ΠΡΟΣΩΠΑ - ΕΛΛΑΔΑ ΤΟΥ ΗΘΟΥΣ : «Να το δούμε, η Σώκου το έγραψε για “καλό”»

 

Του ΑΝΤΩΝΗ ΠΑΝΟΥΤΣΟΥ

Συνθλιμμένος ανάμεσα στην είδηση του θανάτου του Γιώργου Τράγκα και στο σκάνδαλο με το βίντεο του Στάθη Παναγιωτόπουλου, ο θάνατος της Ροζίτας Σώκου πήρε λιγότερη δημοσιότητα από όση άξιζε. Πολύ λιγότερο από την αξία της στην ιστορία της ελληνικής δημοσιογραφίας και στις κινηματογραφικές κριτικές της που, στην παλιά «Μεσημβρινή», σε μεγάλο ποσοστό, δημιούργησαν τη σινεφίλ γενιά του ’60.  

Κάποια μέρα θα πρέπει να γραφτεί αναλυτικά η σημασία της «Μεσημβρινής» στην αλλαγή της μεταπολεμικής Ελλάδας.  

Μέχρι τότε, όμως, ας σημειωθεί ότι η απογευματινή εφημερίδα της Ελένης Βλάχου με τα άρθρα ελλήνων και ξένων αρθρογράφων, τη σελίδα του αθλητισμού, τις αναφορές στην ξένη μουσική και τους Beatles, τα καρτούν του Αντι Καπ και της Μπλόντι έφερε την Ελλάδα πλησιέστερα στην δυτικοευρωπαϊκή κουλτούρα από όσο όλο τα άλλα Μέσα συνολικά.  

Κάθε Τρίτη όμως οι κινηματογραφικές κριτικές της Ροζίτα Σώκου και της Ειρήνης Καλκάνη ήταν οι αγαπημένες στήλες της παλιάς «Μεσημβρινής».  

Γεννημένη το 1923 στην Πλάκα, μεγαλωμένη στο Ψυχικό, κόρη του θεατρικού συγγραφέα και εκδότη Γεωργίου Σώκου και της Τιτίκας Μιχαηλίδου, με πτυχίο από την Σχολή Καλών Τεχνών, φίλη του Αργυράκη, του Τσαρούχη και του Βολανάκη, με την κριτική κινηματογράφου να την έχει «κληρονομήσει» από την Ελένη Βλάχου από την «Καθημερινή», η Ροζίτα Σώκου μπορούσε εύκολα να πέσει στο πρώτο αμάρτημα της κινηματογραφικής κριτικής: στην παγίδα του σνομπισμού, όπου ο κριτικός γράφει για αυτόν και τους φίλους του (αν υπάρχει τέτοιο πράγμα) προσπαθώντας να ψαρώσει το ευρύτερο κοινό. 

Δεν το έκανε. 

Η Σώκου είχε την ικανότητα να κάνει τον αναγνώστη συμμέτοχο στις γνώσεις της. Να του απευθύνει τον λόγο σαν να είχαν τις ίδιες γνώσεις. Ετσι ο γυμνασιόπαις Αντώνης Πανούτσος ξεκινούσε από την Καλλίπολη Πειραιώς για να φτάσει στην Λαμπρινή με τρεις συγκοινωνίες για να δει τον «Λευκό Σεΐχη» του Φελίνι ή να γεμίζει τετράδια με τις ταινίες που έχει δει, όπου εκτός από τα ονόματα των ηθοποιών υπήρχε και το όνομα του σκηνοθέτη.  

Σε ζωή 98 ετών και μια καριέρα 60 ετών, η Ροζίτα Σώκου υπήρξε πολλά πράγματα σε πολλούς ανθρώπους. Επαγγελματικά, για τους περισσότερους η αυστηρή αλλά ευγενική κριτικός στο τηλεοπτικό «Να η ευκαιρία». Για κάποιους όμως από εμάς που ενηλικιωθήκαμε τη δεκαετία του ’60, η Ροζίτα Σώκου ήταν...

 

ΦΥΣΙΚΕΣ ΚΑΤΑΣΤΡΟΦΕΣ , ΠΟΛΙΤΙΣΜΕΝΟΣ ΚΟΣΜΟΣ και ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΜΠΑΝΑΝΙΑ: Πολιτική Προστασία, θεμέλιο κάθε κράτους

Της ΚΑΤΕΡΙΝΑΣ ΣΩΚΟΥ


Έ​​νας εθελοντής πυροσβέστης μίλησε για «εικόνες Πομπηίας» που είδε το βράδυ της Δευτέρας στην ανατολική Αττική. Ο πόνος στη χώρα είναι αβάσταχτος, το ίδιο και τα γιατί.  


Γιατί η πολιτεία δεν προστάτευσε τους κατοίκους, γιατί κανείς δεν τους καθοδήγησε προς τη σωτηρία, ακόμη και αν η φωτιά εξαπλώθηκε πολύ γρήγορα για να ελεγχθεί;  


Το 2016 στον Καναδά, μία ολόκληρη πόλη εκκενώθηκε υπό την απειλή μιας πυρκαγιάς που εισέβαλε στο Φορτ Μακμάρεϊ και κατέστρεψε το ένα τέταρτο της πόλης. Τότε, περισσότερα από 100.000 άτομα διέφυγαν ανάμεσα στις φλόγες, στη μεγαλύτερη εκκένωση λόγω πυρκαγιάς στην ιστορία της χώρας. Πέρα από ένα τροχαίο η εκκένωση ήταν αναίμακτη, παρά το γεγονός ότι έγινε από τον έναν και μοναδικό αυτοκινητόδρομο που ενώνει την πόλη με το πλησιέστερο μεγάλο αστικό κέντρο, που βρίσκεται 400 και πλέον χιλιόμετρα μακριά.


Βέβαια, εκεί διατάχθηκε υποχρεωτική εκκένωση, και όλες οι δημόσιες υπηρεσίες συνέδραμαν για την αποτροπή της τραγωδίας, όχι για τη διαχείρισή της.  


Αν στην Ελλάδα μιλάμε για ασύμμετρη απειλή, που μάλιστα φαίνεται ότι επαναλαμβάνεται κάθε δέκα χρόνια ή μέχρι την επόμενη καταστροφή, ο Καναδάς θα είχε πολλές δικαιολογίες να παραδοθεί στην κακή του τύχη, καθώς οι συνθήκες ήταν πρωτοφανείς, και μάλιστα για μήνα Μάιο: ξηρασία, αέρας και καύσωνας. 


Σε μία χώρα σαν την Ελλάδα, με τις γνωστές συνθήκες που αντιμετωπίζουμε κάθε καλοκαίρι, σίγουρα ουδείς μπορεί να ισχυριστεί ότι αιφνιδιάστηκε από την πυρκαγιά.  


«Κανείς πολίτης δεν θα μείνει αβοήθητος», είπε ο πρωθυπουργός κηρύσσοντας τριήμερο πένθος. Η μαύρη αλήθεια όμως είναι ότι οι πυρόπληκτοι βρέθηκαν αβοήθητοι όταν χρειάζονταν την καθοδήγηση της πολιτείας. Κάτοικοι καταγγέλλουν ότι δεν είδαν καν την Πυροσβεστική, ενώ οι ίδιοι εκτελούσαν χρέη τροχονόμων, όταν αντιλήφθηκαν τον κίνδυνο, αποτρέποντας την κυκλοφορία προς την περιοχή. Ούτε βέβαια αντιλήφθηκαν κάποια εκκένωση ή προειδοποίηση από τις Αρχές. Οσοι γλίτωσαν από την καταστροφή χρησιμοποίησαν γνωστά από τα παιδικά τους χρόνια μονοπάτια και στενά, ενώ όσοι δεν ήξεραν την περιοχή εγκλωβίστηκαν σε αυτά. Ακόμη και τα αυτονόητα, όπως το πώς θα εκτραπεί η κυκλοφορία από το λιμάνι της Ραφήνας, ήταν ασαφή για πολλές ώρες. Η τηλεφωνική επικοινωνία με τις Αρχές ήταν αδύνατη, και μόνο μέσω Twitter και με τη συνδρομή χαρτών μπορούσε κανείς να αντιληφθεί το πώς μπορούν οι ταξιδιώτες να μεταβούν με ασφάλεια προς την Αθήνα. 


Πρέπει κάποια στιγμή να ξεδιαλύνουμε τον ρόλο της Τοπικής Αυτοδιοίκησης, τον συντονισμό με την περιφέρεια, τις ευθύνες της Γενικής Γραμματείας Πολιτικής Προστασίας και της κυβέρνησης, αλλά και να αναγνωρίσουμε την υποχρέωση των πολιτών να ακολουθούν τις υποδείξεις των Αρχών.


Στις ΗΠΑ, όταν δίνονται εντολές εκκένωσης, αυτές έχουν υποχρεωτικό χαρακτήρα. Και αν οι ΗΠΑ και ο Καναδάς είναι πολύ «ανεπτυγμένες» χώρες για να συγκριθούν με την Ελλάδα, τι να πει κανείς για την Ταϊλάνδη, μία αναπτυσσόμενη χώρα που μετά το φονικό τσουνάμι έχει στις ακτές της εμφανή σήμανση των οδών διαφυγής σε περίπτωση νέας καταστροφής; 


Αυτή την ώρα, ας σημειώσουμε την άποψη ενός ειδικού, του καθηγητή Φυσικών Καταστροφών Κώστα Συνολάκη, που έγραψε ότι:

ΚΟΣΜΟΣ - ΚΟΙΝΩΝΙΑ - ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΜΠΑΝΑΝΙΑ: «Η οικογένεια μόνον κατόπιν ραντεβού!»

Της ΚΑΤΕΡΙΝΑΣ ΣΩΚΟΥ

Εδώ στην Αμερική, κάποιοι φίλοι με προσκάλεσαν τις ημέρες του Αυγούστου στο εξοχικό τους και φτάνοντας στην εξώπορτα με υποδέχθηκε μια χαριτωμένη ξύλινη πινακίδα: «Οι φίλοι καλοδεχούμενοι οποιαδήποτε στιγμή, η οικογένεια μόνον κατόπιν ραντεβού». 

Σκέφτηκα πόσο ξένη με την ελληνική πραγματικότητα είναι αυτή η «εξυπνάδα», κάτι που μου επιβεβαίωσε και το άρθρο, λίγες ημέρες αργότερα, του Θοδωρή Γεωργακόπουλου  με τον χαρακτηριστικό τίτλο “Στις διπλανές ξαπλώστρες χωρίς χάσμα γενεών”.  

Σε αυτό παρατηρεί την αξιοθαύμαστη κατάσταση ειρηνικής και ομαλής συμβίωσης πολλών γενεών που είδε φέτος το καλοκαίρι στις παραλίες. Οπως υποστηρίζει, όμως, «το νόμισμα της κοινωνικής σύμβασης που υπάρχει στον πυρήνα της ελληνικής οικογένειας είναι το χρήμα. Το “δούναι” είναι υλικά ανταλλάγματα, το “λαβείν” η παραμονή των παιδιών στη σφαίρα επιρροής των γονιών, η αέναη αναστολή της αναχώρησης, της ανεξαρτησίας τους. Αυτό το αλισβερίσι έχει χτίσει τον μόνο αληθινά ισχυρό και ακλόνητο θεσμό της ελληνικής κοινωνίας, αυτόν που, καθώς όλοι οι υπόλοιποι καταρρέουν, κρατά την τοξική μας συνύπαρξη απ’ το να καταρρεύσει». 

Πράγματι, κατά τη διάρκεια της κρίσης, όσο οι εξωτερικές συνθήκες αγρίευαν, είδα και τη δική μου διευρυμένη (σε γενιές, προσωπικότητες, ιδεολογίες…) οικογένεια να έρχεται πιο κοντά, να αφήνει μακριά από το τραπέζι δύσκολες συζητήσεις και διαμάχες, να γίνεται πιο αρμονική και αγαπημένη.

Ο αρθρογράφος εκτιμά ότι η οικονομική εξάρτηση πυροδοτεί την υπερτροφία της οικογένειας, εντός της οποίας «δεν αναπτύσσεται καμία σύγκρουση, κανένα χάσμα ανάμεσα στις γενεές. Αρα καμία εξέλιξη των ιδεών, καμία πρόοδος». Επιπλέον, αυτό έχει κόστος την ατροφία άλλων, μαζικών κοινωνικών θεσμών που πυροδοτούν την εξέλιξη, όπως η παιδεία και οι διάφορες οργανώσεις και δομές.  

Αναρωτήθηκα τι σκέπτονταν γι’ αυτό οι αναγνώστες, και μου έκανε εντύπωση το πλήθος των σχολίων, θετικών και αρνητικών. Το ζήτημα σίγουρα προκαλεί μεγάλο ενδιαφέρον!

Ποιο όμως είναι το αίτιο και ποιο το αιτιατό; 

Μήπως η οικογένεια ενισχύεται λόγω των δυσμενών εξωτερικών συνθηκών, οικονομικών και κοινωνικών; 

 Ακόμη και στις Ηνωμένες Πολιτείες των χαλαρών οικογενειακών δεσμών και μιας προτεσταντικής ηθικής που στέλνει τη δεκαπεντάχρονη κόρη του προέδρου των ΗΠΑ να εργασθεί ως σερβιτόρα στις διακοπές της, η χρηματοπιστωτική κρίση ήταν αρκετή για να επιστρέψουν πολλοί εικοσάρηδες και τριαντάρηδες στην οικογενειακή εστία.  

Ως ο πυρήνας της οργάνωσης κάθε κοινωνίας, η οικογένεια έχει σίγουρα μια σημαντική οικονομική διάσταση. Από μόνο του αυτό το χαρακτηριστικό δεν είναι αντιαναπτυξιακό, ούτε βέβαια αποκλειστικά ελληνικό.  

Αυτό που εντοπίζει ως ιδιαιτερότητα ο φιλόσοφος Στέλιος Ράμφος είναι...