ΥΠΑΡΚΤΟΣ ΚΡΥΦΟΠΑΚΕΤΩΜΕΝΟΣ ΕΛΛΗΝΙΣΜΟΣ: Και φτώχεια υπάρχει και χρήμα ρέει

Του ΔΗΜΗΤΡΗ ΚΑΜΠΟΥΡΑΚΗ

 Εγώ θα το γράψω κι ας εξοργιστούν οι κατ’ επάγγελμα φίλοι των φτωχών και των καταφρονεμένων. Στη χώρα κυκλοφορεί χρήμα. Δεν ξέρω αν είναι μαύρο, άσπρο, μπαζωμένο, επιδοματικό, τουριστικό, ξεπλυμένο, κρατικό ή ιδιωτικό, πάντως κυκλοφορεί μπόλικο απ’ αυτό. 

 Φαίνεται δια γυμνού οφθαλμού, στα μαγαζιά και στους δρόμους. Στην οικοδομή και στα ταξίδια. Και μη μου πείτε όχι, διότι δεν είναι μακριά η εποχή της πραγματικής φτώχειας, όταν οι δρόμοι ήταν έρημοι, τα μαγαζιά με κατεβασμένα ρολά και τα αεροδρόμια γεμάτα κόσμο που έφευγε έξω για να δουλέψει.

Φυσικά, ο πληθωρισμός συμπιέζει το εισόδημα του νοικοκυριού. Της επιχείρησης επίσης, αν και αυτή έχει τη δυνατότητα να μετακυλήσει το κόστος στο προϊόν, ο μισθωτός και ο συνταξιούχος δεν την έχουν. Παρά ταύτα, η χώρα δεν δείχνει σημάδια μαζικής ανέχειας (όπως διατείνονται κάποιοι), ίσα-ίσα που σε μερικούς τομείς και για κάποιες κοινωνικές κατηγορίες, το πράγμα αρχίζει πάλι να ξεφεύγει προς το νεοπλουτισμό όπως κάποτε.

Για προσπαθήστε να κλείσετε δωμάτιο για τα Χριστούγεννα στους χειμερινούς προορισμούς και θα δείτε.  

Για βγείτε Σάββατο χωρίς να έχετε κλείσει τραπέζι και τότε τα ξανακουβεντιάζουμε. Όρθιοι θα τη βγάλετε. 

Για αναζητείστε αεροπορικό εισιτήριο για το εξωτερικό και τότε θα διαπιστώσετε τις πληρότητες, παρά την εκρηκτική αύξηση των τιμών. 

Για δείτε τι συμβαίνει στα βενζινάδικα με την πανάκριβη βενζίνη. Κυνηγάνε τον πελάτη με το ντουφέκι ή ψάχνουν κόσμο να προσλάβουν (που δεν βρίσκουν) για να εξυπηρετούν τις ουρές των αυτοκινήτων;

Να δεχτώ την άποψη ότι υπάρχουν δυο Ελλάδες; Η μια που δεν έχει λεφτά για τη θέρμανσή της και αυτή που διακινεί χρήμα;  

Να τη δεχτώ, αλλά με την επιφύλαξη ότι η δεύτερη δεν μοιάζει διόλου μειοψηφική και ολιγομελής. Δεν ξέρω πόσους ο πληθωρισμός ρίχνει κάτω από το όριο της φτώχειας, βλέπω όμως και υπερβολικά πολλούς που δεν ιδρώνει το αυτί τους με την ακρίβεια στη λαϊκή.  

Προσωπικά πιστεύω ότι κινείται πολύ μαύρο αφορολόγητο χρήμα, αλλιώς δεν εξηγείται η εικόνα που βλέπουν τα μάτια μου. Από πού προήλθε αυτό; Από τον τουρισμό σίγουρα, δεν είμαι πρόχειρος να πω και από πού αλλού.

Θυμάμαι πολύ καλά και την περίοδο του Σημίτη και την περίοδο του Κώστα Καραμανλή. Τότε που το (δανεικό) χρήμα έρεε, αλλά όλοι φώναζαν για τη μαύρη φτώχεια και την ανέχεια που έδερνε τον κοσμάκη. Για να έρθει στη συνέχεια η πραγματική φτώχεια και να πάθουμε όλοι την πλάκα μας. Κοντολογίς, χρειάζεται μέτρο και στην εύκολη μουρμούρα και στη θριαμβολογία. Το 7% της ανάπτυξης φαίνεται, διαχέεται. Αλλά και η μετατόπιση κάποιων στρωμάτων προς τα κάτω λόγω πληθωρισμού και ενεργειακής κρίσης είναι δεδομένη.

Όμως...

 

ΚΟΙΝΩΝΙΑ και ΠΟΛΙΤΙΚΗ: Η χρήση του χρήματος

EΞΑΙΡΕΤΙΚΟ

Toυ ΛΕΥΤΕΡΗ ΚΟΥΣΟΥΛΗ

«Ο άνθρωπος και το χρήμα» θα παραμένει πάντα ένας καλός διαχρονικός τίτλος για κάθε απόπειρα μελέτης πάνω στα ανθρώπινα. Και αν τα ανθρώπινα συνοδεύονται από ένα ήθος που αλλάζει στον χρόνο, «το ήθος του χρήματος» παραμένει σταθερό και αναλλοίωτο. Και αυτό συνοδεύει με τη σειρά του τους χρήστες του χρήματος, ως καταλύτης της πράξης τους.

Μέσο ισχύος και όργανο επιρροής το χρήμα, δεν θα μπορούσε ποτέ η εξουσία να μην το έχει στις πρώτες επιλογές της. Στη χώρα μας η μέθοδος εμπλουτίστηκε και πέτυχε υψηλές κατακτήσεις. Θα παραμένει πάντα χωρίς όμοιό της η Α.Τ.Α. (Αυτόματη Τιμαριθμική Αναπροσαρμογή), εκείνη η υπόσχεση του διαρκώς, από την τότε Κυβέρνηση, εγγυημένου εισοδήματος. Οι πόροι είναι ανεξάντλητοι – έλεγε – στους πολίτες, αυτόματα θα αναπληρώνονται οι απώλειες. Η χώρα είχε πετύχει το θαύμα.

Το πνεύμα της παροχής έγινε το πνεύμα της διακυβέρνησης. Το οικοδόμημα στήθηκε γύρω από τον άξονα «παρέχω – αντιπαρέχω». Η εξουσία παρέχει, οι πολίτες καλούνται σε ανταπόδοση. Στη συμμόρφωση, στην υπακοή, στην κάλπη. Ακόμη και τα πιο ιερά και ουσιώδη της συνύπαρξης προσεγγίζονται υπό αυτό το κριτήριο. Η υλική εκδοχή των πραγμάτων έγινε και το μόνο μέτρο τους. Ολα διαποτίστηκαν από το ήθος του χρήματος.

Ακόμη και στην πανδημία, η μέθοδος επιστρατεύθηκε. «Τσιμπηθείτε και τσιμπήστε 150 ευρώ» προτρέπει και καλεί ο έλληνας πρωθυπουργός τους νέους, προκειμένου να εμβολιαστούν. Αδύναμη μέσα στη διαχρονική αναξιοπιστία της η εξουσία να πείσει επί ενός περιεχομένου ζωής, καταφεύγει στο υλικό κίνητρο. Ταυτόχρονα διδάσκει μια αντίληψη προσδοκίας παροχής και κυρίως επί αυτού καλλιεργεί τη φαντασία της εύκολης κυριαρχίας της.

Κραταιό αυτό το πνεύμα συνεχίζει τη διαδρομή του. Ως χρήστης του χρήματος η εξουσία, μπορεί από μέσο παροχής να το μετατρέψει σε όπλο απειλής. Πρόστιμο 100 ευρώ στους άνω των 60 ετών συμπολίτες μας, αν δεν εμβολιαστούν. Η ανάγκη αυτονόητη, ο σκοπός ιερός. Ανήθικη πάντα η μέθοδος, δικαιώνει τον εαυτό της επικαλούμενη την υπαρκτή υγειονομική απειλή.  

Η ανισορροπία στη σχέση δεν αποτελεί μέλημα της εξουσίας. Ο πολίτης άνω των 60 ετών, που μπορεί για χρόνια να τελεί σε αναμονή της σύνταξής του, δεν έχει καμία δυνατότητα να επιβάλλει πρόστιμο στο κράτος.

Τις τελευταίες ημέρες τα δύσκολα καιρικά φαινόμενα προκάλεσαν οργισμένες αντιδράσεις.

Η ανεπάρκεια στοιχειώδους ανταπόκρισης δεν περιγράφει μια στιγμή, αποτυπώνει μια κατάσταση. Μετά από επικοινωνία με την Αττική Οδό, 2.000 ευρώ αποζημίωση. Η εξουσία είναι εδώ για να παρέχει.

Η Κατεχάκη, η Μεσογείων, η Κηφισίας είναι άλλοι τόποι. Αν η εξουσία ακολουθήσει τις ίδιες μεθόδους εις βάρος του εαυτού της, γνωρίζει ότι...

 

ΚΟΙΝΩΝΙΑ και ΠΟΛΙΤΙΚΗ: Υποτιμήσαμε τον άνθρωπο και υπερτιμήσαμε τα λεφτά!..

 

Γράφει ο Καθηγητής Γιώργος Πιπερόπουλος

 

    Θα ξεκινούσα με το γνωστό τραγούδι όπου κυριαρχεί η αγγλική «λέξη κλειδί» money, καθώς στο συγκεκριμένο άσμα ακούμε επαναληπτικά το…Money, money, money, money! H, εάν προτιμάτε, παραμένοντας στο πνεύμα του Αγγλοσαξονικού προσανατολισμού θα μπορούσα να επικαλεσθώ τη γνωστή φράση που διατείνεται ότι «Money makes the world go round».

     Το αποφεύγω όχι γιατί με βρίσκει αντίθετο το συγκεκριμένο πνεύμα επιχειρηματικών δραστηριοτήτων και χρηματοδοτικής υποστήριξής τους…

     Το κάνω επειδή, στα αυστηρά πλαίσια της ακαδημαϊκής δεοντολογίας και των απαιτήσεων της Επιστήμης, της υπεύθυνης, συνετής, επίμονης και υπομονετικής αναζήτησης της Αλήθειας ΔΕΝ επιθυμώ να παραβλέψω το γεγονός ότι εδώ και δεκαετίες τα πάντα ελέγχονται από το ΧΡΗΜΑ και από αυτούς που το κατέχουν,

     Στους Έλληνες «έχοντες» θυμίζω το τραγούδι του Μαρούδα «τα λεφτά, τι θα τα κάνεις κάποια μέρα θα πεθάνεις!..»

https://www.youtube.com/watch?v=czsA2m8oknw

     Μήπω κάνω λάθος;

     Εξαρτάται καθότι, όπως έλεγε ένας σοφός καθηγητής μου:

     «Τα λεφτά δεν είναι Ευτυχία! Εάν όμως έχεις πολλά αγοράζεις όση και όποια ευτυχία θέλεις όποτε θέλεις!,,»

     Ο μάνατζερ-ηγέτης του μέλλοντος, έγραψε πριν μερικές δεκαετίες ο David Lilienthal, «θα πρέπει να συνδυάζει στην προσωπικότητά του τη ρωμαλέα, ρεαλιστική ποιότητα του ανθρώπου της δράσης με την ενόραση του καλλιτέχνη, του θρησκευτικού ηγέτη, του ποιητή που έχει την ικανότητα να ερμηνεύει τις πράξεις του στον εαυτό του. Μόνος του. ο άνθρωπος της δράσης ή ο άνθρωπος του στοχασμού, δεν επαρκεί καθώς και τα δύο χαρακτηριστικά απαιτούνται από τις προκλήσεις του μέλλοντος που έρχεται…»

     Τώρα πια εκείνο το «μέλλον» είναι αναμφισβήτητα…παρόν!

     Στην αδυναμία των τότε Συμμάχων της Αμερικής, κυρίαρχα της Αγγλίας, να φανούν συνεπείς στις υποχρεώσεις τους απέναντι στους θεσμικούς χρηματοδότες για τα υπέρογκα έξοδα του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου ο Calvin Coolidge, απευθυνόμενος στην Ένωση Ιδιοκτητών-Εκδοτών Εφημερίδων στην Ουάσιγκτον το 1925 δήλωνε αποκαλυπτικά και απροκάλυπτα “They hired the money, did n’t they? “

     Σε ελληνική ελεύθερη απόδοση είπε «Τα χρήματα τα δανείστηκαν, έτσι δεν είναι;»

     Αυτό είπε σε εμάς η «τρόικα» (τώρα οι Θεσμοί!..)

     Ναι, έτσι γίνεται κάθε φορά που κάποιος έχει μια ανάγκη και ζητά δάνειο ή μια καλή ιδέα και αναζητά τον χρηματοδότη του. Αρκεί, φυσικά, και ο χρηματοδότης να διακρίνεται από την απαιτούμενη ικανότητα ορθής εκτίμησης μιας καλής επιχειρηματικής δραστηριότητας , ενός μελλοντικά παραγωγικού και κερδοφόρου επιχειρηματικού σχεδίου…

     Αλήθεια, πόσο άσχημα ένοιωσε τελικά ο Τραπεζίτης που κρατούσε στο συρτάρι του την ιδέα της «ξηρογραφικής αναπαραγωγής γραπτών κειμένων» αδυνατώντας να εκτιμήσει τις προεκτάσεις της πρωτοπόρου ανακάλυψης της XEROX για τα ΦΩΤΟΤΥΠΙΚΑ μηχανήματα που, μέχρι σήμερα, (για το αύριο της ηλεκτρονικής αναπαραγωγής μηνυμάτων και κειμένων θέλω να είμαι επιφυλακτικός ) αποτελούν αναπόσπαστα εργαλεία στην καθημερινή μας πραγματικότητα;

     Μήπως, όμως, ο Coolidge προσπέρασε άθελά του και ίσως απρόσεκτα αυτό που με τόση κομψότητα είχε γράψει στον Α΄ Ολυνθιακό του ο μεγάλος της δικιάς μας αρχαιότητας ΔΗΜΟΣΘΕΝΗΣ κερδίζοντας και την πρωτιά σε ότι αφορά την ιστορική νομοτέλεια της χρηματοδότησης αναγκαίων ή και πρωτοποριακών εθνικών ή επιχειρηματικών δραστηριοτήτων-

     «Δει δε χρημάτων και άνευ τούτων ουδέν εστί γενέσθαι των δεόντων…»

     Αυτές οι οικονομικού και κοινωνιολογικού περιεχομένου και προεκτάσεων σοφές λέξεις ίσχυαν τότε και συνεχίζουν σήμερα ακόμη περισσότερο καθώς, όπως το θέλει και ο Aphra Ben στη δεύτερη πράξη του θεατρικού του έργου «Ο περιπλανώμενος» (The Rover) – «Το xρήμα μιλά τη γλώσσα που όλα τα Έθνη καταλαβαίνουν» έστω και εάν η λαϊκή Μούσα περισσότερο σκωπτικά παρά ερμηνευτικά διαπιστώνει ότι «το άτιμο…το χρήμα δεν έχει χρώμα!…»

     Σίγουρα είναι πάντα χρήσιμο μέσα στις συντεταγμένες κάποιων αναγκαίων ηθικών φραγμών για κάθε λογής επιχειρηματική δραστηριότητα να θυμηθούμε την προς Τιμόθεο Επιστολή του Απόστολου των Εθνών Παύλου ο οποίος ορθά έγραφε πως:

     «Η αγάπη για το χρήμα είναι η ρίζα κάθε κακού…»

     Η σημασία της θέσης του Δημοσθένη για την αναγκαιότητα του χρήματος, παρά ταύτα, παραμένει αναλλοίωτη και αποκτά ιδιαίτερη διαχρονική σημασία, εάν θυμηθούμε την άποψη του Francis Bacon ότι «Money is like muck, in order to be useful it must be spread…» ή σε ελεύθερη ελληνική απόδοση «Το χρήμα μοιάζει με την…κοπριά! Για να είναι ωφέλιμο πρέπει να το….απλώνουμε!»

     Όχι, όμως, να το…σπαταλάμε!

     Και όπως όλοι έχουμε ακούσει «τον πλούτο πολλοί μίσησαν, τη Δόξα ουδείς» (αλλά ανέκαθεν φιλόσοφοι, κοινωνιολόγοι και ενίοτε ψυχαναλυτές αναρωτιόμαστε τί γίνεται όταν καταφέρνει κανείς να έχει και πλούτο και δόξα;)

     Σε όλους εσάς φίλες και φίλοι αναγνώστες θα αφιερώσω μια παράγραφο από το έργο με τίτλο «το Γεροντοπαλίκαρο» (The Old bachelor ) του William Congrave όπου, στην προσπάθειά του να πείσει για την ειλικρίνεια των συναισθημάτων του, ο πρωταγωνιστής καταθέτει κλείνοντας: «…Και εάν όλα αυτά δεν είναι για σας αγάπη, τότε είναι παραφροσύνη, οπότε με συγχωρείτε αλλά να βρήκα μια σίγουρη απόδειξη των αισθημάτων μου. Σας παραχωρώ ΟΛΑ μου τα χρήματα!..”

     Οι Κυβερνήσεις μας, φυσικά, μέχρι σήμερα ΔΕΝ μας τα πήραν όλα, αλλά αφήνουν και λίγα για το εγγύς μέλλον και για παρόμοιες φορο-εισπρακτικές δραστηριότητες από δημοσίους υπαλλήλους (που ΔΕΝ μειώνει τον αριθμό τους) και από συνταξιούχους…

     Θέλω να συγχαρώ ΟΛΟΥΣ τους πολιτικούς μας ΠΡΑΣΙΝΟΥΣ, ΜΠΛΕ και ΠΟΛΥΧΡΩΜΟΥΣ που εργάσθηκαν με περισσή αγάπη για τη σημερινή μας…ΚΑΤΑΝΤΙΑ ως Οικονομίας, ως Λαού και ως Έθνους (που «κουρταλεί» τις θύρες του ΔΝΤ, της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας και των Ευρωπαίων Εταίρων μας).

     Nα ευχηθώ περισσότερη κοινωνική ευασιθησία στην Κυβέρνηση Μητσοτάκη που διατηρήθηκε στην Εξουσία παρά την απέλπιδα, κατά κάποιους υπεφίαλη, προσπάθεια του ΣΥΡΙΖΑ να την ρίξει αγνοώντας ότι οι 157 της ΝΔ θα παρέμεναν σταθεροί ως «μπετόν αρμέ» στις έδρες τους.

     Σταματώ εδώ πριν κάποιοι μου υπενθυμίσουν, ευγενικά υποθέτω, εκείνη τη γνωστή πλέον παγκοσμίως προτροπή του Benjamin Franklin στο εγχειρίδιο του με τίτλο «Συμβουλές σε ένα νέο Επιχειρηματία»

     «Remember, Time is money…”

     Σήμερα το κείμενό μου «καταχράστηκε» πολύ από τον χρόνο σας…

     Aυτό δεν νομίζω ότι χρειάζεται μετάφραση, καθώς είναι κατανοητή έννοια…

     Χρειάζεται, όμως, κυρίες και κύριοι πολιτικοί της Κυβέρνησης και της Αντιπολίτευσης...

 

ΔΙΕΘΝΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ: Όσο περισσότερα αποταμιεύεις τόσο κάποιοι άλλοι αισθάνονται περισσότερο φτωχοί!

 Του Stuart Trow / Bloomberg

Η αποταμίευση έχει αυξηθεί κατά τη διάρκεια της πανδημίας, ιδίως μεταξύ των ηλικιωμένων Ευρωπαίων. Η Barclays εκτιμά ότι οι ηλικιωμένοι συγκέντρωσαν επιπλέον οικονομίες 600 δισεκατομμυρίων ευρώ. Το ποσό αυτό σίγουρα θα παρείχε ώθηση στην οικονομία της Ευρώπης εάν δαπανάτο στους εμπορικούς δρόμους των ευρωπαϊκών πόλεων. Ωστόσο, οι περισσότεροι αναλυτές πιστεύουν ότι μεγάλο μέρος αυτών των μετρητών θα παραμείνει αχρησιμοποίητο και ανενεργό.

Τι κρύβεται πίσω από αυτήν τη συσσώρευση; 

Τα αρνητικά επιτόκια ανά την Ευρώπη υποτίθεται ότι αποτρέπουν την εξοικονόμηση και ενθαρρύνουν δαπάνες και επενδύσεις. Για τους μεγαλύτερους αποταμιευτές, ωστόσο, τα πράγματα είναι λίγο διαφορετικά. Η κατανόηση του τρόπου με τον οποίο αντιδρούν όταν τα επιτόκια είναι τόσο χαμηλά είναι απαραίτητη εάν θέλει κανείς να τους ενθαρρύνει να βάλουν τα χρήματά τους στην υπηρεσία της οικονομίας.

Πολύ χαμηλά επιτόκια σημαίνει ότι χρειάζεται κανείς μεγαλύτερη αποταμίευση ή συνταξιοδοτικές παροχές για να επιτύχει οποιοδήποτε δοσμένο επίπεδο εισοδήματος.

Το βασικό επιτόκιο της κεντρικής τράπεζας του Ηνωμένου Βασιλείου (Bank of England) είναι μόλις 0,1%. Αυτό σημαίνει ότι για παραγωγή ετήσιου εισοδήματος από τόκους 10.000 βρετανικών λιρών απαιτούνται αποταμιεύσεις 10 εκατομμυρίων λιρών. Παλαιότερα, όταν το επιτόκιο ήταν 5%, όπως ήταν πριν από την παγκόσμια χρηματοοικονομική κρίση του 2008, θα λάμβανε κανείς αυτό το ποσό από οικονομίες 200.000 λιρών και με πολύ μικρό κίνδυνο. Τα μαθηματικά γίνονται ακόμη πιο δύσκολα όταν τα επιτόκια είναι αρνητικά, όπως είναι στην ευρωζώνη, όπου το κεφάλαιο στην πραγματικότητα όχι μόνο δεν αυξάνεται, αλλά "διαβρώνεται" με την πάροδο του χρόνου.

Τα χαμηλά επιτόκια τροφοδοτούν τον φόβο μεταξύ των συνταξιούχων (και εκείνων που γλυκοκοιτάζουν το να αποσυρθούν από την εργασιακή τους απασχόληση) ότι οι αποταμιεύσεις τους δεν θα αυξηθούν σε μια πορεία χρόνου και τελικά τα χρήματα θα εξαντληθούν. Επομένως, η σκέψη της κατανάλωσης αυτού του κεφαλαίου είναι άβολη και μπορεί να οδηγήσει σε υπερβολικά προσεκτικές, έως και φοβικές κινήσεις.

Αυτός ο προβληματικός αντίκτυπος των χαμηλών επιτοκίων προηγήθηκε του Covid. Μελέτη του 2017 έδειξε ότι πολλοί συνταξιούχοι στις ΗΠΑ συνέχιζαν να συσσωρεύουν αποταμιεύσεις ακόμη και μετά τη συνταξιοδότησή τους. Οι άνθρωποι που εισέρχονταν στη δεκαετία των 80 ετών τους ήταν πλουσιότεροι από ό,τι στη δεκαετία των 60 ή των 70 τους χρόνων, συνυπολογιζομένου ακόμη και του πληθωρισμού, κυρίως επειδή δεν είχαν ξοδέψει όσο θα επέτρεπε ο πλούτος τους. Πράγματι, οι πλουσιότεροι ξόδευαν 53% λιγότερο απ’ ό,τι θα μπορούσαν να ξοδεύουν.

Η συμπεριφορική οικονομική θεωρία εκτιμά επίσης ότι οι άνθρωποι είναι λιγότερο πρόθυμοι να ξοδέψουν ένα κεφαλαιουχικό κέρδος σε σχέση με το κέρδος που έχουν από τόκους ή μερίσματα. Το σκεπτικό είναι ότι προτιμούν τη βεβαιότητα του "κάλλιο πέντε και στο χέρι" από ένα ουδέποτε πραγματοποιημένο και λιγότερο προβλέψιμο κέρδος κεφαλαίου.

Μια άλλη αιτία αυτής της απροθυμίας για δαπάνη αποταμιεύσεων είναι ότι οι άνθρωποι αναγκάζονται, ολοένα και περισσότερο, να αναλαμβάνουν ατομικά το ρίσκο της εξασφάλισης των πόρων για τη συνταξιοδότησή τους.

Στο παρελθόν, οι πιο τυχεροί συνταξιούχοι είχαν συντάξεις που συνδέονταν με τον τελευταίο τους μισθό με συγκεκριμένο συντελεστή και παρείχαν ένα κανονικό, εγγυημένο εισόδημα. Για τους υπόλοιπους, τα προϊόντα εγγυημένης προσόδου μπορούσαν να παράγουν ένα εισόδημα, με κάποιο κόστος. Είτε έτσι είτε αλλιώς, καθένας ήξερε πάντα πόσα θα μπορούσε να ξοδεύει κάθε μήνα χωρίς να υπάρχει κίνδυνος οι αποταμιεύσεις του να εξαντληθούν.

Σήμερα, είναι πιο συνηθισμένο για τους ανθρώπους να αναλαμβάνουν το σύνολο του ρίσκου, π.χ. εκείνο του πληθωρισμού και της αστάθειας της αγοράς, για να μην αναφέρουμε το άβολο συναίσθημα να χρειάζεται να προσέχουν συνέχεια μήπως ο τρόπος ζωής τους υπερβεί τις χρηματικές τους δυνατότητες. Οι υπολογιζόμενες επί του τελικού μισθού συντάξεις είναι πολύ λιγότερο συχνές και τα εισοδήματα που καταβάλλονται από προγράμματα σταθερής προσόδου είναι πολύ χαμηλότερα απ’ ό,τι κάποτε, ακριβώς επειδή τα επιτόκια είναι τόσο χαμηλά. Σε αυτό το περιβάλλον, η υπερβολική προσοχή στις δαπάνες γίνεται κατανοητή.

Το πρόβλημα είναι ότι η υπερβολική προσοχή μπορεί να βλάψει τους αποταμιευτές και την οικονομία. Οι συνταξιούχοι καταλήγουν να ζουν με περισσότερες "προφυλάξεις" απ’ ό,τι είναι απαραίτητο, υπό τον φόβο ότι θα εξαντληθούν τα χρήματά τους. Ταυτόχρονα, η οικονομία αποτυγχάνει να ωφεληθεί, καθώς εκείνοι με τα περισσότερα μετρητά είναι οι λιγότερο διατεθειμένοι να τα ξοδέψουν.

Το να έχει κανείς ένα προσωπικό πλάνο μπορεί να βοηθήσει ως προς το πρώτο ζήτημα. Είτε πρόκειται για κάτι που δημιούργησε κανείς ο ίδιος σε ένα υπολογιστικό φύλλο ή για το προϊόν μιας δαπανηρής επίσκεψης σε έναν οικονομικό σύμβουλο, εκείνο που θέλει κανείς να εξασφαλίσει είναι μια σωστή προβολή του τι μπορεί να ξοδέψει για να αισθάνεται πιο άνετα αξιοποιώντας την αποταμίευσή του.

Πριν από την τρέχουσα "μανία" για εξαιρετικά χαμηλά επιτόκια, ένας γενικός κανόνας ήταν ότι μια μείωση κατά 4% του κεφαλαίου σας ανά έτος κατά τη συνταξιοδότηση ήταν βιώσιμη. Σήμερα οι συμβουλές είναι πιο συντηρητικές. Μερικοί σύμβουλοι προτείνουν ως βιώσιμο ποσοστό ένα 3% ή και λιγότερο. Η Artemis Investment πιστεύει ότι το 4% είναι ακόμη εφικτό, μόνον όμως εάν το 60% του κεφαλαίου σας παραμένει επενδεδυμένο σε μετοχές. Πρόκειται για υπερβολικό ποσοστό για πολλούς από τους πλέον προσεκτικούς επενδυτές. Εναλλακτικά, εάν είναι κανείς διατεθειμένος να διατηρεί το 40% των επενδύσεών του σε μετοχές, ένα ποσοστό απόσυρσης 3,5% κατ’ έτος λογικά παραμένει βιώσιμο.

Εάν έχει κανείς επαρκή χρηματοοικονομική ευελιξία ώστε να αποφύγει να μειώσει τις επενδύσεις του μετά από μια πτώση της αγοράς, όπως εκείνη που συνέβη πέρυσι, κάτι τέτοιο μπορεί επίσης να κάνει μια τεράστια διαφορά στα οικονομικά του.

Μπορεί επίσης να διοχετεύσει τις αποταμιεύσεις του σε άλλα περιουσιακά στοιχεία, τα οποία προσφέρουν εισόδημα. Αυτός είναι ένας από τους λόγους για τους οποίους η ακίνητη περιουσία παραμένει δημοφιλής επένδυση, παρά τον κίνδυνο και τις υλικοτεχνικές προκλήσεις. Το να έχει κανείς τουλάχιστον μία πηγή εγγυημένου εισοδήματος μπορεί να βοηθήσει τους ανθρώπους να αισθάνονται πιο σίγουροι για τη μεταχείριση του κεφαλαίου τους ως χρήματα τα οποία μπορούν να δαπανηθούν.
Κρατικές συντάξεις

Μια άλλη μορφή εισοδήματος που συχνά παραβλέπεται, π.χ. στο Ηνωμένο Βασίλειο, είναι η κρατική σύνταξη. Περίπου το ένα τέταρτο των συνταξιούχων, ιδίως οι γυναίκες, δεν διασφαλίζουν ότι λαμβάνουν όσα δικαιούνται πλήρως. Η κρατική σύνταξη αυξάνεται σύμφωνα με έναν περίπλοκο τύπο που συχνά ξεπερνά τον πληθωρισμό, αυξάνοντας έτσι την αγοραστική δύναμη του συνταξιούχου. Μια μέση πλήρης σύνταξη στο Η.Β. πληρώνει επί του παρόντος 9.339,20 λίρες ετησίως.

Φυσικά, ένας από τους λόγους για τους οποίους οι άνθρωποι συσσωρεύουν μετρητά στα γηρατειά τους είναι επειδή...

 

ΚΟΡΩΝΟΪΟΣ και ΔΙΕΘΝΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ: Το χρήμα χάνει το νόημά του!

Του Jared Dillian / Bloomberg

Το να κάνει κανείς "ό,τι χρειάζεται" για να σώσει την παγκόσμια οικονομία από την πανδημία του κορονοϊού θα κοστίσει πολλά χρήματα. 

Μόνον η κυβέρνηση των ΗΠΑ έχει ήδη ξοδέψει μερικά τρισεκατομμύρια δολάρια, ενώ η ομοσπονδιακή κεντρική τράπεζα της χώρας (Federal Reserve) δημιουργεί εκ του μηδενός μερικά ακόμη τρισεκατομμύρια προκειμένου να αποτρέψει την κατάρρευση του χρηματοπιστωτικού συστήματος.

O δείκτης του Bloomberg ο οποίος μετρά τα στοιχεία προσφοράς χρήματος Μ2 (σ.μ. περιλαμβάνει όλες τις ρευστές καταθέσεις σε μια οικονομία) για 12 μεγάλες οικονομίες, συμπεριλαμβανομένων των ΗΠΑ, της Κίνας, της Ευρωζώνης και της Ιαπωνίας, δείχνει ότι η συνολική προσφορά χρήματος είχε ήδη υπερδιπλασιαστεί στα 80 τρισεκατομμύρια δολάρια από την περίοδο πριν την οικονομική κρίση 2008-2009 μέχρι και πριν την έναρξη της νέας κρίσης.

Αυτοί οι αριθμοί είναι τόσο μεγάλοι που χάνουν πλέον το νόημα τους. Είναι απλώς θεωρητικές - αφαιρετικές έννοιες. Έχει περάσει αρκετός καιρός από τότε που οι άνθρωποι στοχάζονταν πάνω στην έννοια του χρήματος, αλλά και στον σκοπό της ύπαρξής του.

Η γενική ιδέα είναι ότι το χρήμα έχει αξία, με την τελευταία ωστόσο να μην είναι αυθαίρετη. Ο πρώην πρόεδρος της Fed, Paul Volcker, είχε δηλώσει κάποτε σε συνέντευξή του ότι "είναι ευθύνη των κυβερνήσεων να διαφυλάσσουν την αξία του νομίσματος το οποίο εκδίδουν. Όταν δεν το πράττουν, αυτό υπονομεύει την απαραίτητη εμπιστοσύνη προς τις κρατικές αρχές".

Το δολάριο δεν έχει πραγματική εγγενή αξία, αφού υποστηρίζεται αποκλειστικά και μόνο από την πιστωτική εγγύηση της κυβέρνησης των ΗΠΑ:

  Υπό το καθεστώς του παραστατικού χρήματος (σ.μ. μέσο πληρωμής το οποίο δεν καλύπτεται από αποθεματικό άλλων υλικών - π.χ. χρυσός - και επομένως στερείται κάποιας εσωτερικής αξίας έστω και έμμεσα), η κυβέρνηση είναι ο μόνος παράγοντας που εγγυάται ότι ένα νόμισμα του ενός δολαρίου αξίζει πραγματικά ένα δολάριο. 

Η ανταλλακτική αξία του τελευταίου σε σχέση με άλλα νομίσματα ή σε σχέση με τον χρυσό καθορίζεται στις παγκόσμιες αγορές.

Ο χρυσός θεωρείται ένα αντικειμενικό μέσο αποθήκευσης αξίας, οπότε η πρόσφατη άνοδος της αξίας του κίτρινου μετάλλου αποτιμημένης σε δολάρια μπορεί να εκφραστεί και αντίστροφα, δηλαδή ως απώλεια αξίας του δολαρίου έναντι του χρυσού. Αυτό υποδηλώνει ότι η αγορά έχει αποφασίσει σχετικά με την αξία, ή μάλλον, σχετικά με την αγοραστική δύναμη που αντιπροσωπεύει.
Οι τρεις κύριες λειτουργίες ενός νομίσματος είναι εκείνες της λογιστικής μονάδας, του μέσου ανταλλαγής και του μέσου αποθήκευσης αξίας. 

Η τελευταία αυτή λειτουργία του είναι και η πιο σημαντική. Υπό ιδανικές συνθήκες, μια κεντρική τράπεζα λογικά επιθυμεί το νόμισμα που εκδίδει να διατηρεί την αξία του με την πάροδο του χρόνου.

Η εποχή των ευέλικτων νομισματικών προτύπων, ωστόσο, επιτρέπει στις κεντρικές τράπεζες να χειραγωγούν την αξία ενός νομίσματος προκειμένου να βοηθούν στην καταπολέμηση της ύφεσης, καθώς και να εξομαλύνουν και να επιμηκύνουν, με παράπλευρο κόστος την αύξηση του πληθωρισμού.

Ακόμη όμως και ο χαμηλός πληθωρισμός, για παράδειγμα της τάξης του 2%, διαβρώνει μακροπρόθεσμα, σε μεγάλο βαθμό, την αγοραστική δύναμη που εκφράζει ένα νόμισμα.
Έτσι, εάν κυκλοφορούν υπερβολικά πολλά δολάρια, οι μονεταριστές θεωρητικοί θα έλεγαν ότι η αξία αυτών των δολαρίων λογικά θα μειωθεί, οδηγώντας τελικά σε υψηλότερες τιμές για προϊόντα και υπηρεσίες.

Αυτή η θεωρία δεν έχει επαληθευτεί ιδιαίτερα την τελευταία δεκαετία, καθώς ο πληθωρισμός ήταν χαμηλός και σταθερός, ωστόσο είναι πολύ νωρίς για να την απαξιώσουμε. Ο μηχανισμός μετάδοσης που οδηγεί σε πληθωρισμό δεν έχει κατανοηθεί πλήρως, ακόμη και 45 χρόνια μετά την τελευταία μακρά περίοδο αυξημένου πληθωρισμού.
Χρειάστηκε λίγος χρόνος ταλάντευσης, ωστόσο τελικά φαίνεται ότι η κυβέρνηση των ΗΠΑ αποφάσισε ότι δεν χρειάζεται κανένα όριο στις δαπάνες της, όσο τουλάχιστον η Fed μετατρέπει σε νέο χρήμα τον κρατικό δανεισμό, αγοράζοντας αμερικανικό κρατικό χρέος που εκδίδεται για τη χρηματοδότηση δαπανών.
Δεν θα ήταν "τρελλή" υπερβολή να εκτιμήσει κανείς ότι οι κρατικές δαπάνες στις ΗΠΑ ενδέχεται να αγγίξουν τα 10 τρισεκατομμύρια δολάρια - κι αυτό μόνο μέσα σε έναν χρόνο! Και οι αριθμοί αυτοί θα έχουν αυξητικές τάσεις.

Κανείς δεν γνωρίζει πραγματικά πώς θα εξελιχθεί όλο αυτό.  

Σε μικρότερες οικονομίες, οι "φουσκωμένες" κρατικές δαπάνες έχουν οδηγήσει γενικά σε υπερπληθωρισμό και κοινωνική αναταραχή, με κλασσικά και καλά τεκμηριωμένα παραδείγματα τις περιπτώσεις της Βενεζουέλας και της Ζιμπάμπουε.

Πολλοί πιστεύουν ότι κάτι τέτοιο δεν θα ήταν δυνατό στις ΗΠΑ, δεδομένου του ρόλου του δολαρίου ως βασικού αποθεματικού νομίσματος ανά τον κόσμο. Πιθανότατα είναι έτσι, ωστόσο δεν είναι ένα ερώτημα με την απάντηση του οποίου  θα θέλαμε πραγματικά να πειραματιστούμε στην πράξη.
Εάν όλη αυτή η ποσότητα χρήματος η οποία δημιουργείται προκαλέσει πράγματι έκρηξη πληθωρισμού...

ΔΙΕΘΝΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗ και ΚΟΙΝΩΝΙΑ: Χρεωμένοι και χωρίς μετρητά

Του ΘΑΝΑΣΗ ΔΡΙΤΣΑ
Καρδιολόγου

Το χρέος (ιδιωτικό και δημόσιο) φαίνεται να είναι σήμερα μια κεφαλαιώδης ανησυχία όλων των οικονομικών και πολιτικών υπευθύνων.

Σε μια πρωτότυπη και ρηξικέλευθη μελέτη (βλ. «Η κατασκευή του χρεωμένου ανθρώπου» που κυκλοφορεί ως βιβλίο και στα ελληνικά από τις εκδόσεις Αλεξάνδρεια) ο ιταλός κοινωνιολόγος, φιλόσοφος και ακτιβιστής Maurizio Lazzarato υποστηρίζει ότι το χρέος είναι πριν από όλα μια πολιτική κατασκευή και η σχέση πιστωτή-οφειλέτη μια θεμελιώδης κοινωνική σχέση του κόσμου μας. Οι βιβλιογραφικές αναφορές που υποστηρίζουν το έργο του Lazzarato βασίζονται κυρίως σε κείμενα του Νίτσε (βλ. Γενεαλογία της Ηθικής) αλλά επίσης σε κείμενα των Καρλ Μαρξ, Ντελέζ, Γκουαταρί και Φουκώ.

Ο συγγραφέας υποστηρίζει ότι «το χρέος» δεν ανάγεται απλώς σε έναν οικονομικό μηχανισμό αλλά αποτελεί μια τεχνική διακυβέρνησης και ελέγχου ατομικών και συλλογικών υποκειμένων. Το χρέος επιδιώκει να περιορίσει αφενός την αβεβαιότητα του μελλοντικού χρόνου αφετέρου την συμπεριφορά των κυβερνωμένων. Ο χρεωμένος άνθρωπος αισθάνεται ότι δεν έχει μέλλον και προκειμένου να ανταποκριθεί στις υποχρεώσεις του καλείται να γίνει επιχειρηματίας του εαυτού του, διαχειριστής της ζωής του με αποτέλεσμα να ανατρέπεται όλος ο φυσικός, ψυχοδιανοητικός και συναισθηματικός μας ορίζοντας.  

Μέσα από την ανάλυση του Lazzarato αναζητούνται οι ρίζες της σχέσης εξουσίας πιστωτή-οφειλέτη στην ενοχικότητα της προτεσταντικής ηθικής. Με τη γέννηση δεν μας κληροδοτείται πλέον το προπατορικό αμάρτημα αλλά το χρέος των προηγούμενων γενεών. Αν άλλοτε είμασταν υπόχρεοι στους θεούς, στους προγόνους, στο εξής είμαστε υπόχρεοι στον «Μέγα Πιστωτή» ή «Θεό Κεφάλαιο».  

Το χρέος παράγει μια δική του ηθική, διαφορετική από την ηθική της εργασίας. Στο ζεύγος «προσπάθεια-ανταμοιβή» της ιδεολογίας της εργασίας προστίθεται η ηθική της υπόσχεσης (να ξεπληρώσω το χρέος) και της ενοχής (γιατί το απέκτησα). 

 Η νέα ηθικολογία του χρέους οδηγεί σε μια επικίνδυνη ηθικοποίηση του άνεργου, του υποστηριζόμενου, του χρήστη του κράτους προνοίας. Για παράδειγμα η κατευθυνόμενη εκστρατεία του γερμανικού τύπου (περιόδου της μεγάλης ελληνικής κρίσης) εναντίον των «τεμπέληδων και παρασιτικών» Ελλήνων μαρτυρεί τη βία της ενοχής που εκλύει η οικονομία του χρέους. Τα ΜΜΕ, οι πολιτικοί και οι οικονομολόγοι δεν μετέδιδαν εκείνες τις σκοτεινές ημέρες παρά ένα μονάχα μήνυμα «εσείς φταίτε». Το (ψευδές) μήνυμα που έπρεπε να περάσει τότε ήταν το εξής: Οι μεσογειακοί λαοί τεμπελιάζουν κάτω από τον ήλιο ενώ την ίδια στιγμή οι Γερμανοί, υπέρμαχοι της προτεσταντικής ηθικής, μοχθούν και εργάζονται σκληρά για το καλό της Ευρώπης και της ανθρωπότητας.

Ο Maurizio Lazzarato παραθέτει μια δήλωση νεαρής αμερικανίδας (η οποία είχε μέσω φοιτητικού δανείου αποκτήσει μεταπτυχιακό σε νομικές σπουδές στις ΗΠΑ) στην ιταλική εφημερίδα Republica το 2008: «Σκέπτομαι ότι δεν θα καταφέρω να αποπληρώσω τις δόσεις του δανείου που είχα πάρει για να σπουδάσω, μερικές φορές σκέπτομαι ότι θα πεθάνω και θα χρωστάω ακόμη πολλές δόσεις. Σήμερα έχω ένα πλάνο αποπληρωμής 28 ετών αλλά παραείναι φιλόδοξο διότι το επιτόκιο είναι μεταβλητό και καταφέρνω να πληρώνω ένα μέρος. Σημειώνω προσεκτικά όλα μου τα έξοδα σε τετράδιο, ακόμη και τον καφέ και τα εισιτήρια του λεωφορείου. Αυτό που με στοιχειώνει όμως είναι ότι δεν μπορώ να κάνω καθόλου αποταμίευση». Στις ΗΠΑ το 80% όσων κάνουν νομικές σπουδές μαζεύουν ένα χρέος περίπου 77.000 δολαρίων αν έχουν σπουδάσει σε ιδιωτικό πανεπιστήμιο και περίπου 50.000 δολαρίων αν έχουν σπουδάσει σε δημόσιο πανεπιστήμιο. Για ιατρικές σπουδές στις ΗΠΑ το χρέος ανέρχεται σε περίπου 140.000 δολάρια.

Δεν είναι καθόλου τυχαίο ότι η (μέχρι σήμερα) νοοτροπία της «μικρής ιδιοκτησίας» των ελλήνων πολιτών δεν ήταν καθόλου αρεστή στο παγκοσμιοποιημένο τραπεζικό σύστημα το οποίο (σαφέστατα) επιθυμεί την υπαγωγή όλων των πολιτών σε ένα απρόσωπο βασίλειο (Real Estate) που θα ελέγχει κάθε κατοικία με δια βίου αποπληρούμενα στεγαστικά δάνεια. Στην Ελλάδα υπάρχουν, ευτυχώς ακόμη, αρκετοί μικρομεσαίοι πολίτες που δεν έχουν στεγαστικό δάνειο διότι κληρονόμησαν σπίτι από τους γονείς τους. Είναι βέβαιο όμως ότι η δυσβάσταχτη τρέχουσα φορολογία θα αναγκάσει (αργά ή γρήγορα) τους περισσότερους έλληνες πολίτες είτε να ξεπουλήσουν είτε να εγκαταλείψουν τις κατοικίες τους. Έτσι δεν θα μπορεί να υπάρξει μελλοντικά έλληνας πολίτης (της μεσαίας και κατώτερης οικονομικής τάξης) χωρίς δέσμευση δια βίου αποπληρωμής στεγαστικού δανείου σε κάποια τράπεζα. Το πρώτο και απαραίτητο βήμα για κάθε μελλοντικό μωρό, ίσως και αμέσως μόλις ανοίξει τα μάτια του στον κόσμο, θα είναι να μετατραπεί την ίδια στιγμή σε χρεωμένο άνθρωπο. 

Ο στόχος είναι προφανώς ένας και μοναδικός: ουδείς μη χρεωμένος άρα και ουδείς ουσιαστικά ελεύθερος.
 
Στο μαρτύριο του χρέους έρχεται σύντομα να προστεθεί ένα επιπρόσθετο μέτρο ελέγχου, μια ακόμη αλυσίδα στο σώμα του παγκόσμιου Προμηθέα Δεσμώτη. Αυτή η δεύτερη αλυσίδα ελέγχου, μετά την αλυσίδα του χρέους, είναι η κατάργηση του μετρητού χρήματος. Στα επόμενα χρόνια πολλά κράτη θα έχουν καταργήσει πλήρως τα μετρητά. Όλες οι συναλλαγές θα γίνονται μέσω πλαστικών καρτών, υπολογιστών και κινητών τηλεφώνων. Τα χαρτονομίσματα και τα κέρματα, που θα έχουν στην κατοχή τους οι πολίτες, δεν θα έχουν πια καμία ανταλλάξιμη αξία. Σε χώρες όπως το Βέλγιο, η Γαλλία και ο Καναδάς, το 90% των καταναλωτικών αγορών γίνεται ήδη χωρίς μετρητά. Ο κόσμος οδεύει προς την κατάργηση του χρήματος με στόχο την «πάταξη της φοροδιαφυγής και των κλοπών», χωρίς όμως να υπολογίζει την τρομερή δύναμη που παράλληλα εκχωρεί στις κυβερνήσεις και στις τράπεζες οι οποίες θα διακινούν πλέον το μη-υλικό χρήμα.

Η επιχειρηματολογία υπέρ της κατάργησης των νομισμάτων είναι προφανής: όταν δεν υπάρχουν χρήματα, δεν μπορούν να δράσουν  εγκληματικές οργανώσεις, δεν μπορεί να υπάρξει καμία παράνομη συναλλαγή, αφού και το ελάχιστο ποσό συναλλαγής θα καταγράφεται λεπτομερώς ηλεκτρονικά. Και δεν είναι βέβαιο ότι θα αποφευχθεί κάποιας μορφής «ηλεκτρονική διαφθορά» από την πλευρά των διαχειριστών που είναι τα κράτη και οι τράπεζες. Απλά ελέγχεται απόλυτα η μία πλευρά, η πλευρά του καταναλωτή. Η άλλη πλευρά όμως, του διαχειριστή-καταγραφέα δεν θα είναι εύκολα ελέγξιμη.

Οι υπέρμαχοι της κατάργησης των χρημάτων χωρίζονται σε δύο κατηγορίες: 

Στους μετριοπαθείς, που λένε ότι πρέπει να καταργηθούν μόνο τα μεγάλης αξίας χαρτονομίσματα, έτσι ώστε να παραμείνουν εύκολες κάποιες μικρές δαπάνες και σε εκείνους που υποστηρίζουν την απόλυτη  κατάργηση των χρημάτων με πρόσχημα την πάταξη της παρανομίας.  

Στη Σουηδία μάλιστα εφαρμόζουν ήδη (δοκιμαστικά) ένα σύστημα, όπου στις εκκλησίες οι πιστοί παρέχουν ανιδιοτελείς προσφορές μέσω εφαρμογής στο κινητό τους. Με τον ίδιο τρόπο, μπορεί κάποιος να προσφέρει π.χ. μία ενίσχυση σε ζητιάνο, μεταφέροντας (μέσω mobile app) κάποιο ποσό σε κοντινό κατάστημα τροφίμων.
 
Με την κατάργηση του μετρητού χρήματος υποτίθεται ότι θα σταματήσουν τα παράνομα κυκλώματα ναρκωτικών, πορνείας και της μαφίας εκβιασμών, ενώ δεν θα έχουν πλέον αντικείμενο δράσης οι διαρρήκτες. 

Εκ πρώτης όψεως φαίνεται ότι το κοινωνικό σύνολο κερδίζει από την κατάργηση των μετρητών. 

Υπάρχει όμως και η σκοτεινή πλευρά του φεγγαριού:

ΥΠΑΡΚΤΟΣ ΣΥΡΙΖΟΑΛΗΤΑΡΟΠΛΗΚΤΟΣ ΕΛΛΗΝΙΣΜΟΣ: Να τα κάψεις τα λεφτά σου!

Του Χρήστου Χωμενίδη 

Κατά την εποχή "της αστακομακαρονάδας" όπως έχει επικρατήσει να την αποκαλούμε, οι Έλληνες επεδείκνυαν νευρωτικά τον πλασματικό συχνότατα πλούτο τους. Τα πορτοφόλια ξεχείλιζαν από "πετσετάκια" και κάρτες, "χρυσές" ή "πλατινένιες".  

Ένας τύπος που μεσουρανούσε επί χρόνια στα δημόσια πράγματα ως τζουτζές εκδοτών και πολιτικών -ώσπου τον έφαγε η μαρμάγκα για να μην τον φάει η φυλακή- θέλησε ένα βράδυ να εντυπωσιάσει κάποια σερβιτόρα. Έβγαλε από την τσέπη του και άρχισε να τής κουνάει δίκην φιλοδωρήματος ένα δεκαχίλιαρο δραχμές. Η κοπέλα το αρνήθηκε κατηγορηματικά. Τότε ο "μποέμ" χοντράνθρωπος άναψε με το χαρτονόμισμα το πούρο του.  

Το στιγμιότυπο θύμιζε Κατοχή ή αποικιοκρατία. Οι θαμώνες του πολυτελούς εστιατορίου γελούσαν μεν κάτω από τα μουστάκια τους με τη χυλόπιτα που είχε ρίξει το κορίτσι στον τζουτζέ, κανείς ωστόσο δεν εξεμάνη με τη χυδαία περιφρόνηση από εκείνον του χρήματος. 

Του χρήματος που κανονικά κερδίζεται με μόχθο, σωματικό και πνευματικό, με φαντασία, με τολμηρές επιχειρηματικές κινήσεις, με ριψοκίνδυνα έστω ρίσκα στο όριο ή και πέραν της νομιμότητας. Του χρήματος που όποιος το έχει λαχταρήσει -είτε εργάτης είναι είτε κλέφτης- το σέβεται. Δεν το καίει. Τον καιρό της αστακομακαρονάδας έτεινε να επικρατήσει η ψευδαίσθηση ότι το χρήμα πέφτει από τον ουρανό. 

Με τη χρεοκοπία του 2010, το χρήμα στην Ελλάδα αιφνιδίως στέρεψε. Μυριάδες επιχειρήσεις έβαλαν λουκέτο. Εκατομμύρια άνθρωποι έμειναν χωρίς δουλειά, δουλειά ικανή με τις αποδοχές της να τους συντηρήσει. Το να είσαι νεόπτωχος κατήντησε ο κανόνας. Εάν δεν υπήρχε το "λίπος", κυρίως δε το δίχτυ ασφαλείας της οικογένειας, ο Δεκέμβριος του 2008 θα έμοιαζε με παιδικό πάρτυ μπροστά σε ό,τι θα επακολουθούσε.

Έχει παρέλθει από τότε μία δεκαετία. Με όλες τις αστοχίες και παλινωδίες των κυβερνήσεων και των ξένων δανειστών, με όλους τους κραδασμούς και τις ανώμαλες προσγειώσεις που έφεραν τόσο τα μνημόνια όσο και οι αρνητές τους -του Γιάνη Βαρουφάκη προεξάρχοντος-, οι Έλληνες προσαρμόστηκαν βαθμηδόν στις νέες συνθήκες. Έμαθαν να ζουν με λίγα, έστω με πολύ λιγότερα. Να κάνουν τα κουμάντα τους υπολογίζοντας και το μισό ευρώ. Να βγάζουν όπως-όπως τον μήνα και να προχωράνε στον επόμενο. 

Ένα μονάχα πράγμα ξέχασαν. Ένα ξέμαθαν οι Έλληνες. Να ελπίζουν, να επενδύουν ψυχικά και πρακτικά στην προκοπή τους.

"Με εισόδημα 70.000 ευρώ το 2016 πλήρωσα ως φόρο συν ΕΦΚΑ συν ΕΝΦΙΑ 77.000 ευρώ!" τραβούσε τα μαλλιά του τις προάλλες ένας εξηντάρης φίλος, ο οποίος μάλιστα είχε ψηφίσει το 2015 και τις δυό φορές Σύριζα. "Βεβαίως ο κύριος Τσακαλώτος θα μού εξηγούσε ότι περιλαμβάνεται και η προκαταβολή του επόμενου έτους. Ότι επίκειται αλλαγή στις αντικειμενικές τιμές των ακινήτων - επ'ωφελεία μου άραγε; Πως η Ελλάδα έχει ανάγκες. Κι εγώ δηλαδή τι να κάνω; Η μόνη μου επιλογή είναι να βγάζω ολοένα και λιγότερα. Αντί να δουλεύω, να πηγαίνω για ψάρεμα - μέχρι τουλάχιστον οι στείρες και τα μπακαλιαράκια που τσιμπάνε να παραμένουν αφορολόγητα..."

Το σκεπτικό -η ιδεολογία πιό σωστά- των νυν κυβερνώντων είναι ομολογημένη. Όσο περισσότερα βγάζεις, τόσο περισσότερο θα φορολογείσαι. Οι ασφαλιστικές εισφορές θα ελαφρύνουν για τον νέο ελεύθερο επαγγελματία που ενθυλακώνει πέντε χιλιάδες ετησίως και θα γονατίσουν τον -στα χαρτιά τουλάχιστον- εύπορο μεσήλικα των πενήντα χιλιάδων ευρώ. Αφήνοντας, ως συνήθως, ανέγγιχτο εκείνον που έχει ακόμα το προνόμιο να αμείβεται με μαύρο χρήμα. 

"Αυτό δεν σημαίνει κοινωνική δικαιοσύνη;" θα σε ρωτήσουν με αφοπλιστική απλοϊκότητα ή με κακοκρυμμένη κουτοπονηριά.

Ε λοιπόν όχι! Το να στερείσαι κινήτρου για να αυξήσεις το εισόδημά σου, για να ιδρώσεις τη φανέλα ή να στύψεις το κεφάλι σου, σημαίνει ότι η κοινωνία στην οποία ζεις είναι βαριά άρρωστη. Πως -όπως ο καρκίνος- τρώει τις σάρκες της.

Η κλασσική σοσιαλδημοκρατία πράγματι πρεσβεύει την αναδιανομή του πλούτου μέσω της κλιμακούμενης φορολογίας. Προϋποθέτει ωστόσο ένα σφριγηλό κοινωνικό κράτος, το οποίο θα καλύπτει τις ανελαστικές ανάγκες των πολιτών. Ο Βορειοευρωπαίος της χρυσής σοσιαλδημοκρατικής εποχής μπορεί να απέδιδε τη μερίδα του λέοντος του εισοδήματός του στο δημόσιο ταμείο, ποτέ όμως δεν θα διανοούνταν να πληρώσει για μόρφωση και για περίθαλψη. Ένα εντυπωσιακό φάσμα αγαθών -από τις συγκοινωνίες μέχρι και τη θέρμανση ενίοτε- παρέχονταν δωρεάν ή σε συμβολικές σχεδόν τιμές.

Στην Ελλάδα, στη θέση του κοινωνικού έθαλλε ανέκαθεν το πελατειακό κράτος. Το πελατειακό εκείνο κράτος έτριξε εκ θεμελίων το 2010. Περιήλθε σε αδυναμία να εξασφαλίζει και τη στοιχειώδη συχνά ανταποδοτικότητα στους φορολογουμένους του. 

Το μήνυμα εκπέμπεται ανερυθρίαστα από την παρούσα κυβέρνηση: 

ΔΙΕΘΝΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ : Σοκολάτα με ξινή γέμιση

ΑΚΡΩΣ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝ - ΠΡΟΣΕΞΤΕ ΤΟ...

Του Κώστα Γιαννόπουλου 

Ένα δημοψήφισμα μεγάλης σημασίας για την παγκόσμια οικονομία θα γίνει σε λίγες μέρες και σχεδόν κανένας δεν ασχολείται μ’ αυτό. 

Στις 10 Ιουνίου οι Ελβετοί θα αποφασίσουν εάν θα επιτρέπεται πλέον στις τράπεζες να δημιουργούν "χρήμα από το τίποτα", όπως λέγεται. Η δημιουργία χρήματος στο εθνικό νόμισμα θα ανήκει αποκλειστικά πλέον στην κεντρική τράπεζα της Ελβετίας. Και στο εξής το συνολικό ύψος των δανείων που θα χορηγεί μία τράπεζα δεν θα μπορεί να ξεπερνάει το ύψος των καταθέσεων που έχει.

Η πρωτοβουλία ανήκει σε μία οργάνωση πολιτών, οι οποίοι συγκέντρωσαν τον αριθμό υπογραφών που απαιτείται για να γίνει δημοψήφισμα στην Ελβετία. Εάν τυχόν η πρόταση υιοθετηθεί, η κεντρική τράπεζα της χώρας προβλέπει "σεισμό" στα παγκόσμια οικονομικά.

Αλλά τι ακριβώς σημαίνει η πρόταση τού δημοψηφίσματος;

Στα Οικονομικά που μάθαμε στα πανεπιστήμια, οι τράπεζες δανείζουν από τις καταθέσεις τους. Ας πάρουμε πχ ένα δάνειο για επένδυση. Τα περισσότερα λεφτά του δανείου θα δαπανηθούν για μηχανήματα, οικόπεδα, κτλ. Οπότε τα λεφτά αυτά μπαίνουν πάλι σε κάποιους τραπεζικούς λογαριασμούς, δηλαδή στους λογαριασμούς αυτών που πουλήσανε τα μηχανήματα, εκμισθώσανε τα οικόπεδα, κτλ. Με τα λεφτά των καταθέσεων αυτών, οι τράπεζες μπορούν να δώσουν ξανά δάνεια, λιγότερα αυτή τη φορά, και ούτω καθ’ εξής μέχρις ότου η επίδραση του αρχικού δανείου σταματήσει. Έχουμε δηλαδή ένα είδος "πολλαπλασιαστή" στην οικονομία, ο οποίος ενισχύει την θετική επίδραση του δανείου.

Έτσι τουλάχιστον περιγράφεται η διαδικασία στα Οικονομικά που διδασκόμαστε, όπου οι φοιτητές μαθαίνουν να υπολογίζουν το μέγεθος τού "Πολλαπλασιαστή", να αποστηθίζουν τις εξισώσεις του, να κάνουν μαθηματικές εκτιμήσεις, και όλα τα σχετικά. 

Μία πρόσφατη όμως εργασία της κεντρικής τράπεζας της Βρετανίας, της Τράπεζας της Αγγλίας, ήρθε για να επιβεβαιώσει τις αναλύσεις της μέχρι σήμερα μειοψηφίας των οικονομολόγων και να καταρρίψει πανηγυρικά την κατεστημένη βιβλιογραφία. Στην εργασία αυτή τίθεται πέραν πάσης αμφιβολίας το ότι η κατεστημένη αντίληψη ότι δήθεν "οι καταθέσεις δημιουργούν δάνεια" είναι απολύτως εσφαλμένη. Στην πραγματικότητα, τα δάνεια δημιουργούν καταθέσεις. 

Η ίδια η έννοια του λεγόμενου "Πολλαπλασιαστή" ακυρώνεται, με διπλωματική βεβαίως γλώσσα ("δεν είναι αυτός ο ακριβής τρόπος για να περιγραφεί η πραγματικότητα", λένε), αλλά από τα συμφραζόμενα βγαίνει ολοκάθαρα το συμπέρασμα: "Πολλαπλασιαστής" δεν υπάρχει. 

Από πού προέρχεται όμως το χρήμα το οποίο δανείζουν οι τράπεζες, εάν δεν προέρχεται από τις καταθέσεις;  

Η Τράπεζα της Αγγλίας το λέει πολύ απλά: Από...

ΚΟΣΜΟΣ - ΔΙΕΘΝΕΙΣ ΓΚΑΝΤΕΜΗΔΕΣ: Βρήκε 37 εκατ. λιρέτες στην σοφίτα του σπιτιού της αλλά είναι άχρηστες - ΕΧΑΣΕ ΤΗΝ ΠΡΟΘΕΣΜΙΑ ΜΕΤΑΤΡΟΠΗΣ ΤΡΑΠΕΖΟΓΡΑΜΜΑΤΙΩΝ

Η 60χρονη Άντζελα Βάργκας, από τη Γένοβα, βρήκε 37 εκατομμύρια λίρες ενώ καθάριζε τη σοφίτα του σπιτιού της με την κόρη της Λουίζα. Το ποσό ισοδυναμεί με περίπου 19.100 ευρώ, αν μπορούσε να τα αλλάξει.

 

Η Βάργκας μάλιστα σχεδιάζει να πάει στο δικαστήριο την κεντρική ιταλική τράπεζα, επειδή της είπαν πως το εύρημά της είναι άχρηστο. Όπως ισχυρίζεται η ίδια, η νομική προθεσμία για την μετατροπή των νομισμάτων δεν θα έπρεπε να εφαρμόζεται σε ανθρώπους που έλαβαν γνώση των μετρητών, μετά την λήξη της προθεσμίας.

 

Τα χρήματα τα είχε κρύψει προφανώς η μητέρα της Βάργκας, η οποία πέθανε το 2006, χωρίς να πει σε κανέναν για τη μυστική τοποθεσία.

 

Η Λουίζα δήλωσε στην Corriere: «Όταν πέθανε η γιαγιά, ανακαλύψαμε πως είχε κρύψει χρήματα κάτω από το κρεβάτι, πίσω από ένα μαξιλάρι και σε ένα κουτί παπουτσιών. Αλλά εκείνα ήταν ελάχιστα, όχι ένα τόσο μεγάλο ποσό».

Κι άλλες οικογένειες έχουν περάσει παρόμοιες απογοητεύσεις από την εξεύρεση εκατομμυρίων λιρών.
 

Το 2014, μια τηλεφωνήτρια νόμιζε ότι έκανε την τύχη της όταν ανακάλυψε 100 εκατομμύρια λίρες κρυμμένες σε ένα χρηματοκιβώτιο, αλλά της είπαν πως ήταν πλέον άνευ αξίας και δεν μπορούσαν να ανταλλαχθούν με ευρώ.

Υπάρχει ωστόσο και ένα προηγούμενο για τα δικαστήρια, που επέτρεψαν καθυστερημένη μετατροπή.
 

Νωρίτερα φέτος, μια γυναίκα από το Πιεμόντε ανακάλυψε 15 εκατομμύρια λίρες σε ένα κρυφό μέρος σε μια συρταριέρα που αγόρασε από την ιστοσελίδα δημοπρασιών eBay.

Αν και αρχικά της είπαν πως δεν μπορούσε να τα μετατρέψει, άσκησε έφεση ενώπιον του συνταγματικού δικαστηρίου και τελικά της επιτράπηκε η μετατροπή των λιρών σε σύγχρονα χρήματα, χάρη σε μια προσωρινή επαναλειτουργία ανταλλαγής λιρών.

 

ΔΙΕΘΝΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ και ΠΟΛΙΤΙΚΗ: Μηπως ήρθε η ώρα για μια "επανίδρυση" του ελεύθερου εμπορίου "από κάτω προς τα πάνω"?

Του Lawrence Summers / Financial Times

Καθηγητή του πανεπιστημίου Charles W. Eliot στο Χάρβαρντ και πρώην υπουργoού  Οικονομικών των ΗΠΑ

Από το τέλος του Β' Παγκοσμίου Πολέμου και μετά, μια ευρεία συναίνεση υπέρ της παγκόσμιας οικονομικής ενοποίησης ως μιας κινητήριας δύναμης για την ειρήνη και την ευημερία έχει σταθεί ο πυλώνας μιας διεθνούς τάξης. Από παγκόσμιες συμφωνίες εμπορίου μέχρι το ευρωπαϊκό εγχείρημα, από τους θεσμούς του Bretton Woods μέχρι την αφαίρεση των καθιερωμένων κεφαλαιακών ελέγχων, από την εκτεταμένη ξένη άμεση επένδυση μέχρι τις αυξημένες ροές ανθρώπων που διασχίζουν σύνορα, η συνολικότερη κατεύθυνση είναι σαφής.

Κινούμενος από την εγχώρια οικονομική πρόοδο, από τεχνολογίες όπως τις αποστολές με κοντέινερ και το ίντερνετ που προωθεί την ενοποίηση, και από νομοθετικές αλλαγές μέσα και μεταξύ κρατών, ο κόσμος έχει γίνει μικρότερος και πιο στενά συνδεδεμένος.  

Αυτό έχει αποδειχθεί πιο επιτυχές απ' ό,τι θα ήλπιζε κανείς. Δεν έχουμε δει κάποιο πόλεμο μεταξύ των κορυφαίων δυνάμεων. Το παγκόσμιο βιοτικό επίπεδο έχει αυξηθεί πιο γρήγορα σε σχέση με οποιοδήποτε σημείο της ιστορίας. Και η υλική πρόοδος έχει συμπέσει με ακόμη πιο ραγδαία πρόοδο στη μάχη κατά της πείνας, στη δύναμη των γυναικών, στην προώθηση του αλφαβητισμού και στην παράταση της ζωής. Ένας κόσμος στον οποίο θα είναι πιο πολλά τα έξυπνα κινητά απ' ό,τι οι ενήλικες, μέσα σε λίγα χρόνια, είναι ένας κόσμος στον οποίο περισσότερα είναι δυνατά για πιο πολλούς ανθρώπους απ' ό,τι στο παρελθόν.

Και όμως, μια ανταρσία κατά της παγκόσμιας ενοποίησης ξεκινά στη Δύση. Οι τέσσερις κορυφαίοι υποψήφιοι για το αξίωμα του προέδρου των Ηνωμένων Πολιτειών -η Χίλαρι Κλίντον, ο Μπέρνι Σάντερς, ο Ντόναλντ Τραμπ και ο Τεντ Κρουζ- όλοι είναι αντίθετοι στην κύρια πρωτοβουλία για ελεύθερο εμπόριο αυτής της περιόδου: τo Σύμφωνο Συνεργασίας Χωρών του Ειρηνικού (Trans-Pacific Partnership - TPP). 

Οι προτάσεις του κ. Τραμπ, του Ρεπουμπλικανού που έχει το προβάδισμα, για αποκλεισμό του Μεξικού, κατάργηση των εμπορικών συμφωνιών και εκδίωξη των μουσουλμάνων, είναι πολύ πιο δημοφιλείς απ' ό,τι είναι ο ίδιος. 

Το κίνημα υπέρ μιας βρετανικής εξόδου από την Ε.Ε. έχει προσελκύσει σημαντική υποστήριξη.

Υπό την πίεση της ροής προσφύγων, η δέσμευση της Ευρώπης να ανοίξει τα σύνορα φαίνεται πως καταρρέει. 

Σε μεγάλο βαθμό λόγω των πολιτικών περιορισμών, η ανάπτυξη των διεθνών χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων δεν έχει ανταποκριθεί στον ρυθμό ανάπτυξης της παγκόσμιας οικονομίας. 

Βέβαια, σημαντικό μέρος αυτού που κρύβεται πίσω από την αντίσταση είναι η έλλειψη γνώσης:  

Κανείς δεν ευχαριστεί το παγκόσμιο εμπόριο για το γεγονός πως ο μισθός του τον βοηθά να αγοράσει τα διπλάσια ρούχα, παιχνίδια και άλλα αγαθά, λες και αυτό θα γινόταν έτσι κι αλλιώς.

Οι επιτυχημένοι εξαγωγείς τείνουν να δίνουν τα εύσημα στην ίδια τους τη μαεστρία, όχι στις διεθνείς συμφωνίες.  

Επομένως, σίγουρα υπάρχει σοβαρός λόγος ώστε οι ηγέτες και οι επιχειρηματικές κοινότητες να εκπαιδεύσουν τον κόσμο σχετικά με τα οφέλη της παγκόσμιας ολοκλήρωσης. Αλλά τόσο αργά, με τις τάσεις να κινούνται προς την λάθος κατεύθυνση, είναι δύσκολο να είναι κανείς αισιόδοξος σχετικά με τέτοιες προσπάθειες.

Κορμός της ανταρσίας κατά της παγκόσμιας ολοκλήρωσης, ωστόσο, δεν είναι η άγνοια. Είναι...

ΔΙΕΘΝΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ και ΠΟΛΙΤΙΚΗ: Να που υπάρχει το λεφτόδεντρο

Του Βασίλη Παζόπουλου*

Οι Κεντρικές Τράπεζες έχουν βάσει του καταστατικού τους σκοπό την σταθεροποίηση των τιμών. Η FED αποτελεί εξαίρεση, γιατί στους στόχους της περιλαμβάνει επίσης και τη μείωση της ανεργίας.

Τα πρακτικά της συνεδρίασης του Απριλίου αποκάλυψαν ότι σκέφτονται πως η οικονομία των ΗΠΑ είναι αρκετά ισχυρή για να δικαιολογήσει μια αύξηση των επιτοκίων στο «όχι και τόσο μακρινό μέλλον».

Η νέα πολιτική της FED ξεκίνησε τον Δεκέμβρη, χωρίς όμως να συντρέχουν οι προϋποθέσεις με βάση τους δείκτες που εξετάζει. Αυτό μας οδηγεί στο συμπέρασμα πως ανεβάζουν τα επιτόκια για να μπορούν να τα μειώσουν, αν προκύψει η ανάγκη.

Ωστόσο αυτή η προοπτική απομακρύνθηκε όταν ανακοινώθηκαν απογοητευτικά στοιχεία σχετικά με την απασχόληση.

Σύμφωνα με την JPMorgan, ο κίνδυνος ύφεσης στις ΗΠΑ τους επόμενους 12 μήνες είναι ο υψηλότερος των τελευταίων ετών. Σύμφωνα με τους μακροοικονομικούς δείκτες που χρησιμοποιούν, από πιθανότητα 30% στις αρχές του Μάη, σκαρφάλωσε στο 36% σε λιγότερο από ένα μήνα.

Χάνουν εσκεμμένα τα χρήματα τους

Για πρώτη φορά το Μάιο, τα χρήματα που έχουν επενδυθεί σε κρατικά ομόλογα με αρνητικές αποδόσεις ξεπέρασαν τα 10 τρισεκατομμύρια δολάρια. Σε σχέση με τον προηγούμενο μήνα αυξήθηκαν κατά 5%.

Η αβεβαιότητα οδηγεί τους επενδυτές να πληρώνουν τις κυβερνήσεις για να προστατέψουν τα χρήματά τους. Σε αρνητικά ονομαστικά επιτόκια βρίσκεται το 30% των κρατικών ομολόγων υψηλής διαβάθμισης, ενώ το 40% με απόδοση μικρότερη του 1%. Αν μάλιστα τα υπολογίσουμε με αποπληθωρισμένους όρους, πάνω από το μισό χρέος είναι με αρνητικά επιτόκια, το 33% βρίσκεται μεταξύ 0% και 1%, ενώ μόλις το 16% των ομολόγων αποδίδει πάνω από 1%. 

Τα αρνητικά επιτόκια υπάρχουν γιατί έχει δημιουργηθεί τεράστια ρευστότητα στο παγκόσμιο χρηματοπιστωτικό σύστημα, ως αποτέλεσμα των πολιτικών των τελευταίων ετών. Κάποιοι αναλυτές φοβούνται πως οι Κεντρικές Τράπεζες έχουν αυτοπαγιδευθεί σε μια κατάσταση δύσκολα αναστρέψιμη.

Ενδεικτικό είναι πως ο Draghi στην πρόσφατη ομιλία του στην Οικονομική και Νομισματική Επιτροπή του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου άφησε πολλά ερωτηματικά: «Γίνεται όλο και πιο σαφές ότι οι δημοσιονομικές πολιτικές θα πρέπει να υποστηρίξουν την οικονομική ανάκαμψη μέσω δημοσίων επενδύσεων και χαμηλότερη φορολογία».

Άραγε πως συμβιβάζονται οι αυξημένες δημόσιες επενδύσεις με την τήρηση του Συμφώνου Σταθερότητας, δηλαδή με δημοσιονομικά ισοσκελισμένους προϋπολογισμούς ;

Το νέο αφήγημα

Παλαιότερα αυτές οι καταστάσεις λυνόντουσαν με αιματηρές πολεμικές αναμετρήσεις. Είναι παρήγορο πως σήμερα αυτό το σενάριο φαίνεται να μην εξετάζεται, αν και ο προβληματισμός για το πώς θα συμπεριφερθεί η οικονομία όταν αυξηθούν τα επιτόκια και η πλημμυρίδα του φθηνού χρήματος αντιστραφεί είναι ιδιαίτερα έντονος.

Προς το παρόν είμαστε στο επίπεδο του ακήρυκτου νομισματικού πολέμου, μια που όλοι επιδιώκουν να υποτιμήσουν το νόμισμα τους προκειμένου να αποκτήσουν ανταγωνιστικό πλεονέκτημα και να αυξήσουν τον πληθωρισμό.

Μια πιθανή λύση είναι...