό μπορεί να διατυπωθούν και οι εξής απόψεις-ερωτήσεις:  

Πόσο ανεξάρτητη και αποστασιοποιημένη από τα μεσοπρόθεσμα και μακροπρόθεσμα σχέδια των Αμερικανών ήταν και είναι η εμπλοκή της Τουρκίας στις μεσανατολικές εξισώσεις;

Πότε η Τουρκία στην ιστορία της υπήρξε ανεπιστρεπτί και σταθερά συνδεδεμένη με το ευρωπαϊκό γίγνεσθαι;

Η τάση που επιδεικνύει ο Ερντογάν από την πρώτη στιγμή της κρίσης στη Συρία, να είναι ουδέτερη έως θετική απέναντι στις εκδοχές της Αλ Κάιντα (Αλ Νούσρα, Ισλαμικό Κράτος Ιράκ-Συρίας) είναι μία παρακαταθήκη μάλλον αρνητική. Και είναι αρνητική, από τη στιγμή που η οριζόμενη από τις ΗΠΑ και τη Δύση ισορροπία έγειρε εναντίον των σουνίτικων ισλαμιστικών στοιχείων.

Ο Ερντογάν αποφεύγει ακόμη να αποκαλέσει «τρομοκράτες» τους τζιχαντιστές που επελαύνουν τώρα στο Ιράκ, κι ας αποκαλύπτονται καθημερινά τα τεκμήρια της θηριωδίας. Εχοντας μάλιστα δημιουργήσει στο εσωτερικό της Τουρκίας κλίμα συμπάθειας προς τους σουνίτες ισλαμιστές και μια αντιπάθεια εναντίον όλων των υπολοίπων στην περιοχή, είναι δύσκολο για τον Ερντογάν να στραφεί ξαφνικά εναντίον της οργάνωσης Ισλαμικό Κράτος Ιράκ και Συρίας.

Οι εποχές όμως άλλαξαν. Το τριμερές μοντέλο που ανέκυψε στο Ιράκ, μετά την τελευταία εισβολή των Αμερικανών στο Ιράκ, αρχίζει να περνά στη φάση της πρακτικής. Το μοντέλο ήταν η τριχοτόμηση του Ιράκ με τους Κούρδους στο Βορρά, τους σουνίτες στο κέντρο και τους σιίτες στο Νότο.

Η εδώ και χρόνια δεδομένη αυτόνομη περιοχή των Κούρδων στο Βορρά, σε συνδυασμό με μία σχεδόν αντίστοιχη ντε φάκτο κατάσταση στη βόρεια Συρία, είναι κάτι που άρχισε να φαίνεται στο χάρτη. 

Ο χάρτης δείχνει και κάτι άλλο: 

Ανατολικά βρίσκονται οι Κούρδοι του βορείου Ιράκ, δυτικά οι Κούρδοι της βόρειας Συρίας και βόρεια από όλο αυτό το κομμάτι, βρίσκονται οι Κούρδοι της Τουρκίας.

Αυτή η εικόνα στο χάρτη είναι ταυτόχρονα η απειλή και η προοπτική οφέλους για την Τουρκία.

Απειλή, διότι ο χάρτης δείχνει προοπτική «μεγάλου Κουρδιστάν». 

Οφελος διότι, θεωρητικά, υπάρχει πάντα το όραμα για συνεργασία, σύμπραξη ή ένα είδος πατροναρίσματος στις σχέσεις μεταξύ Κουρδιστάν και Τουρκίας. Αυτό εκφράζεται εδώ και πολλά χρόνια στην Τουρκία. Ηταν ένα από τα οράματα του Τουργκούτ Οζάλ στα τέλη της δεκαετίας του '80 και τις αρχές της δεκαετίας του '90. Ολα αυτά με σημαντικό σημείο αναφοράς τη Μοσούλη και το Κιρκούκ, δηλαδή το πετρέλαιο και τα παράγωγά του.

Με μια απλή ρεαλιστική προσέγγιση όμως θα μπορούσε να διατυπώσει κανείς το εξής ερώτημα: 

ΤΟΥΡΚΙΑ - Ερντογάν: Ο ηγεμόνας με το απόλυτο εγχειρίδιο εξουσίας

Του ΑΡΗ ΑΜΠΑΤΖΗ

Ο Ερντογάν δεν πτοήθηκε από απειλές ανίερων συμμαχιών. Συνεχίζει ακάθεκτος με μοχλούς τη θρησκεία, την υποταγή και τον εκφοβισμό. Σκοπός του, να οδηγήσει σε μέτρα τύπου έκτακτης ανάγκης

Δύο όψεις έχει η φιλολογία που αναπτύσσεται ως προς την ερμηνεία και τους λόγους της σαρωτικής εκλογικής επιτυχίας του Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν.  

Η πρώτη, που είναι και η επικρατούσα, διαβάζει το αποτέλεσμα ως εκλογική επιτυχία, παρά τις δυσκολίες, τη σκανδαλολογία, τα βίντεο κ.λπ., εναντίον σχεδόν όλων των υπολοίπων. 

Η δεύτερη αντιστρέφει τα πράγματα και προτάσσει την κατασκευή του «ολοκληρώματος» που έχασε τις εκλογές, σε σημαντικό βαθμό από την εξουσία.

Αρχής γενομένης από τις διαδηλώσεις που ξεκίνησαν τον περασμένο Μάιο στο πάρκο Γκεζί της πλατείας Ταξίμ στην Κωνσταντινούπολη, άρχισε να διαμορφώνεται μία εικόνα «αντιπάλων» του Ερντογάν. Τον Δεκέμβριο ξέσπασε η υπόθεση της διαφθοράς, αλλά και ο πόλεμος του Ερντογάν με το τάγμα του χότζα Φετχουλάχ Γκιουλέν.

Ο Γκιουλέν έδειξε ότι επιθυμεί τη μείωση της δύναμης του Ερντογάν. Το ίδιο ισχύει, για ευνόητους λόγους, και για την αντιπολίτευση. Υπό την έννοια αυτή μπορεί να πει κανείς ότι ο Ερντογάν νίκησε όλους αυτούς.

 

Η πρώτη όψη ανάγνωσης του εκλογικού αποτελέσματος θέτει θέμα «απειλών» που δέχθηκε η πολιτική εξουσία από μία «ανίερη συμμαχία». 

Η δεύτερη όψη υποστηρίζει ότι σε μεγάλο βαθμό η εξουσία ήταν αυτή που αρχικά όρισε σκόρπιες απειλές, στη συνέχεια τις κατηγοριοποίησε, τους έδωσε μορφή ολοκληρώματος και πήγε στις εκλογές προτάσσοντας την «απειλή» που δέχεται. Και το έκανε αυτό με τρόπο που ανοίγει το δρόμο για λήψη μέτρων που αντιστοιχούν σε κατάσταση έκτακτης ανάγκης.

Είναι, τηρουμένων των αναλογιών, το οικείο και σύγχρονο μοντέλο άσκησης εξουσίας και όχι μόνο στην Τουρκία. Απλώς στη γειτονική χώρα υπάρχουν ιδιαιτερότητες, όπως ο θρησκευτικός παράγοντας και οι ιδιόμορφες παραδοσιακές διαστάσεις της συντηρητικής παράταξης, την οποία εκπροσωπεί ο Ερντογάν.

Η ίδια λήψη έκτακτων μέτρων για την αντιμετώπιση έκτακτων αναγκών και η ίδια λογική μεθοδεύσεων για την τιθάσευση των μαζών ισχύουν σήμερα και στη Δύση.

Η πολιτική έχει πάψει να είναι, έστω θεωρητικά, υπόθεση εκπροσώπησης. Αφορά πλέον αποκλειστικά και μόνο την άσκηση εξουσίας, με ένα μοντέλο που παραπέμπει μάλλον σε σχέση εξουσίας-υποτελών.

 

Το στοίχημα τώρα στην Τουρκία είναι πώς και σε ποιο βαθμό θα ασκηθεί η εξουσία με έναν τρόπο διττό. 

Πρώτον, επιτηρώντας και ελέγχοντας ένα μέρος του πληθυσμού με μοχλούς τη θρησκεία, την επιβολή της εθελούσιας υποταγής και την παροχή μιας συλλογικής ταυτότητας εναντίον των λεγόμενων «λευκών Τούρκων». 

Και δεύτερον, με επιβολή αποκλεισμού, μέτρων έκτακτης ανάγκης και εκφοβισμού επί του υπόλοιπου πληθυσμού.

Σημαντικά ανοιχτά ερωτήματα στο στοίχημα αυτό είναι αν και πώς θα επιδράσουν παράγοντες όπως η οικονομία και φυσικά οι Αμερικανοί.

Μία εξουσία που δείχνει ότι δεν έχει ενδοιασμούς στο να σχεδιάσει να δολοφονήσει δικούς της στρατιώτες, οι οποίοι φρουρούν ένα μνημείο που βρίσκεται σε ξένη χώρα αλλά θεωρείται δικό της έδαφος, με σκοπό να προκαλέσει εμπόλεμη κατάσταση για ανάγκες εσωτερικού εντυπωσιασμού, ταυτόχρονα δείχνει ότι δεν έχουν γι' αυτήν καμία σημασία η ανθρώπινη ζωή και τα δικαιώματα.

 

Υπάρχει μια ταινία του 1997 όπου πρωταγωνιστούν ο Ρόμπερτ ντε Νίρο και ο Ντάστιν Χόφμαν: «Ο πρόεδρος, ένα ροζ σκάνδαλο και ένας πόλεμος» (Wag the Dog):  Λίγο καιρό πριν από τις προεδρικές εκλογές στις ΗΠΑ, ξεσπά ένα ροζ σκάνδαλο σε βάρος του προέδρου, ο οποίος είναι υποψήφιος για δεύτερη θητεία. Το επιτελείο του κατασκευάζει αρχικά ένταση και στη συνέχεια πόλεμο με την Αλβανία. Ο πόλεμος ωστόσο δεν είναι αληθινός, αλλά εξελίσσεται μόνο στα μέσα ενημέρωσης. Ο αποπροσανατολισμός της κοινής γνώμης επιτυγχάνεται και ο σκανδαλιάρης πρόεδρος επανεκλέγεται.

Η κυβέρνηση Ερντογάν επιχείρησε το ίδιο με τη Συρία, αλλά αυτό δεν έγινε πράξη, διότι στο μεταξύ διέρρευσε το περιεχόμενο σχετικής σύσκεψης στο υπουργείο Εξωτερικών.

Η ομιλία του Ερντογάν τη νύχτα των εκλογών παρουσίασε μια ενδιαφέρουσα εικόνα:  

ΤΟΥΡΚΙΑ: Κράτος-κατάσκοπος με εντολή Ερντογάν

Του ΑΡΗ ΑΜΠΑΤΖΗ

Οι έννοιες του «κράτους ασφάλειας» και του «αστυνομικού κράτους» απέχουν από το να είναι βοηθητικές, για να αντιληφθεί κανείς αυτό που συμβαίνει σήμερα στην Τουρκία.

 

Ο σωστότερος και ίσως μη δόκιμος στη Δύση ορισμός είναι αυτός του «κράτους υπηρεσίας πληροφοριών» (intelligence state). 

Δεν μπορεί να γίνει όμως και πάλι αντιληπτός, εάν δεν παρατηρηθεί υπό το πρίσμα του συγκεκριμένου τύπου κράτους που υπάρχει στη Μέση Ανατολή.

Αυτό ακριβώς οικοδομείται αυτή την περίοδο στην Τουρκία, σε συνδυασμό με την αρχηγική φυσιογνωμία του Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, ο οποίος συνδέεται με σχέση λατρείας με τους οπαδούς του κυβερνώντος κόμματος.

Η αντίδραση της κυβέρνησης Ερντογάν, απέναντι στις αποκαλύψεις των τηλεφωνικών συνομιλιών του πρωθυπουργού, μόνο στο πλαίσιο του παραπάνω ορισμού μπορεί να γίνει κατανοητή. 

Εξ αρχής ο Ερντογάν χαρακτηρίζει «προϊόντα μοντάζ» τις τηλεφωνικές συνομιλίες που διέρρευσαν κατόπιν υποκλοπής στο Διαδίκτυο. Σε αυτές ο πρωθυπουργός φέρεται να συνομιλεί με το γιο του είτε για την απομάκρυνση εκατομμυρίων ευρώ από την κατοικία του δεύτερου είτε για το ποσόν των 10 εκατ. δολαρίων που προσφέρεται να δώσει επιχειρηματίας ως δωροδοκία.

Το κατά πόσο αληθινές είναι οι συνομιλίες, είναι ένα ερώτημα με διάφορες απαντήσεις. Τα φιλοκυβερνητικά μέσα ενημέρωσης προβάλλουν την πληροφορία ότι δύο αμερικανικές εταιρείες εξέτασαν τις συνομιλίες και κατέληξαν στη συμπέρασμα ότι πρόκειται για προϊόντα μοντάζ. Ωστόσο από τις δύο εταιρείες η μία ανακοίνωσε ότι δεν συνέταξε ποτέ έκθεση για τις συνομιλίες, ενώ η δεύτερη ανάφερε ότι κατέληξε σε συμπέρασμα περί μοντάζ, αλλά ότι αυτό αφορούσε το γεγονός ότι μονταρίστηκαν η μία πίσω από την άλλη πέντε συνομιλίες, οι οποίες είναι αληθινές.

 

Με το όλο θέμα σχετίζεται άμεσα ο νόμος περί Διαδικτύου που ψήφισε η κυβερνητική πλειοψηφία στη Βουλή και φέρνει πολύ μεγάλους περιορισμούς στην πρόσβαση. Αυτό έχει σημασία, επειδή οι Τούρκοι πλέον κοιμούνται κάθε βράδυ με το ερώτημα τι θα αποκαλυφθεί αύριο στο Διαδίκτυο. 

Ταυτόχρονα η επιχείρηση της αντικατάστασης εισαγγελέων στην υπόθεση διαφθοράς φαίνεται ότι καρποφορεί, αφού οι νυν εισαγγελείς διέταξαν να καταστραφεί όλο το υλικό που προέκυψε από παρακολουθήσεις και προστέθηκαν στην έρευνα από τους εισαγγελείς που αντικαταστάθηκαν.

 

Τρίτο σημαντικό στοιχείο είναι το νομοσχέδιο που δίνει μεγάλες αρμοδιότητες και εξουσίες στην υπηρεσία πληροφοριών ΜΙΤ, η οποία υπαγόμενη στον πρωθυπουργό θα λειτουργεί ως μηχανισμός εσωτερικής ασφάλειας, ενώ παράλληλα το υπουργικό συμβούλιο θα μπορεί να εγκρίνει επιχειρήσεις της ΜΙΤ στο εξωτερικό.

Ταυτόχρονα εκδηλώνονται το ένα μετά το άλλο τα συμπτώματα άμεσης προσωπικής παρέμβασης του Ερντογάν στα μέσα ενημέρωσης, αλλά ακόμη και στο περιεχόμενο των διαφημιστικών «billboard». Την περασμένη εβδομάδα αποκαλύφθηκε ότι έπειτα από εντολή του Ερντογάν, ο δήμαρχος της Αγκυρας εμπόδισε την ανάρτηση γιγαντοαφισών του Ρεπουμπλικανικού Λαϊκού Κόμματος (αξιωματική αντιπολίτευση).

ΤΟΥΡΚΙΑ και ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΜΠΑΝΑΝΙΑ: Οι «χαβούζες» της εξουσίας εμφανίζονται με παρόμοιο τρόπο

Του ΑΡΗ ΑΜΠΑΤΖΗ

Οι «χαβούζες» της εξουσίας που με την ευρύτερη έννοια περιλαμβάνουν την πολιτική εξουσία, τον επιχειρηματικό κόσμο, τις τράπεζες και τα μέσα ενημέρωσης, είναι άκρως διασκεδαστικά στοιχεία μιας άλλης ελληνοτουρκικής συνύπαρξης που παρατηρείται αυτή την εποχή.

Η διαπλοκή, η οικονομική κρίση ως ζώσα πραγματικότητα, ως συμπτώματα και ως προεόρτια, ο αυταρχισμός της εξουσίας, αλλά και η αλλοίωση και αμφισβήτηση σημαντικών πυλώνων όπως είναι ο χώρος της Δικαιοσύνης, είναι στοιχεία που εμφανίζονται με παρόμοιο τρόπο στην Τουρκία και στην Ελλάδα.

Ενα από τα σκετς που διαδραματίζεται εδώ και μέρες στην τουρκική πολιτική σκηνή είναι το «ταμείο» που δημιουργήθηκε, όπως προκύπτει από τη σχετική εισαγγελική έρευνα, για την αγορά της εφημερίδας «Σαμπάχ» και του καναλιού «atv» τον Δεκέμβριο του 2013. Οπως προκύπτει, οι διαβουλεύσεις έγιναν στην κατοικία του Τούρκου πρωθυπουργού Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν.

Διάφοροι όμιλοι και επιχειρηματίες, προσκείμενοι στην κυβέρνηση Ερντογάν, προκειμένου να κάνουν την αγορά, δημιούργησαν ένα «ταμείο», το οποίο μάλιστα ενίσχυσε με 200 εκατ. δολάρια και η κρατική τράπεζα Ζιραάτ. 

Ποιοι ήταν αυτοί οι επιχειρηματίες που αγόρασαν τον όμιλο «Σαμπάχ»; 

Αυτοί που πριν από λίγο καιρό είχαν κερδίσει το διαγωνισμό για την κατασκευή του τρίτου αεροδρομίου στην Κωνσταντινούπολη.

Και βέβαια το ιδιόμορφο αυτό «ταμείο» αποδίδεται στην Τουρκία με την τουρκική λέξη που είναι η αντίστοιχη της πισίνας και ταιριάζει μάλλον πολύ στην όλη ιστορία: χαβούζα!

Είναι οι χαβούζες όπου κατοικούν και από όπου εκτρέφονται οι ελίτ, της ευρύτερης εξουσίας στην Τουρκία και την Ελλάδα. Αυτοί παίρνουν δάνεια, αυτοί έχουν το δικαίωμα να μην τα επιστρέφουν, αυτοί μπορούν να παραβιάζουν κανόνες, να κυκλοφορούν με πλαστές πινακίδες, να στέλνουν τον παρά τους στο εξωτερικό, να μαζεύουν τον παρά σε κουτιά από παπούτσια, αυτοί να φοροδιαφεύγουν και πάει λέγοντας.

Η Δικαιοσύνη είναι κι αυτή ένα ανέκδοτο. Ο πιο αμφιλεγόμενος θεσμός στην Τουρκία αυτή την εποχή είναι αυτή. Πολλά ερωτήματα προκαλεί όμως ο ίδιος χώρος και στην Ελλάδα.

Στην Τουρκία η κυβέρνηση Ερντογάν έχει επαναστατήσει εναντίον της Δικαιοσύνης, ειδικά μετά τις υποθέσεις διαφθοράς. Κι αυτό επειδή υποστηρίζει ότι οι έρευνες και οι αποκαλύψεις που στρέφονται εναντίον στελεχών της, έγιναν διά χειρός δικαστικών τους οποίους ελέγχει το θρησκευτικό τάγμα του χότζα Φετχουλάχ Γκιουλέν.

Ετσι, με την εν γένει αμφισβήτηση της Δικαιοσύνης, επικρατεί χάος, αφού τίθεται θέμα να επαναληφθούν πολλές δίκες όπως οι υποθέσεις «Εργκενεκόν» και «Βαριοπούλα» που αφορούσαν στρατιωτικούς και γενικά το παρακράτος. «Η γκιουλενική Δικαιοσύνη δεν μπορεί να είναι κακή μόνο στην περίπτωση του κυβερνώντος κόμματος... Τι θα γίνει με μας;» Αυτό λένε οι κατάδικοι στρατιωτικοί και πείθουν.

Γιατί τα ανώτατα δικαστήρια στην Ελλάδα ενώ βάφτισαν συνταγματικά τα Μνημόνια, άρχισαν τώρα να βαφτίζουν αντισυνταγματική την εφαρμογή τους; 

 Τι ήταν αυτή η πατάτα με την περίπτωση Φιλιππίδη, όπου ζητήθηκε από την Ιντερπόλ να εκδοθεί ερυθρό δελτίο, τη στιγμή που ήταν δεδομένο ότι δεν γίνεται; 

 Το αποτέλεσμα ήταν, μεταξύ άλλων, να δώσει ένα τουρκικό δικαστήριο μάθημα δικονομίας στις ελληνικές Αρχές, λέγοντας το αυτονόητο: Παράτυπη η εφαρμογή του ερυθρού δελτίου, αφού το θέμα βρίσκεται σε επίπεδο εισαγγελικής έρευνας και όχι μόνο δεν έχει αρχίσει η δίκη, αλλά δεν έχουν απαγγελθεί καν κατηγορίες!

Τα μέσα ενημέρωσης ή ελέγχονται από τους απόλυτους άρχοντες, όπως ο Ερντογάν, ή αναπαράγουν μόνο αυτά που θέλει ή επιτρέπει η εξουσία όπως συμβαίνει στην Τουρκία και στην Ελλάδα. Είχα μείνει με την απορία καθώς οι ρεπόρτερ των ελληνικών καναλιών έδιναν το ρεπορτάζ για το αυτοκίνητο-γιάφκα που βρέθηκε στο Π. Φάληρο και έλεγαν -προφανώς όπως τους είπε η Αστυνομία- ότι το αυτοκίνητο βρισκόταν μπροστά από ακατοίκητο σπίτι και ως εκ τούτου δεν το είχε αντιληφθεί κανείς. Καλά εκεί γύρω άλλο σπίτι δεν υπάρχει;

Τα ΜΜΕ

Αναπαραγωγή της «επίθεσης» που δέχεται πανταχόθεν η κυβέρνηση Ερντογάν κάνει η μεγάλη πλειονότητα των ΜΜΕ στην Τουρκία.  

Θέμα καυτό των ημερών στην Ελλάδα είναι οι διπλές και τριπλές υποψηφιότητες της Ν.Δ. στις αυτοδιοικητικές εκλογές και τα ΜΜΕ εφευρίσκουν θεωρίες για αντάρτες και πάει λέγοντας. Μια βόλτα σε οποιοδήποτε δρόμο της Ελλάδας όμως θα έδειχνε ότι ο κόσμος από την πρώτη στιγμή έθεσε μια διάγνωση: Μπιρίμπα.

Και ιδού το αποτέλεσμα: 

ΤΟΥΡΚΙΑ: «Αλλάχ, ευλόγησε τον Ερντογάν»

ΑΚΡΩΣ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝ - Εστιάζει στην "ποιότητα" της κοινωνίας που αναδεικνύει... "Θεανθρώπους" - Σουλτάνους

Του ΑΡΗ ΑΜΠΑΤΖΗ

Το κλασικό πλέον ερώτημα που διατυπώνει σήμερα ένας οπαδός του Ερντογάν, τη στιγμή που κάποιος ανοίξει συζήτηση περί διαφθοράς, εισαγγελικών ερευνών κ.λπ., είναι το εξής: «Καλά, τα πιστεύεις εσύ όλα αυτά;»  

Παρά την καταιγίδα των σκανδάλων, ο Τούρκος πρωθυπουργός συνεχίζει να απολαμβάνει υψηλά ποσοστά δημοτικότητας, αφού η προσωπολατρία του ηγέτη αποτελεί παράδοση στα πολιτικά πράγματα της χώρας, ενώ παίζει έξυπνα και το ρόλο του θύματος σε «συνωμοσίες που εξυφαίνονται εναντίον του»...

 

«Είναι ένας ηγέτης με ικανότητες διεθνούς ηγέτη, ένας ηγέτης που συγκεντρώνει όλα τα προσόντα του Αλλάχ»!  

Μπορεί να ακούγεται ακραίος ο χαρακτηρισμός αυτός που χρησιμοποιήθηκε για τον πρωθυπουργό της Τουρκίας Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, αλλά αποτελεί τρανό συμβολισμό για το τι συμβαίνει στην Τουρκία αυτή την περίοδο, αλλά και γενικότερα για την πολιτική στη χώρα αυτή.

Ο χαρακτηρισμός ανήκει στο βουλευτή του κυβερνώντος Κόμματος Δικαιοσύνης και Ανάπτυξης, Φεβαΐ Αρσλάν, και τον χρησιμοποίησε πριν από μερικές μέρες. Είναι πολύ ενδιαφέρον το γεγονός ότι ενώ η πολιτική στην Τουρκία ασκείται από πλευράς κυβερνώντος κόμματος σε άξονα θρησκευτικότητας, κανείς δεν βγήκε να πει «τις λες, ωρέ αθεόφοβε». Απλώς μια μέρα αργότερα ο ίδιος ο βουλευτής είπε ότι με τη δήλωσή του, η οποία όπως είπε είναι «απαράδεκτη για κάθε μουσουλμάνο», ξεπέρασε κάποια όρια...

«Θεάνθρωπος»

Η λογική, όμως, του βουλευτή και οι έπαινοι περί «θεανθρώπου» δεν είναι κάτι που εκφράζεται πρώτη φορά για τον Ερντογάν. Η «λατρεία» προς το πρόσωπο του Τούρκου πρωθυπουργού είναι από τα σημαντικότερα στοιχεία της πολιτικής στην Τουρκία. Για το λόγο αυτό ακριβώς μπορεί και στέκεται όρθιος και με ποσοστά τουλάχιστον πάνω από 40% στις δημοσκοπήσεις. Κι αυτό, παρ' όλη τη σκανδαλολογία, τη διαφθορά και την άγαρμπη παρέμβαση στη Δικαιοσύνη.

Ενα πολύ σημαντικό μέρος των ψηφοφόρων του κυβερνώντος κόμματος λατρεύει τον Ερντογάν. Πιστεύει σε αυτόν. Το κλασικό πλέον ερώτημα που διατυπώνει σήμερα ένας οπαδός του Ερντογάν, τη στιγμή που κάποιος ανοίξει συζήτηση περί διαφθοράς, εισαγγελικών ερευνών κ.λπ., είναι το εξής: «Καλά, τα πιστεύεις εσύ όλα αυτά;».

 

Δεν τρέχει μία δηλαδή, πράγμα που γνωρίζει και ο Ερντογάν και αναπαράγει συνεχώς το επιχείρημα: «Είμαστε στόχος επίδοξων πραξικοπηματιών». Ο ρόλος του «θύματος» ήταν αυτός που με επιτυχία υποδύθηκε το κυβερνών κόμμα τα τελευταία 12 χρόνια, και ας βρισκόταν στην εξουσία. Πότε ο εχθρός ήταν οι ένοπλες δυνάμεις, η -κατά τεκμήριο αυτή- πηγή πραξικοπημάτων, πότε οι διαδηλωτές στην πλατεία Ταξίμ, πότε τα «διεθνή κέντρα» και τώρα το θρησκευτικό τάγμα του χότζα Φετχουλάχ Γκιουλέν. Με βάση τα δεδομένα που ισχύουν σήμερα, ο Ερντογάν δεν φαίνεται να χάνει το παιχνίδι. Εξαιτίας της πίστης και της λατρείας.

Το δεύτερο σημαντικότερο χαρακτηριστικό της πολιτικής συμπεριφοράς στην Τουρκία όμως είναι ο ωφελιμισμός. Δηλαδή το ορατό ενδεχόμενο μιας οικονομικής κρίσης θα ήταν αυτό που θα προκαλούσε την απομάκρυνση του Ερντογάν από την εξουσία. Πάντα με την προϋπόθεση ότι θα εξακολουθήσουν να γίνονται εκλογές στην Τουρκία...

 
Ωφελιμισμός, ο οποίος δεν είναι χαρακτηριστικό μόνο των λαϊκών μαζών, που αναπτύσσουν την τάση αυτή κάτω από συνθήκες ανέχειας και αγραμματοσύνης. Είναι το κοινό στερεότυπο που αναπτύχθηκε ειδικά μετά το 1980 στην τουρκική κοινωνία. Οι λόγοι είναι πολλοί και διάφοροι και δεν θα ασχοληθούμε τώρα με αυτούς. Απλώς πρέπει να καταγραφεί ότι ο ωφελιμισμός αφορά και την άλλη πλευρά της παραγωγής, δηλαδή το κεφάλαιο. Πολλά από τα σημαντικότερα και πιο πλούσια ονόματα στην Τουρκία, είναι καιρός τώρα που ασχολούνται με δραστηριότητες, όπως μαρίνες, εστιατόρια, υπηρεσίες, περίεργα πράματα με τράπεζες (σας θυμίζει μήπως κάτι;) κ.λπ. 

Φοβού τον ηγέτη

ΗΠΑ και ΤΟΥΡΚΙΑ: Η χώρα των επεμβάσεων και το... τσιράκι της

Του ΑΡΗ ΑΜΠΑΤΖΗ

Από τις συνολικά 193 χώρες, σήμερα, μέλη του ΟΗΕ, οι ΗΠΑ από τη δεκαετία του '40 έχουν εισβάλει, βομβαρδίσει ή μαγειρέψει στρατιωτικό πραξικόπημα στις 27: Δομινικανή Δημοκρατία, Κίνα, Φιλιππίνες, Αλβανία, Γουατεμάλα, Κορέα, Βιετνάμ, Χιλή, Νικαράγουα, Σαλβαδόρ, Τουρκία, Ιράν, Ιαπωνία, Ελλάδα, Ιράκ, Αφγανιστάν, Λιβύη, Σερβία, Ινδονησία, Καμπότζη, Κούβα, Παναμάς, Αϊτή, Λίβανος, Κονγκό, Γρενάδα, Σομαλία.

Το ερώτημα είναι σε πόσες από αυτές τις 27 χώρες μπορεί σήμερα να διατυπωθεί η άποψη-έκκληση για επέμβαση εναντίον των ΗΠΑ για όλα αυτά που έγιναν;  

Σίγουρα υπάρχουν πολλοί που θεωρούν τη διατύπωση μιας τέτοιας άποψης ως παρωχημένη ιδεολογική αντίδραση. Η ανταπάντηση θα μπορούσε να ήταν «ρωτήστε έναν Βιετναμέζο ή έναν Ιρακινό». Αυτό όμως δεν αποδίδει και τόσο τις συνέπειες, παρ' ότι ο ανθρώπινος πόνος «θα έπρεπε» να είναι το βασικό.

Και δεν το αποδίδει, διότι υπάρχει ακόμη πιο βάναυση συνέπεια. Αυτή που επηρεάζει συνειδήσεις ολόκληρων λαών ή σημαντικού ποσοστού τους και τους ωθεί σε καταστάσεις έντονου υπαρξιακού προβλήματος.

Στην Τουρκία, για παράδειγμα, είναι πολύ εύκολο να χαθεί ο μπούσουλας αν επιχειρήσει κανείς να σκιαγραφήσει μια μέση ψυχοσύνθεση σε σχέση με τις ξένες επεμβάσεις και τη θέση της χώρας στον κόσμο.

Λόγω θρησκευτικών αντιλήψεων που επιδρούν έτσι κι αλλιώς στα πολιτικά στερεότυπα, υπάρχει μια εν γένει και δυνάμει εναντίωση προς το Ισραήλ. Αυτό ορισμένες φορές παίρνει μορφή και αντιαμερικανισμού, όταν τίθενται θέματα όπως το Παλαιστινιακό ή η Μέση Ανατολή. Από εκεί και πέρα, όμως, αρχίζει η τρικυμία.

Οι Αμερικανοί έφεραν στην εξουσία τον Ερντογάν, υποστηρίζουν κάποιοι, ενώ κάποιοι άλλοι πιστεύουν ότι οι ίδιοι Αμερικανοί βάλθηκαν να απομακρύνουν τον Ερντογάν από την εξουσία. 

ΤΟΥΡΚΙΑ: Πονοκέφαλο προκαλεί στον Ερντογάν ο μη πόλεμος

Του ΑΡΗ ΑΜΠΑΤΖΗ

 

«Οι δυτικές χώρες φρέναραν όταν είδαν ότι ενισχύονται στη Συρία οι οργανώσεις που συνδέονται με την Αλ Κάιντα και έτσι η Τουρκία βρέθηκε οφσάιντ».

Η διαπίστωση ανήκει στον πρώην υπουργό Εξωτερικών της Τουρκίας, Γιασάρ Γιακίς.

 

Η Αγκυρα υπήρξε ακραίος υποστηρικτής της στρατιωτικής επέμβασης στη Συρία και τώρα προσπαθεί να συμμαζέψει τα πράγματα.

                

Οι αντικαθεστωτικοί περιμένουν πώς και πώς ένα χτύπημα στο καθεστώς Ασαντ«Κοσμητική μέθοδο» που «θα ανοίξει το δρόμο για νέες σφαγές εκ μέρους του Ασαντ» είχε χαρακτηρίσει ο Τούρκος υπουργός Εξωτερικών Αχμέτ Νταβούτογλου τη μη πολεμική λύση, όταν αυτή πρωτοήλθε στη δημοσιότητα πριν από λίγες μέρες με τη φόρμουλα περί παράδοσης των χημικών όπλων που διαθέτει η Δαμασκός.

 

Τη στιγμή που άρχισε να παίρνει συγκεκριμένη μορφή η φόρμουλα, η εκπρόσωπος του Στέιτ Ντιπάρτμεντ δήλωσε: «Δεν ξέρω πώς τη χαρακτηρίζει η τουρκική κυβέρνηση, αλλά δεν πρόκειται για κοσμητική διαδικασία. Η καλύτερη λύση για μακροπρόθεσμη σταθερότητα στην περιοχή δεν είναι η στρατιωτική επέμβαση».

 

Ακολούθησε η δήλωση του Νταβούτογλου την περασμένη Παρασκευή ότι «η Τουρκία ποτέ δεν έκανε έκκληση για πόλεμο». «Εάν θεωρούμε ότι η παράδοση μόνο των χημικών όπλων θα είναι η οριστική λύση, αυτό δεν θα φέρει την ειρήνη», είπε.

 

«Δυστυχώς, η δήλωση του Κέρι περί παράδοσης των χημικών όπλων, εξαφάνισε την πιθανότητα στρατιωτικής επέμβασης», δήλωνε μία μέρα νωρίτερα ο αντιπρόεδρος της τουρκικής κυβέρνησης.

 

Το πρόβλημα    

ΤΟΥΡΚΙΑ vs ΣΥΡΙΑ: Μια επέμβαση θα ήταν σωτήρια για τους πασάδες

Του ΑΡΗ ΑΜΠΑΤΖΗ

Εδώ και 2,5 χρόνια η Τουρκία είναι συνεχώς στην πρώτη γραμμή της διεθνούς σύμπραξης εναντίον του καθεστώτος Ασαντ, με τρόπο μάλιστα που πολλές φορές την έφερε και μπροστά από την πρώτη γραμμή.

Η επιθυμία της όμως τώρα για στρατιωτική επέμβαση στη Συρία και για δική της συμμετοχή έχει πρόσθετους λόγους, οι οποίοι δεν ίσχυαν τότε που ξέσπασαν τα πρώτα επεισόδια στη Συρία, τον Μάρτιο του 2011.

Παρά τις δημοσκοπήσεις που εμφανίζουν το κυβερνών κόμμα να έχει σαφή υπεροχή, η Αγκυρα διανύει μία από τις δυσκολότερες περιόδους της. Ειδικά η κατάσταση στην Αίγυπτο και η σχεδόν ταύτιση της κυβέρνησης Ερντογάν με τους Αδελφούς Μουσουλμάνους προκάλεσε την έντονη αντίδραση των ΗΠΑ.  

Οταν ο Ερντογάν υποστήριξε ότι πίσω από το πραξικόπημα εναντίον του Μόρσι βρίσκεται το Ισραήλ, η Ουάσιγκτον έκανε μία από τις χειρότερες δηλώσεις εναντίον της Αγκυρας στην ιστορία των τουρκοαμερικανικών σχέσεων.

Εάν όλα αυτά είναι ένα παιχνίδι, εάν οι ισχυροί κάνουν αντιπερισπασμό, μόνο τότε ο Ερντογάν θα είναι κερδισμένος.

Σε κάθε άλλη περίπτωση θα είναι χαμένος. Και επιπρόσθετα θα πρέπει στο εξής να αλλάξει την εντύπωση που έχει αρχίσει να δημιουργείται στο εξωτερικό περί ιδεολογικής του συγγένειας με τους Αδελφούς Μουσουλμάνους. Είναι αμφίβολο το αν θα πείσει τη Δύση, κάνοντας για άλλη μια φορά άνοιγμα στις μη μουσουλμανικές μειονότητες στην Τουρκία, ουσιαστικά τους Ελληνες και τους Αρμένιους, γιατί περί Εβραίων δεν θέλει να ακούει καν.

Το αν θα ανταποκριθούν οι μειονότητες αυτές σε ένα τέτοιο πιθανό άνοιγμα -περί του οποίου υπάρχει εδώ και περίπου ένα μήνα έντονη φημολογία- αυτό είναι ένα άλλο ζήτημα.

Κάτω από αυτές τις συνθήκες, τη στιγμή που οι σχέσεις της Αγκυρας με Συρία, Ιράν, Ιράκ είναι στο χειρότερο δυνατό επίπεδο, η υπόθεση Συρία, με τη φιλολογία περί στρατιωτικής επέμβασης, προβάλλει για την Τουρκία σαν σανίδα σωτηρίας:

ΤΟΥΡΚΙΑ: Bλέποντας τα πάντα μέσα από μια... κλειτορίδα.

Του ΑΡΗ ΑΜΠΑΤΖΗ

Είναι κακή συνήθεια άντρες και γυναίκες να κολυμπούν στην ίδια πισίνα και γι' αυτό ο Τούρκος πρωθυπουργός Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν υπόσχεται στους κατοίκους της Ριζούντας (Ρίζε) ότι θα κατασκευαστούν δύο χωριστές ολυμπιακών διαστάσεων. Δηλώνει ότι «έτσι, οι νέοι στη Ριζούντα δεν θα έχουν κακές συνήθειες».

Οι ποσοστώσεις είναι ο ακρογωνιαίος λίθος της δημοκρατίας, όπως αυτή ορίζεται και εφαρμόζεται πλέον στην Τουρκία.

Παρ' ότι δεν έχουν προς το παρόν γίνει δημοσκοπήσεις που θα έδειχναν τις τάσεις της τουρκικής κοινωνίας, έτσι ώστε να προκύψουν ποσοστά και με βάση αυτά να ληφθούν τα δέοντα μέτρα, φημολογείται ότι επίκειται απαγόρευση της κατοχής και χρήσης δονητών.

Θα δημιουργηθούν ειδικές χωματερές με σκοπό να θαφτούν όλοι οι δονητές, αλλά και τα προφυλακτικά που κυκλοφορούν στην αγορά.

Φημολογείται επίσης ότι με την πάροδο μερικών ετών θα απαγορευτεί διά παντός και η σεξουαλική δραστηριότητα. Ο πρωθυπουργός θα κάνει έκκληση, να έχουν όλοι οι πολίτες από έναν πελαργό για κατοικίδιο. Θα υπάρχει ωστόσο μία εξαίρεση. Θα επιτρέπεται ο βιασμός γυναικόπαιδων.

Τα βιασμένα γυναικόπαιδα θα εκτελούνται πάραυτα, προς αποφυγήν δημιουργίας τάξης μιασμάτων εντός της κοινωνίας.

Επιπλέον θα θεσμοθετηθεί ο φερετζές και για τα παιδιά, ανεξαρτήτως φύλου. Αφού είναι μια κοινωνική πραγματικότητα το γεγονός ότι υπάρχουν αρκετοί που ερεθίζονται βλέποντας παιδιά, τότε προκειμένου να μην προκαλούνται οι εν δυνάμει ερεθιζόμενοι, θα πρέπει να κυκλοφορούν τα παιδιά κουκουλωμένα.

Και επειδή ακριβώς τα πράγματα έχουν όπως τα περιέγραφε προ ημερών σημαίνων σχολιαστής του ισλαμικού χώρου στη χώρα, δηλαδή «η αντιστροφή της σχέσης μεταξύ άντρα και γυναίκας στη βάση της ισότητας ή της θετικής διάκρισης υπέρ της γυναίκας, προκαλεί τη διάλυση της οικογένειας, τις σεξουαλικές παρεκτροπές και τη δημιουργία του τρίτου φύλου», τα μέτρα θα εφαρμοστούν με θρησκευτική ευλάβεια.

Τι ζόρι τραβάνε αυτοί οι ισλαμιστές και βλέπουν τα πάντα μέσα από μια κλειτορίδα, μυστήριο πράμα. 

ΤΟΥΡΚΙΑ: Mια ιδιαίτερη κοινωνία

Του ΑΡΗ ΑΜΠΑΤΖΗ

Χρόνια είναι η «πολιτικίτιδα» στη χώρα αυτή και έχει απλώσει τα πλοκάμια της παντού, σχεδόν σε κάθε έκφραση της ζωής. Το Ισλάμ και η πολιτική του εκδοχή, το Κουρδικό, η εξωτερική πολιτική με όλα τα παλιά και καινούργια κεφάλαιά της, οι πολιτικές διαμάχες που αυτομάτως παίρνουν κοινωνική διάσταση και καλύπτουν ένα φάσμα από τις άπειρες πολιτισμικές ταυτότητες, μέχρι την κουβέντα στο ταξί ή το καφενείο.

Η λύση συνήθως είναι απλή. Επιλέγεις μία από τις δύο κλασικές προσεγγίσεις: παρακολουθείς και βλέπεις τα πράγματα ως έχουν ή αντιλαμβάνεσαι την κατάσταση έτσι όπως εσύ θα ήθελες να είναι ή όπως εσύ την ερμηνεύεις. 

Μολονότι και στην πρώτη περίπτωση υπάρχει ο κίνδυνος του υποκειμενισμού ο οποίος δεν μπορεί παρά να είναι αναπόφευκτος, ωστόσο αυτή μόνο μπορεί να δώσει τη δυνατότητα για μια οπτική «δημοσιογραφικής ανθρωπολογίας».

 

Είναι η Τουρκία μουσουλμανική κοινωνία και έχει αποκλειστικές ιδιαιτερότητες ακόμη και στα θεμελιώδη; Οπως για παράδειγμα μας έβαλε να σκεφτούμε η επικοντίστρια Ισινμπάγεβα, όταν πριν από μερικές μέρες είπε, αναφερόμενη στους Ρώσους, «ίσως είμαστε διαφορετικοί από τους υπόλοιπους Ευρωπαίους και από τους ανθρώπους σε άλλες χώρες. Εχουμε τους νόμους μας που πρέπει να σέβονται όλοι».

Είναι μήπως η κυριαρχία του συστήματος των εθνοτικών και θρησκευτικών ταυτοτήτων, που ίσως περισσότερο από τον κρατικό μηχανισμό περιορίζει κάθε έννοια ατομισμού;

Είναι μήπως η θεωρία που αποδίδει πολλά δεινά της τουρκικής κοινωνίας στο ότι είναι νομαδική, όπως προσπάθησε για αρκετά χρόνια να αναπτύξει ο συγγραφέας Ντεμιρτάς Τζεϊχόιν;

Μήπως όμως μαζί με όλα αυτά είναι και το γεγονός ότι οτιδήποτε μη πολιτικό απλώς δεν υπάρχει ή κατατάσσεται στο χώρο του λεγόμενου «life style»; 

ΤΟΥΡΚΙΑ: H εξουσία αναστενάζει στα... γήπεδα

Του ΑΡΗ ΑΜΠΑΤΖΗ

Πώς η μπάλα μπορεί να γίνει κανάλι όπου διοχετεύεται η πολιτικοποίηση, ιδιαίτερα των νέων, και από όπιο του λαού, να σκάσει στα χέρια της εξουσίας; 

Αναστενάζει στα γήπεδα... η Τουρκία ή η εξουσία;

Πώς γίνεται να φοβάται η πολιτική εξουσία την έναρξη του ποδοσφαιρικού πρωταθλήματος και να κάνει σαν τρελή για να βρει ένα γήπεδο στο εξωτερικό και όχι εντός της Τουρκίας, για να παιχτεί ο αγώνας για το «σούπερ κύπελλο», μεταξύ της πρωταθλήτριας και της κατόχου του κυπέλλου Τουρκίας, Γαλατάσαραϊ και Φενέρμπαχτσε;

Η πορεία που δείχνει πώς εξελίχτηκαν έτσι τα πράγματα είναι εν μέρει και ο δρόμος ο οποίος οδηγεί και στο «Γκεζί», δηλαδή στο πάρκο της πλατείας Ταξίμ, το οποίο από τις 31 Μαΐου είναι το κατ' εξοχήν σύμβολο αντίστασης.

Την επομένη του στρατιωτικού πραξικοπήματος της 12ης Σεπτεμβρίου 1980 κόπηκε με το μαχαίρι το βρισίδι στις κερκίδες. Ολοι οι αγώνες του πρωταθλήματος άρχιζαν με τον εθνικό ύμνο, πράγμα που συνεχίζεται και σήμερα.

Παράλληλα απαγορεύτηκαν οι πολιτικές νεολαίες, ο συνδικαλισμός στα πανεπιστήμια, τα οποία υπάχθηκαν σε ένα ανώτατο συμβούλιο που φυλάκισε κάθε έννοια ακαδημαϊκής αυτονομίας.

Με λίγα λόγια, στρίμωξαν τη νεολαία μέσα σε μια χύτρα ταχύτητας και έκλεισαν και το καπάκι! Και τι έγινε στη συνέχεια; 

Αρχισε να πολιτικοποιείται η κερκίδα. Τα τελευταία είκοσι χρόνια αυτό εξελίχθηκε στις τρεις μεγάλες ομάδες της Κωνσταντινούπολης, αλλά ιδιαίτερα μεταξύ των οπαδών της Μπεσίκτας.

Σημειωτέον, ένα από τα σημεία αναφοράς των διαδηλώσεων στο Γκεζί είναι το σύνθημα (και πανό) των οπαδών της Γαλατάσαραϊ, της Φενέρμπαχτσε και της Μπεσίκτας, «Istanbul United». Και τους έκανε «united» ο Ερντογάν!

ΤΟΥΡΚΙΑ: Στα χνάρια Αλγερίας και Αιγύπτου?

Του ΑΡΗ ΑΜΠΑΤΖΗ

Οι εξελίξεις στην Αίγυπτο διαμορφώνουν εικόνα εμφύλιας αντιπαράθεσης, αλλά και προοπτική εμφύλιας σύγκρουσης. Κατάσταση η οποία είχε εμφανιστεί και στην Αλγερία κατά τη δεκαετία του '90.

Ισως θα έπρεπε να εξεταστούν τα πράγματα στην Τουρκία και υπό αυτό το πρίσμα. Το αν και κατά πόσον έχει διαμορφωθεί και στην Τουρκία συγκρουσιακή δυναμική. Και αν ναι, πώς οδηγήθηκαν εκεί τα πράγματα.

Μέχρι και τη δεκαετία του '80 στην Τουρκία δεν θα μπορούσε να γίνει λόγος για συνθήκες τέτοιας μορφής αντιπαράθεσης. Η χώρα μπορεί να ήταν μουσουλμανική, αλλά παρά το γεγονός ότι από τα τέλη της δεκαετίας του '60 άρχισε να αναπτύσσεται ένα κίνημα πολιτικού Ισλάμ, τα πράγματα δεν δημιουργούσαν την εντύπωση αντιπαράθεσης. Αν μη τι άλλο, η πολιτική αντιπαράθεση δεν μεταφραζόταν και σε τόσο έντονη επιβεβαίωση σε επίπεδο κοινωνικό.

Το Ισλάμ ως ιδέα πολιτική είναι από τις βασικές ιδεολογικές τάσεις που άρχισε να αναπτύσσεται από τον τελευταίο αιώνα της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. Ωστόσο η δομή των πολιτικών και ιδεολογικών πραγμάτων, από την ίδρυση της Τουρκικής Δημοκρατίας το 1923, δεν επέτρεψε την πολιτική επιρροή του Ισλάμ.

Η υπόσταση του Ισλάμ ως πολιτικής ιδέας άρχισε να παίρνει συγκεκριμένη μορφή μετά τη δεκαετία του '80 και χάρη στα ιδεολογικά πρότυπα του εν λόγω κινήματος, που αποσκοπούσαν στο «πάντρεμα» του μη προνομιούχου Τούρκου με την ιδέα του Ισλάμ. Αυτό υποβοηθήθηκε φυσικά και με το πλήγμα που δόθηκε -μέσω του πραξικοπήματος του 1980- στην Αριστερά.

Από το 2002, η εξουσία του Ερντογάν προχώρησε πάνω σε αυτό το πρότυπο και ουσιαστικά «απογειώθηκε», διότι εκτός από την εργατιά, πάντρεψε με την ιδέα του Ισλάμ και τμήμα της αστικής τάξης. Κατ' επέκταση, άρχισαν να διαμορφώνονται και οι συνθήκες κοινωνικής επιβεβαίωσης της πολιτικής αντιπαράθεσης.

ΤΟΥΡΚΙΑ: Γυμνός, αλλά κυρίαρχος ο Ταγίπ Ερντογάν

Του ΑΡΗ ΑΜΠΑΤΖΗ

Η διαχείριση της ισχύος σε περιπτώσεις ισχυρών μονοκομματικών κυβερνήσεων και προσωποπαγών κομμάτων, το ζήτημα Ισλάμ-κοσμικών, το πάγιο πρόβλημα των ταυτοτήτων στην Τουρκία και η εικόνα της χώρας από πλευράς ανάπτυξης του καπιταλισμού, είναι τα τέσσερα μακροπολιτικά και κοινωνικά σημεία που αναδεικνύονται ή θα αναδειχθούν στην υπόθεση των διαμαρτυριών.

Το χαρακτηριστικό της εξουσίας Ερντογάν, ειδικά μετά την τρίτη εκλογική νίκη το 2011, είναι η σταδιακή μεταμόρφωση της πολιτικής αναζήτησης ερεισμάτων -εντός και εκτός της χώρας- σε ένα προφίλ αυταρχικής και αλαζονικής πολιτικής.

Η περιθωριοποίηση των ενόπλων δυνάμεων, η θετική πορεία της οικονομίας, η δημιουργία νέων και μεγάλων τζακιών, φιλικών προς την κυβέρνηση, και η αντίληψη της Αγκυρας ότι η διεθνής πολιτική συγκυρία -ειδικά στη Μέση Ανατολή- είναι αυτό που καθιστά τη χώρα αστέρι της περιοχής, ήταν τα στοιχεία της τρέχουσας τετραετίας της κυβέρνησης Ερντογάν.

Ολα αυτά, συνδυαζόμενα με την εκλογική επιτυχία, δημιούργησαν μία ισχύ την οποία κλήθηκε να διαχειριστεί ο Ερντογάν. Σκόνταψε στις διαδηλώσεις. Ο σουλτάνος είναι πλέον γυμνός.

Ωστόσο εξακολουθεί να είναι κυρίαρχος. Το στοίχημα είναι κατά πόσον οι διαμαρτυρίες θα επηρεάσουν μεσοπρόθεσμα την εκλογική συμπεριφορά. Αυτό που μένει όμως είναι ένα πολύ έντονο κλίμα αντιπαράθεσης μεταξύ ερντογανικών και κοσμικών.

ΤΟΥΡΚΙΑ: Τα στρουμφάκια και ο Δρακουμέλ

Του ΑΡΗ ΑΜΠΑΤΖΗ

«Σας θέλουμε πρωθυπουργό μας και όχι πατέρα και δάσκαλό μας», αναφέρει σε ανοιχτή επιστολή του προς τον πρωθυπουργό της Τουρκίας Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν μια ομάδα νέων που έγιναν γνωστοί τα τελευταία χρόνια στην Τουρκία με την αντιμιλιταριστική τους στάση και τάχθηκαν υπέρ του Ερντογάν σε όλες τις υποθέσεις που αφορούσαν το λεγόμενο βαθύ κράτος.

Οταν συμβαίνουν κοινωνικά γεγονότα και πολύ περισσότερο όταν αυτά βρίσκονται σε εξέλιξη, είναι λάθος να μετρά κανείς και να βγάζει συμπεράσματα με βάση τις μετρήσεις. Διότι ακόμη δεν είναι γνωστό ούτε μέχρι πού θα πάει το κοινωνικό γεγονός, αλλά ούτε και οι κοινωνικές και οι πολιτικές συνέπειες που θα προκαλέσει αυτό.

Αυτό ισχύει και για τους παρατηρητές και για τους πρωταγωνιστές. 

 Ως προς τους παρατηρητές, είναι λογικό κάποιοι να βιάζονται να βγάλουν συμπεράσματα. Αυτός που βιάστηκε όμως πρώτα από όλους ήταν ο Ερντογάν, και αυτό είναι το μεγάλο λάθος του - που δυσκολεύονται πολλοί να καταλάβουν γιατί το έκανε.

Και το πρόβλημα είναι ότι εξακολουθεί να το κάνει, με αποτέλεσμα την πόλωση και το ανησυχητικό κλίμα.

Από τη μια υπάρχει ένα «στρουμφοχωριό», όπως αρκετοί από τους διαδηλωτές στο Ταξίμ αυτοχαρακτηρίζονται, κι από την άλλη ο Ερντογάν, που από την πρώτη στιγμή ανέλαβε το ρόλο του Δρακουμέλ.

Είναι σίγουρο ότι αυτό που συμβαίνει στην Τουρκία είναι από τα πράγματα που διδάσκουν, γι' αυτούς όμως που θέλουν να διδαχθούν. Κι αυτό δεν αφορά μόνο τον Ερντογάν.

TOYΡΚΙΑ: Τα ξένα κέντρα, ο Ερντογάν και το Ισλάμ

«Ταγίπ (Ερντογάν) φασίστα» έχουν χαράξει στο καρπούζι, που πουλιέται στο πάρκο Γκαζί, κοντά στην πλατεία Ταξίμ

Tου ΑΡΗ ΑΜΠΑΤΖΗ

 

Η στάση της τουρκικής κυβέρνησης απέναντι στους διαδηλωτές, που δεν περιορίζεται στη χρήση βίας, αλλά τους χαρακτηρίζει πλιατσικολόγους, τρομοκράτες και πιόνια ξένων δυνάμεων, έχει φέρει στο προσκήνιο το ερώτημα αν μπορεί να υπάρξει προοπτική διεξόδου. Προς το παρόν, δεν φαίνεται τέτοια προοπτική. Η κυβέρνηση και τα φιλοκυβερνητικά μέσα ενημέρωσης καλλιεργούν κλίμα το οποίο όλο και δεσμεύει και υποθηκεύει τους κυβερνητικούς χειρισμούς.

Εδώ υπάρχουν δύο σημεία.  

Πρώτον, η αντιμετώπιση των διαδηλωτών ως «εχθρών» και, δεύτερον, η συνωμοσιολογία περί ξένων κέντρων που αποφάσισαν να ξεκάνουν ειδικά τον Ερντογάν.

Ως προς το πρώτο, η κυβέρνηση -αλλά ίσως και ολόκληρος ο πολιτικός κόσμος στην Τουρκία- δεν έχει καταλάβει τι συμβαίνει. Δεν έχει καταλάβει τι μπορεί να σημαίνουν οι διαδηλώσεις. Το σίγουρο είναι ότι οι διαδηλώσεις, που ξεκίνησαν από ένα μικρό πυρήνα για την προστασία του πάρκου στην πλατεία Ταξίμ, αντιπροσωπεύουν πλέον την «ένσταση». Μπορεί να είναι νωρίς ακόμη για να γίνει λόγος για κίνημα, αλλά αυτό που σοκάρει την πολιτική στην Τουρκία είναι το γεγονός ότι αμφισβητείται, για πρώτη φορά με τόσο απλό αλλά και μεγαλειώδη τρόπο, η εξουσία. Για πρώτη φορά χλευάζεται η εξουσία στην Τουρκία. Και, επιπρόσθετα, αυτό το πράγμα έχει αποκτήσει μεγάλη επιρροή.

Η κυβέρνηση επιχειρεί να το τιθασεύσει τώρα αυτό, να το τρομοκρατήσει και να το αστυνομεύσει, πράγμα που στις δέκα μέρες των κινητοποιήσεων δεν κατάφερε. Πέρα όμως από τον «αστάθμητο παράγοντα», δηλαδή τις διαδηλώσεις που έχουν σοκάρει τους πάντες, η επιχειρηματολογία και οι χειρισμοί του Ερντογάν στηρίζονται σε σημαντικό βαθμό στην αλαζονεία.

Η αλαζονεία, το εμφανές ισλαμικό προφίλ και η πατροπαράδοτη «φιλοσοφία της εξουσίας» στην Τουρκία εμποδίζουν τον Ερντογάν να δει σε όλα αυτά τη μεγαλύτερη ευκαιρία της ζωής του. Να πάει ο ίδιος στο Ταξίμ και να προβάλει το επιχείρημα ότι εάν δεν είχε μεσολαβήσει η δεκαετία της εξουσίας του, η οποία ομολογουμένως έσπασε πολλά ταμπού, αν μη τι άλλο θα καθυστερούσε το ξέσπασμα αυτό των πολιτών. Να υιοθετήσει δηλαδή όλους τους διαδηλωτές και στις επόμενες εκλογές να καταρρίψει παγκόσμιο ρεκόρ όλων των εποχών.

Ως προς το δεύτερο σημείο της συνωμοσιολογίας, εδώ τα πράγματα είναι λίγο πιο πολύπλοκα: