ΔΙΕΘΝΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗ: Το «ηφαίστειο» του Καυκάσου παραμένει ενεργό...

Του Γιώργου Παυλόπουλου

Μικρή αξία έχει ποια πλευρά ήταν αυτή η οποία διέταξε πρώτη πυρ, οι Αρμένιοι ή οι Αζέροι, τη νύχτα της Πρωταπριλιάς στον νότιο Καύκασο. 

Αυτό που έχει σημασία είναι, κυρίως, ότι οι πολύνεκρες μάχες που ακολούθησαν το επόμενο τετραήμερο απέδειξαν πως το ηφαίστειο που υπάρχει στην περιοχή -το οποίο, μάλιστα, έχει όχι έναν, αλλά πολλούς κρατήρες- παραμένει πλήρως ενεργό και μπορεί ανά πάσα στιγμή να εκραγεί, με απρόβλεπτες συνέπειες. Πολύ περισσότερο καθώς στην περίπτωση του Ναγκόρνο-Καραμπάχ, οι συνθήκες που είχαν διαμορφωθεί έμοιαζαν να είναι εξόχως ευνοϊκές για κάτι τέτοιο, καθιστώντας τα όσα συνέβησαν (και, ενδεχομένως, όσα ακολουθήσουν) σχεδόν αναμενόμενα.

Ας γίνουμε πιο συγκεκριμένοι, κάνοντας ειδική αναφορά σε δύο καθοριστικές πλευρές: 

Αφενός, την κατάσταση που επικρατεί στο εσωτερικό της μίας από τις δύο άμεσα εμπόλεμες χώρες, δηλαδή το Αζερμπαϊτζάν  

Αφετέρου, το πολεμικό κλίμα το οποίο έχει διαμορφωθεί ανάμεσα στις δύο από τις «εγγυήτριες δυνάμεις» της εκεχειρίας του 1994 -τη Ρωσία και την Τουρκία.

Όσον αφορά το πρώτο, είναι σαφές ότι το Αζερμπαϊτζάν του Ιλχάμ Αλίεφ -διαδόχου του Χαϊντάρ Αλίεφ, ο οποίος κυβέρνησε από το 1993 ως το 2003- είναι από τις χώρες οι οποίες έχουν πληγεί περισσότερο από τη «βουτιά» την οποία έχει σημειώσει η τιμή του πετρελαίου μετά το καλοκαίρι του 2014. Άλλωστε, οι εξαγωγές του «μαύρου χρυσού» (και του φυσικού αερίου, βεβαίως) ήταν αυτές που επέτρεψαν στον Αλίεφ να μειώσει εντυπωσιακά τους αυμπατριώτες του που ζούσαν κάτω από το όριο της φτώχειας -από το 49% όταν ανέλαβε το τιμόνι της χώρας των 9,5 εκατομμυρίων κατοίκων σε μόλις 5%- αλλά και να ελέγξει τις αντιθέσεις και αντιδράσεις που γεννούσε η μεγάλη συγκέντρωση του πλούτου σε μια χούφτα ολιγαρχών.

Τα δεδομένα άλλαξαν, όμως, και οι εποχές που το Μπακού έκανε επίδειξη δύναμης με κάθε τρόπο -όπως με την οργάνωση των πανάκριβων Πρώτων Ευρωπαϊκών Αγώνων το 2015- ανήκουν στο παρελθόν. Και όπως προφητικά σημείωνε σε ανάλυσή της στις 25 Ιανουαρίου η εφημερίδα Financial Times, καθώς οι πρώτες κοινωνικές... αναταράξεις είχαν αρχίσει να εκδηλώνονται, «κάθε αποσταθεροποίηση του Αζερμπαϊτζάν θα μπορούσε να απειλήσει μια βασική πηγή ενέργειας για την Ευρώπη, αλλά και να έχει απρόβλεπτες συνέπειες στην υποβόσκουσα σύγκρουση με την Αρμενία στον θύλακα του Ναγκόρνο-Καραμπάχ».

Όσον αφορά στη δεύτερη καθοριστική πλευρά, τις σχέσεις Μόσχας και Άγκυρας, είναι προφανές ότι...

ΙΣΛΑΜΟΦΑΣΙΣΜΟΣ: Η Τουρκία, το Νταγκεστάν και οι Τσετσένοι... ήρωες

Της ΖΕΖΑΣ ΖΗΚΟΥ

Ολα τα παιδιά μεγαλώνουν με τους ήρωες των κόμικς. Εμείς στην Πόλη αγαπούσαμε τον «Μικρό Ηρωα» του Γιώργου Θαλάσση, με τους αγνούς ηρωικούς χαρακτήρες του Γιώργου, της Κατερίνας και του αγαθού γίγαντα Σπίθα. Αλλά, οι ήρωες στα τουρκικά κόμικς ήταν ηρωικοί Τσετσένοι! Από παιδί, ακόμη και τώρα, αδυνατώ να καταλάβω πλήρως τον ομφάλιο ρόλο που δένει τη γενναιότητα των Τσετσένων στη μυθολογία των τουρκικών κόμικς.

Οι Τούρκοι γνωρίζουν εξαιρετικά καλά το πώς σκέφτονται οι Τσετσένοι και προφανώς αδημονούν να εκμεταλλευτούν τη σύγχυση της Δύσης και ιδιαίτερα της Ουάσιγκτον μετά το μακελειό της Βοστώνης. Η ανελέητη βία των δύο Τσετσένων αδελφών, που υψώνεται σε τραγωδία για τους Aμερικανούς, με θλίβει. Tο «μαύρο» μίσος, στην πιο επικίνδυνη θέση όταν στην κυριολεξία θυσιάζονται απλοί πολίτες. O πόλεμος είναι αληθινά φρικτός. Kαι ακόμη περισσότερο η τρομοκρατία. Αλλά οι τρομοκράτες έχουν «πρόσωπο» και «άποψη». Και όσο γίνονται γνωστά περισσότερα στοιχεία για τους αδερφούς Τσαρνάεφ, τόσο αυξάνεται η ανασφάλεια.

Οπως μου λένε οι Τούρκοι, οι Τσετσένοι θεωρούν ότι οι HΠA συνεργούν ένοχα στη συνεχή, ατελείωτη σφαγή τους από τους Ρώσους, ιδίως μετά την 11η Σεπτεμβρίου του 2001. Η Ουάσιγκτον έχει δώσει πράσινο φως στη Mόσχα να κάνει ό,τι θέλει, εντελώς ανενόχλητη, υποστηρίζουν.  

H «αδελφή» δημοκρατία της Tσετσενίας, η Iνγκουσετία, έχει ήδη αποσταθεροποιηθεί από την κατοχή της Tσετσενίας. Tο ίδιο, σε ικανό βαθμό, και το πολυτιμότατο για τη Mόσχα Nταγκεστάν, το οποίο περιλαμβάνει περίπου τις μισές ρωσικές ακτές της Kασπίας. Ο μεγαλύτερος σκοτωθείς αδελφός, Ταμερλάν, πέρασε ένα εξάμηνο στο Νταγκεστάν, το 2012, όπου διολίσθησε στον ισλαμικό εξτρεμισμό. Βέβαια, ο πατέρας των δύο παιδιών ζει στο Νταγκεστάν. Εκεί, άλλωστε, σήμερα βρίσκεται η αχίλλειος πτέρνα της Ρωσίας. Είναι η μεγαλύτερη περιοχή του Βορείου Καυκάσου, πέρασμα ενεργειακών αγωγών από το Αζερμπαϊτζάν. Εκεί, εξαιτίας της διαφθοράς των ντόπιων ηγεσιών, εγκάθετων της Μόσχας, αλλά και της ωμής καταστολής, ιδιαίτερα οι νέοι ριζοσπαστικοποιούνται μαζικά, στρέφονται στο Ισλάμ και παίρνουν τον δρόμο του αντάρτικου.

Tο πρόβλημα της Tσετσενίας δεν είναι φυσικά πρόβλημα «τρομοκρατίας», όπως ισχυρίζεται το Kρεμλίνο. Eίναι πρόβλημα εθνικής ανεξαρτησίας, θεωρούν οι Τούρκοι. H πρόσφατη φάση του αρχίζει τον Nοέμβριο του 1990, όταν η Tσετσενία ανακηρύσσει μονομερώς την ανεξαρτησία της, καθώς η Σοβιετική Eνωση διαλύεται. Kαθώς έχουν ήδη ανεξαρτητοποιηθεί από τη διαλυμένη EΣΣΔ το Aζερμπαϊτζάν, το Kαζαχστάν, το Tουρκμενιστάν και όλες οι τέως σοβιετικές δημοκρατίες του Kαυκάσου και της Kεντρικής Aσίας, και επιπλέον οι Aμερικανοί έχουν ήδη υπογράψει συμβόλαια εκμετάλλευσης των πετρελαϊκών κοιτασμάτων αυτών των χωρών, μπαίνει πλέον το ζήτημα όχι σε ποιον ανήκουν τα πετρέλαια (ανήκουν στις νέες χώρες και στις αμερικανικές εταιρείες), αλλά πώς θα μεταφερθούν στις διεθνείς αγορές από την περίκλειστη Kασπία.

H Mόσχα πρότεινε τη σαφώς οικονομικότερη οδό Mπακού - Tσετσενία - Nοβοροσίσκ. H Oυάσιγκτον όμως προτιμά την κατασκευή ενός νέου πετρελαιαγωγού από το Mπακού του Aζερμπαϊτζάν στο Tζεϊχάν της Tουρκίας, μέσω Γεωργίας. Για να υπονομευθεί ο αγωγός Mπακού - Tσετσενίας - Nοβοροσίσκ, η Σαουδική Aραβία (που σωστά θεωρεί πως θα μειωθεί ο ρόλος της αν πέσουν στη διεθνή αγορά και τα πετρέλαια της Kασπίας) αρχίζει να χρηματοδοτεί με άφθονα χρήματα, αλλά και με λίγους ισλαμιστές μαχητές, το μη αναγνωρισμένο διεθνώς καθεστώς της Tσετσενίας. Mε τη διακριτική στήριξη των HΠA, στο παιχνίδι μπαίνει και η Tουρκία, στέλνοντας αρκετές δεκάδες ή ελάχιστες εκατοντάδες «εθελοντές» να πολεμήσουν στο πλευρό των Tσετσένων. Aπό στρατιωτικής πλευράς, η σαουδαραβική και η τουρκική παρουσία είναι άνευ σημασίας, ασκούν όμως τεράστια πολιτική και ιδεολογική επίδραση επί του απελευθερωτικού κινήματος της Tσετσενίας, εντείνοντας ταχύτατα τον «εξισλαμισμό» του.

ΡΩΣΙΑ: H Aσφάλεια και σταθερότητα της Ευρώπης διακυβεύεται στον Καυκασο !

Της Natalie Nougayrede / Le Monde

"Η κληρονομιά δύο αιώνων συγκρούσεων είναι βαριά. Ο Βόρειος Καύκασος παραμένει ένα σύμβολο της πολιτικής και της ηθικής αποτυχίας της Ρωσίας".

Οι γραμμές αυτές γράφτηκαν στα τέλη της δεκαετίας του '80 από τη μεγάλη βρετανή ιστορικό Μέρι Μπένινγκσεν Μπρόξαπ, ειδικό για τον μουσουλμανικό σοβιετικό κόσμο, που πέθανε στις 7 Δεκεμβρίου στο Λονδίνο. Η ιστορικός είχε προβλέψει από τότε ότι «οι σημαντικές αυτές στρατηγικές περιοχές, και οι ταραχώδεις λαοί τους, θα έπαιζαν σημαντικό ρόλο στην πολιτική εξέλιξη της Ρωσίας». Η απατηλή ηρεμία στον Βόρειο Καύκασο, και ιδιαίτερα στην Τσετσενία, ήταν προοίμιο μελλοντικών καταιγίδων, προέβλεπε το 1988.

Λίγα χρόνια αργότερα, η Μόσχα εξαπέλυε δύο πολέμους, πρώτα επί προεδρίας Γέλτσιν και στη συνέχεια επί προεδρίας Πούτιν, που θα αλλοίωναν βαθιά τη ρωσική κοινωνία. 

Οι αναλύσεις της Μέρι Μπένινγκσεν ήταν φορτωμένες με όλο το πάθος που αισθανόταν για την τύχη των μικρών ορεινών λαών, οι οποίοι προέβαλαν, από τον 18ο ώς τον 20ό αιώνα, «την πιο μακρά, πιο σθεναρή αντίσταση μιας μουσουλμανικής χώρας απέναντι σ' έναν χριστιανό κατακτητή», την τσαρική Ρωσία. 

Γιατί αναφερόμαστε όμως σήμερα σε όλα αυτά; 

Επειδή, όσο η πληροφορία ψηφιοποιείται και γίνεται στιγμιαία, έχει μεγαλύτερη σημασία να κάνουμε ένα βήμα πίσω και να παρατηρούμε από κάποια απόσταση. Η Ιστορία φωτίζει το παρόν. Η αντίσταση των Καυκασίων, μετά την εξέγερση του σεΐχη Μανσούρ το 1783, κράτησε περισσότερο από εκείνη του Αμπντέλ Καντίρ στην Αλγερία απέναντι στους γάλλους στρατιώτες. Κατά τον 20ό αιώνα δεν έγινε η απο-αποικιοποίηση στον ρωσικό Καύκασο. Αυτό δεν σημαίνει ότι δεν μπορεί να γίνει στο μέλλον.

Μετά την 11η Σεπτεμβρίου και τον «πόλεμο κατά της τρομοκρατίας», ο Πούτιν κατόρθωσε να παρουσιάσει το πολύπλοκο πρόβλημα της Τσετσενίας ως έναν πόλεμο κατά της τρομοκρατίας. Οι Τσετσένοι, που μετά την εξαφάνιση της ΕΣΣΔ ήλπιζαν ότι θα αποκτήσουν την ανεξαρτησία τους, συνετρίβησαν από τον ρωσικό Στρατό. Δεκάδες χιλιάδες άνθρωποι έχασαν τη ζωή τους. Κι όμως, τίποτα δεν λύθηκε, αφού ο πόλεμος συνεχίζεται σήμερα σε όλο τον Βόρειο Καύκασο. Στις περιοχές αυτές διεξάγονται οι φονικότερες συγκρούσεις σε όλη την Ευρώπη. Και η τελευταία καλά θα έκανε να δείξει μεγαλύτερο ενδιαφέρον.

Το ανεξάρτητο κέντρο ερευνών Crisis Group, που εδρεύει στις Βρυξέλλες, έκρουσε πρόσφατα τον κώδωνα του κινδύνου για τον Βόρειο Καύκασο. Στον πόλεμο σκοτώθηκαν 750 άνθρωποι το 2011 και περισσότεροι από 500 το πρώτο οκτάμηνο του 2012. Δύο είναι τα στοιχεία που κυριαρχούν: