ifigenchristo@gmail.com
Εχετε δει ποτέ ελέφαντα σε τσίρκο; Αν ναι, δεν έχετε αναρωτηθεί πώς είναι δυνατόν αυτό το πανίσχυρο, θεώρατο ζώο να ελέγχεται τόσο αποτελεσματικά από τους εξουσιαστές του, να υπακούει στις προσταγές τους, να μην αντιδρά, να μην επιχειρεί καν να δραπετεύσει -ποδοπατώντας τους ταυτόχρονα; Ποιό είναι το μυστικό αυτού του ελέγχου;
Οταν αιχμαλωτίζονται τα ελεφαντάκια στην Αφρική, με σκοπό την εμπορική τους εκμετάλλευση, κρατούνται σε περιφραγμένο μέρος, όπου υποβάλλονται σε μίας μορφής «πλύσης εγκεφάλου», προκειμένου να εξημερωθούν. Αλυσοδένονται από το πόδι για πολύ μεγάλο χρονικό διάστημα από έναν πάσσαλο, με μέγεθος ικανό να τα κρατάει αιχμάλωτα. Παρ’ όλες τις επανειλημμένες τους προσπάθειες, τα ελεφαντάκια δεν καταφέρνουν να ξεφύγουν, μέχρι που συνηθίζουν τόσο πολύ σε αυτήν την αιχμαλωσία, ώστε πλέον πιστεύουν ότι δεν θα μπορέσουν ποτέ να ελευθερωθούν και μαθαίνουν να αποδέχονται την σκλαβιά τους.
Αυτό αποτελεί κλασική περίπτωση αρνητικής «εξαρτημένης μάθησης», κατά την οποία το υποκείμενο έχει πλέον πειστεί ότι δεν οφελεί σε τίποτα να συνεχίσει να ενεργεί προς την κατεύθυνση που επιθυμεί και εγκαταλείπει κάθε προσπάθεια.
Eδώ λοιπόν είναι το μυστικό: oι ενήλικοι αιχμάλωτοι ελέφαντες, κρατούνται πάλι δεμένοι από το πόδι, όπως στην αρχική τους αιχμαλωσία. Ομως πλέον έχουν φθάσει σε πλήρη ανάπτυξη και ζυγίζοντας πολλούς τόνους, εύκολα θα μπορούσαν να ελευθερωθούν ξεριζώνοντας τον πάσσαλο. Ομως δεν το επιχειρούν καν, θεωρώντας ότι αυτό δεν είναι δυνατό. Η ανάμνηση της αδυναμίας που ένιωσαν λίγο μετά τη γέννησή τους, είναι χαραγμένη στη μνήμη τους. Και το χειρότερο είναι ότι ποτέ δεν αμφισβήτησαν σοβαρά αυτή την ανάμνηση. Ποτέ, μα ποτέ δεν προσπάθησαν να δοκιμάσουν ξανά τις δυνάμεις τους...
Κάτι ανάλογο συμβαίνει και με μας. Στα πιο ευάλωτα για την πνευματική μας ανάπτυξη χρόνια, βομβαρδιζόμαστε -από την οικογένεια, το σχολείο, την κοινωνία- με μηνύματα του τύπου ‘αυτά δεν είναι για εμάς’, ‘μην έχεις μεγάλες βλέψεις’, ’προσγειώσου στην πραγματικότητα’, ‘δεν γίνεται’, ‘δεν είναι για σένα’, ‘δεν είναι ασφαλές’, ‘δε μπορείς’, ‘κατέβα από τα σύννεφα’, ‘δεν προλαβαίνεις πια’, ‘δεν έχεις μυαλό στο κεφάλι σου’, ‘όλοι έτσι το κάνουν’, ‘ποιός νομίζεις ότι είσαι’ δεν θα τα καταφέρεις’, ‘δεν είσαι φτιαγμένος γι’αυτα’, ‘μεγάλη ιδέα έχεις για τον εαυτό σου’, τα οποία μπορεί μεν να είναι καλοπροαίρετα και να έχουν στόχο να μας ΄προστατέψουν’ από την απογοήτευση και την αποτυχία, όμως δεν παύουν να δημιουργούν αρνητικά αποτυπώματα με βαθιές ρίζες στο μυαλό μας.
Αυτά τα αποτυπώματα, λειτουργούν σαν ένα ηχογραφημένο μήνυμα και παίζουν ξανά και ξανά στο υποσυνείδητό μας, χωρίς ούτε καν να το αντιλαμβανόμαστε, υπονομεύοντας τις σκέψεις μας και σαμποτάροντας τις πραγματικές μας ικανότητες. Το αποτέλεσμα είναι η έλλειψη εμπιστοσύνης στις δυνάμεις μας, η καλλιέργεια ενός γραμμικού, στενού τρόπου σκέψης, μίας νοοτροπίας ότι η αξία μας ως προσωπικότητες κερδίζεται ‘από ‘εξω προς τα μέσα’, και κυρίως η απόκτηση περιοριστικών πεποιθήσεων.
