Του Jeremy Shearmur
Ο κολλεκτιβισμός, όπως επεσήμανε ο πολιτικός στοχαστής Andrew Vincent, χρησιμοποιήθηκε ως όρος για πρώτη φορά στα τέλη του 19ου αιώνα αναφορικά με εκείνους τους συγγραφείς και τους διανοούμενους που επεδίωκαν την χρήση του κράτους και του μηχανισμού του για τον έλεγχο ή τη ρύθμιση της οικονομίας και άλλων πτυχών της πολιτικής κοινωνίας.
Ο όρος έχει επίσης χρησιμοποιηθεί αναφορικά με εκείνους που προτείνουν μια οργανική θεώρηση της κοινωνίας σε αντιδιαστολή προς τον ατομικισμό.
Ο κολλεκτιβισμός μερικές φορές χρησιμοποιείται για να περιγράψει την ίδια φιλοσοφική προσέγγιση στην κοινωνική και πολιτική ζωή όπως και ο όρος σοσιαλισμός, ιδίως ως προς την πρότασή του για συλλογική ιδιοκτησία των μέσων παραγωγής.
Ο κολλεκτιβισμός μπορεί να αντιπαρατεθεί προς τον ατομικισμό στα πεδία της μεθοδολογίας και της εξήγησης των κοινωνικών φαινομένων, καθώς και ως προς την κοινωνική φιλοσοφία και τη μελέτη των ηθών.
Μεθοδολογικά, οι ατομικιστές δίνουν έμφαση στις πράξεις των ατόμων και τις συνέπειες των πράξεων αυτών, ανεξάρτητα από το αν αυτές είναι σκόπιμες ή απρόθετες. Οι ατομικιστές βεβαίως πρόθυμα αναγνωρίζουν ότι οι πράξεις των ατόμων συμβαίνουν εντός του κοινωνικού πλαισίου, καθώς και ότι κάποιες από τις πράξεις των ατόμων μπορούν να παραγάγουν αποτελέσματα που στη συνέχεια επηρεάζουν εμάς, όπως για παράδειγμα συμβαίνει με τα επιτόκια δανεισμού ή με μια οικονομική ύφεση. Προκειμένου όμως ο μεθοδολογικός ατομικιστής να κατανοήσει τον κοινωνικό κόσμο, είναι απαραίτητο να προσεγγίσει όλα τα φαινόμενα του σε τελική ανάλυση ως αντανακλάσεις των πράξεων και των προτιμήσεων των ατόμων. Παρ’ όλα αυτά, υπάρχει κάποια διαφωνία μεταξύ των μεθοδολογικώς ατομικιστών ως προς τον βαθμό που τα δρώντα άτομα θα πρέπει να εξετάζονται υπό κοινωνικούς και πολιτιστικούς όρους.
Ο μεθοδολογικός κολλεκτιβισμός υπάρχει τόσο σε ισχυρή όσο και αδύναμη μορφή.
Οι ισχυρές εκδοχές του μεθοδολογικού κολλεκτιβισμού βλέπουν τους κομβικούς εξηγητικούς παράγοντες στην κοινωνία και την ιστορία ως το προϊόν κοινωνικών ή άλλων μη-ατομικών δυνάμεων, των οποίων τα άτομα ως δρώντες είναι απλώς τα όργανα.
Παραδείγματα τέτοιων κολλεκτιβιστικών θεωρήσεων περιλαμβάνουν τις ιδέες:
-ότι η Θεία Πρόνοια δρα διαμέσου της Ιστορίας, θέση που έχει υποστηριχθεί από μεγάλο αριθμό θρησκευόμενων φιλοσόφων.
-ότι το Παγκόσμιο Πνεύμα πραγματώνεται μέσω της Ιστορίας, όπως υποστηρίζει ο Hegel.
-ότι τα άτομα είναι απλώς οι φορείς συγκεκριμένων κοινωνικών θέσεων, όπως υποστηρίζουν κάποιες ερμηνείες του μαρξισμού, όπως για παράδειγμα αυτή του Γάλλου φιλοσόφου Louis Althusser, και,
-ότι οι κοινωνίες διαθέτουν συγκεκριμένους μηχανισμούς που μπορούν να επιβάλλουν στους ανθρώπους να δρουν σε συμφωνία με κοινωνικές ανάγκες, περισσότερο ή λιγότερο ανεξάρτητα από τη θέλησή τους.
Αντιθέτως, κάποιες λιγότερο ισχυρές μορφές του μεθοδολογικού κολλεκτιβισμού, μεταξύ των οποίων όσες ακολουθούν τον Durkheim ως προς την έμφαση που αυτός αποδίδει στη σημασία του κοινωνικού παράγοντα, ή κάποιες ερμηνείες του Μαρξ, μπορεί εντέλει να είναι συμβατές με τη θεώρηση ότι οι ατομικές δράσεις είναι αυτές που διαδραματίζουν τον κρίσιμο ρόλο στη διαμόρφωση όλων των κοινωνικών φαινομένων, μολονότι αυτές οι απόψεις κατευθύνουν την προσοχή μας σε άλλα πράγματα. Άλλες απόψεις, όπως για παράδειγμα, ο μη οικονομικός στρουκτουραλισμός του Claude Lévi-Strauss και διάφορα είδη του μεταστρουκτουραλισμού, θα πρέπει να εξεταστούν κατά περίπτωση.
Κατά τη διάρκεια των δεκαετιών 1950 και 1960, διεξήχθη μια ευρεία συζήτηση στην κοινωνιολογική βιβλιογραφία ως προς τα σχετικά πλεονεκτήματα του μεθοδολογικού ατομικισμού και αντιστοίχως του κολλεκτιβισμού, για την οποία η συλλογή του John O’Neill, Modes of Individualism είναι ένας χρήσιμος οδηγός. Ο αναγνώστης όμως του έργου του O’Neill μπορεί να φτάσει στο συμπέρασμα ότι τα επιχειρήματα υπέρ και κατά της εκάστοτε πλευράς μπορούν να εξεταστούν καλύτερα μέσω της συζήτησης ως προς τα σχετικά πλεονεκτήματα αυτών των ανταγωνιστικών θεωριών.
Ως προς τα ζητήματα της ηθικής και κοινωνικής φιλοσοφίας, η κατάσταση είναι ...
