ΥΠΑΡΚΤΟΣ ΕΛΛΗΝΙΣΜΟΣ: Εγώ ο αντιστασιακός

Toυ ΧΡΗΣΤΟΥ ΜΠΟΛΩΣΗ

Σήμερα, μέρες που είναι, αποτίουμε φόρο τιμής στους πάσης φύσεως αντιστασιακούς, στο πάνθεον των οποίων, εξέχουσα θέση κατέχει και η ταπεινότητά μου. Τόσα χρόνια δεν μίλησα, αλλά νομίζω ότι τώρα ωρίμασαν οι συνθήκες και ο λαός πρέπει να μάθει επί τέλους την αλήθεια.

Η 21η Απριλίου, με βρήκε να εργάζομαι στο Δημόσιο, όπου είχα αξιοκρατικά διορισθεί, ως απόφοιτος γυμνασίου, από την κυβέρνηση του γέρο Παπανδρέου, μια και ο πατέρας μου ήταν κομματάρχης του στην περιοχή μας… Παρεμπιπτόντως, έτσι μπήκα και στο μάτι της Φρόσως της Γκαβής, που ήταν ΕΡΕτζού. 

Ουδέποτε χώνεψα τον Παπαδόπουλο. Τον χειροκροτούσα βέβαια με μανία, αλλά με τέτοιον τρόπο, που ήταν σαν να τον έβριζα. Συγκεκριμένα χειροκροτούσα με τεντωμένες τις παλάμες και ένας πολύ προσεκτικός παρατηρητής θα έβλεπε ότι αυτό, με πολύ φαντασία είναι η αλήθεια, παρέπεμπε σε φάσκελο. Πέραν αυτού όμως, ο αντιστασιακός αγώνας μου ήταν συνεχής και αμείωτος. Σαν τον Τρύφωνα της ταινίας «Δελησταύρου και υιός». Βόμβες έβαζα, κάγκελα έκοβα, τρένα εκτροχίαζα, πλοία βούλιαζα, πουλιά έπιανα με ξόβεργες, προκηρύξεις έριχνα και μετά…ξυπνούσα και πήγαινα στη δουλειά μου.

Οι προϊστάμενοί μου, δεν με έβλεπαν με καλό μάτι και ήθελαν με κάθε τρόπο να με ξεφορτωθούν. Βλέπεις εκείνοι ήταν χουντικοί και δεν ανέχονταν εμένα έναν πούρο αντιχουντικό. Έτσι, μεθόδευσαν και με έστειλαν για 4 χρόνια στη πρεσβεία μας στο Παρίσι, για να μη με έχουν στα πόδια τους. Γαλλικά δεν ήξερα και τα Αγγλικά μου ήταν όπως αυτά του Τσίπρα, αλλά αυτό δεν είχε σημασία, αφού είχα καταφέρει να τους πείσω, ότι ήμουν πιστός στο καθεστώς, ενώ αυτό δεν συνέβαινε. Τώρα γιατί μ’ έστειλαν στο Παρίσι ενώ μπορούσαν να με απολύσουν, ούτε που το κατάλαβα.

Μόνον όσοι έζησαν στο Παρίσι εξορία και αμειβόμενοι με διπλά λεφτά, μπορούν να καταλάβουν το τι πέρασα. 

 Εκεί γνώρισα και πολλούς άλλους αντιστασιακούς, μέχρι και νήπια με κόκκινα μαγουλάκια και ζωηρά ματάκια. Βέβαια, μπορούσα ελεύθερα να μπαινοβγαίνω στην Ελλάδα, αλλά όσο νάναι είχα ζόρια. Αφού μία φορά, που ζήτησα άδεια ο πρέσβης, μιλημένος κι’ αυτός από την χούντα, μου είπε: «Τώρα δεν μπορώ να σου δώσω άδεια, αλλά σε δυό μέρες μπορείς να φύγεις». Αντιλαμβάνεσθε για τι πράγμα μιλάμε. Τα διπλά και κάτι παραπάνω λεφτά, που έπαιρνα τότε, ούτε που καταδεχόμουν να τα αγγίξω. Πήγαιναν κατ’ ευθείαν στο λογαριασμό μου στην τράπεζα. Μακριά από εμένα τέτοιο βρώμικο χρήμα.

Τα δύο σπίτια που αγόρασα, ούτε που θέλω να τα βλέπω, γι’ αυτό τα έδωσα στα παιδιά μου. Μου θύμιζαν τις μαύρες μέρες.  

Κάποια στιγμή, μου γράφει ο πατέρας μου από το χωριό, να σταματήσω να του στέλνω χρήματα, διότι ο Παπαδόπουλος τους χάρισε τα χρέη προς την Αγροτική Τράπεζα και τώρα περνούν μιά χαρά. 

Τότε φώναξα, για να με ακούσουν οι άλλοι: «Μπράβο ρε Γιώργη», αλλά από μέσα μου έβριζα. 

Όταν επέστρεψα στην χουντοκρατούμενη Ελλάδα, με έστειλαν σε μία υπηρεσία, που είχε ως αποστολή την ασφάλεια υψηλών προσώπων. Ο σκοπός ήταν προφανής. Για να με εξαντλήσουν στη δουλειά και να με παρακολουθούν πιο εύκολα. 

Μια μέρα, έπεσα φάτσα με φάτσα με τον Παπαδόπουλο. «Τι γίνεσαι ρε λεβέντη;» μου είπε και με χτύπησε φιλικά στην πλάτη. «Γειά σας Πρόεδρε. Νάστε πάντα καλά», του απάντησα, χωρίς όμως να του πω «κύριε». Ήταν μία πολιτική πράξη υψίστης σημασίας, η οποία συγκλόνισε το καθεστώς, το οποίο έκτοτε, ουδέποτε μπόρεσε να συνέλθει.

Άλλη μία φορά, που μας είχε κάνει το τραπέζι για να μας ευχαριστήσει για τις υπηρεσίες που προσφέραμε, έφαγα τρεις μερίδες για να ρίξω έξω οικονομικά το καθεστώς. Το μόνο που κατάφερα, ήταν να τρομάξω να ξημερωθώ. Είχες κι’ εκείνον τον Παττακό, που γυρνούσε όλο μ’ ένα μυστρί και εγκαινίαζε έργα. Και να δεις που τελείωναν όλα στην ώρα τους, χωρίς υπερβάσεις και άλλες κομπίνες. Σαπίλα παιδί μου...

Στις 25 Νοεμβρίου του 1973, ο Ιωαννίδης έριξε τον Παπαδόπουλο και έτρεξα αμέσως να κατεβάσω το μεγάλο πορτραίτο του τυράννου, που είχα στο γραφείο μου. Και μου είχε στοιχίσει ένα σωρό λεφτά…
 

Και ξημέρωσε η άγια μέρα της μεταπολίτευσης. Θυμόσαστε από την ταινία «Τζένη- Τζένη» τον κομματάρχη του Θρασύβουλου Γκόρτζου Κοσμά Σκούταρη (Διον. Παπαγιαννόπουλος), με πόση ευκολία πούλησε τον Γκόρτζο, για να πάει με τον Νίκο Μαντά (Α. Μπάρκουλης);

 Ε, το ίδιο έκανα κι’ εγώ.

Έτρεξα στο αεροδρόμιο να υποδεχθώ με λαμπάδες τον Καραμανλή, μετά το γύρισα στον Ανδρέα, όταν του δάνεισα τη φοράδα μου να μπει θριαμβευτής στην Θεσσαλονίκη και στο τέλος, εγώ έφτιαξα τα νταούλια, που δώρισα στον Τσίπρα. Ξέρετε, εκείνα που παίζει και χορεύουν οι κουτόφραγκοι στην Ευρώπη.  

Αυτούς τους ιδεολογικούς μου τσαρλατανισμούς, «τύλιγα» πάντα προσεκτικά και με ανάλογες εφημερίδες. Έτσι, ξεκίνησα από...

ΙΣΤΟΡΙΚΑ - Observer: Γλέζος, ο ήρωας της ελληνικής αντίστασης που παραλίγο να σκοτώσει τον Τσόρτσιλ

Theguardian.com

Η βρετανική εφήμεριδα Observer κάνει μια τρομερή αποκάλυψη για τα τεκτενόμενα της εποχής της ελληνικής αντιστάσεως που αφορά τον τότε πρωθυπουργό της Βρετανίας Ουίνστον Τσόρτσιλ και τον Μανώλη Γλέζο.
 

Συγκεκριμένα, σε ένα τηλεγράφημα που είχε στείλει ο Ουίνστον Τσόρτσιλ στη σύζυγό του από την Αθήνα, της ανέφερε ότι ένας τόνος δυναμίτη είχε μπει κάτω από το ξενοδοχείο Μεγάλη Βρετανία, όταν ο ίδιος βρισκόταν εκεί. Στο τηλεγράγημα της έγραφε ότι δουλειά είχε γίνει από «τρομερά ικανά χέρια»,. Τα χέρια αυτά, δεν ήταν άλλα από τα χέρια του ήρωα της ελληνικής αντίστασης, Μανώλη Γλέζου.
 

Εβδομήντα χρόνια από τότε ο Observer θυμήθηκε το περιστατικό και μίλησε στον ευρωβουλευτή, το οποίο αναφέρει ως τον ήρωας της ελληνικής αντίστασης που λίγο έλειψε να σκοτώσει τον Τσόρτσιλ.
 

«Θα σας πω κάτι που δεν έχω πει σε κανέναν», είπε ο Γλέζος στη βρετανική εφημερίδα από τις Βρυξέλλες. «Εγώ ο ίδιος κρατούσα το σύρμα με το φιτίλι και έπρεπε να το ξετυλίξω», και διηγείται πώς πέρασε αρκετές ώρες έρποντας στο αποχετευτικό δίκτυο της Αθήνας προκειμένου να τοποθετήσει το δυναμίτη κατά τη διάρκεια της νύχτας. «Είμασταν περίπου 30 άτομα. Δουλεύαμε σε σήραγγες. Φοβόμασταν πάρα πολύ ότι θα μας ακούσουν», ανέφερε ο ευρωβουλευτής. Οταν η αποστολή ολοκληρώθηκε, με όλους τους να είναι γεμάτοι νερά και περιττώματα, κάτω από το κτίριο του ξενοδοχείου της Μεγάλης Βρετανίας υπήρχαν αρκετά εκρηκτικά ικανά να το «τινάξουν μέχρι τον ουρανό», δήλωσε χαρακτηριστικά ο κ. Γλέζος.
 

Ομως, το σχέδιο εγκαταλείφθηκε, όταν τα μέλη του ΕΑΜ πληροφορήθηκαν ότι ο Τσόρτσιλ είχε έρθει στην Ελλάδα και έκανε απροσδόκητο επίσκεψη στο ξενοδοχείο. «Πήγα σε αυτούς με τον πυροκροτητή και περιμέναμε, περιμέναμε για το σινιάλο, αλλά δεν ήρθε ποτέ. Τίποτα. Δεν έγινε καμία έκρηξη. Τότε το ανακάλυψα. Την τελευταία στιγμή ο ΕΑΜ ανακάλυψε ότι ο Τσόρτσιλ ήταν στο κτίριο και έδωσε εντολή να ματαιωθεί η επίθεση», αναφέρει ο κ. Γλέζος, που εξηγεί ότι τα σχέδια τους δεν ματαιώθηκαν επειδή ανακάλυψε κάποιος το δυναμίτη, αλλά ήταν μια συνειδητή απόφαση.
 

«Ο ΕΑΜ ήθελε να ανατινάξει τη βρετανική διοίκηση, αλλά δεν θέλαμε να είμαστε υπεύθυνοι για τη δολοφονία ενός εκ των Τριών Μεγάλων. Θέλαμε να ανατινάξουμε το Μεγάλη Βρεταννία γιατί ήταν το αρχηγείο του Σκόμπι», λέει ο ευρωβουλευτής και προσθέτει «Από εκεί κατηύθυνε τη μάχη και για αυτό θέλαμε να το ανατινάξουμε».
 

Τέλος, το άρθρο αναφέρεται και στην εμμόνη του Τσόρτσιλ να μην αφήσει την Ελλάδα να βαφτεί "κόκκινη" και να περάσει υπό κομμουνιστική επιρροή και αυτό οφείλεται στην έντονη επιθυμία του να μην αφήσει τους Ρώσους να αποκτήσουν πρόσβαση στη Μεσόγειο:

Ανυπακοή, η αρχέγονη αρετή

Tου Χρίστου Στεργ. Μπελλέ

συγγραφέα-πανεπιστημιακού

chbelles@gmail.com

Τήνος, 1833. Το νεοσύστατο ελληνικό βασίλειο θορυβήθηκε σφόδρα απ' τον ξεσηκωμό των κατοίκων του νησιού, με απαίτηση την απαλλαγή απ' τους φόρους.Κήρυξε στρατιωτικό νόμο και τα συμπαρομαρτούντα στρατοδικεία καταδίκασαν τους πρωταίτιους της ανυπακοής (16 δημογέροντες). Προληπτικά συνελήφθησαν οι κυριότεροι οπλαρχηγοί του «ρωσικού» κόμματος, με κορυφαίους Θεόδωρο Κολοκοτρώνη και Δημήτριο Πλαπούτα.

Τορίνο, 1974. Μια αυγουστιάτικη Δευτέρα, οι εργαζόμενοι αντιμετωπίζουν αύξηση...30% στα λεωφορειακά εισιτήρια. Συστήθηκαν επιτροπές εργαζομένων, στήθηκαν πανό ανυπακοής και τυπώθηκαν εισιτήρια με την παλιά τιμή. Σε λίγο, μπροστά στην οργή των εργαζομένων η εταιρεία υποχώρησε ατάκτως.

Το ίδιο έτος, η Κρατική Εταιρεία Ηλεκτρισμού στις βιομηχανικές περιοχές Τορίνου-Μιλάνου μειώνει κατά 25% την τιμή ρεύματος στους βιομηχάνους και την υπεραυξάνει στους εργαζόμενους. Συγκροτούνται και πάλι άμεσα από τους εργαζόμενους «επιτροπές αυτομείωσης», μαζεύουν τους λογαριασμούς και τυπώνουν πάνω τους νέο ποσό μειωμένο κατά 50% (συνυπολόγισαν υπεραξία). Με αρωγούς τους υπαλλήλους της εταιρείας, που δεν τους έκλειναν το ρεύμα, ανάγκασαν την εταιρεία να ανακρούσει πρύμνα. Τα παθογόνα της αυτομείωσης έπληξαν τη μια πόλη μετά την άλλη. Το κίνημα αυτό, δυστυχώς, προδόθηκε από τη συνδικαλιστική ηγεσία, που συνδιαλλάχτηκε με την κυβέρνηση.

Απροσμέτρητα παραδείγματα ανυπακοής στις ιστορικές ειδήσεις. Ο παρονομαστής τους κοινός: ανησυχία, ταραχή, φόβος στους κρατούντες. Το ντόμινο ανυπακοής, ο εφιάλτης τους. Ακόμα κι ο Μαχάτμα Γκάντι στον αγώνα του για εθνική ανεξαρτησία, στην ανυπακοή, κύρια, στήριξε την περί «μη βίας» φιλοσοφία του.

Θα επικεντρωθώ στο κίνημα «Δεν πληρώνω» με άρνηση καταβολής εισιτηρίων σε αστικές συγκοινωνίες και διόδια, προς το παρόν... Πρόκειται για κίνημα «πολιτικής ανυπακοής» στο πλαίσιο της αυτοοργάνωσης και αυτοάμυνας, αχειραγώγητο, ακηδεμόνευτο, αποδηγέτητο από κόμματα και ποικιλώνυμες εξουσίες, γι' αυτό απρόβλεπτο κι αστάθμητο. Κίνημα ορμέμφυτο, πολύχρωμο, ετερόκλητο, κλήρα των καιρών, που γεννήθηκε απ' το έλλειμμα εμπιστοσύνης της κοινωνίας στους θεσμούς - και κύρια τους πολιτικούς - που σε συνδυασμό με τη γενική κρίση , προκαλεί οσμώσεις ανέλεγκτου βεληνεκούς. Η άρνηση, αρχικά, για παράδειγμα, κάποιων τολμητών εξελίσσεται στη συνέχεια σε ποτάμι οργής ανήμερο. Η Ιστορία, ως γνωστόν, αρέσκεται στις εκπλήξεις, μεταμορφώνοντας το ελλάσσον σε πυρακτωμένο μείζον.

Επάγγελμα: αντιστασιακός

Γραφει ο ΦΑΛΗΡΕΥΣ

Ο Ζαν Πωλάν (1884 - 1968), λογοτεχνικός κριτικός, συγγραφέας και διευθυντής επί τριακονταετία της «Νέας Γαλλικής Επιθεώρησης», θεωρείται ένας από τους ανθρώπους που άσκησαν μεγάλη επιρροή στα γαλλικά γράμματα κατά τον 20ό αιώνα, μολονότι στην Ελλάδα δεν είναι ιδιαιτέρως γνωστός. 

Εκτός των παραπάνω, ο Πωλάν υπήρξε εξέχουσα μορφή της αντίστασης κατά των Γερμανών, σε σημείο ώστε ο Μαλρό να τον χαρακτηρίσει κάποτε «ενσάρκωση της αντίστασης».Καταζητούμενος από τους Γερμανούς, έζησε ένα μεγάλος μέρος της κατοχής στην παρανομία και υπήρξε από τους ιδρυτές της αντιστασιακής Εθνικής Επιτροπής Συγγραφέων. Ομως απεχώρησε από αυτήν το 1945, όταν διεφώνησε με τη θέση της επιτροπής να απαγορευθεί σε συγγραφείς που συνεργάστηκαν με τους Γερμανούς και την κυβέρνηση του Βισύ να δημοσιεύουν τα γραπτά τους.

Τον Ιανουάριο του 1952 ο Πωλάν τάραξε τα νερά της γαλλικής διανόησης, δημοσιεύοντας στις «Εκδόσεις του Μεσονυκτίου» την «Επιστολή στους ηγέτες της Αντίστασης». Η δημοσίευση του κειμένου αυτού προκάλεσε σκάνδαλο, με αποτέλεσμα ο Πωλάν να δεχθεί οξύτατες επιθέσεις τόσο από την Αριστερά όσο και από τους Γκωλικούς. 

Για να γίνει αντιληπτή η σημασία της «Επιστολής» του Πωλάν, είναι σκόπιμο να αναφερθώ συνοπτικά στο κλίμα της κάθαρσης που επικράτησε στην απελευθερωμένη Γαλλία, στο πλαίσιο του οποίου σημειώθηκαν ακρότητες και αδικίες, προκειμένου η Γαλλία να ξεπλύνει την ντροπή της εκτεταμένης συνεργασίας με τους ναζί. Κατά την απελευθέρωση συνελήφθησαν περίπου ένα εκατομμύριο Γάλλοι, εκ των οποίων οι 60.000 εκτελέσθηκαν. Οι επίσημες στατιστικές του 1948 αναφέρουν 90.000 καταδίκες από τα δικαστήρια. Η διοικητική κάθαρση έθιξε περισσότερους από 120.000 αξιωματικούς, δικαστές και δημοσίους υπαλλήλους, ενώ οι θιγέντες στους χώρους των διαφόρων επαγγελμάτων, του συνδικαλισμού, της πολιτικής και της δημοσιογραφίας έφθασαν τις 300.000.

Μέσα στην ατμόσφαιρα αυτών των εκκαθαρίσεων, ο Πωλάν, με την «Επιστολή» του, αμφισβητεί κατ’ αρχάς τη νομική βάση επί της οποίας ασκήθηκε η δίωξη κατά των συνεργατών. Είναι σημαντικό ότι δεν διαφωνεί καθόλου με την ανάγκη τιμωρίας των δοσιλόγων ούτε καν με το δικαίωμα των νικητών να επιβάλουν την ισχύ τους επί των ηττημένων. Διαφωνεί μόνον με τη στρεβλή ερμηνεία του νόμου, στην οποία καταφεύγει η Δημοκρατία για να επιφέρει την κάθαρση, επειδή της λείπει η ευθύτητα να θεσπίσει ειδικό νόμο, έστω με αναδρομική ισχύ, για την περίπτωση των συνεργατών.

Το δεύτερο σημείο διαφωνίας του Πωλάν αφορά τη σύνθεση των σωμάτων των ενόρκων, οι οποίοι έκριναν τους συνεργάτες. Καθώς οι περισσότεροι εξ αυτών ήσαν κομμουνιστές, ο Πωλάν θεωρεί άδικο οι συνεργάτες των Γερμανών να κρίνονται από τους επίδοξους (δυνάμει) συνεργάτες των Ρώσων. Πιστεύει πως η ουσία της Δημοκρατίας ορίζει ότι ο κατηγορούμενος πρέπει να κρίνεται από τον κοινό άνθρωπο. Απευθύνεται μάλιστα σε όσους δεν εμπιστεύονται την απονομή Δικαιοσύνης στην κρίση του κοινού ανθρώπου και τους λέει: 

«Αλλά, επιτέλους, υπό διάφορες ονομασίες, είτε ως χριστιανισμός είτε ως ανθρωπισμός είτε ως ανθρώπινα δικαιώματα είτε ως ελευθερία ή δημοκρατία, η εμπιστοσύνη αυτή είναι η βάση του γέρικου κόσμου μας».

Ομως, το σπουδαιότερο σημείο της «Επιστολής» -και αυτό που ενδιαφέρει εμάς περισσότερο- είναι το πώς ο Πωλάν ορίζει την πράξη αντίστασης και, συνεπώς, την ιδιότητα του αντιστασιακού. Τη θέση του αναλύει με εξαιρετική διαύγεια στην εισαγωγή της ελληνικής έκδοσης ο Κ. Π. Παπαδιαμάντης:

«Η πράξη της αντίστασης είναι για τον Πωλάν, πρώτα απ’ όλα, προσωπική επιλογή ανυποταγής, στάση του ατόμου. Πηγάζει από τις επιταγές της ίδιας του της συνείδησης και μόνο σ’ αυτή λογοδοτεί. Δεν είναι πολιτικό καθήκον. Τι γίνεται όμως όταν η επιλογή του δικαιωθεί ή, μάλλον, επικρατήσει; Εχει περισσότερα δικαιώματα απέναντι στους άλλους, απέναντι σε αυτούς που δεν αντιστάθηκαν, δεν τον ακολούθησαν στην προσωπική του στάση ή που παρέμειναν αμέτοχοι; Οχι, απαντά ο Πωλάν· μόνη του ανταμοιβή η ηθική του ικανοποίηση. 

΄Η ακόμη: το ότι η προσωπική του στάση στην συγκεκριμένη περίπτωση ήταν η ηθικά ενδεδειγμένη, του αποδίδει ξεχωριστές ηθικές ιδιότητες; Και πάλι αρνητική είναι η απάντηση του Πωλάν. Το ότι μια φορά, τη συγκεκριμένη, έπραξε το ορθό δεν σημαίνει ότι μπορεί πλέον να επαναπαυθεί, να θεωρήσει ότι εφ’ εξής “βρίσκεται μια για πάντα με το Καλό” · ούτε, πολύ παραπάνω, του επιτρέπει να αναδειχθεί σε τιμητή των άλλων. Μια τέτοια αλαζονική στάση, κατά τον Πωλάν, απάδει προς την γενναιότητα και την αξιοπρέπεια της αντιστασιακής πράξης».

Ας κρατήσουμε, λοιπόν, την αγανάκτηση του Πωλάν με το καθεστώς των επαγγελματιών αντιστασιακών στη μεταπολεμική Γαλλία: «Δεν βλέπουν (σ. σ.: οι αντιστασιακοί) ότι έχουν παγιδευθεί; Οτι θεώρησαν εαυτούς αντιστασιακούς άπαξ διά παντός: αγνούς, έχοντας κερδίσει τη σωτηρία τους; Οτι έπεσαν χαμηλότερα από εκείνους που κατεδίκαζαν; Οχι. Περήφανοι που μια φορά βρέθηκαν στη σωστή πλευρά, έγιναν όλοι τους ηθικολόγοι».

Κλείνοντας τούτο το σημείωμα, οφείλω να ευχαριστήσω τον δικηγόρο Κ. Π. Παπαδιαμάντη, ο οποίος μετέφρασε, επιμελήθηκε και υπομνημάτισε κατά τρόπο υποδειγματικό την έκδοση της «Επιστολής» στα ελληνικά (Εκδόσεις Astra, 2003), από την οποία αντλώ τα στοιχεία του σημερινού σημειώματος. 

Επίσης, οφείλω να εκφράσω την ευγνωμοσύνη μου στον Μίκη Θεοδωράκη! Γιατί αν δεν είχε πιάσει τον καβγά με τον Δήμο Θεσσαλονίκης, απαιτώντας την παραχώρηση της πλατείας Αριστοτέλους για τη «λαοσύναξή» του, και, προπαντός, αν δεν είχε βγει στα ραδιοτηλεοπτικά μέσα κομπάζοντας για το αντιστασιακό παρελθόν του, δεν θα είχα σήμερα την αφορμή της επικαιρότητας, ώστε να αναφερθώ σε αυτό το σπουδαίο κείμενο του Πωλάν, που τόσους μήνες κουβαλάω κάθε μέρα στην τσάντα μου, περιμένοντας την ευκαιρία να σας το γνωρίσω...

Η κατεχόμενη Ελλάδα με τα μάτια των Βρετανών

Photo: Εκτέλεση Ελλήνων πατριωτών απο τους Γερμανους τον Νοέμβριο του 1942 στη Γέφυρα του Γοργοπόταμου, μετά την ανατίναξή της από άντρες του ΕΛΑΣ και του ΕΔΕΣ, σε συνεργασία με Άγγλους σαμποτές

Του Πασχου Mανδραβελη

Αν αξίζει να διαβάσει κάποιος τα αυθεντικά κείμενα των πρωταγωνιστών της Ιστορίας, είναι για να καταλάβει τις πολλές αποχρώσεις που υπήρξαν στο παρελθόν. Κατανοεί ότι η Ιστορία δεν είναι η καρικατούρα που διδάσκεται κάποιος στο σχολείο ή στο κόμμα αλλά πολυπαραγοντική. Οι αντιθέσεις δεν εμφανίζονται μεταξύ καλού και κακού, αλλά συνυπάρχουν και ανάμεσα σε εκδοχές και του «καλού» και του «κακού».

Η απόρρητη αναφορά του ταγματάρχη David J. Wallace για την «Βρετανική Πολιτική και τα αντιστασιακά κινήματα στην Ελλάδα» γράφτηκε το 1943 και έχει ένα επιπλέον ενδιαφέρον. Είναι εξαιρετικά γλαφυρή· μοιάζει με εκτενές ρεπορτάζ εφημερίδας για την κατάσταση που επικρατούσε στην Ελεύθερη Ελλάδα της γερμανικής κατοχής. Οπως έγραψε και ο Wallace, το 1943 «ολόκληρος ο κεντρικός ορεινός όγκος που σχηματίζει την ραχοκοκαλιά της Ελλάδος είναι ολοκληρωτικά και απόλυτα ανεξάρτητος από την επιρροή ή την επαφή με τις δυνάμεις κατοχής ή την κυβέρνηση των Κουίσλινγκ στην Αθήνα... Μπορείς να ταξιδέψεις από τη Φλώρινα μέχρι τα περίχωρα των Αθηνών απλώς με ένα διαβατήριο του ΕΑΜ (σ.σ.: «Εθνικό Απελευθερωτικό Μέτωπο», η διοίκηση του οποίου κατά τον Wallace ήταν κατά 90% κομμουνιστική)».

Η κυριαρχία του ΕΑΜ
Η ΕΑΜοκρατία στηριζόταν κατ’ αρχήν σε «15.000 μόνιμους εξοπλισμένους αντάρτες του ΕΛΑΣ (Ελληνικός Λαϊκός Απελευθερωτικός Στρατός) και επιπροσθέτως σε ένα σημαντικό αριθμό εφέδρων για τους οποίους υπάρχουν διαθέσιμα όπλα». Ο ΕΛΑΣ ασκούσε ενεργά αυτήν την κυριαρχία. Από ένα σημείο και μετά, περισσότερο ασχολείτο με το να αφοπλίζει ανταγωνιστικές αντάρτικες ομάδες παρά να πολεμάει τον εχθρό.

Σύμφωνα με τον Wallace, «Μέχρι τον Μάρτιο ή τον Απρίλιο του 1943, το ΕΑΜ αναμφισβήτητα καταγινόταν με τη μεθόδευση ενός βίαιου κομμουνιστικού πραξικοπήματος, με τη χρήση του ΕΛΑΣ. Ηλπιζε και περίμενε ότι το Ανατολικό Μέτωπο θα κατέρρεε ολότελα και ότι σύντομα θα έβλεπε τον Κόκκινο Στρατό στα Βαλκάνια. Στην Ελλάδα (το ΕΑΜ) διέσυρε κάθε άλλη οργάνωση –πολύ συχνά και την Βρετανική Αποστολή–, ενώ πάσχιζε να διαλύσει κάθε ένοπλη αντάρτικη ομάδα. Μόνον ο Ζέρβας ήταν πολύ ισχυρός για να τον διαλύσει το ΕΑΜ».

Ο «Εθνικός Δημοκρατικός Ελληνικός Σύνδεσμος» (ΕΔΕΣ), του στρατηγού Ναπολέοντα Ζέρβα, ήταν μια αντιμοναρχική Βενιζελική Οργάνωση και είχε 5.000 οπλισμένους αντάρτες.

Το κυριότερο όμως δεν ήταν τα όπλα. Ετσι κι αλλιώς, σύμφωνα με τον Wallace, «οι αντάρτες του ΕΛΑΣ είναι κακά εκπαιδευμένοι και απειθάρχητοι... Περιφέρονται με μαχαίρια και φισεκλίκια, προσπαθώντας να μοιάσουν στους ήρωες του 1821».

Το βασικότερο είναι ότι το ΕΑΜ ήλεγχε το μυαλό και το νευρικό δίκτυο της Ελεύθερης Ελλάδος. Είχε τον έλεγχο του τηλεγραφικού δικτύου και στην αποκεντρωμένη διοίκηση που υπήρχε σε επίπεδο δήμου πάντα υπήρχε ένας υπεύθυνος του ΕΑΜ. «Εχει γίνει (στην Ελεύθερη Ελλάδα) ευρύτατη προπαγάνδα, που αποκαλείται “διαφώτιση” ή πολιτική επιμόρφωση. Το ΕΑΜ εκδίδει έναν εκπληκτικό αριθμό τοπικών εφημερίδων. Σε όλες τα 3/4 του χώρου τους είναι αφιερωμένα στη διαφώτιση έναντι του 1/4 που καταλαμβάνουν οι ειδήσεις από τις οποίες πάλι τα 3/4 αποτελούν νέα από την Μόσχα».

Προπαγάνδα
Με αυτή την κυριαρχία στον τομέα της προπαγάνδας, το ΚΚΕ κατόρθωνε να παρουσιάζει το άσπρο, μαύρο.

Δεν επιχείρησε απλώς να μονοπωλήσει τον αγώνα, σε βάρος της αντίστασης κατά των Ναζί, αμαύρωνε όλους τους ανταγωνιστές, παρά το γεγονός ότι όλες οι αντάρτικες ομάδες απαρτίζονταν από δημοκράτες αντιμοναρχικούς αξιωματικούς, θύματα εκκαθαρίσεων του καθεστώτος 4ης Αυγούστου. Ο ΕΔΕΣ είχε πολιτικό αρχηγό τον εξόριστο Νικόλαο Πλαστήρα, η οργάνωση Εθνική και Κοινωνική Απελευθέρωση (ΕΚΚΑ) με πολιτικό εκπρόσωπο τον Γεώργιο Καρτάλη είχε εξαγγείλει ριζοσπαστικό σοσιαλδημοκρατικό πρόγραμμα. Ολες, δε, οι οργανώσεις, ακόμη κι αυτές που το ΚΚΕ βάφτισε «μοναρχοφασιστικές», ήταν αντίθετες στην επιστροφή του Βασιλέως Γεωργίου, πριν γίνει δημοψήφισμα.

Αυτοί οι δημοκράτες Βενιζελικοί συνεθλίβησαν μεταξύ του σταλινικού ΚΚΕ και της βρετανικής υπεροψίας που καλλιεργήθηκε στο Ητον και χρεοκόπησε μια αυτοκρατορία. Ο Wallace καταγράφει πολλάκις ότι ουδείς επιθυμεί την επιστροφή του Βασιλέως. Ο τελευταίος δικαίως κατηγορείται ότι άφησε σε καιρό πολέμου εκτός στρατεύματος τους πιο ικανούς αξιωματικούς (επειδή ανήκαν στην δημοκρατική παράταξη), και όλοι οι αξιωματούχοι της κυβέρνησης των Κουίσλινγκ ήταν μοναρχικοί αξιωματικοί.

Παρ’ όλα αυτά, ο Wallace αναπτύσσει σενάρια για την υποστήριξη του εξόριστου Μονάρχη, το κυριότερο των οποίων ήταν ένας εκβιασμός προς τους δημοκράτες (που είναι ταυτοχρόνως αντικομμουνιστές και αντιμοναρχικοί), ότι χωρίς βασιλέα αίρεται η υποστήριξη της Βρετανίας και η χώρα μένει στο έλεος των σταλινικών του ΕΑΜ. Το επιχείρημα ήταν πειστικό οι τελευταίοι είχαν αρχίσει τις εκκαθαρίσεις με δολοφονίες δημοκρατών αξιωματικών και αφοπλισμό αντιστασιακών μονάδων.

Tο βιβλίο του David J. Wallace «Βρετανική Πολιτική και τα αντιστασιακά κινήματα στην Ελλάδα», εκδόσεις Ωκεανίδα, κυκλοφορησε την Δευτέρα 10/ΝΟΕ/2009. Η μετάφραση και επιμέλεια είναι του Πέτρου Μακρή Στάικου και το εισαγωγικό σημείωμα του Στάθη Καλύβα.

ΠΗΓΗ: ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ