ΚΟΙΝΩΝΙΑ - ΑΝΘΡΩΠΟΣ: Κοινωνικές ιεραρχίες

Του ΣΑΚΗ ΜΑΛΑΒΑΚΗ

^«Θεωρούμε αυτές τις αλήθειες αυταπόδεικτες, ότι όλοι οι άνθρωποι έχουν δημιουργηθεί ίσοι», δήλωναν οι αμερικανοί εθνοπατέρες στη Διακήρυξη της Ανεξαρτησίας των ΗΠΑ, αλλά ενδεχομένως ο Τόμας Τζέφερσον, όντας ο ίδιος ιδιοκτήτης δούλων, ίσως να μη θεωρούσε απαραίτητο το συγκεκριμένο γεγονός. 

Στην πραγματικότητα, αν υπάρχει ένα χαρακτηριστικό που μοιράζονται σχεδόν όλες οι ανθρώπινες κοινωνίες, αυτό είναι η ανισότητα ή καλύτερα η ύπαρξη κοινωνικών ιεραρχιών. Ζούμε στο εσωτερικό πολύπλοκων, πολυεπίπεδων και επικαλυπτόμενων ιεραρχιών και παρόλο που κάποιοι ακόμη ονειρεύονται κοινωνίες ουτοπικές στις οποίες κανένας δεν έχει περισσότερη εξουσία ή σημασία από τον άλλον, οι κοινωνικές ιεραρχίες συνεχίζουν να διέπουν τις ζωές μας.

Πρόκειται όμως για έναν νόμο της Φύσης; 

Σε πρόσφατη μελέτη που δημοσιεύτηκε στο έγκριτο «Journal of Theoretical Biology», ο οικονομολόγος Τάμας Ντέιβιντ Μπάρετ από το Κολέγιο Μπίρμπεκ του Λονδίνου και ο ανθρωπολόγος Ρόμπιν Ντάνμπαρ από τo Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης, ισχυρίζονται πως ναι. 

Σύμφωνα με τις έρευνές τους, η ύπαρξη κάποιας μορφής ιεραρχίας στο εσωτερικό των ανθρώπινων κοινωνιών ενδέχεται να αποτελεί μια προσαρμοστική στρατηγική η οποία συμβάλλει στην αποδοτικότερη λειτουργία τους. Αυτό συμβαίνει γιατί η ιεραρχία προσφέρει στο κάθε άτομο τη δυνατότητα απόκτησης χρήσιμων και έγκυρων πληροφοριών - πού να βρει φαγητό, πού να βρει έναν καλό γιατρό ή ακόμη και έναν υδραυλικό - δίχως να είναι απαραίτητο να ρωτήσει το κάθε μέλος της κοινωνίας ξεχωριστά. Η σημασία της ιεραρχίας έγκειται στο γεγονός ότι εκφράζεται και αποκτά το νόημά της στο εσωτερικό αλληλένδετων δικτύων μέσα στα οποία οι άνθρωποι αναπτύσσουν και διατηρούν κοινωνικούς δεσμούς.

Σύμφωνα με τους βρετανούς επιστήμονες, τα κοινωνικά ιεραρχικά δίκτυα συμβάλλουν στη γρηγορότερη διάδοση των πληροφοριών. Αν όλα τα μέλη ενός δικτύου είναι ισότιμα μεταξύ τους, τότε η πληροφορία διαχέεται πολύ γρήγορα. Αν όμως υπάρχει ένα άτομο στην κορυφή της ιεραρχίας, τότε η διάδοση της πληροφορίας εξαρτάται κυρίως από εκείνο. Στην περίπτωση που η πληροφορία που κατέχει είναι σωστή, τότε διαχέεται ταχύτατα και η ιεραρχία ισχυροποιείται. Σε περίπτωση που είναι λάθος, τότε η πληροφορία αργεί να φτάσει στον προορισμό της και η όποια ιεραρχία διαρρηγνύεται. 

 Ομως, το σημαντικό στην έρευνα των Βρετανών δεν αφορά τόσο την ιεραρχική δομή των σύγχρονων κοινωνιών αλλά την πληροφορία και κυρίως το κόστος διάδοσής της. 

Ζώντας στην εποχή της πληροφόρησης, κάποιος θα μπορούσε να υποθέσει ότι το χαμηλό κόστος επικοινωνίας θα διευκόλυνε την ανταλλαγή πληροφοριών και θα περιόριζε την κοινωνική ιεραρχία. 

Οι ερευνητές όμως διαπίστωσαν ότι σε περίπτωση που υφίσταται μια αρχική ανισότητα στον τρόπο που διαχέεται κάποια πληροφορία, παραδόξως...

ΚΟΣΜΟΣ - ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ: Το τέλος των εφευρέσεων - Η τεχνολογία καλπάζει... μακριά από τις ιδέες που θα άλλαζαν τη ζωή των ανθρώπων

Του ΣΑΚΗ ΜΑΛΑΒΑΚΗ

Ο περίφημος «Σκεπτόμενος» άνθρωπος του γάλλου γλύπτη Ογκίστ Ροντέν κάθεται με τη χαρακτηριστική στάση του σε μια λεκάνη τουαλέτας ενώ ένα συννεφάκι που βγαίνει από το κεφάλι του μας πληροφορεί ότι στην προκειμένη περίπτωση δεν σκέφτεται αλλά αναρωτιέται: «Θα εφεύρουμε ποτέ ξανά κάτι τόσο χρήσιμο όσο αυτό;». 

Με αυτόν τον ιδιαίτερο τρόπο σκέφτηκαν οι συντάκτες του «Εκόνομιστ» να παρουσιάσουν  ένα θέμα που έχει αρχίσει να απασχολεί πολλούς: Μήπως η περίοδος των μεγάλων ανακαλύψεων έχει οριστικά παρέλθει;

Το ερώτημα ενδεχομένως να φαντάζει παράλογο σε ανθρώπους που στην τσέπη τους έχουν ένα smartophone, στην τσάντα τους ένα tablet και οι οποίοι μέσω μιας υπηρεσίας που ονομάζεται facebook μπορούν να επικοινωνούν ταυτόχρονα με εκατοντάδες, χιλιάδες, εκατομμύρια «φίλους» τους. Αυτοί οι άνθρωποι - δηλαδή όλοι εμείς - αισθάνονται ότι ζουν σε μια εποχή όπου η επιστημονική φαντασία μετατρέπεται σε πραγματικότητα. Και αν αναλογιστούμε τις νανοτεχνολογίες, τα γενετικά τροποποιημένα τρόφιμα ή τις μεταμοσχεύσεις βλαστοκυττάρων, τότε είναι εύλογο να πιστέψουμε πως στον 21ο αιώνα όντως πραγματοποιούνται όλα όσα οι μελλοντολόγοι του 20ού αιώνα είχαν προβλέψει και φανταστεί.       

ΚΑΤΙ ΛΕΙΠΕΙ.  

Ωστόσο, σύμφωνα με μια θεωρία την οποία συμμερίζονται ολοένα περισσότεροι μελετητές, ο σύγχρονος άνθρωπος έχει ξεμείνει από ιδέες πραγματικά επαναστατικές, από ιδέες που θα μπορούσαν να αλλάξουν την καθημερινότητα δισεκατομμυρίων ανθρώπων, όπως ακριβώς την άλλαξε η εφεύρεση της λεκάνης της τουαλέτας. 

Ο Ρόμπερτ Γκόρντον, οικονομολόγος στο Πανεπιστήμιο Νορθγουέστερν, θεωρεί ότι οι αληθινά σημαντικές εφευρέσεις για την ανθρωπότητα είναι λιγότερες από δέκα: 

Η ηλεκτρική ενέργεια, η διαδικασία της καύσης, το τρένο, το αυτοκίνητο, το αεροπλάνο, το ραδιόφωνο, το τηλέφωνο και τα αντιβιοτικά. Επειτα από αυτές, σύμφωνα με τον Γκόρντον, άλλες εφευρέσεις ή ανακαλύψεις ικανές να αλλάξουν δραστικά τη ζωή μας είναι απίθανο να πραγματοποιηθούν.

Ας φανταστούμε μια κουζίνα του 1900. Ακόμη και στα πιο πολυτελή σπίτια ο συγκεκριμένος χώρος ήταν πρωτόγονος καθώς οι άνθρωποι συνέχιζαν να χρησιμοποιούν μια εστία φωτιάς για να μαγειρέψουν και κολόνες πάγου για να διατηρούν τα τρόφιμά τους. Κατά τη διάρκεια των επόμενων εβδομήντα χρόνων εκτυλίχθηκε μια «επανάσταση», η οποία ολοκληρώθηκε με την εισαγωγή του ψυγείου, του φούρνου, του πλυντηρίου και, λίγο αργότερα, του πλυντηρίου πιάτων στα περισσότερα, δυτικά τουλάχιστον, σπίτια. Από τότε έως σήμερα, όμως, οι κουζίνες έχουν αλλάξει ελάχιστα. Μπορεί να διαθέτουν κεραμικές εστίες και μηχανές που φτιάχνουν 30 διαφορετικά είδη ροφημάτων, ουσιαστικά όμως είναι όμοιες με εκείνες της δεκαετίας του '70.

Το να αποκλείσουμε ότι θα πραγματοποιηθούν νέες ανακαλύψεις που θα οδηγήσουν σε νέες επαναστατικές εφευρέσεις είναι πρακτικά αδύνατο. Ωστόσο υπάρχει μια σχολή σκέψης η οποία θεωρεί ότι οι ανακαλύψεις που θα μπορούσαν να γίνουν και οι εφευρέσεις που θα μπορούσαν να δημιουργηθούν τελικά δεν πραγματοποιήθηκαν και τη θέση τους πήραν νεωτερισμοί των οποίων η χρησιμότητα αποδείχθηκε περιορισμένη.

ΚΙΝΑ: To κομμουνιστικό μπουρδέλο όπου «Κανείς δεν λέει "Σ’ αγαπώ"» !!!

ΑΦΙΕΡΩΜΕΝΟ ΣΤΑ ΜΠΟΥΜΠΟΥΚΙΑ ΤΟΥ ΠΕΡΙΣΣΟΥ...

Του ΣΑΚΗ ΜΑΛΑΒΑΚΗ

^«Τι θέλεις;».  Μ' αυτή τη σύντομη, αλλά περιεκτική ερώτηση, απαντά η πλειονότητα των Κινέζων σε όποιον «τολμήσει» να τους πει «σ' αγαπώ». 

Μια ομάδα κοινωνιολόγων και ένα τηλεοπτικό κανάλι αποφάσισαν να το δοκιμάσουν. Η απαγορευμένη από τον Μάο φράση προκαλεί αμηχανία στους Κινέζους ακόμη και στον 21ο αιώνα. 

Γιοι και κόρες, φίλοι και φίλες, σύζυγοι και εραστές και όλοι όσοι αγαπούν, αποπειράθηκαν να πουν στους δικούς τους ανθρώπους ότι τους αγαπούν. Οι περισσότεροι από τους αποδέκτες της «ανείπωτης» αυτής φράσης, εντελώς αμήχανοι, παραδέχτηκαν ότι ποτέ κανένας δεν τους είχε πει ότι τους αγαπά καθώς και πως και οι ίδιοι, τη συγκεκριμένη φράση, δεν την έχουν προφέρει ποτέ.

Οι πιο συνηθισμένες απαντήσεις/ αντιδράσεις  ήταν: «Τι σου συμβαίνει;», «Αισθάνεσαι άσχημα;», «Σου έχω βάλει ήδη λεφτά». Ενας χωρικός, συγκλονισμένος στο άκουσμα της φράσης «γουό άι νι» («σ' αγαπώ» στα κινεζικά) που βγήκε από το στόμα της κόρης του, της απάντησε ουρλιάζοντας: «Ναι, ακόμα έξι μήνες και ο γείτονας θα μου δανείσει τα λεφτά που χρειάζεσαι για να φτιάξεις τις βλεφαρίδες σου». Κάτι ανάλογο - μια έρευνα για το πώς εκφράζουν, λεκτικά τουλάχιστον, το συναίσθημα της αγάπης παραπάνω από ένα δισεκατομμύριο Κινέζοι  - δεν είχε συμβεί ποτέ ξανά στη χώρα, ούτε καν πριν από την Πολιτιστική Επανάσταση. Σήμερα όμως, ακόμα και οι εφημερίδες αφιερώνουν την πρώτη τους σελίδα στο ερώτημα «Γιατί οι Κινέζοι δεν λένε "σ' αγαπώ";».

Το ενδιαφέρον που έδειξε ο κινεζικός λαός αναφορικά με την εθνική του ανικανότητα, ή έστω αδυναμία, να μετατρέψει την αγάπη σε λόγο, το συναίσθημα σε ήχο, ήταν πολύ μεγάλο. Η αγγλόφωνη εφημερίδα «China Daily» δημοσίευσε τριάντα φωτογραφίες που ένας πατέρας και μια κόρη έβγαζαν επί μία τριακονταετία, μία για κάθε χρόνο. Στην πρώτη ο πατέρας κρατά το χεράκι της κόρης του ενώ στην τελευταία η κόρη κρατά το μπράτσο του ηλικιωμένου πλέον πατέρα της. «Ποτέ δεν είπαμε», επιβεβαιώνουν αμφότεροι, «ότι αγαπιόμαστε».

«ΑΣΤΙΚΟ ΒΙΤΣΙΟ». 

Η «μαγεία» ενός αιρετικού

Την τέχνη που κατέχουν οι άνθρωποι «συνδέοντας τη γνώση με τη δυνατότητα της πράξης» δίδασκε ο φιλόσοφος Τζορντάνο Μπρούνο, που το 1600 οδηγήθηκε στην πυρά ως αιρετικός 

Του Σάκη Μαλαβάκη

Η Αναγέννηση έχει εδραιωθεί στην εποχή του, και μαζί της ένας οργασμός πνευματικός και νεοπλατωνικός κυρίως. Ο Αριστοτέλης, σημείο αναφοράς για αιώνες, έχει παραμεριστεί και πλέον κυριαρχεί η Ιδέα. Ο Πλάτωνας αναδύεται και γίνεται καθοριστικός. 

Η Αναγέννηση, μια εποχή λαϊκή, θα μπορούσε λοιπόν να οριστεί ως εξής: ένας διαρκής στροβιλισμός ιδεών ή μάλλον φιλοσοφιών.  

Ο ρυθμός του πνεύματος αυτής της νέας εποχής καθορίζεται από στοχαστές όπως ο Επίκουρος και οι Στωικοί, ο Λουκρήτιος και ο Κικέρωνας, ο Ερασμος, ο Πλωτίνος και οι λοιποί νεοπλατωνικοί - λόγω της κυριαρχίας του και μόνο, ο Πλάτωνας αποσιωπείται. Κυριαρχεί ο ανθρωπισμός και παρ' όλο που ο στόχος δεν είναι αμειγώς επιστημονικός (σχολαστικός), το πνεύμα κυριολεκτικά αναγεννιέται. Τέχνη και λογοτεχνία παίρνουν τη θέση της φιλοσοφίας - η φιλοσοφία ορίζεται πλέον ως τρόπος, ως στάση ζωής - και η έννοια της (ολικής) αποδοχής επιτρέπει το πλησίασμα φιλοσοφικοθρησκευτικών θεωριών προερχόμενων από την Ανατολή. Ζωροαστρισμός και ερμητισμός, η εβραϊκή καμπάλα και ο ανιμισμός χαράζουν νέες διαδρομές. Αυτές θα ακολουθήσει, αν δεν τις χαράξει κιόλας μαζί με άλλους, ο εξ - αιρετικός Τζορντάνο Μπρούνο, φιλόσοφος, μαθηματικός και αστρονόμος. Αυτός ο αποκηρυγμένος δομινικανός μοναχός θα μπορούσε να οριστεί ως ο φιλόσοφος του ανοίγματος. 

Το Εν, ο κόσμος και ο άνθρωπος είναι το τρίπτυχο που ορίζει τη σκέψη του σύμφωνα με την οποία ο (μη πραγματικός) κόσμος μας είναι απέραντος και κυρίως έμψυχος. Ο ανθρώπινος νους είναι ένας εν δυνάμει παγκόσμιος νους, ο ανθρώπινος μικρόκοσμος αναπαριστά τον συμπαντικό μακρόκοσμο και η «μαγική αντίληψη, η μνήμη και η φαντασία είναι οι γέφυρες που συνδέουν τον άνθρωπο με τον κόσμο και τη θεότητα». 

Ο μάγος δεν είναι τίποτα παραπάνω από έναν άνθρωπο σοφό ο οποίος δρα. Ο μαγικός τρόπος αντίληψης είναι ένας φυσικός τρόπος αντίληψης. Με το «Περί μαγείας» λοιπόν, το οποίο διασώθηκε ατιτλοφόρητο και πρωτοεκδόθηκε μόλις τον 19ο αιώνα, ο Μπρούνο επεδίωκε να υποδείξει «στον άνθρωπο τον δρόμο για να ενωθεί με το Σύμπαν και τους θεούς και να φτάσει στην αληθινή γνώση».

Το μικρό αυτό δοκίμιο, η ουσία του οποίου βασικά έγκειται πέραν της μαγείας, τουλάχιστον όπως εμείς την αντιλαμβανόμαστε, παρέχει στον Μπρούνο τη δυνατότητα να (ξανα) εκφραστεί υπέρ της μίας και μοναδικής ψυχής του κόσμου - πρόκειται για μια παγκόσμια ψυχή - η οποία, ως προϋπόθεση κυρίως, (μας) αποδεικνύει «την πνευματική συνέχεια του Σύμπαντος» και μας επιτρέπει «να μελετήσουμε τη φύση με τον αληθέστερο τρόπο». 

Εστιάζοντας στη φυσική μαγεία, ένα από τα τρία είδη μαγείας σύμφωνα με την κατάταξη του γερμανού αποκρυφιστή Κορνήλιου Αγρίππα (η θεϊκή και η μαθηματική είναι τα άλλα δύο είδη), ο φιλόσοφος εκφράζεται υπέρ ενός φυσικού κόσμου ο οποίος δύναται, λόγω των μαγικών δεσμών που ενυπάρχουν σ' αυτόν, να αλλάξει. Η μαγεία ή αλλιώς σοφία ορίζεται λοιπόν ως μια απόπειρα χειρισμού της φύσης προς όφελος του ανθρώπινου γένους.