ΑΡΙΣΤΕΡΑ ΕΘΝΙΚΑ ΣΟΥΡΓΕΛΑ: Το γκρέμισμα του «Τείχους του Αίσχους», το ΚΚΕ και ο σύντροφος Νταλάρας.

🚩Μια εικόνα από το γκρέμισμα του Τείχους, μια όψη του «σοσιαλιστικού παραδείσου» της ΛΔΓ και μια εικόνα από το... συγχωροχάρτι

Γράφει η AMAΛΙΑ

🔴Μια νύχτα μαγική, αυτή, της 9ης Νοεμβρίου του 1989, Βερολινέζοι κι από τις δύο πλευρές της βιαίως διχοτομημένης πόλης τους, γκρέμισαν το σύμβολο του τρόμου και της καταπίεσης, το δικαίως επονομαζόμενο «Τείχος του Αίσχους». Το εξόχως συμβολικό γκρέμισμα του Τείχους, ήταν το προανάκρουσμα της κατάρρευσης των κομμουνιστικών καθεστώτων της Ανατολικής Ευρώπης.
 

🔴Το «Τείχος του Αίσχους», κατασκευάστηκε από τις αρχές της λεγόμενης «Λαοκρατικής Δημοκρατίας της Γερμανίας» (που ούτε λαοκρατική, ούτε δημοκρατία ήταν...), τον Αύγουστο του 1961, για να εμποδίσει την μαζική φυγή των Ανατολικογερμανών από τον «σοσιαλιστικό παράδεισο». Ονομάστηκε δε, «Αντιφασιστικό Προστατευτικό Τείχος».
 

🔴Επειδή και ο παράδεισος πρέπει να έχει κανόνες, κι ας είναι και σοσιαλιστικός (μην γελάτε, παρακαλώ!), για τους επίδοξους δραπέτες του, υπήρχε στον Ποινικό Κώδικα της ΛΔΓ, η παράγραφος 213, περί «εγκατάλειψης της χώρας», που προέβλεπε ποινή φυλάκισης μέχρι 8 χρόνια. Περίπου 75.000 Ανατολικογερμανοί, δικάστηκαν και φυλακίστηκαν για απόπειρα «εγκατάλειψης της χώρας».
 

🔴Στο σημείο αυτό, να τονίσω ότι η απαγόρευση εξόδου από μια χώρα, για τους κοινούς πολίτες της, που δεν εδιώκονταν για ποινικά ή πολιτικά αδικήματα, ήταν μια «αποκλειστικότητα» των κομμουνιστικών καθεστώτων, που δεν εφαρμόστηκε ποτέ από άλλου είδους ολοκληρωτικά και δικτατορικά καθεστώτα - ούτε καν από το ναζιστικό. Απόδειξη, ότι η χειρότερη μορφή ολοκληρωτισμού που έχει γνωρίσει ο κόσμος, είναι ο κομμουνισμός.
 

🔴Υπολογίζεται, πως συνολικά 3,5 εκατομμύρια Ανατολικογερμανοί είχαν διαφύγει στην Δύση, μέσω Βερολίνου, από το 1949 ως το 1961, ενώ τις δύο πρώτες βδομάδες του Αυγούστου 1961, εν μέσω φημών ότι επίκειται κλείσιμο των συνόρων, περίπου 47.000 Ανατολικογερμανοί πρόλαβαν και πέρασαν στην άλλη πλευρά, ενώ 136 απελπισμένοι άνθρωποι, που προσπάθησαν να διαφύγουν στην Δύση, από το Τείχος, άφησαν την τελευταία τους πνοή στο καταραμένο αυτό μέρος.
 

🔴Το Τείχος, που είχε ύψος 2 μέτρων και συνολική περίμετρο 155 χιλιομέτρων, ήταν στην πραγματικότητα δύο τσιμεντένια τείχη, ανάμεσα στα οποία υπήρχε μια «ζώνη θανάτου» πλάτους 160 μέτρων, με 302 φυλάκια επιτήρησης, πολυβολεία, ορύγματα, προβολείς, ναρκοπέδια, 11.000 ένοπλους φρουρούς και ελεύθερους σκοπευτές της διαβόητης Στάζι, καθώς και 3.000 σκυλιά. Και βέβαια, μπόλικο αγκαθωτό συρματόπλεγμα - που μετά το σφυροδρέπανο είναι κι αυτό, δικαιωματικά, το σύμβολο του κομμουνισμού στην πράξη.
 

🔴Στην εποχή μας, τα κόμματα της αριστεράς (μηδέ του γερμανικού εξαιρουμένου), έχουν πάρει αποστάσεις από τέτοιου είδους πρακτικές των κομμουνιστικών καθεστώτων. Κι έχει απομείνει μόνο το ΚΚΕ, σ’ ολόκληρη την Ευρώπη, να υμνεί και να αναπολεί το Τείχος, διοργανώνοντας ακόμα και επετειακές εκδηλώσεις, για την ανέγερσή του.
 

🔴Στο σημείο αυτό, θα μου επιτρέψετε ένα «καρφωμα». Ο σύντροφος Νταλάρας, επίσημος τραγουδιστής των φεστιβάλ της ΚΝΕ στα χρόνια της μεταπολίτευσης, άρχισε να τα γυρίζει μόλις οσμίστηκε ότι επίκειται γκρεμοτσάκισμα των καθεστώτων που υμνούσε, συνεχώς και αδιαλείπτως.
 

🔴Στα πλαίσια αυτά, παρευρέθηκε σε εορταστικό φεστιβάλ για την πτώση του Τείχους, που διοργανώθηκε στις 18 Δεκεμβρίου 1989, στην αίθουσα συναυλιών «Sporthalle» του Βερολίνου και τραγούδησε την «Οδό ονείρων» του Μάνου Χατζιδάκι και το «Τι να θυμηθώ, τι να ξεχάσω», του Απόστολου Καλδάρα και του Πυθαγόρα.
 

🔴Όμως...

ΔΙΕΘΝΗ ΚΑΘΑΡΜΑΤΑ - ΚΟΜΜΟΥΝΙΣΜΟΣ - ΤΕΙΧΟΣ ΤΟΥ ΑΙΣΧΟΥΣ: Το μνημείο της αποτυχίας της Αριστεράς...

Του Κώστα Στούπα

Τις μέρες αυτές συμπληρώθηκαν 31 χρόνια από την πτώση του Τείχους του Βερολίνου (στα γερμανικά Berliner Mauer) ή του "Τείχους της Ντροπής". Η πτώση του Τείχους συμβολίζει την κατάρρευση του Σοβιετικού Κομμουνισμού η οποία αποκάλυψε τις άθλιες συνθήκες διαβίωσης των ανθρώπων στα ολοκληρωτικά καθεστώτα του Παραπετάσματος.

Ουσιαστικά η ήττα της κομμουνιστικής αριστεράς ξεκίνησε τον Αύγουστο του 1961, με την ανέγερση του Τείχους προκειμένου να ανακοπεί η αυξανόμενη φυγή των κατοίκων της Ανατολικής προς τη Δυτική Γερμανία.

Το Βερολίνο ήταν το πεδίο συνύπαρξης του καπιταλιστικού τρόπου ζωής με τον σοβιετικό. Ένα πολιτικό και οικονομικό σύστημα που χρειάζεται Τείχη και συρματοπλέγματα προκειμένου να εμποδίσει τους κατοίκους να αποδράσουν μετράει ήδη τον χρόνο αντίστροφα.

Το σύστημα προπαγάνδας της Σοβιετίας ονόμασε το τείχος ως "αντιφασιστικό τείχος προστασίας" κάτι που μόνο οι Καγκεμπίτες και τα τσιράκια τους στις Κομμουνιστικές Οργανώσεις, που λειτουργούσαν ανενόχλητες στις δημοκρατίες της Δύσης, πίστευαν και παπαγάλιζαν...

Σήμερα 31 χρόνια μετά την κατάρρευση της σοβιετίας οι περισσότερες χώρες της περιοχής έχουν αλλάξει σελίδα και οι συνθήκες διαβίωσης παρουσιάζουν σαφή βελτίωση.

Η αλλαγή του κλίματος στην Ανατολική Ευρώπη σε συνδυασμό με την ιδεολογική και πολιτική κυριαρχία της αριστεράς στην Ελλάδα είχε σαν συνέπεια να μειωθεί το χάσμα του βιοτικού επιπέδου μεταξύ των χωρών της Αν. Ευρώπης και της χώρας μας. Σε κάποιες περιπτώσεις κάποιες χώρες μας άφησαν πίσω.

Τη χρονιά της πτώσης του τείχους για παράδειγμα το κατά κεφαλήν ΑΕΠ της Ελλάδας ήταν στα 7.846,69 δολ. ενώ της Εσθονίας ήταν στα 3.429 δολ., περίπου στο 43% του ελληνικού.

Το 2017 οι ρόλοι είχαν αντιστραφεί καθώς το κατά κεφαλήν ΑΕΠ της Εσθονίας είχε φτάσει στις 19.704,66 δολ. και το ελληνικό στα 18.613 δολ.

Θέμα χρόνου είναι  να αφήσουν πίσω σε ονομαστικό επίπεδο τιμών  την Ελλάδα  οι περισσότερες χώρες της πάλαι ποτέ σοβιετίας. Σε πραγματικό επίπεδο πολλές το έχουν πετύχει ήδη.

Η μετανάστευση εκατοντάδων χιλιάδων Ελλήνων για καλύτερες οικονομικές και κοινωνικές συνθήκες (όπως αξιοκρατία αντί κομματοκρατίας) κάνει την Ελλάδα  να μοιάζει με τις χώρες του άλλοτε παραπετάσματος.

Η Ελλάδα συνεχίζει να μοιάζει με το τελευταίο υπόλειμμα της σοβιετίας στην Ευρώπη και δεν είναι φωτογραφίες του Κουτσούμπα με το πορτραίτο του Στάλιν που το υποστηρίζουν αυτό.

Τούτο συμβαίνει γιατί μια σημαντική μερίδα του ελληνικού πληθυσμού χάρη στην ασφάλεια και ευημερία που εξασφάλιζε η καπιταλιστική Δύση, εκ του ασφαλούς κατά τη μεταπολίτευση μπορούσε να υποστηρίζει διάφορες εκδοχές του αριστερισμού.

Δεν είναι καθόλου τυχαίο που το μεγαλύτερο σταλινικό ΚΚ της Ευρώπης και της Δύσης παραμένει το ελληνικό, ούτε το γεγονός πως το Κέντρο και η δεξιά στην Ελλάδα μιλάνε για τους αγώνες της αριστεράς, οι οποίοι επί της ουσίας είναι αγώνες επιβολής ολοκληρωτικής κομμουνιστικής δικτατορίας. 

Το τείχος του Βερολίνου ήταν η υπογραφή της αποτυχίας του σοβιετικού κομμουνισμού. Κανένα πολιτικό και οικονομικό σύστημα που διαθέτει ίχνη επιτυχίας δεν χρειάζεται τείχη για να κρατάει τους υπηκόους φυλακισμένους προκειμένου να μην δραπετεύσουν στις καπιταλιστικές "κολάσεις" της Δύσης.

Παντού τα κομμουνιστικά καθεστώτα απαγόρευαν στους πολίτες να έρθουν σε επαφή με οτιδήποτε Δυτικό. Την ίδια στιγμή το πρόβλημα των καπιταλιστικών χωρών της Δύσης ήταν να ελέγξουν τις εισροές ανθρώπων από κάθε σημείο του πλανήτη.

Το Τείχος του Βερολίνου ήταν...

 

ΔΙΕΘΝΗ ΚΑΘΑΡΜΑΤΑ - ΚΟΜΜΟΥΝΙΣΜΟΣ - ΤΕΙΧΟΣ ΤΟΥ ΑΙΣΧΟΥΣ: Το πιο διάσημο γκράφιτι στο Τείχος του Βερολίνου

Του ΜΑΝΟΥ ΝΟΜΙΚΟΥ

«Θεέ μου, βοήθησέ με να αντέξω από αυτή την φονική αγάπη» ή πιο γνωστό και ως «Το αδελφικό φιλί» είναι ένα από τα πιο διάσημα γκράφιτι μετά την πτώση του Τείχους του Βερολίνου, δημιουργία του Ρώσου ζωγράφου Ντμίτρι Βραμπέλ και μέσα από μια σειρά από άλλα γκράφιτι και δράσεις διαφόρων άλλων καλλιτεχνών, με θεματική την ιστορική μέρα της 9ης Νοεμβρίου 1989. 

Το γκράφιτι δημιουργήθηκε το 1990 και έμεινε ζωντανό μέχρι και το 2009, όπου άρχισε να ξεθωριάζει και να χάνει τα χρώματά του, με τον Βραμπέλ να αναλαμβάνει να το ζωγραφίσει από την αρχή. Το νέο γκράφιτι, με μερικές αλλαγές στα χρώματα και γραμμές, παραμένει στη θέση του αναλλοίωτο μέχρι και σήμερα σαν σύμβολο και μέρος της κληρονομιάς ενός ολόκληρου λαού αλλά και όλης της Ευρώπης.

Ποια είναι όμως η αληθινή ιστορία πίσω από το φιλί του Μπρέζνιεφ με τον Χόνεκερ;

Το γκράφιτι δεν είναι δημιούργημα του μυαλού και της φαντασίας του Ντμίτρι Βραμπέλ.  

Είναι η απεικόνιση σε τοιχογραφία της αληθινής φωτογραφίας και φιλιού ανάμεσα στον πρώην Γενικό Γραμματέα της Σοβιετικής Ένωσης Λεονίντ Μπρέζνιεφ (1906-1982) και του προέδρου της Ανατολής Γερμανίας  Έρικ Χόνεκερ (1912-1994) το 1979, ημερομηνία που ο πρώτος επισκέφτηκε τον δεύτερο για την 30ούς εορτασμούς από την ίδρυση Λαοκρατικής Δημοκρατίας της Γερμανίας ή πιο γνωστής σαν Ανατολική Γερμανία.

Το φιλί στο στόμα και πιο συχνά στα μάγουλα ανάμεσα στους δύο άνδρες δεν πρέπει να μας παραξενεύσει, ήταν σχεδόν κάτι το εθιμοτυπικό στις συναντήσεις κομμουνιστών ηγετών και δείχνει τους ισχυρούς δεσμούς που είχαν.

Κάποιοι κατηγόρησαν τον καλλιτέχνη πως απλά αντέγραψε την φωτογραφία του 1979 αλλά...

ΙΣΤΟΡΙΚΑ - ΚΟΜΜΟΥΝΙΣΜΟΣ - ΤΕΙΧΟΣ ΤΟΥ ΑΙΣΧΟΥΣ: Ενα πορτρέτο κρεμασμένο ανάποδα

Toυ ΗΛΙΑ ΜΑΓΚΛΙΝΗ

Ο Τζον Ντέιβις είναι Βρετανός φωτογράφος. Το 1984 είχε κληθεί από τη Διεθνή Εκθεση Κτιρίων να φωτογραφήσει σειρά κτισμάτων στο τότε Δυτικό Βερολίνο ως δείγματα νέας αρχιτεκτονικής. Την ιστορία του καταγράφει ο δημοσιογράφος Γκάι Χάζαν στους Financial Times , με αφορμή τα τριάντα χρόνια από την πτώση του Τείχους του Βερολίνου (9 Νοεμβρίου 1989).

Οταν, λοιπόν, το 1984 ο Ντέιβις ξεκίνησε τη φωτογραφική αποστολή, μαγνητίστηκε από το Τείχος και πήρε να το φωτογραφίζει από πολλές και διάφορες οπτικές γωνίες. Τριάντα χρόνια μετά, επέστρεψε και τράβηξε ακριβώς τις ίδιες φωτογραφίες (αξίζει τον κόπο να ρίξετε μια ματιά στην ιστοσελίδα των Financial Times, «Photographing Berlin - before and after the fall of the Wall») από τα ίδια ακριβώς σημεία.

Η σύγκριση είναι χαρακτηριστική.  

 

Εκεί όπου κυριαρχούσε ακινησία, στατικότητα, σιωπή, ερήμωση και ρήξη, κυρίως εκεί όπου κυριαρχούσε μια παράταιρη διαχωριστική γραμμή που έτεμνε βίαια την πόλη, τώρα εισπράττεις την κίνηση, τη ροή, τη βουή, την ενότητα. Τον βόμβο της ζωής.

Προσοχή: Πολύ συχνά μια εικόνα δεν λέει όλη την αλήθεια. Για παράδειγμα, στις σημερινές φωτογραφίες δεν μπορείς να διακρίνεις αν όλη αυτή η κίνηση ή η βουή μπορεί να έχει μια βία και έναν θόρυβο μέσα της, από την ανισότητα και τον κοινωνικό αποκλεισμό έως το λαχάνιασμα της επιβίωσης. Με άλλα λόγια, δεν είναι όλα ρόδινα. Τίποτα, όμως, δεν συγκρίνεται με ένα τείχος που χωρίζει ανθρώπους, οικογένειες, έθνη. Είναι πολύ απλό και δεν τίθεται ζήτημα συζήτησης. Ως την «απόμακρη ανάμνηση ενός δυσάρεστου ονείρου», σχολίασε ο Ντέιβις το τότε και το τώρα της φωτογραφικής εργασίας του.

Στο ίδιο φύλλο τους, οι Financial Times  φιλοξενούσαν συνέντευξη του Βόλφγκανγκ Χίμπνερ, διευθυντή της εφημερίδας Neues Deutschland («German paper that spoke for GDR still fights for socialism»), του επίσημου οργάνου της πρώην Λαoκρατικής Δημοκρατίας της Γερμανίας.

Μπορεί η Ανατολική Γερμανία να είναι παρελθόν, όμως η εν λόγω εφημερίδα κυκλοφορεί ακόμη, τη διαβάζουν περί τις 25.000 άνθρωποι, συμβάλλοντας στο περίφημο Ostalgie (νοσταλγία για την Ανατολική Γερμανία), αλλά χωρίς παρωπίδες και αμετανόητο δογματισμό.

Ο ίδιος ο Χίμπνερ, νεαρός ρεπόρτερ στο έντυπο το 1989, θυμάται γελώντας πως στις 10 Νοεμβρίου, την επομένη της πτώσης του Τείχους, η εφημερίδα είχε απλώς την εξής αναφορά: «Ασυνήθιστη κίνηση χθες στα σύνορα» (!). 

 

Δηλώνει πολύ ευτυχής που ως δημοσιογράφος διευθύνει μια εφημερίδα που πλέον μπορεί να γράφει ό,τι θέλει, εστιάζοντας στα θετικά στοιχεία τής προ 1989 εποχής και, βέβαια, σε ορισμένα σοσιαλιστικά ιδεώδη.

Ο Τομπάιας Μπακ, ο δημοσιογράφος των Financial Times που πήρε τη συνέντευξη, αναφέρει πως στα γραφεία της εφημερίδας υπάρχει ακόμη το πορτρέτο του Εριχ Χόνεκερ – κρεμασμένο ανάποδα, όμως, και σχεδόν ασπρισμένο από την πολυκαιρία. 

 

Με τα λόγια του Χίμπνερ: «Οταν το πορτρέτο ασπρίσει τόσο που θα είναι αγνώριστο το πρόσωπο, αυτή θα είναι η στιγμή που...

 

ΙΣΤΟΡΙΚΑ - ΚΟΜΜΟΥΝΙΣΜΟΣ - ΤΕΙΧΟΣ ΤΟΥ ΑΙΣΧΟΥΣ: 9 Νοεμβρίου 1989: Η μέρα που έπεσε το Τείχος του Βερολίνου Το χρονικό των γεγονότων που άλλαξαν τον πλανήτη

Του ΒΑΓΓΕΛΗ ΚΟΡΩΝΑΚΗ

1989 Η Περεστρόικα βρίσκεται στον 5ο χρόνο της και ο αέρας ελευθερίας που άρχισε να φυσάει στην ανατολική Ευρώπη το 1985 με την εκλογή του Σοβιετικού ηγέτη Μιχαήλ Γκορμπατσόφ στο ανώτατο αξίωμα της χώρας του, γίνεται θύελλα που σαρώνει τα κομμουνιστικά καθεστώτα.

Τα γεγονότα που οδήγησαν στην 9η Νοεμβρίου 

Ιανουάριος

Ο Τζορτζ Μπους διαδέχεται στην προεδρία των ΗΠΑ τον Ρόναλντ Ρέιγκαν.

Το πολωνικό Κομμουνιστικό Κόμμα νομιμοποιεί το συνδικάτο Αλληλεγγύη του Λεχ Βαλέσα και αρχίζει μαζί του συνεχείς συνομιλίες.                 

Φεβρουάριος

Οι τελευταίες σοβιετικές δυνάμεις εγκαταλείπουν το Αφγανιστάν μετά από 9 αιματηρά χρόνια ανεπιτυχούς προσπάθειας να εγκαταστήσουν κομμουνιστικό καθεστώς.  



Soviet troop withdrawal from Afghanistan February 15, 1989
            

Μάρτιος

Πάνω από 100 χιλιάδες διαδηλωτές ζητούν δημοκρατία στους δρόμους της Βουδαπέστης.

Ο Γκορμπατσόφ δηλώνει ότι η ΕΣΣΔ δεν πρόκειται να αναμειχθεί στις εσωτερικές εξελίξεις των κομμουνιστικών χωρών.                

Απρίλιος

Αρχίζει η απόσυρση σοβιετικών στρατευμάτων από την Ουγγαρία.

Μάιος

Η Ουγγαρία ξηλώνει 250 χλμ. συρμάτινους φράχτες στα σύνορά της με την Αυστρία.

Ιούνιος

Κορύφωση των αιματηρών διαδηλώσεων στην πλατεία Τιενανμέν του Πεκίνου.


Tank Man: what happened at Tiananmen Square?

250.000 διαδηλωτές συγκεντρώνονται στη Βουδαπέστη για την αποκατάσταση του ιστορικού μεταρρυθμιστή ηγέτη της Ογγαρίας Ίμρε Νάγκι που είχε εκτελεστεί από το καθεστώς το 1958.   

Ιούλιος

300 χιλιάδες ανθρακωρύχοι απεργούν στη Σιβηρία, ζητώντας καλύτερες συνθήκες ζωής.

Ο στρατηγός Γιαρουζέλσκι εκλέγεται στο νέο αξίωμα του Προέδρου της Πολωνίας.         

Αύγουστος

Μεγάλη διαδήλωση στην Τσεχοσλοβακία για την επέτειο της καταστολής της «Άνοιξης της Πράγας».

2 εκατ. Εσθονοί, Λετονοί και Λιθουανοί σχηματίζουν ανθρώπινη αλυσίδα 600 χλμ. διαμαρτυρόμενοι για την κατοχή από την ΕΣΣΔ και ζητούν ανεξαρτησία.

Ο Ταντέους Μαζοβιέτσκι γίνεται ο πρώτος μη κομμουνιστής πρωθυπουργός της Πολωνίας από το 1947.        

Σεπτέμβριος

Η ουγγρική κυβέρνηση ανοίγει τα σύνορά της για τους Ανατολικογερμανούς που καταφθάνουν κατά χιλιάδες.

Ανατολικογερμανοί κατασκηνώνουν στις πρεσβείες της Δυτικής Γερμανίας σε Βουδαπέστη, Πράγα και Βαρσοβία, ζητώντας πολιτικό άσυλο.

Οκτώβριος

Το ανατολικογερμανικό καθεστώς κλείνει τα σύνορα με την Τσεχοσλοβακία για να αποτρέψει τη μαζική φυγή.

Αρχίζουν οι εβδομαδιαίες διαδηλώσεις στη Λειψία της Ανατολικής Γερμανίας με αίτημα περισσότερες ελευθερίες. Οι διαδηλώσεις εξαπλώνονται και σε άλλες πόλεις και γίνονται σχεδόν καθημερινές.

Ο Μιχαήλ Γκορμπατσόφ επισκέπτεται το Ανατολικό Βερολίνο για τον εορτασμό των 40 χρόνων της Ανατολικής Γερμανίας και οι πολίτες τον υποδέχονται στους δρόμους φωνάζοντας «Γκόρμπι, βοήθησέ μας!»



Gorbachev at GDR's 40th anniversary, October 07, 1989

Ο Έριχ Χόνεκερ υποχρεώνεται να εγκαταλείψει την ηγεσία της Ανατολικής Γερμανίας μετά από 19 χρόνια. Τον διαδέχεται ο Έγκον Κρενζ.         

Νοέμβριος

Ο καγκελάριος της Δυτικής Γερμανίας Χέλμουτ Κολ καλεί το Κομμουνιστικό Κόμμα της Ανατολικής Γερμανίας να εγκαταλείψει το μονοπώλιο της εξουσίας.

Πάνω από 1 εκατ. πολίτες διαδηλώνουν στην Αλεξάντερπλατς στις 4 Νοεμβρίου.       

Η Πτώση

9 Νοεμβρίου: Το Πολιτικό Γραφείο του Κόμματος, πανικόβλητο από τις εξελίξεις, έχει ζητήσει από το υπουργικό συμβούλιο της Ανατολικής Γερμανίας να επεξεργαστεί ένα σχέδιο που θα επιτρέπει στους Ανατολικογερμανούς πολίτες να αιτηθούν άδεια εξόδου και μόνιμης μετανάστευσης από τη χώρα. Ένα μικρό μόνο ποσοστό των πολιτών διαθέτει διαβατήρια και το σχέδιο για την αποφυγή μαζικής εξόδου είναι η σταδιακή έκδοση νέων διαβατηρίων μετά τη διαδικασία των αιτήσεων. Η απόφαση πρόκειται να ανακοινωθεί την επόμενη μέρα, ώστε να προλάβουν να ειδοποιηθούν οι υπηρεσίες της χώρας.

Η συνεδρίαση του Πολιτικού Γραφείου εγκρίνει το σχέδιο και ο Έγκον Κρενζ αναθέτει στον κυβερνητικό εκπρόσωπο Γκίντερ Σαμπόφσκι να το ανακοινώσει σε συνέντευξη Τύπου στις 6 το απόγευμα.

Ο Σαμπόφσκι όμως δεν βρισκόταν στις προηγούμενες συνεδριάσεις και δεν γνωρίζει τι ακριβώς έχει ειπωθεί ούτε το ακριβές κείμενο των αποφάσεων. Στο τέλος της συνέντευξης Τύπου, που μεταδίδεται ζωντανά από την τηλεόραση, διαβάζει το κείμενο της απόφασης που του έχει παραδοθεί, σύμφωνα με το οποίο πρόκειται πλέον να επιτραπεί στους πολίτες να ταξιδεύουν και να εγκαταλείπουν μονίμως τη χώρα, εάν το επιθυμούν, και οι αιτήσεις θα γίνονται γρήγορα δεκτές χωρίς γραφειοκρατικές διαδικασίες.

Μόλις τελειώνει, ένας ξένος ανταποκριτής τον ρωτάει: «Από πότε αρχίζει η ισχύς της απόφασης;» 

 

Χωρίς να είναι βέβαιος, ο Σαμπόφσκι ξύνει το κεφάλι του και ψάχνει τα χαρτιά του. Παραβλέπει τη σημείωση ότι το δελτίο Τύπου θα εκδοθεί την επομένη, 10 Νοεμβρίου στις 4, αλλά βλέπει κάπου τις λέξεις «άμεσα» και «χωρίς καθυστέρηση». Αυτό απαντάει τελικά και στους έκπληκτους δημοσιογράφους.


Günter Schabowski öffnet 1989 die Mauer in Berlin
    

Η συνέντευξη Τύπου λήγει μετά από λίγα λεπτά, στις 19:01, αλλά οι λέξεις αυτές, αποτέλεσμα κακής συνεννόησης και ενημέρωσης, έμελλε να σφραγίσουν το πιστοποιητικό θανάτου της Ανατολικής Γερμανίας και να χαρακτηρίσουν το μεγαλύτερο επικοινωνιακό φιάσκο στη ιστορία των συνεντεύξεων Τύπου.

Το Associated Press τηλεγραφεί στις 19:05: «Η ΛΔΓ ανοίγει τα σύνορά της» και ακολουθεί καταιγισμός από όλα τα δυτικά Μέσα. Τα δελτία των οκτώ σε ολόκληρο τον πλανήτη παίζουν την είδηση πρώτο θέμα και οι αποσβολωμένοι ανατολικογερμανοί που παρακολουθούν ξένα κανάλια δεν πιστεύουν στα αυτιά τους.



The Berlin Wall Falls - 1989 | Today in History | 9 Nov 16

Μέσα στη χειμωνιάτικη νύχτα, βγαίνουν στους δρόμους, καβαλάνε μαζικά τα Τραμπάντ τους και κατευθύνονται προς τα σημεία εξόδου. Το ίδιο συμβαίνει και με τους δυτικοβερολινέζους συμπατριώτες τους. Βουτάνε μπουκάλια κρασί και σαμπάνιες και βγαίνουν στους δρόμους με κατεύθυνση το Τείχος που τους χωρίζει από τους αδερφούς τους Γερμανούς για 28 ολόκληρα χρόνια.

Για πρώτη φορά στην Ιστορία...

 

ΙΣΤΟΡΙΚΑ - ΔΙΕΘΝΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗ - ΤΕΙΧΟΣ ΤΟΥ ΑΙΣΧΟΥΣ: Η κληρονομιά του Τείχους

Γράφει ο Νίκος Μαραντζίδης 
Καθηγητής Πολιτικής Επιστήμης στο Πανεπιστήμιο Μακεδονίας και επισκέπτης καθηγητής στο Πανεπιστήμιο της Κεράλα (Ινδία). 

Υπάρχουν στιγμές στη ζωή των κοινωνιών στις οποίες συμπίπτει να βρεθούν ταυτόχρονα αποφασισμένοι άνθρωποι, ελκυστικές ιδέες, αδύναμες εξουσίες, ασταθείς διεθνείς ισορροπίες. Εκείνες τις ώρες η Ιστορία επιταχύνει. Μία μέρα μπορεί να αντιστοιχεί με μισό αιώνα. 

 

Συνήθως τέτοιες καταστάσεις αφήνουν ματωμένα αποτυπώματα. Η πτώση του Tείχους του Βερολίνου, όμως, είναι από τα γεγονότα εκείνα που η σημασία τους δεν μετρήθηκε με νεκρά κορμιά σε πεδία μαχών, αλλά με το μέγεθος των αλλαγών που προκάλεσε.

Το ’89 σηματοδότησε δύο τεράστιας σημασίας ανατροπές: μεταβολή καθεστώτος και γεωπολιτική αλλαγή.  

 

Επειτα από 45 χρόνια, ο εγκαθιδρυμένος από τα σοβιετικά τεθωρακισμένα σοσιαλισμός κατέρρευσε ανήμπορος και αβοήθητος. Αυταρχικός, αντιδραστικός και άκαμπτος, ανίκανος να ανανεωθεί, ο ανατολικοευρωπαϊκός κομμουνισμός είχε δει τα τελευταία ψήγματα της γοητείας του να καταπλακώνονται από τις ρωσικές ερπύστριες το καλοκαίρι του ’68 στην Πράγα. Καθώς περνούσαν τα χρόνια και γερνούσε, τόσο πιο σκοτεινός και παγερός έδειχνε. Οι ηγέτες του, ο Χόνεκερ, ο Χούζακ, ο Τσαουσέσκου, ο Ζίβκοφ, ήταν «κατ’ εικόνα και καθ’ ομοίωσίν» του. Κανείς όμως δεν του έμοιαζε περισσότερο από εκείνον τον θλιβερό στρατηγό, τον Βόιτσεχ Γιαρουζέλσκι, την ημέρα αναγγελίας του στρατιωτικού νόμου μπροστά στις κάμερες της τηλεόρασης, τον κρύο πολωνικό Δεκέμβρη του 1981.

Οι γεωπολιτικές μεταβολές που έφερε η πτώση του Tείχους ήταν αναπόφευκτες, αλλά όχι όλες προδιαγεγραμμένες. 

 

Βεβαίως, η ενοποίηση της Γερμανίας ήταν το βασικό πιάτο στο μενού, η ευρωπαϊκή εμβάθυνση που ακολούθησε, όμως, όχι. Σήμερα αντιλαμβανόμαστε πως το ’89 υπήρξε η αποφασιστική στιγμή για την επιτάχυνση της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης. Γνωρίζουμε πλέον πως η υιοθέτηση του κοινού νομίσματος ήταν μια πολιτική απόφαση, που αποδέχτηκαν, παρά επιδίωξαν, οι γερμανικές πολιτικές ελίτ προκειμένου να διασκεδάσουν τους φόβους των συμμάχων τους. Κάποτε, αν και όταν η Ευρωπαϊκή Ενωση μετατραπεί σε Ηνωμένες Πολιτείες της Ευρώπης, είναι σίγουρο πως οι ιστορικοί θα θεωρήσουν την πτώση του Tείχους κομβικό σημείο σε τούτη την πορεία.

Σε κάθε μεγάλο ιστορικό γεγονός υπάρχουν και τα λιγότερο γνωστά συμβάντα, αυτά για τα οποία μόνο η Ιστορία θα ενδιαφερθεί, αρκετά αργότερα. Δεν είναι πλέον μυστικό πως η κατάρρευση του Tείχους συνοδεύτηκε από ένα κρεσέντο υποκρισίας και μυστικής διπλωματίας.

Η Μάργκαρετ Θάτσερ (όχι μόνο αυτή, αλλά κυρίως αυτή), η ακραιφνής, κατά τ’ άλλα, αντικομμουνίστρια, προσπαθούσε εναγωνίως για μήνες ολόκληρους να εμποδίσει τις εξελίξεις: «Δεν θέλουμε μια ενωμένη Γερμανία», διαμήνυσε στο Κρεμλίνο ήδη από τον Σεπτέμβριο του 1989, δύο ολόκληρους μήνες πριν από την πτώση του Τείχους, «αυτό θα οδηγήσει σε μεταβολές στα μεταπολεμικά σύνορα και δεν θέλουμε να το επιτρέψουμε γιατί μια τέτοια εξέλιξη θα υπονομεύσει συνολικά τη διεθνή κατάσταση και θα θέσει σε κίνδυνο την ασφάλειά μας».

Η «οπαδός της ελευθερίας» Θάτσερ προέτρεπε, δηλαδή, τον Γκορμπατσόφ να εμποδίσει τη ροή των γεγονότων προς την πτώση του Τείχους και του κομμουνισμού στην Ανατολική Ευρώπη. 

 

Δεν γνωρίζω τι της απάντησε ο Σοβιετικός, αλλά μπορώ να φανταστώ τι σκέφτηκε: «Μήπως έχεις εσύ να μας δανείσεις τα λεφτά που θα δώσουν οι Γερμανοί;» 

 

Η Θάτσερ, όμως, δεν ήθελε απλώς να «τη βγάλει τζάμπα». Επιδίωκε να βάλει τους Ρώσους να τσακωθούν με τους Γερμανούς. 

 

Ο Γκορμπατσόφ, φυσικά, το αντιλήφθηκε: «Η Δύση δεν θέλει τη γερμανική ενοποίηση. Θέλει να μας χρησιμοποιήσει για να την εμποδίσουμε, θέλει να προκαλέσει σύγκρουση ανάμεσα σε εμάς και στη Δυτική Γερμανία», σχολίασε στον τότε ηγέτη της Κα Γκε Μπε, Βλαντιμίρ Κρίτσκοφ.  

 

Επρόκειτο για μια κορυφαία στιγμή κυνισμού και «διαίρει και βασίλευε» της βρετανικής πολιτικής ηγεσίας, η οποία όμως βρισκόταν εκτός τόπου και χρόνου.

Το γιορτινό βράδυ της 9ης Νοεμβρίου 1989, η Θάτσερ ήταν θλιμμένη. Μέχρι το τέλος επέμενε στη διατήρηση του στάτους κβο. Οπως η ίδια αναγνώρισε αργότερα, η πολιτική της στο ζήτημα υπήρξε μια παταγώδης αποτυχία. 

 

Το ίδιο αξιοθρήνητη υπήρξε η στάση της και η κληρονομιά της στην προοπτική μιας πιο ενωμένης Ευρώπης.

Οι Αγγλοι Συντηρητικοί, όχι μόνο η Θάτσερ, αντιμετώπισαν με έκδηλη εχθρότητα τη θεσμική δυναμική που γεννήθηκε στην Ευρώπη στο τέλος του Ψυχρού Πολέμου. Από τα μέσα του 20ού αιώνα ο κόσμος τους κλονιζόταν. Με τη γερμανική ενοποίηση και την ευρωπαϊκή εμβάθυνση που ακολούθησε υπέστησαν κι άλλα χτυπήματα.

Αυτοκαταστροφικά γαντζωμένοι από έναν παλιομοδίτικο αποικιοκρατικό εθνικισμό, μαγεμένοι από την Ιστορία τους σαν το Γκόλουμ από το δαχτυλίδι στον «Αρχοντα των δαχτυλιδιών», το διάσημο έργο του Τόλκιν, κούρνιασαν το συντηρητικό τους πνεύμα μέσα στο γεμάτο ένδοξες στιγμές (και μαύρες κηλίδες) παρελθόν τους, νομίζοντας τα ερείπια για παλάτια.

31 πέρασαν από τότε. Η Γερμανία είναι στην ηγεσία της Ευρώπης, την ώρα που η Βρετανία απομονώνεται αυτογελοιοποιούμενη. Η πρώτη έχει στο τιμόνι της την Αγκελα Μέρκελ, η δεύτερη τον Μπόρις Τζόνσον.  

 

Ο καθένας...

 

ΙΣΤΟΡΙΚΑ - ΚΟΜΜΟΥΝΙΣΜΟΣ - ΤΕΙΧΟΣ ΤΟΥ ΑΙΣΧΟΥΣ: Ποιοι και γιατί έχτισαν το Τείχος

Γράφει ο Ανδρέας Παππάς
Επιμελητής εκδόσεων και μεταφραστής.

31 χρόνια συμπληρώνονται από την πτώση του επαίσχυντου Τείχους του Βερολίνου, στις 9 Νοεμβρίου του 1989. Για τα γεγονότα εκείνων των ημερών και για τις συνθήκες της κατάρρευσης του Τείχους έχουν γραφτεί και θα γραφτούν πολλά. Αντί, λοιπόν, να επιμείνω και ή να επανέλθω σε αυτά, θεωρώ πιο σκόπιμη μια μικρή αναδρομή στον βίο και στην πολιτεία του καθεστώτος το οποίο έχτισε το Τείχος.

Τι άλλο ήταν το Τείχος παρά κίνηση απελπισίας και ομολογία αποτυχίας ενός κράτους και ενός καθεστώτος που δεν υπήρξαν ποτέ παρά κατασκευάσματα της κάποτε κραταιάς σοβιετικής αυτοκρατορίας;  

 

Η Γερμανική Δημοκρατική Πολιτεία (DDR), όπως ήταν η επίσημη ονομασία που δόθηκε το 1949 στη σοβιετική ζώνη τής υπό τον έλεγχο των τεσσάρων μεγάλων Συμμαχικών δυνάμεων μεταπολεμικής Γερμανίας, προσπάθησε να ανταγωνιστεί τη Δυτική (Ομοσπονδιακή) Γερμανία, η οποία είχε προκύψει από τη συνένωση της αμερικανικής, της βρετανικής και της γαλλικής ζώνης κατοχής.

Η αποτυχία, ωστόσο, του συστήματος που είχε εγκαθιδρυθεί στην DDR και που αυτοχαρακτηριζόταν σοσιαλιστικό ήταν παταγώδης σε όλα τα πεδία: χαμηλή παραγωγικότητα, μη ανταγωνιστικές επιχειρήσεις, ατροφία όλων των δημοκρατικών θεσμών, γραφειοκρατική ακαμψία, χαμηλό βιοτικό επίπεδο του πληθυσμού, και βέβαια κατάπνιξη κάθε δημιουργικής πρωτοβουλίας και κάθε αντίθετης φωνής. Ολα, δηλαδή, «τα καλά» που συνοδεύουν τον αυτοαποκαλούμενο σοσιαλισμό, οπουδήποτε και οποτεδήποτε και αν εφαρμόστηκε αυτός.  

 

Φυσικό επακόλουθο: σε λίγα χρόνια, ολοένα και περισσότεροι πολίτες της DDR προσπαθούσαν να διαφύγουν στη Δύση, κυρίως μέσω της πιο πρόσφορης οδού, που βέβαια ήταν το κομμένο στα δύο Βερολίνο.

Πριν η ηγεσία της DDR επιχειρήσει, τον Αύγουστο του 1961, να ανακόψει μέσω του Τείχους αυτό το συνεχώς διογκούμενο ρεύμα, το Βερολίνο είχε γνωρίσει και άλλες περιπέτειες. Eτσι, το 1948-49 οι Σοβιετικοί και τα πειθήνια όργανά τους είχαν προσπαθήσει να «καταπιούν» και το υπόλοιπο Βερολίνο, αποκλείοντας τον πλήρως περικυκλωμένο από ανατολικογερμανικά εδάφη δυτικό τομέα της πόλης. Απέτυχαν όμως, κυρίως επειδή είχαν μάλλον υποτιμήσει την απόφαση της Δύσης να υπερασπιστεί πάση θυσία αυτό το, τρόπον τινά, «προκεχωρημένο φυλάκιο» του ελεύθερου κόσμου. Εντεκα μήνες, από τον Ιούνιο του 1948 έως τον Μάιο του 1949, κράτησε ο αποκλεισμός. Σε αυτό το διάστημα οι Δυτικοί, και κυρίως οι Αμερικανοί, με τη θρυλική αερογέφυρα εφοδίασαν το πανταχόθεν αποκλεισμένο Βερολίνο με περισσότερους από 2 εκατομμύρια(!) τόνους τρόφιμα, καύσιμα και άλλα είδη πρώτης ανάγκης (έχει υπολογιστεί ότι προσγειωνόταν ένα αεροπλάνο με εφόδια περίπου κάθε 3 λεπτά!).

Λίγα χρόνια αργότερα, τον Ιούνιο του 1953, οι εργάτες του Ανατολικού Βερολίνου ξεσηκώθηκαν. Ακολούθησε άγρια καταστολή, με συμμετοχή και σοβιετικών δυνάμεων. Ηταν τότε που ο «δικός τους» Μπρεχτ, «δικός τους» αλλά και αρκετά οξυδερκής ώστε να έχει καταλάβει τι γινόταν ήδη από τα πρώτα χρόνια της εγκατάστασής του στην DDR, έγραψε το διάσημο ποίημά του, για την κυβέρνηση που «δεν εμπιστεύεται πια τον λαό», και επομένως θα ήταν ίσως πιο απλό «να διαλύσει τον λαό και να διαλέξει άλλον».

Oσο η ανατολικογερμανική ηγεσία έβλεπε να χάνει το παιχνίδι του ανταγωνισμού με την Ομοσπονδιακή Γερμανία, προσπαθούσε να απαντήσει με μέτρα που δεν ήταν παρά δείγματα εν πολλοίς ενός ολοένα αυξανόμενου πανικού.  

 

Ενα από αυτά τα μέτρα ήταν και η έμφαση στον αθλητισμό. Ποιος δεν θυμάται το «αθλητικό θαύμα» της κοινώς λεγόμενης Ανατολικής Γερμανίας, κυρίως κατά τις δεκαετίες του 1970 και του 1980, το οποίο ήταν ωστόσο βασισμένο στην πνιγμένη στα αναβολικά «παραγωγή πρωταθλητών»; 

 

Παιδιά που επιλέγονταν για αυτόν τον ρόλο από έναν απάνθρωπο μηχανισμό – πολλά από αυτά πέθαναν σε σχετικά νεαρή ηλικία ή ζουν παραμορφωμένα από την κατάχρηση αναβολικών – καλούνταν να ανεβάσουν το διεθνές κύρος της χώρας κερδίζοντας μετάλλια. Εννοείται βέβαια πως, όταν το «σοσιαλιστικό» καθεστώς κατέρρευσε, όλο αυτό το «αθλητικό θαύμα» εξαφανίστηκε σχεδόν ακαριαία.

Ενα δεύτερο μέτρο του ανατολικογερμανικού καθεστώτος, στο πλαίσιο της απεγνωσμένης προσπάθειάς του να επιβιώσει, ήταν η έμφαση στον ρόλο των υπηρεσιών ασφαλείας. Η διαβόητη Stasi (Staats Sicherheit Dienst = Κρατική Υπηρεσία Ασφαλείας) είχε φτάσει επί Χόνεκερ να έχει περίπου 100.000 άτομα προσωπικό, περίπου 500.000 πληροφοριοδότες και περίπου 6.000.000 φακέλους στα αρχεία της. Πλην όμως, επί ματαίω, αφού τίποτε απ’ όλα αυτά δεν εμπόδισε το καθεστώς να καταρρεύσει το 1989, κυριολεκτικά εν μιά νυκτί.

Εγώ πάντως το μικρό κομματάκι από το Τείχος, που φρόντισα να προμηθευτώ λίγα χρόνια μετά την πτώση του, το έχω – και θα το έχω πάντα – στο γραφείο μου. 

 

Αφενός επειδή πιστεύω πως δεν πρέπει να ξεχνάμε το τίμημα που πλήρωσαν ορισμένοι λαοί στον εκτρωματικό «υπαρκτό σοσιαλισμό», αλλά και για έναν ακόμα λόγο: ως υπενθύμιση ότι...

 

ΤΕΙΧΟΣ ΤΟΥ ΑΙΣΧΟΥΣ και ΥΠΑΡΚΤΟΣ ΑΡΙΣΤΕΡΟΠΛΗΚΤΟΣ ΕΛΛΗΝΙΣΜΟΣ: To Τείχος και οι ελληνόφωνοι κόκκινοι κατσαπλιαδες

Του ΗΛΙΑ ΚΑΝΕΛΛΗ
 

Τη μέρα που έπεσε το Τείχος του Βερολίνου, στις 9 Νοεμβρίου 1989, ο δυτικός κόσμος πήρε μια βαθιά ανάσα.  

Τα καθεστώτα που ηττήθηκαν, είτε της πρώην Σοβιετικής Ενωσης, είτε των δορυφόρων της, είτε οι κομμουνιστικές χώρες που δεν ήταν στην επιρροή της ΕΣΣΔ, όλα, χωρίς εξαίρεση, ήταν αυταρχικά και ανελεύθερα. Και επίσης όλα, χωρίς εξαίρεση, απέτυχαν οικονομικά, με αποτέλεσμα ο αυταρχισμός να συνοδεύεται από οικονομική και κοινωνική καθυστέρηση.

Ο δυτικός κόσμος δεν είχε αμφιβολίες για όλα αυτά. Χώρες με προβλήματα ελευθερίας, όπως η Ελλάδα την εποχή της δικτατορίας, δεν μπορούσαν να διανοηθούν την έκταση του αυταρχισμού στις κομμουνιστικές χώρες. Τον έζησαν όμως οι αντικαθεστωτικοί σε χώρες όπως η Ουγγαρία (που εξεγέρθηκε το 1956) και η Τσεχοσλοβακία (που εξεγέρθηκε το 1968). Στην ίδια τη Σοβιετική Ενωση, μάλιστα, που οργάνωσε ολόκληρες γενοκτονίες και υλοποίησε τα στρατόπεδα αναγκαστικής εργασίας, τα γκουλάγκ, τον έζησαν την περίοδο του Στάλιν ακόμα και οι στενοί συνεργάτες του, που θανατώνονταν όταν έπεφταν στη δυσμένεια του ηγέτη - μετά γινόταν μεθοδευμένη απάλειψη ακόμα και της μνήμης τους, αρχίζοντας από τις φωτογραφίες.

Θα μπορούσαν να έχουν γίνει διαφορετικά τα πράγματα;  

Το «what if?» είναι ένα ερώτημα που αφορά τις μυθοπλασίες. Η Ιστορία δεν γράφεται με υποθέσεις. Και στην περίπτωση του «σιδηρού παραπετάσματος» αυτό που κυριάρχησε ήταν ο αυταρχικός χαρακτήρας των καθεστώτων.  

Σημαίνει αυτό ότι ο σοσιαλισμός είναι μια φονική ιδεολογία; 

Στην πορεία προς την κατάκτηση του κομμουνισμού απέβη αυταρχική και φονική πρόθεση. Τα σοσιαλδημοκρατικά κόμματα, που εξέφρασαν σε μεγάλο βαθμό, θεσμικώς, το αίτημα του κόσμου της εργασίας για χειραφέτηση και καλύτερες συνθήκες, ήταν καταστατικώς απέναντι στα κομμουνιστικά κόμματα: τα χώριζε, ακριβώς, το δημοκρατικό προαπαιτούμενο.

Ολος ο δυτικός κόσμος χαιρέτισε την πτώση του Τείχους του Βερολίνου; 

Ολος; 

 Στην Ελλάδα είναι ακόμη ισχυρή μια αντίληψη που λέει ότι ο κομμουνισμός θα πετύχαινε αν ήταν διαφορετικές οι συνθήκες. Φορείς αυτής της αντίληψης, ακόμα και σήμερα, θεωρούν ότι η Αριστερά συκοφαντείται όταν ταυτίζεται με τον αυταρχισμό και τη βία. Αλλά στη βία κατέφυγαν, σε μεγάλο βαθμό, μεγάλα τμήματα της λεγόμενης πληθυντικής Αριστεράς, ουσιαστικά υπονομεύοντας την ομαλότητα - πρώτα τον Δεκέμβριο του 2008 και στη συνέχεια μετά τη χρεοκοπία και τα Μνημόνια, στα μέτωπα των Αγανακτισμένων.

Η Ελλάδα...

ΔΙΕΘΝΗ ΚΑΘΑΡΜΑΤΑ - ΚΟΜΜΟΥΝΙΣΜΟΣ - ΤΕΙΧΟΣ ΤΟΥ ΑΙΣΧΟΥΣ: «Στην Ανατολική Γερμανία δεν υπήρχαν δυστυχισμένοι άνθρωποι»

Της Κατερίνας Οικονομάκου

«Επισήμως, στην Ανατολική Γερμανία δεν υπήρχαν δυστυχισμένοι άνθρωποι», έχει πει ο Χάραλντ Χάουσβαλντ, ένας από τους γνωστότερους Γερμανούς φωτογράφους και ο άνθρωπος στον οποίο οφείλουμε το πιο ενδιαφέρον και αποκαλυπτικό πορτρέτο του Ανατολικού Βερολίνου, μέσα στο χρόνο. Ήταν μόλις 22 ετών, το 1978, όταν ξεκίνησε να φωτογραφίζει τη γειτονιά του καθώς μοίραζε τηλεγραφήματα από σπίτι σε σπίτι. Και δεν σταμάτησε ποτέ. 

Κοιτάζοντας τις σκηνές που έχει απαθανατίσει ο φακός του Χάουσβαλντ καταλαβαίνει κανείς γιατί το καθεστώς τον θεωρούσε ύποπτο. Πολύ καιρό μετά την πτώση του Τείχους, αναζήτησε τον φάκελό του στην Στάζι, για να διαπιστώσει ότι αριθμούσε περί τις 2.000 σελίδες και κάλυπτε δώδεκα χρόνια από τη ζωή του. Οι συντάκτες δεν ήταν αποκλειστικά πράκτορες της διαβόητης μυστικής αστυνομίας. Ήταν και συνολικά 35 “ανεπίσημοι πληροφοριοδότες”. Όλοι φίλοι και γνωστοί του.

Από το 1950 έως το 1989, τουλάχιστον 600.000 Γερμανοί συνεργάστηκαν με την Στάζι ως ανεπίσημοι πληροφοριοδότες. Υπολογίζεται ότι το 1989 αριθμούσαν περί τους 189.000. Σε κάθε 89 Ανατολικογερμανούς, αναλογούσε ένας συνεργάτης της Στάζι. Κάποιος συνάδελφος, ένας φίλος, συχνά ένας αγαπημένος. 

Εκείνο το εκτεταμένο δίκτυο από πληροφοριοδότες συγκροτούσε τον σκελετό που κρατούσε όρθιο το καθεστώς του τρόμου.  

Δεν ήταν όλοι οι καταδότες θύματα εκβιασμού. Πολλοί ανάμεσά τους είχαν πρόθυμα αναλάβει την αποστολή τους, αποβλέποντας στην εύνοια του καθεστώτος. Εύνοια που θα μεταφραζόταν σε προνόμια. Διαφθείροντας τους πολίτες, το κράτος μοίραζε ρόλους ανάμεσα σε θύτες και θύματα. Με άλλα λόγια, δεν έκανε κάτι άλλο από το να προκαλεί την πιο βαθιά ανθρώπινη δυστυχία.

Τριάντα χρόνια αργότερα, κανένας δεν έχει ζητήσει συγνώμη. Το Τείχος έχει προ πολλού καταρρεύσει, τα αρχεία έχουν ανοίξει, όσοι το επιθυμούσαν και είχαν τις ψυχικές αντοχές να διαβάσουν το φάκελό τους, το έκαναν. Αλλά ακόμη και σήμερα, ελάχιστες ιστορίες έχουν ειπωθεί. Η σιωπή, ή μάλλον η αποσιώπηση, η άρνηση της πραγματικότητας, είναι κάτι στο οποίο εκπαιδεύτηκαν και ασκήθηκαν γενιές από Ανατολικογερμανούς.
Στην άρνηση και το ψέμα, άλλωστε, είχε οικοδομηθεί η ίδια η χώρα. “Επισήμως δεν υπήρχαν φασίστες στην πατρίδα μας. Μπα, μόνο καμιά σαρανταριά πρώην ναζί στη βουλή”, έλεγε στην ίδια συνέντευξη ο Χάουσβαλντ. Σύμφωνα με τον μύθο, που η ηγεσία βάφτισε Ιστορία, η Λαοκρατική Δημοκρατία της Γερμανίας αγωνίστηκε κατά του φασισμού. Ήταν με την πλευρά των νικητών. Οι ναζί ήταν πάντα και αποκλειστικά από την άλλη πλευρά του Τείχους. Πόσο άσχετη μπορεί να είναι αυτή άρνηση της πραγματικότητας με τα σημερινά, εντυπωσιακά υψηλότερα, ποσοστά του AfD στην πρώην Ανατολική Γερμανία;
Ακόμη κι έτσι, όμως, ποιος θα ήθελε να γυρίσει ο χρόνος πίσω; 

 Αντιμέτωποι όχι μόνο με την ανησυχητική άνοδο της ακροδεξιάς, αλλά συνολικά με όλες τις προκλήσεις μιας ανοιχτής, δημοκρατικής κοινωνίας, οι άντρες και οι γυναίκες που γεννήθηκαν και μεγάλωσαν στον περίκλειστο κόσμο της Ανατολικής Γερμανίας, είναι πάντως ελεύθεροι ευρωπαίοι πολίτες.

Το βράδυ της 9ης Νοεμβρίου 1989, ο Χάραλντ Χάουσβαλντ και η σύντροφός του ήταν ανάμεσα στο πλήθος που πέρασε στη Δύση. Οι δυο τους πήγαν κατευθείαν σε ένα μπαρ στο Κρόιτσμπεργκ, όπου ήξεραν ότι δούλευε ένας παλιός φίλος τους, ο οποίος το είχε σκάσει χρόνια νωρίτερα. Μέσα σε λίγες ώρες, το μπαρ είχε γεμίσει Ανατολικοβερολινέζους. Ο Χάουσβαλντ ήταν ανάμεσα σε ευτυχισμένους ανθρώπους.  

Εκείνη τη νύχτα...

ΙΣΤΟΡΙΚΑ- ΚΟΜΜΟΥΝΙΣΜΟΣ - ΤΕΙΧΟΣ ΤΟΥ ΑΙΣΧΟΥΣ: 9 Νοεμβρίου 1989 - Ημέρα πόνου για κάθε αριστερό κατσαπλιά

Του Σάκη Μουμτζή

Τρεις γενιές αριστερών μεγάλωσαν με την υπεράσπιση, αρχικά, της σοσιαλιστικής πατρίδας και στην συνέχεια του σοσιαλιστικού στρατοπέδου.Ήταν αυτονόητο καθήκον τους.

Μια ιδέα, μια θεωρία, στην αρχή κατέκτησε μια χώρα και στην συνέχεια σχεδόν τον μισό πλανήτη. Ακόμα και αυτοί που τηρούσαν τις αποστάσεις τους από τα τεκταινόμενα στο σοσιαλιστικό στρατόπεδο, όταν συζητούσαν με τον «ταξικό εχθρό» στα καφενεία, στους χώρους δουλειάς, σε οικογενειακές συγκεντρώσεις, αισθάνονταν την υποχρέωση να υπερασπισθούν αυτά τα καθεστώτα.

Σχεδόν για όλους τους αριστερούς η σχέση τους με τις λαϊκές δημοκρατίες και την Σοβιετική Ένωση ήταν βαθύτατα υπαρξιακή. Αφορούσε ένα σημαντικό κομμάτι του εαυτού τους. Για κάποιους ήταν η ταυτότητα τους.

Στις 9 Νοεμβρίου 1989 το τείχος που χώριζε τους δύο κόσμους έπεσε.  

Δεν έπεσε μόνο του.  

Το έριξαν άνθρωποι, γιατί τους απαγόρευε την επικοινωνία. Τους έπνιγε. Και, ως γνωστόν, δεν το γκρέμισαν οι καπιταλιστές.

Ανεγέρθηκε στις 13 Αυγούστου 1961 για να εμποδίσει τους ιμπεριαλιστές να μολύνουν τον σοσιαλιστικό παράδεισο. Αυτή ήταν η επίσημη αιτιολογία όλων των κομμουνιστικών κομμάτων ανά την υφήλιο.

Όταν έπεσε το τείχος, παρατηρήθηκε μια μονόδρομη κίνηση. Μόνον από τα ανατολικά προς τα δυτικά, όχι και αντιθέτως.  

Γιατί άραγε;

Η απάντηση σε αυτό το «γιατί», είναι που ματώνει τους εναπομείναντες αριστερούς του πλανήτη.

Είθισται ο κόσμος να θέλει να πάει από την κόλαση στον παράδεισο και όχι ανάποδα. Η εικόνα των εκατοντάδων χιλιάδων Ανατολικογερμανών με τα θλιβερά αμαξάκια τους να σχηματίζουν ατέλειωτες ουρές για να αποδράσουν από τον «σοσιαλιστικό παράδεισο», είναι ένας από τους εφιάλτες των αριστερών.

Ο άλλος είναι η υποστολή της κόκκινης σημαίας, με το σφυροδρέπανο, από το Κρεμλίνο, ένα παγωμένο βράδυ του Δεκεμβρίου του 1991.

Είναι πράγματι τραγικό να βλέπουν -όλοι αυτοί που έδωσαν τα καλύτερα τους χρόνια στην υπόθεση του σοσιαλισμού- τους αγώνες μιας ζωής να κατεδαφίζονται μέσα σε λίγα λεπτά.

Υποθέτω πως το κενό μέσα τους θα ήταν τεράστιο και δεν θα αναπληρώθηκε ποτέ.

Γιατί, μέχρι την 9η Νοεμβρίου 1989 το όραμά τους είχε μια συγκεκριμένη μορφή. Υπήρχε, με τα προβλήματά του, που θα εξαλείφονταν, όμως, στον δρόμο προς την αταξική κοινωνία.

Έδιναν μάχες με τους ιδεολογικούς αντιπάλους τους για να υπερασπιστούν τα επιτεύγματα του.

Στις 10 Νοεμβρίου 1989 δεν υπήρχε τίποτα. Κενό.

Το γεγονός πως ουδείς, μα ουδείς Δυτικογερμανός θέλησε να πάει από το Δυτικό Βερολίνο στο Ανατολικό εκείνη την μαγική βραδιά, φανέρωσε την γύμνια των καθεστώτων που υπερασπίζονταν.

Με απλά λόγια όλοι αυτοί οι αριστεροί, σε όλον τον πλανήτη...

ΙΣΤΟΡΙΚΑ - ΚΟΜΜΟΥΝΙΣΜΟΣ - ΤΕΙΧΟΣ ΤΟΥ ΑΙΣΧΟΥΣ: 5 πράγματα για το Σιδηρούν Παραπέτασμα

Από την συντακτική ομάδα της ATHENS VOICE

Το «Σιδηρούν Παραπέτασμα» ορίζει τον χωρισμό, πρώτα ιδεολογικό και στην συνέχεια φυσικό, της Ευρώπης την επομένη του Β' Παγκοσμίου Πολέμου ανάμεσα στην ζώνη της σοβιετικής επιρροής, στην ανατολική Ευρώπη, και τις χώρες της Δυτικής Ευρώπης.  

Αυτό το φράγμα πέφτει το 1989 με το Τείχος του Βερολίνου.

 

Από πού προέρχεται η έκφραση;

Η μεταφορά χρησιμοποιήθηκε από τον Ουίνστον Τσόρτσιλ. «Από το Στετίν στην Βαλτική μέχρι την Τεργέστη στην Αδριατική, ένα σιδηρούν παραπέτασμα έχει επιπέσει στην ήπειρο», δήλωσε στις 5 Μαρτίου 1946, σε ομιλία του στις ΗΠΑ.

Η πατρότητα της έκφρασης αποδίδεται στον ρώσο συγγραφέα Βασίλι Ροζάνοφ, που την χρησιμοποίησε το 1918 για την επανάσταση των μπολσεβίκων στον βιβλίο του «Η Αποκάλυψη της Εποχής μας»: «Με κλαγγές, με κρότους και τριγμούς, ένα σιδηρούν παραπέτασμα πέφτει στην ιστορία της Ρωσίας».

Σύνορο ιδεολογικό και, έπειτα, φυσικό

Το σύνορο αυτό ανάμεσα στην κομμουνιστική Ευρώπη και την Δύση, σχεδιασμένο από την σοβιετική ηγεσία για να τεθεί φραγμός στην δυτική ιδεολογία, υλοποιήθηκε σταδιακά για να μειωθεί η διαφυγή πολιτών προς την Δύση.

Το παραπέτασμα υψώνεται, από το 1949, από την Ουγγαρία και στην συνέχεια από τις άλλες χώρες του κομμουνιστικού μπλοκ. Αποτελείται από συρματοπλέγματα, τάφρους, τσιμεντένιες οχυρώσεις, συστήματα συναγερμού, αυτόματης ενεργοποίησης όπλων, νάρκες, σε μήκος πολλών χιλιάδων χιλιομέτρων.

Το Τείχος του Βερολίνου

Στην Ανατολική Γερμανία, η κομμουνιστική ηγεσία θεσπίζει το 1952 ζώνη απαγόρευσης πλάτους δέκα μέτρων κατά μήκος των συνόρων με την Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γερμανίας, με συρματοπλέγματα και φυλάκια.

Ωστόσο, ένα κενό παραμένει: το Βερολίνο, χωρισμένο σε δύο τομείς, ο ένας υπό σοβιετικό, ο άλλος υπό δυτικό έλεγχο. Ανάμεσα στους δύο τομείς μπορεί κανείς να κυκλοφορεί χωρίς πολύ μεγάλη δυσκολία. Περί τα τρία εκατομμύρια άτομα καταφέρνουν να καταφύγουν στην Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γερμανίας μέσω του Δυτικού Βερολίνου ανάμεσα στο 1952 και το 1961, αδειάζοντας την Λαοκρατική Δημοκρατία της Γερμανίας από ζωτικές δυνάμεις.

Το ανατολικογερμανικό καθεστώς αποσπά το 1961 την συμφωνία της Μόσχας για την κατασκευή του Τείχους του Βερολίνου, που παρουσιάζεται ως «αντιφασιστικός φραγμός».
Το Τείχος, το οποίο συνοδεύεται στην ανατολική του πλευρά από «ουδέτερη ζώνη», έχει μήκος 155 χιλιόμετρα (τα 43 χιλιόμετρα κόβουν το Βερολίνο στα δύο και τα 112 χιλιόμετρα χωρίζουν απομονώνουν τον θύλακα του δυτικού Βερολίνου από το έδαφος της Λαoκρατικής Δημοκρατίας της Γερμανίας. Αποτελείται από οπλισμένο σκυρόδεμα και από τμήματα μεταλλικού φράκτη.

 

Το επικίνδυνο πέρασμα στην Δύση

Η διαμονή στην Δύση των πολιτών της Ανατολικής Ευρώπης δεν επιτρεπόταν παρά υπό αυστηρούς όρους.

Οσοι ήθελαν να διαφύγουν, διέτρεχαν μεγάλο κίνδυνο. Περί τα 600 έως 700 άτομα, σύμφωνα με τους ιστορικούς, έχασαν την ζωή τους στην προσπάθειά τους να διαφύγουν από το ανατολικογερμανικό καθεστώς.

Μόνο στο Τείχος του Βερολίνου, 100 άνθρωποι έχασαν την ζωή τους στην προσπάθειά τους να διαφύγουν. Ωστόσο, περί τους 5.000 άνθρωποι τα κατάφεραν χρησιμοποιώντας ευφάνταστους τρόπους. Ετσι, μία οικογένεια πέρασε το Τείχος από στέγη κτιρίου με «flying fox» που κατέληγε σε ομάδα φίλων που περίμενε από την άλλη πλευρά του Τείχους. Αλλοι διέφυγαν κολυμπώντας στο ποταμό Σπρεε, από τούνελ ή κρυμμένοι σε αυτοκίνητα.

 

1989, η πτώση

Τον Μάιο 1989, η Ουγγαρία αποφασίζει να ανοίξει τα σύνορα με την Αυστρία, δημιουργώντας το πρώτο ρήγμα στο Σιδηρούν Παραπέτασμα. Στις 19 Αυγούστου, περισσότεροι από 600 Ανατολικογερμανοί, που βρίσκονταν σε διακοπές στην Ουγγαρία, εκμεταλλεύονται το άνοιγμα ενός σημείου διέλευσης με την Αυστρία, με την ευκαιρία ενός πανευρωπαϊκού πιν-νικ για να διαφύγουν στην Δύση. Είναι η πρώτη μαζική έξοδος από το 1961.

Τα κομμουνιστικά καθεστώτα της Ανατολικής Ευρώπης αρχίζουν να πέφτουν και η ΕΣΣΔ, υπό την ηγεσία του Μιχαήλ Γκορμπατσόφ, δεν επεμβαίνει. Η Λαοκρατική Δημοκρατία της Γερμανίας συγκλονίζεται από πρωτοφανείς διαδηλώσεις.

Στις 9 Νοεμβρίου...

ΙΣΤΟΡΙΚΑ - ΚΟΜΜΟΥΝΙΣΜΟΣ - ΤΕΙΧΟΣ ΤΟΥ ΑΙΣΧΟΥΣ: Το λάθος που οδήγησε στην πτώση του Τείχους του Βερολίνου

 

Toυ ΜΑΝΟΥ ΝΟΜΙΚΟΥ

«Επομένως... ε... αποφασίσαμε σήμερα... ε... να εφαρμόσουμε έναν κανονισμό που επιτρέπει σε κάθε πολίτη της Λαϊκής Δημοκρατίας της Γερμανίας... ε... να...ε ... φεύγει από την Ανατολική Γερμανία από οποιαδήποτε συνοριακή διάβαση». Αυτές είναι οι δηλώσεις ενός ξαφνιασμένου και απροετοίμαστου εκπροσώπου του Πολιτικού Γραφείου της Ανατολικής Γερμανίας σε μία συνέντευξη τύπου που από λάθος άνοιξε τα σύνορα για τους Ανατολικογερμανούς για την Δυτική Γερμανία και ήταν η αρχή για την πτώση του Τείχους του Βερολίνου.

Η ερώτηση που τέθηκε στον ανώτατο αξιωματούχο Γκίντερ Ζαμπόφσκι ήταν σχετικά με τις νέες ταξιδιωτικές οδηγίες για τους πολίτες της Ανατολικής Γερμανίας, σε μία περίοδο που οι περισσότερες χώρες του Ανατολικού Συνασπισμού ή αλλιώς Ανατολικού Μπλοκ άρχισαν να ανοίγουν τα σύνορα για τους πολίτες τους για ταξίδια στη Δύση. 

Ήταν η εποχή της περεστρόικα του Γκορμπατσόφ. Η Ανατολική Γερμανία του Έρικ Χόνεκερ «κρατούσε γερά» και συνέχιζε να κρατάει κλειστά τα σύνορά της, με πολύ αυστηρούς περιορισμούς για όσους ήθελαν να ταξιδέψουν προς την άλλη πλευρά, κάτι σχεδόν αδύνατον αν ήθελα να ακολουθήσουν το «νόμιμο δρόμο». Οι περισσότεροι Ανατολικογερμανοί άρχισαν να φεύγουν προς τρίτες χώρες του Ανατολικού Συνασπισμού και από αυτές κατευθύνονταν στην Δυτική Γερμανία, κάτι που δημιούργησε τεράστιους τριγμούς και διπλωματικά επεισόδια ανάμεσα σε όλες αυτές τις χώρες.

Με το λαό της Ανατολικής Γερμανίας να «βράζει», ο Έγκον Κρεντς αντικαθιστά τον ηγέτη Έρικ Χόνεκερ στις 17 Οκτωβρίου 1989, με κάποιες ασαφείς εξαγγελίες για εκδημοκρατισμό και σταδιακό άνοιγμα των συνόρων να ακολουθούν. Αυτές οι εξαγγελίες έμειναν απλά «στα χαρτιά», με τις διαδηλώσεις να γιγαντώνουν σε όλη την επικράτεια.

Το σχέδιο ταξιδιωτικού νόμου της 6ης Νοεμβρίου που ανακοινώθηκε, με πολλά σημεία για παρερμηνείες, ήταν πολύ κατώτερο των προσδοκιών του κόσμου και δεν βρήκε κανέναν σύμφωνο. Όλη η Ανατολική Γερμανία πλέον βρίσκεται στους δρόμους.

Αυτό θορύβησε τους έχοντες την εξουσία και την πρωινή της 9ης Νοεμβρίου 1989 συνεδρίασε εκτάκτως μία επιτροπή αξιωματικών των υπουργείων Εσωτερικών και της Κρατικής Ασφάλειας για να προτείνει λύσεις. Η πρόταση που υπεβλήθη έλεγε ότι θα μπορούσαν να επιτραπούν κάποια σύντομα ιδιωτικά ταξίδια και η μόνιμη μετεγκατάσταση, με τις άδειες να δίνονται μόνο από τις αρμόδιες υπηρεσίες μετά από αίτηση των ενδιαφερόμενων. Κάπως έτσι θα απέτρεπαν τη μαζική μετεγκατάσταση στη Δυτική Γερμανία αλλά και την μαζική προσωρινή έξοδο από τη χώρα. Πόσο προσωρινή  θα ήταν όμως;

Το σχέδιο φτάνει στον Έγκον Κρεντς την ίδια μέρα, με τον ίδιο να μην γνωρίζει για τις όποιες αντιρρήσεις διαφόρων προς αυτό (πχ. από τον Γενικό Γραμματέα του Υπουργείου Δικαιοσύνης) και πως η παρουσίασή του είχε προγραμματιστεί για την επόμενη μέρα, 10η Νοεμβρίου. Αντιθέτως, ο Κρεντς ανακοινώνει συνέντευξη τύπου για τις 18:00 της ίδιας μέρας για τον ξένο τύπο, σε ζωντανή μετάδοση από την τηλεόραση της Ανατολικής Γερμανίας. Στις ερωτήσεις θα απαντούσε ο Γκίντερ Ζαμπόφσκι, που δεν είχε διαβάσει το σχέδιο πριν και δεν ήξερε ότι αυτό που θα διάβαζε ήταν ακόμα υπό επεξεργασία και όχι κάτι τελικό.

«Αιτήσεις για σύντομα ιδιωτικά ταξίδια προς το εξωτερικό μπορούν να κατατίθενται χωρίς την επίκληση προϋποθέσεων (λόγοι ταξιδιού, συγγενικές σχέσεις). Οι άδειες θα δίνονται με σύντομες διαδικασίες. Στις υπεύθυνες υπηρεσίες δημοτολογίων και έκδοσης διαβατηρίων της ΛΔΓ έχει δοθεί εντολή να εκδίδουν βίζες άμεσα, χωρίς πια να απαιτούνται οι ισχύουσες προϋποθέσεις για μόνιμο εκπατρισμό. Η μόνιμη έξοδος από τη χώρα μπορεί να πραγματοποιείται από οποιοδήποτε μεθοριακό σημείο διέλευσης προς την Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γερμανίας».


Αυτό ήταν το σχέδιο που από λάθος διάβασε ο Γκίντερ Ζαμπόφσκι, ένας λάθος που άλλαξε το Ρου της Ιστορίας και έδωσε την εντύπωση σε όλους πως δεν θα χρειάζονταν πια διαβατήρια, διάφορες προϋποθέσεις και διατυπώσεις για να ταξιδέψεις από την Ανατολική Γερμανία.

Σε ερώτηση Ιταλού δημοσιογράφου για το πότε θα εφαρμοστεί αυτό το νέο νομοσχέδιο, ο Γκίντερ Ζαμπόφσκι τα κάνει ακόμα χειρότερα ή μάλλον ακόμα καλύτερα, όπως το δει κανείς.

«Αυτή η ρύθμιση τίθεται σε εφαρμογή… απ’ όσο ξέρω… αμέσως τίθεται σε εφαρμογή, χωρίς καθυστέρηση»

Αυτό ήταν. Η είδηση μεταδίδεται αστραπιαία σε όλο τον κόσμο. Το βράδυ, οι κάτοικοι του Ανατολικού Βερολίνου κατευθύνονται προς το Τείχος, με τους συνοριακούς φρουρούς να μην έχουν κάποια εντολή πώς θα ενεργήσουν.

Το πρωί της 10ης Νοεμβρίου 1989...

ΔΙΕΘΝΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗ - ΚΟΜΜΟΥΝΙΣΜΟΣ - ΤΕΙΧΟΣ ΤΟΥ ΑΙΣΧΟΥΣ : Το τέλος μιας ειδικής διαδρομής

Tου Dieter Stein / JUNGE FREIHEIT 

Κατά την παιδική μου ηλικία, στις αρχές της δεκαετίας του ’70 παραθερίζαμε στο Λίνεμπουργκερ Χάιντε. Κάναμε τότε περίπατο σε μία ανατιναγμένη γέφυρα του Έλβα. Ο πατέρας μας έδειξε προς την Ανατολή και είπε: «Εκεί πέρα η Γερμανία συνεχίζεται.» Μεγάλωσα με τη συνείδηση ότι η διχοτόμηση ήταν μία ανώμαλη και βίαιη κατάσταση.

Από το 1983 επισκεπτόμουν κάθε χρόνο την αδελφοποιημένη εκκλησιαστική μας κοινότητα στην Ανατολική Γερμανία και έβλεπα το τείχος του Βερολίνου από την ανατολική πλευρά. Να σταματούσε η ιστορία μας εκεί; Το να αγωνίζεσαι για τη γερμανική ενοποίηση θα έπρεπε να είναι ο σημαντικότερος πολιτικός στόχος, σκεφτόμουν.

Κι όμως, συναντούσαμε δασκάλους, ιερωμένους, δημοσιογράφους και καθηγητές, οι οποίοι στην πλειονότητά τους δήλωναν: Η εποχή των εθνικών κρατών πέρασε και είναι ευλογία το ότι η Γερμανία δεν είναι πια ένα επικίνδυνο μεγάλο μπλοκ στη μέση της Ευρώπης και δε θα μπορούσε πια να απειλήσει την ειρήνη στην Ευρώπη.

Κατά τη διάρκεια της στρατιωτικής μου θητείας, ο διοικητής μου μού εξηγούσε στα τέλη του καλοκαιριού του 1989, όταν συζητούσαμε τα νέα των διαδηλώσεων και της μαζικής εξόδου από την Ανατολική Γερμανία, ότι το τείχος θα στεκόταν εκεί για ακόμη 50 χρόνια. Πολλοί είχαν επαναπαυθεί στη Δυτική Γερμανία στη σκιά του τείχους, την ώρα που στην ανατολική πλευρά 17 εκατομμύρια Γερμανοί έπαιζαν τη ζωή τους κορώνα-γράμματα.

Με αυτήν την πολιτική άπνοια, την 9η Νοεμβρίου του 1989 όλα τέλειωσαν. Οι δρόμοι είχαν πλημμυρίσει από τους ανθρώπους, όταν στις 10 Νοεμβρίου βρέθηκα στο Βερολίνο με φίλους μου. Αχαλίνωτη χαρά ξέσπασε. Μαζί με το απαίσιο τείχος κατέρρευσε ένα τεράστιο βάρος από πάνω μας. Το «Ραντεβού με την Ιστορία» ήταν εδώ.

Για τη συντριπτική πλειονότητα των Γερμανών και στις δύο πλευρές του τείχους, δεν ετίθετο ποτέ ζήτημα ενότητος – δεν είχαν πάψει ποτέ να αντιλαμβάνονται τους εαυτούς τους ως μέρος ενός ενιαίου έθνους, βέβαια. Αυτό ήταν εξωφρενικό για τμήματα της πολιτικής τάξεως, ειδικά στα αριστερά. Ήταν ακριβώς αυτό που είχε θεωρηθεί ξεπερασμένο.

Η οργή στους Δυτικογερμανούς διανοουμένους για το ότι οι Γερμανοί στην Ανατολική Γερμανία εκμεταλλεύθηκαν την αναθέρμανση που πυροδοτήθηκε από τον Γκορμπατσόφ και διαπέρασαν το τείχος, διαρκεί μέχρι και σήμερα: Έναν απόηχο αυτού αντιλαμβανόμαστε, όταν σήμερα γίνεται λόγος για «οπισθοδρόμηση» των Ανατολικογερμανών, οι οποίοι έχουν το θράσος να ψηφίζουν διαφορετικά από τους πεφωτισμένους κοσμοπολίτες συμπατριώτες τους στη Δυτική Γερμανία.

Στην πραγματικότητα, γιορτάζουμε μία διττή πτώση του τείχους: 

Από τη μία την κατάργηση των φονικών συνόρων με τα οποία φυλάκισε η κομμουνιστική Λαϊκή Δημοκρατία της Γερμανίας τους πολίτες της κι από την άλλη την κατάρρευση της μετα-εθνικής ανιστόρητης αυταπάτης ενός ξέχωρου δυτικοευρωπαϊκού δρόμου. 

 Το αξιοθαύμαστο είναι το εξής: 

ΔΙΕΘΝΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗ - ΚΟΜΜΟΥΝΙΣΜΟΣ - ΤΕΙΧΟΣ ΤΟΥ ΑΙΣΧΟΥΣ : Η πτώση του Τείχους του Βερολίνου 30 χρόνια μετά

Της Sofia Lotto Persio / Forbes

Η πτώση του Τείχους του Βερολίνου δεν αποτελεί απλά την καταστροφή ενός φυσικού εμποδίου που για 28 χρόνια χώριζε μια πόλη και μια χώρα σε δύο αντίθετες πλευρές, αλλά σηματοδοτεί την αρχή του τέλους του μοντέλου που κυριάρχησε στην Ευρώπη μετά τέλος του Β' Παγκοσμίου Πολέμου: Η Ανατολή ενάντια στη Δύση, ο κρατισμός ενάντια στην ελεύθερη οικονομία, τα σημεία ελέγχου ενάντια στην ελεύθερη μετακίνηση.
Πλέον το τείχος αποτελεί για μεγαλύτερο διάστημα ένα ιστορικό "λείψανο”, απ' ότι χρησίμευσε ως εμπόδιο. Μια ολόκληρη γενιά μεγάλωσε σε έναν κόσμο που το τείχος αποτελεί περισσότερο μια ανάμνηση αντί για μια πραγματικότητα.
Οι δεσμοί που ενώνουν την ηπειρωτική Ευρώπη ως μια πολιτική, οικονομική και πολιτιστική οντότητα είναι ισχυρότεροι από ποτέ, αλλά ατελείωτες προκλήσεις- παλιές και νέες- παρουσιάζονται καθημερινά, και δεν είναι μόνο οι εθνικιστικές και λαϊκιστικές ιδεολογίες που επί αιώνες έφεραν τον πόλεμο και την καταστροφή στην Ευρώπη, φτάνοντας στο απόγειο τους στον 20ο αιώνα.

Οι εορτασμοί των επετείων έχουν τη σημασία τους καθώς διαβεβαιώνουν ότι η μνήμη δεν έχει ξεθωριάσει, τα μαθήματα έχουν εμπεδωθεί και οι πληγές έχουν επουλωθεί. 

Το Forbes με τα γραπτά του έχει συνεισφέρει στην κληρονομία του Τείχους του Βερολίνου εδώ και 30 χρόνια από τη στιγμή της πτώσης του.

Το Forbes παράλληλα θα φιλοξενήσει στο Βερολίνο το συνέδριο "Under 30 Europe”, το οποίο αποτελεί τη σύναξη των πιο καινοτόμων νέων ηγετών, από την 1η ως τις 4 Δεκεμβρίου.
 

Ζώντας εκτός του Τείχους

Όταν συμβαίνουν αλλαγές, νέες ευκαιρίες εμφανίζονται. Κομμάτια του τείχους μετατράπηκαν σε ιστορικά τοπωνύμια, αλλά παράλληλα αποτέλεσαν και τα θεμέλια για επιχειρήσεις που πουλάνε σουβενίρ. Μια συγκεκριμένη επιχείρηση η οποία προμηθεύει την πλειοψηφία των καταστημάτων τουριστικών δώρων του Βερολίνου με πολύχρωμα θραύσματα του τείχους, ξεκίνησε να τα αποκτά το 1991.
 

Ένα Τείχος πέφτει και η αγορά ακινήτων εκτοξεύεται
Ελάχιστοι τολμούσαν να ζήσουν κοντά στο Τείχος το όποιο ήταν ιδιαίτερα οχυρωμένο και αυστηρά φυλασσόμενο. Όμως μετά την πτώση του αυτές οι περιοχές στο κέντρο του Βερολίνου επανέκτησαν την αίγλη και την δημοφιλία τους, με αποτέλεσμα αυτά τα 30 χρόνια οι τιμές των ακινήτων να εκτοξευτούν κατά 400% .
 

Διαιρεμένη Γερμανία

Η ένωση αυτών των δύο κομματιών μιας χώρας που έζησε για τρεις δεκαετίες βίους που χαρακτηρίστηκαν από απίστευτες διαφορές, ήταν μια μεγάλη πρόκληση. Πολλοί θεωρούσαν, όπως το έθεσε ο πρώην καγκελάριος της Δυτικής Γερμανίας, Βίλι Μπραντ, "αυτοί που ανήκουν μαζί, θα αναπτυχθούν μαζί” και ως εκ τούτου θα χρειαζόταν να διανυθεί το διάστημα μιας γενιάς για τις δύο πλευρές για να ολοκληρωθεί η διαδικασία της ενοποίησης. Στην πραγματικότητα η διαδικασία συνεχίζει να εξελίσσεται.
 

Η εξέλιξη της παρακολούθησης

Μετά την πτώση του Τείχους και την κατάρρευση της Λαϊκής Δημοκρατίας της Γερμανίας που ακολούθησε, οι κάτοικοι που ζούσαν στην Ανατολική Γερμανία μπόρεσαν να ανακαλύψουν τον όγκο των στοιχείων που είχε συγκεντρώσει για αυτούς το υπουργείο Κρατικής Ασφάλειας. Η ΣΤΑΖΙ πλέον δεν υπάρχει, αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι η παρακολούθηση αποτελεί ένα ζήτημα του παρελθόντος.
 

Η κινηματογραφική ιστορία του Τείχους

Από την έναρξη της κατασκευής του τον Αύγουστο του 1961, το Τείχος του Βερολίνου απεικονίστηκε σε πολλές ταινίες, κυρίως ως ένα σύμβολο του Σιδηρού Παραπετάσματος. Υπάρχουν ορισμένα ιδιαίτερα εμφατικά φιλμ που δημιουργήθηκαν στην περίοδο 1961-1989 που θα πρέπει κάποιος να παρακολουθήσει για να αποκτήσει μια ιδέα του πώς οι σκηνοθέτες κατέγραψαν το τείχος στις δημιουργίες τους. Για όσους προτιμούν σύγχρονες ταινίες, υπάρχουν και αρκετές πιο πρόσφατες οι οποίες αξίζει κάποιος να τις παρακολουθήσει για να δει πώς ο κινηματογράφος κατέγραψε την συγκεκριμένη ιστορική περίοδο.
 

Ερευνώντας την ιστορία μιας διαιρεμένης χώρας

Ρίχνοντας μια ματιά πέρα από το οδόφραγμα το σημείο ελέγχου "Τσάρλι”, ήταν ότι το πλησιέστερο από το Ανατολικό Βερολίνο θα μπορούσε να αποκομίσει ένας τουρίστας ή ένας επισκέπτης της πόλης κατά την περίοδο της ύπαρξης του Τείχους. Σήμερα εκατομμύρια τουριστών μπορούν να εξερευνήσουν την ιστορία της Ανατολικής, καθώς και της ενοποιημένης Γερμανίας.