ΔΙΕΘΝΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗ και ΚΟΙΝΩΝΙΑ: Πιστεύω εις έναν Θεό. Τον Μαμωνά!

Της ΜΑΡΙΑΝΝΑΣ ΠΟΛΥΧΡΟΝΙΑΔΟΥ 

Καθηγήτριας, διδάκτορος Πολιτικής Επικοινωνίας 

marpolychroniadou@yahoo.gr

«Ιερουσαλήμ, Ιερουσαλήμ, αυτή που σκοτώνει τους προφήτες και λιθοβολεί τους απεσταλμένους σε αυτήν...»
(Ματθαίος 23:37, 38)

Τι είναι ο άνθρωπος; 

Μία... προσομοίωση του Σύμπαντος, που φιλοξενεί μέσα του έναν Θεό και έναν Δαίμονα! Στις περισσότερες θρησκευτικές παραδόσεις και δοξασίες, το κακό είναι ο Διάβολος και το χρώμα συνήθως που το απεικονίζει είναι το σκοτεινό, το μαύρο, που συμβολίζει την ανυπαρξία, τον θάνατο. Ενώ ο Θεός αντίστοιχα, το λευκό, το φως, που συμβολίζει τη δημιουργία, τη ζωή. 

Αυτές οι δοξασίες, όμως, δεν απέχουν και πολύ από τα πορίσματα της επιστήμης! Σύμφωνα με νεότερες θεωρίες, οι γαλαξίες και τα νεφελώματα αποτελούν μόλις το 5% της πραγματικής μάζας του Σύμπαντος, ενώ το υπόλοιπο 95% αποτελείται από σκοτεινή ύλη και ενέργεια. Η σκοτεινή ενέργεια άρα είναι κυρίαρχη στο Σύμπαν. Ομως ενίοτε κάποιος κόκκος ζωής που δημιουργείται από αυτά τα νεφελώματα της σκόνης των άστρων... αντιστέκεται. Και χρειάζονται χιλιετίες, όπως υπολογίζουν οι αστρονόμοι, για να επιτρέψει ο χρόνος (Κρόνος) να δημιουργηθεί ένα σπέρμα ζωής. Και όχι πάντα. Στον δικό μας Γαλαξία αυτό το «σπέρμα», που αποτέλεσε τη γενεσιουργό αιτία ζωής, ήταν ο πλανήτης μας. Η γη!

Τι είναι το Ισραήλ; 

Μια μικρογραφία της ανθρωπότητας. Ισραήλ είμαστε όλοι μας. Ολες οι φυλές του Ισραήλ, όχι αυτές που αναφέρει η Βίβλος αλλά οι σημερινές που το συναποτελούν: Ρώσοι, Γάλλοι, Αγγλοι, Ελληνες, Αραβες, Ισπανοί, Πολωνοί... Το Ισραήλ είναι το παίγνιο και το πείραμα των θεών επί της γης. Οι βιβλικοί μύθοι, η αυτο-εκπληρούμενη προφητεία. Η διαδρομή από τη γη της Χαναάν στο κράτος του Ισραήλ. Η επιστροφή στη γενέθλια γη. Εκεί που «άνοιξε τα μάτια της» η Ιστορία με τα πρώτα σημιτικά φύλα και άρχισε να καταγράφει τα πρώτα της επιτεύγματα. Εκεί που σήμερα δημιουργήθηκε ένα ωραίο πολυφυλετικό κράτος, που καθιστά τις ρατσιστικές θεωρίες ανυπόστατες. Περί ανωτερότητας της φυλής. Πλην των φανατικών σιωνιστών, που εζήλωσαν τη θεωρία της Αρίας φυλής. Περί περιούσιου λαού. 

Ομως αντί το νεοσύστατο κράτος να διδαχθεί από αυτή τη μακρόχρονη πορεία διωγμών και βασανιστηρίων που υπέστησαν οι περισσότεροι των υπηκόων του, αντί η Ιερουσαλήμ να γίνει ένα μεγάλο πνευματικό κέντρο της Ανατολής -κάτι αντίστοιχο με την Αλεξάνδρεια του Μ. Αλεξάνδρου-, που να αποτελεί κέντρο αναφοράς και συνεργασίας για τις τριγύρω χώρες, επέστρεψε ως τιμωρός, το υποδέχθηκαν ως παρία, αντέδρασε ως οπλισμένος κάβουρας αμυνόμενο και υιοθέτησε, μετά τον πρώτο αραβοϊσραηλινό πόλεμο, το δόγμα «Η επίθεση είναι η καλύτερη άμυνα» ανοίγοντας τον φαύλο κύκλο του αίματος στην περιοχή, στον οποίο ευχαρίστως ανταποκρίθηκαν οι μιμητές του, επί τα χείρω, όπως η Χαμάς. 

Εξάλλου, τι συνδέει τη Χαμάς με τους σιωνιστές;  

Η κοινή πίστη σ' έναν εκδικητικό θεό. Μωσαϊκό νόμο και οφθαλμόν αντί οφθαλμού οι μεν, τζιχάντ και συνεχής ιερός πόλεμος μέχρι εξοντώσεως του αντιπάλου οι δε. Αλλά είπαμε, ο άνθρωπος είναι «προσομοίωση του Σύμπαντος» ως φαίνεται και όχι του πλανήτη του, της μάνας γης. 

 Η γη έχει όμως ακόμη τους δικούς της Θεούς και αντιστέκεται. Οπως τον Νορβηγό γιατρό καθηγητή Ιατρικής Mads Gilbert, που προσέτρεξε παρατώντας την καριέρα του όπως και άλλοι για να βοηθήσει χειρουργώντας μικρά παιδιά στη Γάζα, ακτιβιστές που αγωνίζονται με κίνδυνο της ζωής τους για τα δικαιώματα ανθρώπων και ζώων όπως η Greenpeace, αγωνιστές και κοινωνικά κινήματα που αντιδρούν στη «μαύρη τρύπα» της παγκοσμιοποίησης, που απορροφά στο βωμό του κέρδους αεροπλάνα, λαούς, δάση και ζωές μικρών παιδιών, ένα ανά λεπτό...

ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΔΙΚΤΥΩΣΗ και ΕΞΟΥΣΙΑ: «Η επανάσταση δεν θα μεταδοθεί τηλεοπτικά, θα γίνει... tweet»

Της ΜΑΡΙΑΝΝΑΣ ΠΟΛΥΧΡΟΝΙΑΔΟΥ 

Καθηγήτριας, διδάκτορος Πολιτικής Επικοινωνίας του Πανεπιστημίου Αθηνών marpolychroniadou@yahoo.gr

Αλλη μία εξέγερση που ξεκίνησε μέσω Διαδικτύου, αφού έγινε γνωστή αρχικά μέσω Twitter, ήταν αυτή που συνέβη στην πλατεία Ταξίμ της Τουρκίας την περασμένη βδομάδα, επιβεβαιώνοντας αυτό που ήδη από τις αρχές της δεκαετίας του 2000 η Graber παρατηρούσε: Οσοι δεν συνδέονται με τα δίκτυα, μέσω των οποίων πραγματοποιείται η ροή σημαντικών μηνυμάτων, δεν θα μπορούν να συμμετέχουν αποτελεσματικά πλέον στην πολιτική ζωή (Graber, 2001).

Τοιουτοτρόπως, στη δεκαετία που μεσολάβησε το ολιγοπώλιο των μεγάλων καναλιών, που είχαν την κυριαρχία στη δορυφορική καλωδιακή και ψηφιακή τηλεόραση, αμφισβητήθηκε προς όφελος νέων παραγόντων του παιχνιδιού: της πληροφορικής και του Internet.

Η εξέλιξη αυτή: 

1. Οδήγησε πολλούς υποστηρικτές της δικτυακής κοινωνίας να ευαγγελίζονται μία «εταιρική ιδεολογία της παγκοσμιοποίησης» ως μία ιδεολογία της «απούσας τάξης» (Pobins & Webster, 2002, σελ. 329), σύμφωνα με την οποία ο πολιτισμός του Διαδικτύου θα μπορούσε να συμβάλλει στην «παγκόσμια συζήτηση» και να προάγει την πολιτική επικοινωνία.

2. Φαίνεται να αποτελεί τη φαντασίωση μιας εικονικής πραγματικότητας, καθώς αυτό που σηματοδοτεί ο πολιτισμός του Διαδικτύου είναι μία επιστροφή στον «επερχόμενο (τεχνολογικό) μεσαίωνα» διαμέσου δύο οδών του ηλεκτρονικού Πανοπτικού: του πλήρους ελέγχου της καταγραφής της ταυτότητας των χρηστών, των προτιμήσεων και των απόψεών τους, όπως επίσης και του ελέγχου προεπιλογής των πληροφοριών που θα διανεμηθούν από τις λεγόμενες «πύλες» στο κοινό (Πολυχρονιάδου, 2009). 

3. Εχει ήδη δρομολογηθεί υπό τη μορφή λογοκρισίας, σύμφωνα με παλαιότερη μελέτη της Πρωτοβουλίας Ανοιχτού Δικτύου, η οποία καταδεικνύει ότι αυξάνει διαρκώς το επίπεδο της λογοκρισίας, καθώς όλο και περισσότερες χώρες εμποδίζουν την πρόσβαση σε συγκεκριμένους τομείς του Παγκόσμιου Ιστού («Ελευθεροτυπία» 24/5/2007). Πρόσφατο παράδειγμα αποτελεί η απόφαση της κυβέρνησης Ερντογάν, που έδωσε εντολή στη μεγαλύτερη εταιρεία κινητής τηλεφωνίας της χώρας να ρίξει το σήμα, ώστε οι χρήστες να μην έχουν πρόσβαση στα social media... Ενώ μάλιστα παλιότερα γινόταν χρήση απλών μηχανισμών που μπλόκαραν την πρόσβαση, ακουμπώντας στη ραχοκοκαλιά των εθνικών φορέων ελέγχου, σήμερα η κλίμακα, το φάσμα και ο βαθμός εξέλιξης των «φίλτρων» που χρησιμοποιούνται δεν αφήνουν περιθώρια σύγκρισης. Οσοι εξ ημών είναι συστηματικοί χρήστες των κοινωνικών μέσων δικτύωσης μπορεί να έχουν ήδη μοιραστεί την εμπειρία τού να μη... νιώθει κανείς μόνος σ' αυτό το σκληρό και άκαρδο κόσμο της τεχνολογίας, έχοντας την αίσθηση ότι ο Μ. Αδελφός αγρυπνά μαζί σου...

Πολλοί αναρωτιούνται:  

Περί χρεοκοπίας των λέξεων

Της ΜΑΡΙΑΝΝΑΣ ΠΟΛΥΧΡΟΝΙΑΔΟΥ

(Καθηγήτρια - διδάκτωρ ΕΜΜΕ Πανεπιστημίου Αθηνών)

Στην αλληγορική ταινία «Κυνόδοντας» του Γ. Λάνθιμου (υποψήφια για Οσκαρ ξενόγλωσσης ταινίας), οι λέξεις «ξαναβαφτίζονται» αποκτώντας νέο νόημα κατόπιν έγκρισης μιας ανώτερης εξουσίας, που στην προκειμένη περίπτωση είναι η γονεϊκή.

Στη μετανεωτερική κοινωνία οι μεγάλες πολιτικές ιδεολογίες των δύο τελευταίων αιώνων (σύμφωνα με τον Lyotard, έναν εκ των «πατέρων» της μετα-νεωτερικής φιλοσοφίας, οι μύθοι-πλαίσιο της νεωτερικότητας) σε μια εκκοσμικευμένη και μετα-υλιστικά προσανατολισμένη κοινωνία απώλεσαν τη συνδετική τους ισχύ.(1 ) Κατ' αλληλουχία οι λέξεις απώλεσαν το νόημά τους, ως απόρροια της κρίσης της σημειωτικής της καθημερινής γλώσσας, ιδιαιτέρως μετά τις μετατοπίσεις που ακολούθησαν το '89 και το τέλος των ψευδαισθήσεων που σηματοδότησε η κατάρρευση του συστήματος των χωρών του πρώην υπαρκτού σοσιαλισμού.  

Λέξεις όπως για παράδειγμα Σοσιαλισμός, Αξιοκρατία, Ισονομία, Ελευθεροτυπία απέμειναν ορφανές νοήματος και σε αρκετές περιπτώσεις η επιμέλειά τους ανατέθηκε σε συγγενή εξ αίματος, ο οποίος όμως κατά την εκτέλεση των καθηκόντων του απέβη πατροκτόνος ως προς την καταγωγή των λέξεων. Ετσι, ο σοσιαλισμός σήμερα μπορεί να ορίζεται και ως το αντίθετό του, δηλαδή νεο-φιλελευθερισμός, αφού ασπάζεται τις ίδιες αξίες της ελεύθερης αγοράς, η αξιοκρατία μπορεί να προσδιορίζεται και ως αναξιοκρατία, αφού αυτοί που κινούσαν τα νήματα από τις διευθυντικές θέσεις που κατείχαν ήσαν προφανώς οι ανικανότεροι εφόσον κατάφεραν να οδηγήσουν στη χρεοκοπία κράτη και λαούς, η ελευθεροτυπία ως έννοια παραπέμπει συνειρμικά σε φαινόμενα διαπλοκής και ολοκληρωτικού συγκεντρωτισμού του Τύπου (βλ. Murdoch και Μπερλουσκόνι), ενώ η ισονομία μπορεί να ακούει και να απαντά (στην ελληνική ιδιαιτερότητα) και στο όνομα Νόμος περί της (Μη) Ευθύνης Υπουργών.

Αυτά συμβαίνουν βεβαίως στη Δύση, γιατί στην Ανατολή παίζεται άλλο έργο. Εκεί οι «θεατές» δεν έχουν βιώσει ακόμη τέτοιες έννοιες ώστε να έχουν και τη «χαρά» της (νοηματικής) αποκαθήλωσής τους εντός του προαναφερθέντος πλαισίου της μετανεωτερικότητας. Γιατί, στη Λιβύη του Καντάφι και γενικώς σε όλα τα καθεστώτα παρόμοιου θεο-κρατικού τύπου, το αίτημά τους είναι ακόμη πρωτογενές. Κραυγάζει νεόκοπο υπό τη μορφή «μουτζαχεντίν σινεφίλ»: «Οχι άλλο κόψιμο. Ρίξε γράμματα χασάπη». Γι' αυτό και δεν περιμένουν πια να πέσει ο κυνόδοντας μόνος του, όπως τους συμβούλευε τόσα χρόνια ο καλός «πατερούλης», αλλά τον έχουν σπάσει μόνοι τους, όπως η νεαρά ηρωίδα της ταινίας στο φιλμ του Λάνθιμου. Δραπετεύουν από τη φυλακή τους ταξιδεύοντας σε αμπάρια πλοίων και πορεύονται προς αναζήτηση της αλφαβήτου, με κίνδυνο όμως να ναυαγήσουν στα θολά νερά της μετανεωτερικότητας χωρίς να έχουν γνωρίσει πριν το περιπετειώδες ταξίδι του διαφωτισμού. 

Για τα (νέα) δεκάδες χιλιάδες κύματα μεταναστών, η Ιθάκη τους έχει ένα μόνο προορισμό, τη Δύση. Οταν κάποτε φτάσουν, θα διαπιστώσουν, επαίτες αντί ικέτες, ότι το όνειρο ήταν εφιάλτης και ότι η πραγματική Ιθάκη είναι η επιστροφή στη γενέθλια γη, γιατί μόνο εκεί μπορεί κανείς αγωνιζόμενος να ελπίζει τουλάχιστον, ότι η φράση «κλαδεύω το κλίμα»2 θα συνεχίσει να σημαίνει «κλαδεύω το κλίμα».

1. Lyotard J.F. (1986) Das postmoderne Wissen. Ein Bericht. Graz/Wien (Neuausgabe), σελ. 14.

2) Η αναφορά στη φράση «κλαδεύω το κλίμα» είναι του Χρόνη Μίσσιου και προέρχεται από μία συνέντευξη που είχαμε κάνει πριν από δεκαεννέα (!) χρόνια στην Ελευθεροτυπια

Το ιδεολογικό παράδοξο

Της ΜΑΡΙΑΝΝΑΣ ΠΟΛΥΧΡΟΝΙΑΔΟΥ

(Καθηγήτρια-διδάκτωρ ΕΜΜΕ Πανεπιστημίου Αθηνών )

Φαίνεται κατ' αρχήν ως ιδεολογικά παράδοξο. Το καπιταλιστικό σύστημα, ως γνήσιος εκφραστής της παγκοσμιοποίησης, με τις ευλογίες βεβαίως της σύγχρονης σοσιαλδημοκρατίας (ένα μεταλλαχθέν πρώην σοσιαλιστικό μοντέλο της Δύσης, που κυριάρχησε στις ευρωπαϊκές κοινωνίες την τελευταία εικοσαετία και συνυπηρέτησε με συνέπεια και σχετική απόκλιση από χώρα σε χώρα τις ίδιες αξίες του νεοφιλελευθερισμού, σκάνδαλα, διαφθορά, διαπλοκή κ.λπ.), αρχίζει τη φθίνουσα πορεία του, αφότου δρομολογείται η κατάρρευση του συστήματος των χωρών του πρώην υπαρκτού σοσιαλισμού.

Ενώ δηλαδή ο κομμουνισμός πνέει τα λοίσθια στις αρχές της δεκαετίας του '90 και η Ανατολική Ευρώπη προσβλέπει προς τις αξίες της Δύσης, ο καπιταλισμός δεν μπορεί να τον υποκαταστήσει, καθώς και ο ίδιος ως σύστημα βρίσκεται σε παρακμή.(1)

Το νεοαποικιακό μοντέλο της παγκοσμιοποίησης (αν και προγενέστερης σύλληψης και κοπής), που προώθησαν οι ΗΠΑ ως αντίδοτο στις αρχές του διεθνισμού του μαρξιστικού μοντέλου, φάνταζε ως ο σωτήριος μονόδρομος στην αυξανόμενη εναλλαγή οικονομικής κρίσης και ύφεσης (μόνιμης απειλής) του καπιταλιστικού συστήματος. Την ξέφρενη κούρσα των εξοπλισμών του Ψυχρού Πολέμου διαδέχτηκε η ταχεία μετακίνηση κεφαλαίων και η μετανάστευση ανθρώπινου δυναμικού (υπολογίζεται ότι 200 εκατομμύρια άνθρωποι σήμερα διαβιούν μακριά από τα πάτρια εδάφη) ως αναγκαία συνθήκη ύπαρξης του καπιταλισμού.

Οι γκλομπαλιστές, κάνοντας χρήση της σύγχρονης ρητορικής των media, υπό την υψηλή εποπτεία των spin doctors της πολιτικής επικοινωνίας, καταχράστηκαν έννοιες που προέρχονταν συχνά από το ιδεολογικό οπλοστάσιο του σοσιαλισμού, όπως η έννοια της διεθνοποίησης που για πολλούς έτεινε να αποτελεί συνώνυμο της παγκοσμιοποίησης. Πρόκειται βεβαίως για δύο όρους εκ διαμέτρου αντίθετους, καθώς η παγκοσμιοποίηση προσβλέπει στην ομογενοποίηση με την εξάλειψη της διαφορετικότητας, η δε διεθνοποίηση στην ανάδειξη της διαφορετικότητας μέσω της ισότιμης συμμετοχής. 

Συνώνυμη έννοια του όρου παγκοσμιοποίηση είναι ο όρος αμερικανοποίηση, καθώς οι δύο πυλώνες της παγκοσμιοποίησης, αφ'ενός η Παγκόσμια Τράπεζα η οποία ανήκει κατά 51% στην αμερικανική κυβέρνηση, αφ' ετέρου το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο το οποίο διοικείται από την ομάδα των πιο αναπτυγμένων οικονομικά χωρών του κόσμου, με προεξάρχουσες τις ΗΠΑ, είναι αμφότεροι made in USA. Ωστόσο οι όροι αυτοί (internationalisation - globalisation), έντεχνα συγκεχυμένοι, προκάλεσαν για μακρό διάστημα ιδεολογική σύγχυση [βλ. χαρωπούς θιασώτες της πολυπολιτισμικότητας, παγκοσμιοποίησης της πληροφόρησης, ελεύθερης διακίνησης ανθρώπων (sic) και ιδεών] και έδωσαν πίστωση χρόνου στη χρηματοπιστωτική κρίση των ΗΠΑ, προσφέροντας ανάσα ανακούφισης στην πληττόμενη αυτοκρατορία μέχρι να κυλήσει η μπάλα από την έδρα της Wall Street στα γήπεδα της περιφέρειας.

Το ντόμινο των πρόσφατων εξεγέρσεων αποκαλύπτει ότι ο αυτοκράτορας είναι πλέον γυμνός και το προσωπείο της διεθνοποίησης δεν μπορεί πια να συγκαλύψει το ειδεχθές πρόσωπο της παγκοσμιοποίησης, το οποίο δεν είναι άλλο απ' αυτό του στυγνότερου καπιταλισμού που έχει γνωρίσει η ανθρωπότητα από την εποχή των πρώτων υποστηρικτών τού laissez faire, σηματοδοτώντας την απαρχή μιας μακράς πορείας διεθνοποίησης των λαϊκών εξεγέρσεων και την αρχή του τέλους της παγκοσμιοποίησης των κεφαλαιαγορών. 

Ο καπιταλισμός ανθίσταται, αλλά η Ιστορία φαίνεται ν' αλλάζει σελίδα. Αργά και βασανιστικά, όπως όλοι ωστόσο οι φυσιολογικοί τοκετοί.

1. Mestrovic S. (1991) The Coming Fin de Siecle. New York: Routledge.