ΥΠΑΡΚΤΟΣ ΧΡΕΟΚΟΠΗΜΕΝΟΣ ΑΡΙΣΤΕΡΟ-ΚΗΦΗΝΟ-ΠΑΡΤΑΚΙΑΣ ΕΛΛΗΝΙΣΜΟΣ: Ασφαλιστικό και αλληλεγγύη γενεών: τα όρια του διανεμητικού συστήματος

Ε-Ξ-Α-Ι-Ρ-Ε-Τ-Ι-Κ-Ο  (Διαβάστε με προσοχή...) 

 

Γράφει ο Γιώργος Στρατόπουλος 

(Συμμετέχει στην ομάδα σχεδιασμού της νέας κεφαλαιοποιητικής επικουρικής ασφάλισης. )

Στο διανεμητικό σύστημα ασφάλισης κάθε γενιά εργαζομένων χρηματοδοτεί με τις εισφορές της τα εισοδήματα των συνταξιούχων.  

Όταν συμφωνήθηκε, ήταν ένα κοινωνικό συμβόλαιο συμφέρον για όλα τα συμβαλλόμενα μέρη: οι συνταξιούχοι ελάμβαναν περισσότερα απ΄ όσα είχαν εισφέρει και οι εργαζόμενοι είχαν τη βεβαιότητα ότι στο μέλλον θα λάβουν κι εκείνοι περισσότερα απ’ όσα θα έχουν εισφέρει. 

 Αυτή η αλυσίδα υψηλής ανταποδοτικότητας έχει διαρραγεί εξαιτίας της δημογραφικής γήρανσης. Σήμερα λειτουργεί εις βάρος των νεότερων και το μέλλον διαγράφεται ακόμη πιο δυσοίωνο. Γι΄αυτό η μετατροπή της επικουρικής ασφάλισης σε κεφαλαιοποιητική είναι και δικαιολογημένη και δίκαιη. Και είναι λυπηρή και υποκριτική η συνεχής επίκληση της διαγενεακής αλληλεγγύης του διανεμητικού συστήματος εκ μέρους εκείνων που γνωρίζουν καλά πώς λειτουργεί το Ασφαλιστικό. 

Την αδράνεια υποστηρίζουν και την τακτική «άστο για αργότερα» που διευρύνει και διαιωνίζει ένα δομικά άδικο ασφαλιστικό σύστημα εις βάρος των νέων. Κι αυτό δεν έχει ίχνος δικαιοσύνης. 

 Ας απαντήσουμε, λοιπόν, με συντομία τα γιατί και τα πώς της μεταρρύθμισης της επικουρικής ασφάλισης, ξεκινώντας από το θεμελιώδες: γιατί είναι δίκαιη και διαγενεακά αλληλέγγυα η κεφαλαιοποιητική σε αντίθεση με την υφιστάμενη διανεμητική επικουρική. Γιατί αυτό το χαρακτηριστικό, η κοινωνική και διαγενεακή δικαιοσύνη, νομιμοποιεί το επόμενο βήμα: τον σχεδιασμό, την παραμετροποίηση και την υλοποίηση, που θα εξετάσουμε σε επόμενα άρθρα. 

Υπενθυμίζω ορισμένες έννοιες/αρχές πάνω στις οποίες αναπτύχθηκε η δομή της κοινωνικής ασφάλισης.  

Οι εισφορές δεν είναι φόρος – είναι προσωπική αποταμίευση 

Υπάρχει μια βασική διαφορά μεταξύ εισφορών και φορολογίας. Και ο φόρος εισοδήματος και οι εισφορές υπολογίζονται ως ποσοστό επί του εισοδήματος, όμως οι συντελεστές φορολογίας εισοδήματος είναι κλιμακωτοί, αυξάνονται ανάλογα με το εισόδημα. Αυτή η κλιμάκωση αντανακλά τον αναδιανεμητικό μηχανισμό της φορολογίας: όσοι διαθέτουν μεγαλύτερο εισόδημα, εισφέρουν αναλογικά περισσότερα (μεγαλύτερο μερίδιο του εισοδήματός τους), για τη χρηματοδότηση του κοινωνικού κράτους, το οποίο, με τη σειρά του, επιστρέφει στους πιο αδύναμους περισσότερα από όσα εισέφεραν. Έτσι επιτυγχάνεται αναδιανομή μέσω της φορολογίας εισοδήματος. Αντιθέτως, η επιβάρυνση των ασφαλιστικών εισφορών είναι οριζόντια. Ίδιο ποσοστό του εισοδήματος καταβάλλει για κύρια σύνταξη και ο φτωχός και ο πλούσιος. Και η επιστροφή –η συνταξιοδοτική παροχή της επικουρικής και της ανταποδοτικής κύριας σύνταξης- δεν είναι ανάλογη των αναγκών αλλά ανάλογη των καταβληθεισών εισφορών. Για παράδειγμα, στην υφιστάμενη διανεμητική επικουρική, οι ατομικές εισφορές σωρεύονται σε ατομικούς νοητούς λογαριασμούς. Ο ασφαλισμένος που λαμβάνει διπλάσιο μισθό, καταβάλλει διπλάσιες εισφορές και, τελικά, απολαμβάνει διπλάσια σύνταξη. 

Στην ανταποδοτική σύνταξη, οι κανόνες είναι λίγο πιο περίπλοκοι αλλά ισχύει η ίδια δομή: ο ασφαλισμένος που έχει διπλάσιο μισθό, καταβάλλει διπλάσιες εισφορές και κατοχυρώνει δικαίωμα για διπλάσια ανταποδοτική σύνταξη. Η γραμμική σχέση μισθού-εισφορών-παροχών (σύνταξης) αντανακλά εμμέσως αυτό που αποτελεί τη θεμελιώδη αρχή της ασφαλιστικής ιδέας: οι εισφορές για σύνταξη είναι ατομική αποταμίευση. Ο ασφαλισμένος, μέσω των εισφορών του, αποταμιεύει κατά τον εργασιακό βίο για να χρηματοδοτήσει το συνταξιοδοτικό του βίο. Μόνο που στο ισχύον σύστημα δεν αποταμιεύει πραγματικά κεφάλαια, επειδή οι εισφορές του χρηματοδοτούν τις συντάξεις των υφιστάμενων συνταξιούχων. Λαμβάνει, όμως, μία υπόσχεση από το ασφαλιστικό σύστημα ότι στο μέλλον θα λάβει ως σύνταξη ποσό ανάλογο των εισφορών που έχει καταβάλλει. Δεν αποταμιεύει κεφάλαια αλλά υποσχέσεις -δικαιώματα.  

Ο αναδιανεμητικός χαρακτήρας του συνταξιοδοτικού πραγματώνεται μέσω της εθνικής σύνταξης, την οποία χρηματοδοτεί ο Προϋπολογισμός, δηλαδή οι φορολογούμενοι. Κάθε ασφαλισμένος, ανεξαρτήτως των εισφορών που κατέβαλλε, εκτός από την ανταποδοτική και την επικουρική σύνταξη λαμβάνει και την εθνική (384€). Και χάρις στην εθνική σύνταξη διασφαλίζεται μια βασική σύνταξη ακόμα και στους χαμηλόμισθους, που έχουν εισφέρει λίγα και για λίγα χρόνια. Όμως, η εθνική σύνταξη χρηματοδοτείται από τον Προϋπολογισμό, από τον φορολογούμενο, όχι από τις εισφορές του ασφαλισμένου. Εκεί γίνεται πράξη η ασφαλιστική αναδιανομή. 

Συμπερασματικά: 

α) στο ασφαλιστικό μας σύστημα οι εισφορές δεν έχουν αναδιανεμητικό αλλά προσωπικό, ατομικό χαρακτήρα και λειτουργία αποταμίευσης/σώρευσης και 

β) το ασφαλιστικό μας σύστημα είναι διανεμητικό, με εξαίρεση την εθνική σύνταξη που έχει αναδιανεμητικό χαρακτήρα. 

Όπως καταλαβαίνετε, είναι τελείως λανθασμένη η αντίληψη ότι η κεφαλαιοποιητική επικουρική με την καταβολή των ασφαλιστικών εισφορών σε ατομικούς ασφαλιστικούς λογαριασμούς εισάγει την εξατομίκευση των εισφορών και καταργεί την αλληλεγγύη και την αναδιανομή. Πολύ απλά διότι και στο υφιστάμενο σύστημα ισχύει η εξατομίκευση των εισφορών, ενώ η αναδιανομή στις συντάξεις γίνεται μέσω του μηχανισμού της φορολογίας και της εθνικής σύνταξης και όχι μέσω των εισφορών. Κατά συνέπεια, όταν ακούμε εμπόρους της «ελπίδας» και προστάτες της «κοινωνικής αλληλεγγύης» με τεχνοκρατική επάρκεια περί του Ασφαλιστικού να διαλαλούν ότι οι ατομικοί κουμπαράδες καταργούν τον αναδιανεμητικό χαρακτήρα της κοινωνικής ασφάλισης καλό είναι να θυμόμαστε ότι μας υποτιμούν ψευδόμενοι συνειδητά για να διαφημίσουν την πραμάτεια τους. 

Ανταποδοτικότητα και αποδόσεις – Τα όρια του διανεμητικού συστήματος 

Στο πλαίσιο της αρχιτεκτονικής του υφιστάμενου διανεμητικού συστήματος (Pay As You Go), οι σημερινοί εργαζόμενοι χρηματοδοτούν με τις εισφορές τους τις συντάξεις των υφιστάμενων συνταξιούχων. Το σύστημα αυτό δίνει μια επίφαση διαγενεακής αλληλεγγύης. Η νέα γενιά (εργαζόμενοι) στηρίζει με τις εισφορές της την προηγούμενη γενιά (συνταξιούχους). Και αυτή η σχέση ανανεώνεται διαρκώς, για όλες τις επόμενες γενιές, εις το διηνεκές! Ακούγεται ευγενές, δίκαιο και αλληλέγγυο. Όμως σε περιβάλλον δημογραφικής συρρίκνωσης δεν έχει καμιά πτυχή ευγένειας ή αλληλεγγύης. Καθαρά και ξάστερα, είναι άδικο για τα παιδιά και τα εγγόνια μας.  

Η ανταποδοτικότητα των εισφορών, δηλαδή το να επιστρέφονται στον ασφαλισμένο μέσω της σύνταξης τουλάχιστον οι εισφορές που κατέβαλε, είναι πάγιο και διαρκές αίτημα των συνταξιούχων. Με τη βούλα μάλιστα και του Συμβουλίου της Επικρατείας! Η ανταποδοτικότητα των εισφορών όμως συνδέεται με ένα μέγεθος της αποταμίευσης που λέγεται απόδοση.  

Όταν η απόδοση είναι καλή, η ανταπόδοση είναι δεδομένη: αποταμιεύεις και σε αντάλλαγμα παίρνεις πίσω το κεφάλαιο και τις καλές αποδόσεις. 

Τα προβλήματα αρχίζουν όταν η απόδοση των αποταμιεύσεων δεν είναι καλή. Αυτό συμβαίνει σήμερα με το διανεμητικό σύστημα: λόγω της δημογραφικής γήρανσης δεν δίνει πια καλές αποδόσεις, δεν επιστρέφει πίσω στους ασφαλισμένους τις «αποταμιεύσεις» τους, όπως συνέβαινε στο παρελθόν.  

Ας δούμε αυτό που συμβαίνει με δυο εικόνες. 

Εικόνα 1η: Φανταστείτε μία αγροτική κοινότητα, τα μέλη της οποίας έχουν συμφωνήσει ότι κάθε εργαζόμενος δίνει το 1/5 από το φαγητό που έχει στο πιάτο του (εισφορές 20%) υπέρ των ηλικιωμένων που δεν μπορούν πια να δουλεύουν. Στο τραπέζι οι εργαζόμενοι είναι 4πλάσιοι από τους ηλικιωμένους. Κάθε ηλικιωμένος παίρνει το 1/5 από 4 μερίδες και τελικά το πιάτο του γεμίζει (σύνταξη) όσο και το πιάτο του μέσου εργαζόμενου (μισθός). Αν συνυπολογίσουμε ότι ο εν λόγω ηλικιωμένος, κατά τον εργασιακό του βίο παραχωρούσε επί 35 χρόνια στους τότε ηλικιωμένους το 1/5 από τη μερίδα του (αποταμίευση) και σε αντάλλαγμα σήμερα και για τα επόμενα 15 έτη θα λαμβάνει τα 4/5 μιας μερίδας φαγητού, μπορούμε να πούμε πως η αποταμίευση είχε μια πολύ καλή απόδοση: έδινε 1/5 για 35 έτη και θα λάβει 4/5 για 15 έτη. 

Εικόνα 2η: Περνούν τα χρόνια, αλλάζουν οι γενιές και οι συνθήκες ζωής και τώρα στο τραπέζι κάθονται όσοι εργαζόμενοι τόσοι και ηλικιωμένοι. Με τους ίδιους κανόνες, το πιάτο των ηλικιωμένων τώρα είναι μισοάδειο -μόλις το 1/5 της μερίδας- και η απόδοση της αποταμίευσής τους πολύ κακή: έδιναν 1/5 για 35 έτη και θα λάβουν μόλις 1/5 για 15 έτη. 

Το διανεμητικό μοντέλο ήταν λειτουργικό, γιατί πρόσφερε καλές αποδόσεις στην αποταμίευση (στις εισφορές) των ασφαλισμένων. Αλλά δεν είναι μια κοινωνική συμφωνία ερήμην των δημογραφικών συσχετισμών. Σήμερα δοκιμάζονται τα όρια του γιατί η κοινωνία μας γέρασε, οι νέοι και οι εργαζόμενοι λιγόστεψαν ενώ πολλαπλασιάστηκαν οι ηλικιωμένοι και οι συνταξιούχοι. Οι δυσμενείς δημογραφικοί συσχετισμοί σημαίνουν πολύ φτωχές αποδόσεις για τις αποταμιεύσεις των ασφαλισμένων εντός του διανεμητικού συστήματος, περιορισμένη ανταποδοτικότητα των εισφορών και χαμηλότερη παροχή/(σύνταξη). 

Υπό αυτήν την έννοια, η μετάβαση από την διανεμητική ασφάλιση στην κεφαλαιοποιητική είναι απλά η έξοδος από μια κοινωνική συμφωνία που ήταν συμφέρουσα και ελκυστική για όλους όταν συμφωνήθηκε αλλά σήμερα κατέληξε πολύ ασύμφορη και επικίνδυνη για τις νεότερες γενιές ασφαλισμένων.  

Με την κεφαλαιοποιητική δομή της επικουρικής ασφάλισης δίνουμε τη δυνατότητα στις νέες γενιές ασφαλισμένων...

 

ΣΥΡΙΖΟΛΑΜΟΓΙΑΡΑΔΙΚΟ: Αυτοί που θα «αξιοποιούσαν» τη δημόσια περιουσία…

Αντί να κάνει ανοικτό διαγωνισμό, η κυβέρνηση διαπραγματευόταν απευθείας με αγοραστή και του πούλησε την 20ετή εκμετάλλευση του «Ελ. Βενιζέλος» για μόλις €484 εκατ. Οταν η ΕΕ ανέπεμψε τη συμφωνία, ο αγοραστής δέχτηκε να πληρώσει €1,1 δισ.! Τι είδους διαπραγμάτευση έκαναν; Το παράδειγμα της Fraport και τα ερωτήματα για την Αττική Οδό 

Του ΓΙΩΡΓΟΥ ΣΤΡΑΤΟΠΟΥΛΟΥ

1) O Διεθνής Αερολιμένας Αθηνών 

Η ελληνική κυβέρνηση, αντί να προκηρύξει διεθνή πλειοδοτικό διαγωνισμό, αποφάσισε να πουλήσει απευθείας την 20ετή παραχώρηση της εκμετάλλευσης του Διεθνούς Αερολιμένα Αθηνών αντί 484 εκατ.€. Επενέβησαν οι Βρυξέλλες, «μάλωσαν» την Αθήνα για την απευθείας πώληση και ανέβασαν το τίμημα κατά 127%. Και ο αγοραστής συμφώνησε να προσφέρει 1,1 δισ. € (1,3 δισ. € με τον ΦΠΑ). Ο ίδιος αγοραστής, από τον οποίο η κυβέρνησή μας κατάφερε να αποσπάσει 484 εκατ.€ κατόπιν δωδεκάμηνης διαπραγμάτευσης! 

 Είμαστε, λοιπόν, κατά 600 εκατ. € πλουσιότεροι ή χρωστάμε 600 εκατ.€ λιγότερα και αυτό είναι ευχάριστο. Είναι, όμως, και αφορμή προβληματισμού: ποιος υπερασπίστηκε το δημόσιο συμφέρον των Ελλήνων, η Αθήνα ή οι Βρυξέλλες; 

Το ελληνικό Δημόσιο κατέχει το 55% των μετοχών του Διεθνούς Αερολιμένα Αθηνών (ΔΑΑ). Έναντι οικονομικού ανταλλάγματος έχει παραχωρήσει στον έτερο μέτοχο (καναδικό fund), τη διαχείριση και τα έσοδα από την εκμετάλλευση του ΔΑΑ μέχρι το 2026. Το επίδικο τώρα είναι η παραχώρηση της εκμετάλλευσης του ΔΑΑ για τα επόμενα 20 χρόνια, μέχρι το 2046. Το ΤΑΙΠΕΔ ξεκίνησε διαπραγμάτευση με τους καναδούς μετόχους για το τίμημα της παραχώρησης το φθινόπωρο του 2016. Η διαπραγμάτευση κατέληξε το Σεπτέμβριο του 2017 στο ποσό των 484 εκατ.€ και στις 30/9/2017 υπογράφηκε η σύμβαση από τον υπουργό Οικονομικών εδώ. 

Η συμφωνία στάλθηκε στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή Ανταγωνισμού (DG COMP) για έγκριση. Η DG COMP θεώρησε το τίμημα πολύ χαμηλό και, τελικά, τον Ιούνιο του 2018 ο υποψήφιος αγοραστής συναίνεσε να καταβάλει υπερδιπλάσιο τίμημα 1,1 δισ.€ (+127%) εδώ. Η απόκλιση είναι τόσο μεγάλη, που καθιστά πολύ προβληματική την αρχική συμφωνία. Το τίμημα ήταν εξόφθαλμα χαμηλό. Το αποδεικνύει το γεγονός ότι ο ίδιος αγοραστής, λίγους μήνες αργότερα, συμφώνησε να καταβάλει υπερδιπλάσιο ποσόν.  

Αποδεικνύεται όμως και από το γεγονός ότι η πίεση για καλύτερο τίμημα δεν προήλθε από «κοράκια» των αγορών που κερδοσκοπούν αλλά από γραφειοκράτες, κοινοτικούς υπαλλήλους της DG COMP χωρίς κανένα ίδιο συμφέρον. Δουλειά τους ήταν να ελέγξουν αν η συναλλαγή τηρούσε τους κανόνες του ανταγωνισμού χωρίς να υπεισέρχεται κάποιου είδους «κρατική βοήθεια» προς κάποια εταιρεία. Τέτοιου είδους πρακτικές μπορεί να συναντήσει κανείς σε περιπτώσεις ΔΕΚΟ, όπως ο ΟΣΕ παλαιότερα, αλλά σίγουρα η Ελληνική Δημοκρατία δεν είχε λόγο να ευνοήσει ένα καναδικό fund.  

Προσωπικά, απεχθάνομαι την εύκολη ταμπελίτσα «ξεπούλημα». Και παραπέμπω όσους αναζητούν ύποπτες συναλλαγές πίσω από το αρχικό τίμημα, να ανατρέξουν στο αποτέλεσμα του διαγωνισμού για τα Περιφερειακά Αεροδρόμια (11/2014). Το τίμημα του πλειοδότη (Fraport) ήταν μια εξαιρετικά ευχάριστη έκπληξη: 1,23 δισ.€! Οι άλλες δύο κοινοπραξίες πρόσφεραν 960 και 800 εκατ. € αντίστοιχα, ενώ η ελάχιστη αποτίμηση από τους συμβούλους του διαγωνισμού (PWC και Citibank), ήταν 350 εκατ.€. Αν κάποιος σήμερα στο ΤΑΙΠΕΔ «χτυπάει το κεφάλι του» που αποδέχτηκε πολύ χαμηλό τίμημα για το «Ελ. Βενιζέλος», κάποιος άλλος στην Fraport «κλαίει» 250 εκατ.€. Διότι θα κέρδιζε το διαγωνισμό για τα Περιφερειακά Αεροδρόμια και με 250 εκατ.€ λιγότερα. Αλλά, έτσι είναι οι διεθνείς διαγωνισμοί, ειδικά για περιουσιακά στοιχεία που ως «μοναδικά» δεν έχουν σταθερό μέτρο σύγκρισης και αποτίμησης. 

Στις απευθείας διαπραγματεύσεις βέβαια, τα πράγματα διαφέρουν. Και ο πρόεδρος του ΤΑΙΠΕΔ, κ. Ξενόφος¹ δικαιολογεί το πολύ χαμηλό αρχικό τίμημα (σύμφωνα με την «Καθημερινή», που μίλησε μαζί του, εδώ) ως εξής: η μεταβολή αποδίδεται αποκλειστικά στο γεγονός ότι τα μεγέθη και οι αριθμοί που βασίστηκε η αρχική συμφωνία, ήταν εκείνα του τέλους του 2015. Η βάση, επομένως, υπολογισμού ήταν δυσμενέστερη και γι’ αυτό συμπεριέλαβε ένα υψηλό προεξοφλητικό επιτόκιο, ανάλογο με τα επίπεδα εκείνης της εποχής. Μάλιστα το φθινόπωρο του 2016, που ξεκίνησε η διαπραγμάτευση ΔΑΑ-ΤΑΙΠΕΔ, το 10ετές ομόλογο του ελληνικού Δημοσίου είχε απόδοση άνω του 8%. Τα απολύτως καλόπιστα ερωτήματα, λοιπόν, είναι: 

Τι άλλαξε στους 8 μήνες που μεσολάβησαν από την υπογραφή της σύμβασης μέχρι τον υπερδιπλασιασμό του τιμήματος από την DG COMP; 

 Γιατί μια συμφωνία που έκλεισε το καλοκαίρι το 2017 βασίστηκε σε νούμερα του 2015; 

Η επιβατική κίνηση: 

Το φθινόπωρο του 2016 –κατά τον πρόεδρο τότε ξεκίνησε η διαπραγμάτευση ΔΑΑ-ΤΑΙΠΕΔ – γνωρίζαμε ότι η επιβατική κίνηση του ΔΑΑ από 12,5 εκατ. το 2013 είχε εκτιναχθεί σε 18 εκατ. το 2015 και στο 9μηνο του 2016 ήταν αυξημένη κατά 11%, άρα με σιγουριά το 2016 θα έκλεινε στα 20 εκατ. επιβατών. Πριν από την υπογραφή της σύμβασης, καλοκαίρι του 2017, η τάση στο 7μηνο έδειχνε ότι και το 2017 η κίνηση θα αυξανόταν κατά 9% πλησιάζοντας τους 22 εκατ. επιβάτες. Τι ακριβώς δεν γνώριζε το ΤΑΙΠΕΔ σχετικά με τη δυναμική αυξητική τάση της επιβατικής κίνησης του Ελ. Βενιζέλος;  

Το προεξοφλητικό επιτόκιο είναι πολύ κρίσιμος παράγοντας για την αποτίμηση της αξίας τέτοιων συμβάσεων. Υπολογίζει την παρούσα αξία των μελλοντικών (προσδοκώμενων) χρηματοροών. Το προεξοφλητικό επιτόκιο λειτουργεί όπως οι αποδόσεις των ομολόγων: ένα 20ετές ομόλογο του ελληνικού δημοσίου αξίζει 100€, αν έχει απόδοση 4% αλλά μπορεί να αξίζει μόλις 50€, αν η απόδοση του εκτιναχθεί στο 10%. Δηλαδή, η παρούσα αξία του ομολόγου περιορίζεται στο μισό, αν προεξοφλήσουμε τις μελλοντικές χρηματοροές ζητώντας απόδοση 10% αντί για 4%. 

Είναι απολύτως θεμιτό να ανατρέχει κανείς στις αποδόσεις των κρατικών ομολόγων, αναζητώντας ένα προεξοφλητικό επιτόκιο αναφοράς. Ποια απόδοση όμως; Το 15% του καλοκαιριού του 2015, το 8% του καλοκαιριού του 2016, το 7% του φθινοπώρου του 2016 ή το 5,5% του Ιουνίου του 2017;   

Τίποτα απ’ όλα αυτά, μας λέει η περίπτωση της Fraport. Διότι όχι μόνον έδωσε μια εντυπωσιακά ελκυστική προσφορά το Δεκέμβριο 2014, τετραπλάσια από το ελάχιστο τίμημα που υπολόγιζαν οι σύμβουλοι του διαγωνισμού, αλλά -κι αυτό ήταν το πιο ενδιαφέρον- δεν δείλιασε ούτε στις πιο σκοτεινές στιγμές μας, το καλοκαίρι του 2015, όταν το ρίσκο της χώρας και οι αποδόσεις των ομολόγων είχαν απογειωθεί. Κι ενώ η νεοεκλεγμένη ελληνική κυβέρνηση δήλωνε προς πάσα κατεύθυνση πως δεν θα τηρούσε τη συμφωνία παραχώρησης των Περιφερειακών Αεροδρομίων, άρα η Fraport είχε την ευκαιρία να αποσυρθεί, εκείνη δεν αποσύρθηκε. Γιατί επένδυε στο τουριστικό προϊόν της χώρας. Αυτό που αγόραζε δεν συνδεόταν με το ρίσκο του ελληνικού Δημοσίου ούτε καν με το νόμισμα της χώρας. Γι’ αυτό στους υπολογισμούς της δεν χρησιμοποιούσε τα υψηλά προεξοφλητικά επιτόκια που σχετίζονταν με το κόστος δανεισμού του ελληνικού Δημοσίου.  

Παρόμοια είναι και η περίπτωση του «Ελ. Βενιζέλος». Τα μελλοντικά έσοδα από την εκμετάλλευση του αεροδρομίου Αθηνών εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό από το τουριστικό προϊόν της χώρας. Και μόνο από έναν ανοικτό διεθνή διαγωνισμό θα μπορούσαμε να μάθουμε το κατάλληλο προεξοφλητικό επιτόκιο, πόσο αποτιμά, δηλαδή, η αγορά την αξία της σύμβασης παραχώρησης. Αλλά ανοικτός διεθνής διαγωνισμός δεν έγινε. Αυτή ήταν άλλωστε και η βασική ένσταση της DG COMP προς την ελληνική κυβέρνηση που επέλεξε την οδό της απευθείας διαπραγμάτευσης με το καναδικό fund! Διαπραγμάτευση που, εκ του αποτελέσματος, κρίνεται τουλάχιστον ατυχής, αφού απολύτως λανθασμένα αποτίμησε την ελληνική περιουσία σε ευτελιστική τιμή. Αυτό, προφανώς, ο αγοραστής το γνώριζε, γι΄αυτό και μετά την παρέμβαση της DG COMP συναίνεσε σε υπερδιπλάσιο τίμημα. 

ΔΑΑ & Περιφερειακά Αεροδρόμια είναι δύο περιπτώσεις αξιοποίησης δημόσιας περιουσίας από διαφορετικές κυβερνήσεις αλλά με κοινά χαρακτηριστικά. Και στις δυο περιπτώσεις πρόκειται για παραχωρήσεις εκμετάλλευσης αεροδρομίων της χώρας. Γι’ αυτό επιτρέπονται συγκρίσεις. 

Το πρώτο δυσάρεστο εύρημα της σύγκρισης είναι ότι οι πολιτικοί σχηματισμοί που έστηναν αγώνες εναντίον των ιδιωτικοποιήσεων και «του ξεπουλήματος», όπως έλεγαν, της δημόσιας περιουσίας, ως διαχειριστές και πωλητές υπολείπονται πολύ –πάρα πολύ!- σε όρους τιμήματος και σε όρους διαδικασιών. 

2) Η Αττική Οδός 

Πώς θα κρίνατε μια κυβέρνηση που, θέλοντας να ανανεώσει το στόλο των κρατικών αυτοκινήτων, αναθέτει τη μελέτη για τις τεχνικές προδιαγραφές των οχημάτων στην αυτοκινητοβιομηχανία ΧΧΧ; 

 Άστοχο, αν όχι ύποπτο! Διότι υπάρχει κίνδυνος...

ΣΥΡΙΖΑΝΕΛέητο ΤΣΑΡΛΑΤΑΝΑΔΙΚΟ: Ο Καμμένος τραπεζίτης

Του ΓΙΩΡΓΟΥ ΣΤΡΑΤΟΠΟΥΛΟΥ

Η νέα αυταπάτη σε εξέλιξη είναι το αποκαλούμενο «κυπριακό μοντέλο», κατά το οποίο οι τράπεζες, πριν πουλήσουν τα δάνεια σε funds, υποχρεώνονται να τα διαθέσουν προς πώληση στους δανειολήπτες στην ίδια τιμή. Εχει ήδη δημιουργηθεί μια στρατιά δανειοληπτών που προσδοκούν να αγοράσουν οι ίδιοι τα κοκκινισμένα δάνειά τους μπιρ-παρά. Και μετά το πρόσφατο πυροτέχνημα του υπουργού Αμυνας περί εξαγοράς των στεγαστικών δανείων των στρατιωτικών, αυτή η στρατιά έχει και τους στρατηγούς της.

Διότι κάθε δανειολήπτης στρατηγός που έχει την αφέλεια να πάρει στα σοβαρά τον υπουργό του, αύριο κιόλας θα σταματήσει να πληρώνει τις δόσεις του δανείου του. Γιατί, ποιος λογικός άνθρωπος θα εξυπηρετεί το δάνειό του, αν έχει βάσιμες ενδείξεις πως θα μπορεί στο μέλλον να το εξαγοράσει από την τράπεζα στο 20%;

Και δυστυχώς, η ζημιά από τις δηλώσεις¹ του υπουργού συγκυβερνήτη επεκτείνεται πολύ πέραν του στρατεύματος, καθώς, με τον πλέον επίσημο τρόπο ενισχύει την παραφιλολογία του «κυπριακού μοντέλου».

Ξέρω ότι κάποιοι αναγνώστες θα αναρωτηθούν πόσοι θεωρούν αξιόπιστο τον υπουργό και βασίζονται στα λόγια του. 

Προσωπικά δεν αναρωτιέμαι. 

 Πρώτον, διότι πολλοί άνθρωποι τείνουν ευήκοα ώτα στις ευχάριστες κουβέντες αποφεύγοντας τη λογική επεξεργασία τους.  

Και, δεύτερον, επειδή παράγει αποτελέσματα κάθε δημόσια δήλωση του υπουργού Αμυνας μιας χώρας και αρχηγού ενός κόμματος που κυβερνά. Ακόμη κι αν τη γράφει το παιδί του!

Αυτή τη στιγμή, λοιπόν, ο υπουργός-συγκυβερνήτης, προκαλεί ζημιά στο τραπεζικό σύστημα και παίρνει ανθρώπους στον λαιμό του.

 Το «κυπριακό μοντέλο»

Ας αφήσουμε λοιπόν, την κυβέρνηση «να παίζει με τα σπίρτα σε ένα δωμάτιο με εκρηκτικά», κι ας επιμείνουμε στην αλήθεια. Ξεχάστε το «κυπριακό μοντέλο»! Εξάλλου, ούτε στην Κύπρο εφαρμόστηκε.

Παρά τις πολλές ανακρίβειες που ακούγονται, καμία κυπριακή τράπεζα δεν έχει πουλήσει πακέτο στεγαστικών δανείων σε funds μέχρι σήμερα. Οσα διαδίδονται για επαναγορά δανείων από δανειολήπτες σε τιμές ίδιες με εκείνες που θα πωληθούν σε funds, δεν βασίζονται σε πραγματικά δεδομένα –δεν υπάρχουν τέτοια. Είναι φήμες, «wishful thinking» για τους δανειολήπτες και σανό που προσφέρουν οι πολιτικοί σε εκείνους που παραβλέπουν πώς λειτουργεί ο κόσμος.

Ας δούμε τι συμβαίνει στην Κύπρο: 

ΣΥΡΙΖΟΞΕΦΤΙΛΑΡΑΔΙΚΟ: Ρήτρα μηδενικής ειλικρίνειας

Toυ ΓΙΩΡΓΟΥ ΣΤΡΑΤΟΠΟΥΛΟΥ

Η είδηση πέρασε «στα ψιλά» της προηγούμενης εβδομάδας: ο κλάδος της επικουρικής ασφάλισης παρουσιάζει πλεόνασμα 123 εκατ. ευρώ, σύμφωνα με όσα δήλωσε στη Βουλή ο διοικητής του ΕΤΕΑΕΠ (Ενιαίο Ταμείο Επικουρικών) Θανάσης Καποτάς (εδώ 18/10/2017).

Ναι, καλά καταλάβατε! Οχι μόνο μηδενίσαμε τα ελλείμματα του κλάδου επικουρικής ασφάλισης όπως απαιτούσε η διαβόητη «ρήτρα μηδενικού ελλείμματος», αλλά πλέον επιτυγχάνουμε  και πλεονάσματα!

Πώς φτάσαμε σε αυτό το αποτέλεσμα; 

 Απλώς, αυξήσαμε τα έσοδα του Ταμείου αυξάνοντας τις εισφορές και μειώσαμε τις δαπάνες του Ταμείου μειώνοντας τις επικουρικές συντάξεις.

Συγκεκριμένα:

Ιούλιος 2015: επιβάλλεται εισφορά 6% υπέρ υγειονομικής περίθαλψης στις επικουρικές συντάξεις. Μειώθηκαν, δηλαδή, οριζόντια κατά 6% όλες οι επικουρικές. (Συνολικό όφελος 178 εκατ.€ Εισηγητική έκθεση Προϋπολογισμού 2016, Πίνακας 3.37 σελ. 124).

Μάιος 2016: Με το νόμο για το ασφαλιστικό 4387/2016 άρθρα 96 & 97, α) οι εισφορές αυξάνονται κατά 1% φέρνοντας στα ταμεία επικουρικής ασφάλισης επιπλέον έσοδα 350 εκατ.€, β) μειώνονται ή, όπως δήλωσε τότε ο κ. Κατρούγκαλος εδώ, «αναπροσαρμόζονται» οι επικουρικές συντάξεις μειώνοντας τη συνολική δαπάνη για επικουρικές συντάξεις κατά 350 εκατ.€. (Οι εκτιμήσεις για το Ταμειακό αποτέλεσμα των παρεμβάσεων αποτυπώνονται στην Εισηγητική έκθεση Προϋπολογισμού 2017, Πίνακας 3.32 σελ. 124).

Ιανουάριος 2015 – Οκτώβριος 2017: Δεν έχει αποδοθεί ούτε μία νέα επικουρική σύνταξη, γεγονός που, φυσικά, βοήθησε στην επίτευξη πλεονάσματος!

Έτσι, πετύχαμε τον στόχο της ρήτρας μηδενικού ελλείμματος, δηλαδή την κατάργηση της κρατικής χρηματοδότησης και απόδοση επικουρικών συντάξεων μέχρις του ύψους που επιτρέπουν οι ίδιοι πόροι (εισφορές) του ενιαίου επικουρικού ταμείου. Κι όχι μόνο είχαμε επίτευξη αλλά και υπέρβαση του στόχου, δηλαδή πλεονάσματα, όπως δηλώνει ο πρόεδρος του ΕΤΕΑΕΠ!

Το ότι η κυβέρνηση εφάρμοσε ακόμα ένα από τα πολλά μέτρα που κατηγορούσε λυσσαλέα ως αντιπολίτευση, δεν εντυπωσιάζει κανέναν.  

Αυτό που παραμένει πάντα εντυπωσιακά εξοργιστικό είναι η αρρώστια του πολιτικού ψέματος. Υπενθυμίζω ότι πριν καλά-καλά στεγνώσει το μελάνι του νόμου 4387/2016 με τον οποίο υιοθετήθηκε στην πράξη η ρήτρα μηδενικού ελλείμματος, ο αρμόδιος υπουργός (κ. Κατρούγκαλος εδώ) δήλωνε «δεν εφαρμόσαμε τη διαβόητη ρήτρα μηδενικού ελλείμματος» και ο Πρωθυπουργός πανηγύριζε στη ΔΕΘ (Σεπτέμβριος 2016 εδώ) για «την κατάργηση της ρήτρας μηδενικού ελλείμματος για τις επικουρικές»!

Το συμπέρασμα, λοιπόν, είναι ότι αυτή η κυβέρνηση μπορεί να μην τήρησε τις περισσότερες από τις δεσμεύσεις που ανέλαβε, μπορεί να αθέτησε τις υποσχέσεις που έδωσε, αλλά...

ΔΙΕΘΝΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗ - ΓΑΛΛΙΑ: Ο γαλλικός… αντιμνημονιακός αγώνας

ΕΞΑΙΡΕΤΙΚΟ

Του ΓΙΩΡΓΟΥ ΣΤΡΑΤΟΠΟΥΛΟΥ

Στη Γαλλία, αριστερά και δεξιά κόμματα με «αντιμνημονιακή» ατζέντα γεμάτη αυταπάτες εμφανίζονται στις δημοσκοπήσεις με συνολική δύναμη άνω του 40%.

Υπό αυτήν την έννοια, η γαλλική πολιτική σκηνή έχει ομοιότητες με την ελληνική πριν από το 2015.

Στην Ελλάδα βέβαια η κατάρρευση της οικονομίας και το Μνημόνιο δικαιολογούσαν το θυμό και το αντισυστημικό μένος. Ενώ στη Γαλλία, το εκλογικό σώμα ασπάζεται το γαλλικό αντιμνημονιακό αφήγημα χωρίς να υπάρχει Μνημόνιο, χωρίς η Γαλλία να έχει χάσει το ¼ του ΑΕΠ της.

Το γαλλικό αντιμνημονιακό αφήγημα είναι ο αγώνας κατά της «γερμανικής» λιτότητας που διεξάγεται με σθένος από τους ΣΥΡΙΖΑΝΕΛ της Γαλλίας. Το αφήγημα βασίζεται σε έναν αντιμνημονιακό μύθο που, όπως και οι δικοί μας, βρίσκεται σε μεγάλη απόσταση από την πραγματικότητα και τα δεδομένα.

Φυσικά ο μύθος έχει και τον απαραίτητο και εύκολο δράκο, τη Γερμανία. 

 Η Λεπέν δηλώνει πως δεν θα αφήσει τη Γαλλία να γίνει γερμανική αποικία και ως σύγχρονη Ζαν ντ’Αρκ θα την απελευθερώσει από τη «γερμανική» λιτότητα.

Στο πρόγραμμα της Θεσσαλονίκης, συγγνώμη, της Λυών ήθελα να πω, η Μαρίν Λεπέν (εδώ) υπόσχεται μείωση της ηλικίας συνταξιοδότησης, αύξηση των κοινωνικών επιδομάτων και μείωση του φόρου εισοδήματος. Πιστή κι εκείνη στη μεγαλοφυή ιδέα πως δεν υπάρχουν δύσκολα προβλήματα, μόνον εύκολες λύσεις.

Ωστόσο, αν κοιτάξουμε πιο προσεκτικά τα στοιχεία, θα αναρωτηθούμε για ποια λιτότητα διαμαρτύρονται οι Γάλλοι. Η γαλλική οικονομία διαρκώς παράγει ελλείμματα και οι Γάλλοι συστηματικά καταναλώνουν περισσότερα απ’ όσα παράγουν.

Τελευταία χρονιά που η Γαλλία ήταν εντός των ορίων του Μάαστριχτ, δηλαδή είχε έλλειμμα μικρότερο του 3%, ήταν το 2007 (Διάγραμμα ΙΙ). Και μπορεί τα υπερβολικά ελλείμματα του 2009 και 2010 να ήταν δικαιολογημένα λόγω της χρηματοπιστωτικής κρίσης, όμως η Γαλλία συνέχισε και τα επόμενα χρόνια με υψηλά ελλείμματα. Την πενταετία 2011-2015 η Γαλλία είχε μέσο έλλειμμα 4,3%, είχε κάθε χρόνο πρωτογενές έλλειμμα 1,5%-2%. Δηλαδή, συσσώρευε χρέος από τους τόκους ελλείψει πρωτογενών πλεονασμάτων και, επιπροσθέτως, συσσώρευε επιπλέον χρέος λόγω πρωτογενών ελλειμμάτων. Χρέος που οι Γάλλοι, όπως και οι Έλληνες, μεταφέρουν στις επόμενες γενεές.

Η Γαλλία λοιπόν παράγει ελλείμματα, διογκώνει το χρέος της και, στη συνέχεια, όπως κάθε υπερδανεισμένο κράτος χάνει επιλογές και βαθμούς ελευθερίας στην οικονομική πολιτική. Αλλά για τους υπερπατριώτες της Γαλλίας που αντιστέκονται σθεναρά στη λιτότητα, η λύση είναι ακόμα υψηλότερα ελλείμματα, δηλαδή υψηλότερο χρέος και απώλεια εθνικής κυριαρχίας.

Το χρέος της Γαλλίας ήταν χαμηλό πριν τη κρίση, στα όρια της συνθήκης του Μάαστριχτ. Από το 2007 μέχρι το 2010 το χρέος της Γαλλίας αυξήθηκε από 64% του ΑΕΠ σε 82%. Το ίδιο συνέβη και στη Γερμανία (Διάγραμμα ΙΙΙ). 

Εκείνη την περίοδο η αύξηση του χρέους ήταν γενικό φαινόμενο λόγω της χρηματοπιστωτικής κρίσης. Γαλλία και Γερμανία είχαν κοινή πορεία μέχρι το 2010. Μετά, οι δρόμοι τους αποκλίνουν: η Γερμανία ακολουθεί περιοριστική οικονομική πολιτική με πρωτογενή πλεονάσματα ενώ η Γαλλία επεκτατική με πρωτογενή ελλείμματα. Το χρέος της Γαλλίας διογκώνεται, το χρέος της Γερμανίας μειώνεται.

Τα παράδοξα στην ρητορική των γάλλων λαϊκιστών γίνονται εξόφθαλμα στο πεδίο του συνταξιοδοτικού: 

Η Γερμανία αύξησε το όριο συνταξιοδότησης από τα 65 στα 67 έτη. Στη Γαλλία το όριο είναι στα 62 και στην εκλογική ατζέντα των γάλλων ΣΥΡΙΖΑΝΕΛ κεντρικό ρόλο έχει η μείωση του ορίου ηλικίας συνταξιοδότησης στα 60 έτη. Μελανσόν και Λεπέν συμφωνούν σε αυτό. Αναμφισβήτητα ακούγεται ευχάριστο. Αλλά είναι πλήγμα για τη γαλλική οικονομία και υποτιμά τη νοημοσύνη των ψηφοφόρων. Δεν χρειάζεται διδακτορικό στα οικονομικά, για να καταλάβεις –όλοι, μα όλοι το ‘χουν ακούσει- ότι το δημογραφικό και η γήρανση του πληθυσμού είναι παράγοντας που επιδεινώνει τους όρους συνταξιοδότησης. Όλοι, εκτός από τον Μελανσόν και τη Λεπέν!

Στα πρώτα χρόνια του ευρώ, Γαλλία και Γερμανία είχαν παρόμοιες επιδόσεις. Μετά το 2010 οι δύο οικονομίες άρχισαν να αποκλίνουν. Η Γερμανική σημείωσε πολύ καλύτερες επιδόσεις. Εννοείται ότι ευθύνεται το ευρώ και η παγκοσμιοποίηση! Ωστόσο, εντελώς συμπτωματικά, το μεγαλύτερο μέρος της απόκλισης στα δημοσιονομικά μεγέθη Γαλλίας και Γερμανίας τα τελευταία χρόνια εξηγείται με την απόκλιση των δύο χωρών στη συνταξιοδοτική δαπάνη (Διάγραμμα Ι & ΙΙ).

Την περίοδο 2001-2007 Γαλλία (12,9%) & Γερμανία (12,7%) είχαν παρόμοια συνταξιοδοτική δαπάνη ως % του ΑΕΠ και παρόμοια επίδοση στα δημοσιονομικά ελλείμματα (Γαλλία -2,8% και Γερμανία -2,8%).

Την τετραετία 2011-2014 η συνταξιοδοτική δαπάνη της Γαλλίας (14,9%) ήταν τρεις μονάδες του ΑΕΠ υψηλότερη της Γερμανίας (11,9%). Την ίδια περίοδο η διαφορά τους στο έλλειμα εκτινάχθηκε (Γαλλία –4,5% και Γερμανία -0,2%).

Αν η Γαλλία ξόδευε για συντάξεις όσα και η Γερμανία -αυτό έκανε μέχρι το 2006- θα είχε παρόμοια ελλείμματα με τη Γερμανία και παρόμοιο χρέος. Αν η Γαλλία κινδυνεύει να μπει σε τροχιά υπερβολικού χρέους, είναι επειδή ξοδεύει πολλά για συντάξεις – όχι επειδή εφαρμόζει λιτότητα. Οπότε οι γάλλοι αντιμνημονιακοί φίλοι έχουν πέσει διάνα στη θεραπεία της αυταπάτης, όπως άλλωστε και οι φυσικοί τους σύμμαχοι στην Ελλάδα.

Δεν ξέρω αν το εκλογικό σύστημα στη Γαλλία ευνοεί τον σχηματισμό λαϊκίστικων εθνικοπατριωτικών κυβερνήσεων τύπου ΣΥΡΙΖΑΝΕΛ. Επειδή όμως οι Γάλλοι ήταν πάντα φίλοι και σύμμαχοι και στη χώρα μας αυτό το έργο παίχτηκε μερικά χρόνια νωρίτερα, ας μοιραστούμε μαζί τους μερικά βιώματα και διδάγματα αντισυστημικής διακυβέρνησης:

ΚΟΙΝΩΝΙΑ και ΠΟΛΙΤΙΚΗ στην ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΜΠΑΝΑΝΙΑ: Αλίμονο στους νέους!

ΕΞΑΙΡΕΤΙΚΟ

Του ΓΙΩΡΓΟΥ ΣΤΡΑΤΟΠΟΥΛΟΥ

Αν ήμουν νέος, δεν θα ήμουν στο πλευρό της κυβέρνησης. Ούτε της σημερινής ούτε των προηγουμένων. Θα διεκδικούσα να υλοποιηθούν πολλά απ΄ όσα ζητούν οι εταίροι-δανειστές υπέρ των νέων και αρνούνται οι ελληνικές κυβερνήσεις με πατριωτικές ή επαναστατικές κορώνες.

Η κατάργηση των πρόωρων συνταξιοδοτήσεων, η συγκράτηση ή ακόμα και ο περιορισμός της συνταξιοδοτικής δαπάνης λειτουργεί υπέρ των νέων, γιατί μεταφέρει πόρους από τις συντάξεις στην παραγωγική οικονομία. Στη διαπραγμάτευση παρατηρούμε ότι, λίγο-πολύ, ο στόχος του πλεονάσματος ήταν από τον Φεβρουάριο συμφωνημένος. Ο καβγάς είναι πώς θα το μοιράσουμε.  

Οι δικοί μας λένε «πιο πολλά στους συνταξιούχους» (οι προηγούμενοι δικοί μας έδιναν πιο πολλά στους ένστολους και στους δικαστές), η Ευρώπη λέει λιγότερα εκεί, άρα πιο πολλά αλλού. Εκεί, στο «αλλού», είναι οι νέοι.

Η Ευρώπη πιέζει για εξορθολογισμό της φαρμακευτικής δαπάνης, πιέζει για γενόσημα. Τα γενόσημα είναι το ίδιο φάρμακο αλλά πιο φτηνό, επειδή δεν πληρώνουμε πατέντες. Οι πρεσβύτεροι, λόγω μεγαλύτερης αδράνειας, δεν θ' αλλάξουν από μόνοι τους φάρμακο/όνομα/εταιρεία. Τα ΜΜΕ (Αυτιάς π.χ.) σιγοντάρουν και οι κυβερνήσεις αντιστέκονται στην Ευρώπη που λέει: «πληρώστε λιγότερα για τα ίδια φάρμακα, για να μεταφέρετε πόρους αλλού». Εκεί, στο «αλλού», είναι οι νέοι.

Οι νέοι είναι τα τελευταία χρόνια αποκλεισμένοι από τον μεγαλύτερο εργοδότη της χώρας -σήμερα απασχολεί το 25% των μισθωτών στη χώρα- το Δημόσιο. Και δεν χρειάζεται επιχειρηματολογία, γιατί η είσοδος της γενιάς του internet και του ipad, θα αναβάθμιζε δυναμικά τη στελέχωση του δημοσίου και θα διευκόλυνε τη μηχανοργάνωση και τον εκσυγχρονισμό του. Οι εταίροι πρότειναν: ένας νέος δημόσιος υπάλληλος στη θέση κάθε απολυμένου. Εμείς, αντισταθήκαμε ακόμα και στην απόλυση των επίορκων.  

Σκληρή και κυνική η Ευρώπη αλλά η πρότασή της ήταν υπέρ των νέων. 

Ευαίσθητες και προστατευτικές οι ελληνικές κυβερνήσεις αλλά αποκλείουν τους νέους.

Αν ήμουν νέος, θα ήθελα να ανοίξουν τα κλειστά επαγγέλματα. Με το ελληνικό καθεστώς προστατεύονται όσοι είναι μέσα (φαρμακοποιοί, συμβολαιογράφοι, δικηγόροι, ξεναγοί, ταξιτζήδες, μεταφορείς κ.α) Οι νέοι κατά κανόνα είναι απέξω. Δεν είναι εύκολο για έναν νέο να αποκτήσει άδεια ταξί. Κοστίζει 70.000. Δύσκολο μεροκάματο, αλλά με απασχόληση και αξιοπρέπεια. Μετά δίνεις το ενοίκιο στον κάτοχο της άδειας και δεν σου μένει τίποτα από το μεροκάματο. Και η αξιοπρέπεια πάει περίπατο. Η Ευρώπη πιέζει για το άνοιγμα των επαγγελμάτων. Εμείς αντιστεκόμαστε.

Αν ήμουν νέος κι ήθελα να γίνω αγρότης, θα επιθυμούσα, αφού εκπαιδευτώ σε μια γεωργική σχολή, να εκσυγχρονίσω τη γεωργική εκμετάλλευση των γονιών μου, λειτουργώντας μέσα σε ομάδα παραγωγών, έχοντας πρόσβαση σ΄ ένα δίκτυο συμβουλευτικών και τεχνικών υπηρεσιών. Και φυσικά δεν θα ήθελα να μοιράζομαι την αγροτική επιδότηση εγώ, ο κατ΄ επάγγελμα αγρότης, με το δημόσιο υπάλληλο θείο και τον επιχειρηματία ξάδελφο. Η Ευρώπη λοιπόν, σκληρή για τους αγρότες του καναπέ, θέλει να ανοίξει δρόμο στους νέους, επιδοτεί και στηρίζει τους κατ΄ επάγγελμα αγρότες. Οι ελληνικές κυβερνήσεις όμως αντιστέκονται συστηματικά άλλοτε επαναστατικά άλλοτε αδρανώντας.

Αν ήμουν νέος, η ρήξη με την Ευρώπη θα με προβλημάτιζε, γιατί θα περιόριζε τους ορίζοντες και τις επιλογές μου. Επιλογές εκπαίδευσης και εξειδίκευσης, επιλογές και ευκαιρίες εργασίας. Με την Ελλάδα εκτός, δεν θα είμαι πολίτης της Ευρώπης με ίδια επαγγελματικά δικαιώματα με τους υπόλοιπους ευρωπαίους, δεν θα μπορώ να διεκδικήσω επί ίσοις όροις μια καλύτερη ζωή.  

Ξέρω ότι κάποιοι θρηνούν για τη μετανάστευση των νέων, καλό είναι ωστόσο να θυμόμαστε πως πηγαίνουν στις ευρωπαϊκές μητροπόλεις όχι ως ανειδίκευτοι εργάτες αλλά ως ισότιμοι πολίτες και καταρτισμένοι επιστήμονες. Καλό είναι να θυμόμαστε ότι οι νέοι γιατροί ξενιτεύονται γιατί στα νοσοκομεία μας όλες οι θέσεις είναι «πιασμένες».

Και οι μαθητές, και οι φοιτητές έχουν περισσότερες και φθηνότερες επιλογές και ευκαιρίες με την Ελλάδα στην Ευρώπη. Προπτυχιακά με εξαιρετικές διευκολύνσεις όπως π.χ. τα φοιτητικά δάνεια, Μεταπτυχιακά χωρίς δίδακτρα, Erasmus κ.α.

Αν ήμουν νέος, θα απαιτούσα από τις προηγούμενες γενιές και την κυβέρνηση ξεκάθαρη απάντηση στο ερώτημα: γιατί, να μην υποστείτε τις θυσίες εσείς, που ζήσατε στα χρόνια της ευμάρειας, προκειμένου να εξασφαλίσετε και σ΄ εμάς, μια αξιόπιστη, ευημερούσα ευρωπαϊκή Ελλάδα;  

Αν ήμουν νέος, αν είχα μπροστά μου άλλα 60 χρόνια ζωής, θα απαιτούσα μια καλύτερη και ευρωπαϊκή Ελλάδα.

Και φυσικά θα διεκδικούσα το αυτονόητο: δικαιοσύνη των γενεών. Ειδικά τώρα, που ξέρω ότι τα δανεικά δεν είναι αγύριστα, θα ζητούσα το ασφαλιστικό να καταστεί βιώσιμο, και μάλιστα με δίκαιη κατανομή των βαρών μεταξύ των γενεών, ώστε να μη χρεωθούν μόνο οι νεότεροι, οι αθώοι, τα ολέθρια λάθη και τη σπατάλη των προηγούμενων. 
 

Ακόμη και θέματα που θέτουν οι δανειστές και κατά κανόνα δεν απασχολούν τη νεολαία, όπως ένα δίκαιο και σταθερό φορολογικό σύστημα, η επιτάχυνση της φορολογικής δικαιοσύνης, οι ανεξάρτητες φορολογικές αρχές, η πάταξη της φοροδιαφυγής, το Κτηματολόγιο, το Περιουσιολόγιο, η μηχανοργάνωση των δικαστηρίων, η ολοκληρωμένη διαχείριση απορριμμάτων, όλα αυτά κι άλλα τόσα που εναντίον τους κηρύσσουν επανάσταση ή κωλυσιεργούν οι ελληνικές κυβερνήσεις, είναι υπέρ των νέων. Επειδή διαμορφώνουν ένα περιβάλλον ανάπτυξης και πολιτισμένης χώρας, προσέλκυσης επενδύσεων και σύγχρονης αποτελεσματικής διοίκησης, άρα περιβάλλον ευκαιριών εργασίας, καριέρας, δημιουργίας και αξιοπρεπέστερης ζωής.

Αν ήμουν νέος, θα επαναστατούσα γιατί είμαι χρεωμένος από τη γέννησή μου ακόμη μ΄ ένα δυσβάσταχτο χρέος. Που το δημιούργησαν οι κυβερνήσεις της χώρας μου. Και δεν θα ζητούσα μόνο από τους Ευρωπαίους αλλά κι από τους Έλληνες να το ελαφρύνουν, πριν το παραδώσουν στις επόμενες γενιές.  

Αν ήμουν νέος και αναγνώριζα πως ζω σε μια χώρα δυσλειτουργική, με διαφθορά, αναξιοκρατία και αυθαιρεσία σε όλες τις βαθμίδες της δομής και της οργάνωσης, και πως σ' ετούτο το χάλι την έφεραν ελληνικές, σοσιαλιστικές και συντηρητικές, κυβερνήσεις, δεν θα εξέταζα κάθε πολιτική θέση με μοναδικό κριτήριο την εθνικότητα ή την ιδεολογία του προσώπου. Θα εξέταζα πρωτίστως τη φερεγγυότητα, την υπευθυνότητα, την αξιοπιστία του.

Από τις ελληνικές κυβερνήσεις έχω ακούσει για Ζάππεια, Ι και ΙΙ, άκουσα το πρόγραμμα Θεσσαλονίκης, ακούω δηλαδή τρόπους διανομής του πλούτου μιας καταχρεωμένης χώρας. Για το πώς θα παράγουμε πλούτο δεν δέχονται καν να κάτσουν στο ίδιο τραπέζι με την αντιπολίτευση. 

Από τους Ευρωπαίους άκουσα «καλό κουράγιο» και μου δείχνουν έναν δύσκολο δρόμο με συγκεκριμένες προτάσεις μεταρρυθμίσεων και κανόνες.  

Μπορεί να υπάρχει και πιο εύκολος δρόμος;  

Πιθανόν. Σίγουρα πάντως αυτός δεν είναι ο δρόμος της ωραιοποίησης της κατάστασης, της πατριωτικής ρητορείας, της κομματικής ανευθυνότητας και της προπαγάνδας.  

Αν έχω να διαλέξω μεταξύ του ντόπιου σχεδίου για την ανασυγκρότηση της χώρας, όπως αυτό εκφράσθηκε στα Ζάππεια νωρίτερα, στη Θεσσαλονίκη πιο πρόσφατα, και του δύσκολου σχεδίου της Ευρώπης διαλέγω Ευρώπη. 

Γιατί είναι πιο ειλικρινές και ξέρω πού οδηγεί. Στην Ευρωπαϊκή Ελλάδα.
 

Και σε όσους με χαρακτηρίσουν γερμανοτσολιά, απαντώ με τα λόγια του Mark Twain: