ΕΘΝΙΚΑ ΤΟΥΡΚΟΛΑΘΡΟΜΑΧΜΟΥΤΟΛΑΓΝΑ ΣΟΥΡΓΕΛΑ - ΕΘΝΙΚΑ ΞΕΦΤΙΛΙΚΙΑ: «Τούρκοι» εσωτερικού

Από τον Φαήλο Μ. Κρανιδιώτη

Ο Αντώνης Λιάκος είναι συνταξιούχος πανεπιστημιακός, από αυτούς που θέλανε πολύ να σκοτώσουν τον Παπαρρηγόπουλο και το εθνικό «αφήγημα», αλλά μάλλον θα φύγει από τον μάταιο αυτό κόσμο έχοντας κάνει απλά αέρα στους δίδυμους αδένες του πατέρα της Ιστορίας του Ελληνισμού και της διαχρονίας του.

Διότι ναι μεν ο Λιάκος έχει μαζί του τα σκύβαλα της μαρξιστικής προσέγγισης -μέθοδος που έχει την επιστημονική ακεραιότητα κοκκινόκωλης μαϊμούς-, όμως ο Παπαρρηγόπουλος και οι επίγονοί του έχουν μαζί τους δυο άλλα πράγματα: τις πηγές και την αλήθεια. 

Όταν δε ακούτε ότι «η ιστορική αλήθεια είναι κάτι σχετικό», να σηκώνετε τον κόκκορα από το περίστροφο, αν έχετε, διότι μάλλον μιλάτε με πνευματικό κατσαπλιά.

Η εκλογή του είχε κάτι νομικά προβληματάκια, τα οποία σύρθηκαν τόσο πολύ χρονικά, που πιάσανε μάκα, κι ο προφέσορας, ανενόχλητος, τελικά ολοκλήρωσε την καριέρα του και πήρε και σύνταξη. Αφεριμ και να πιει δυο καράβια τίλιο ακούγοντας Κραουνάκη. 

Αν όμως θεωρείτε τη Ρεπούση απόστολο του μαρασμού, μπροστά στον Λιάκο είναι βαμμένη εθνικίστρια, έτοιμη να με καταγγείλει για διεθνισμό.

Είναι ο «μπαμπάς» της κι όχι μόνον αυτής. Παρήγαγε μια στρατιά ομοϊδεατών, με μεταπτυχιακά και διδακτορικά, οι οποίοι αλληλοϋποστηριζόμενοι και αλληλοπροωθούμενοι, υπό την υψηλή εποπτεία του αχανούς και χέρσου από Ελληνισμό οικοπέδου στην αποψιλωμένη κεφάλα του Νέστορος της ασυνέχειας του Εθνους, τρουπώσανε παντού.

Γράφουν τέρατα και παραπέμπουν ο ένας στον άλλον ως… βιβλιογραφία και τεκμηρίωση, όσο περίμεναν να φύγει βιολογικά η παλιά φρουρά των δασκάλων της Ιστορίας, της Αρχαιολογίας κ.λπ. Μια ψυχή από αυτές το έλεγε χαιρέκακα στον αείμνηστο Μικρογιαννάκη: «Θα πεθάνετε και θα έρθει η σειρά μας». Μην παίρνεις όρκο, γλυκιά μου. Όταν οι άνθρωποι κάνουν σχέδια, ο Θεός γελάει.

Τα μέλη αυτού του ιδιόρρυθμου λόχου προπαγάνδας των, κατά τον Μίκη, ιντελιγκέντσηδων, που απέχουν από έναν αληθινό διανοούμενο όσο μια γάτα από ένα λιοντάρι, προσπαθούν να μας φέρουν στα ίσα του παράξενου καλουπιού της ελαφράς επιστημοσύνης τους.

Διότι η αριστερή προσέγγιση της Ιστορίας δεν είναι παρά ένα στραβό καλούπι. Μέσα του προσπαθούν οι φορείς αυτής της κοινωνικής και διανοητικής «αρρώστιας», του μαρξισμού, να χύσουν τα γεγονότα και τα μυαλά των ανθρώπων. Μετά βέβαια βγαίνουν παράξενα πράγματα κι όσοι τα χάφτουν γίνονται ένα παράξενο είδος ανδραπόδων, που μισούν τη γη που πατάνε. Εχει θεσμικό, πολιτικό και ψυχολογικό ενδιαφέρον ότι οι Ελληνες πληρώνουν από το υστέρημά τους ανθρώπους που αποδομούν στα παιδιά τους την Πατρίδα.

Μάλιστα ο Τσίπρας, ως πρωθυπουργός σε ομιλία του, νομίζω στην Ακαδημία για την 25η Μαρτίου, αποκάλεσε τον Λιάκο, που είναι μέλος της ΚΠΕ του ΣΥΡΙΖΑ, «πνευματικό πατέρα» του. Και να μην το έλεγε, είχαμε την αμυδρά υποψία. Το μαρτυρούσαν τα «η θάλασσα δεν έχει σύνορα», οι προτάσεις να πηγαίνουν οι μετανάστες στα προξενεία μας και να τους δίνουμε visa ενός έτους για ανεύρεση εργασίας, αφού ως γνωστόν θέσεις εργασίας έχουμε με την οκά και δεν βρίσκουμε εργαζομένους, η κατάργηση των κλειστών κέντρων κράτησης, τα περί ηλιοθεραπείας και εξαφάνισης, η εγκατάσταση κι ασυδοσία των ΜΚΟ, κι όλα όσα έφτιαξαν τη δυστοπία, στην οποία έχει βαλτώσει κι η σημερινή κυβέρνηση, διότι ίδια μυαλά κουμαντάρουν, αφού δίνουν -τα μάθατε τα νέα;- 1.590 ευρώπουλα τον μήνα για κάθε «ασυνόδευτο» ανήλικο, άνω των 16, που μπορεί να έχει και μουστάκα σαν τον Βεληγκέκα.

Εσείς κοροϊδάρες, το νοίκι το πληρώσατε; 

Τις ΔΕΚΟ; 

Τη ρύθμιση στην Εφορία; 

Τη δόση της τράπεζας; 

Στα παιδιά που σπουδάζουν αλλού στείλατε λεφτά;  

Μαζευτήκανε και στο ΕΛΙΑΜΕΠ σε αυτή την περιβόητη ημερίδα, όπου ακούστηκαν τόσα επιχειρήματα για τα δίκια της Τουρκίας και τον δικό μας «μαξιμαλισμό», που στο ΥΠΕΞ της Αγκυρας θα πάνε να ξεκουραστούν κάνα χρόνο. Η δε Ντόρα είπε ότι δεν νιώθει να απειλείται από την Τουρκία.

Πες το, βρε Ντόρα μου, και στην οικογένεια του Κώστα Ηλιάκη, του Νίκου Σιαλμά, που πλανώνται αδίκως. Κι αυτή η Κύπρος, να σου χαλάει τη μόστρα. Αδικο. Φταίει κι ο Τάσσος και το 76% το 2004.

Ο Λιάκος όμως αυτές τις ημέρες είπε το κορυφαίο, ότι χρειαζόμαστε να φέρουμε 1.000.000 μετανάστες για να αντιμετωπίσουμε την υπογεννητικότητα. Σε μια δε έμπνευση σαρκαστικού χιούμορ, το ονόμασε και πατριωτικό αυτό, πως πρέπει δηλαδή να προνοούμε έτσι. Να φέρουμε δηλαδή από τώρα 1.000.000 σουνίτες, προτού τους αναζητούμε κι έχει καμιά έλλειψη η αγορά, όταν τους χρειαστούμε.

Το να ενθαρρύνουμε τους Ελληνες να γεννούν παιδιά, να γίνει κέντρο της πολιτικής του κράτους η Ελληνίδα Μάνα, αφού μόνο αυτή γεννά Ελληνόπουλα, δεν τους περνά από το μυαλό. Ανησυχούν μη χαθούν οι φώκιες και τα όρνεα, τάχα, αλλά στα μέζεά τους για ολόκληρο Εθνος.  

Γιατί όμως θέλουν να μας ξεφορτωθούν με όσο πιο γοργά βήματα;  

Διότι...

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΜΠΑΝΑΝΙΑ: Κάπτεν Αμέρικα - Γκαντ μπλες Ταμήλος!

Του ΠΑΝΑΓΙΩΤΗ ΛΙΑΚΟΥ

Οι Αμερικανοί γιατί διακρίνονταν, διακρίνονται και θα διακρίνονται, τζάνουμ;  

Πρώτα και κύρια για την -πάση θυσία- επιδίωξη του κέρδους. Ο μέγας Ταμήλος απέδειξε ότι πνευματικά γεννήθηκε και αναγεννήθηκε στις ΗΠΑ, με την ασύλληπτα ειλικρινή δήλωσή του κατά τη διάρκεια συνεδρίασης της Υποεπιτροπής Υδατικών Πόρων στη Βουλή: «Θα πληρωνόμαστε μία φορά τον μήνα και θα ερχόμαστε κάθε εβδομάδα;» Πιο ντόμπρα ξήγα δεν θα ακούγατε ούτε στο Τέξας του 18ου αιώνα.

Επίσης, αυτό που ανέδειξε τους γιάνκηδες σε υπερδύναμη ήταν η εμμονή τους στην απλότητα και στο γρήγορο ξεπέρασμα των μικροπροβλημάτων μέσω της περιφρόνησης των φιοριτούρων. Σχεδόν σε όλες τις διαπραγματεύσεις σού λένε: «Αυτό είναι. Πάρ' το ή άσ' το». Ο Ελλην καουμπόης της Παρατάξεως είπε στην ίδια συνεδρίαση της Υποεπιτροπής Υδατικών Πόρων: «Εδώ δεν είναι πανεπιστήμιο. Αν μπούμε σ' αυτήν την ιστορία να μάθουμε... Εγώ δεν θα καθίσω να μάθω. Τι να μάθω τώρα; Προλαβαίνουμε να μάθουμε; Οποιος ξέρει ξέρει». Ειδικά το τελευταίο είναι καταλυτικό. Θα μπορούσε να βρίσκεται ως επιγραφή στο αέτωμα της κεντρικής εισόδου του Καπιτωλίου ή της CIA. Φανταστείτε το «Οποιος Ξέρει Ξέρει!».

Κάπτεν Αμέρικα

Είναι μέγα σύνθημα και σε ξεμπλέκει από περιττούς μπελάδες και εξηγήσεις σε άτομα που δεν ξέρουν. Ισοπεδώνει όλες τις απορίες και περνάει πάνω από τα προσχήματα σαν τεθωρακισμένο του αμερικανικού στρατού. Οποιος ξέρει δεν χρειάζεται να μάθει και όποιος δεν ξέρει δεν προλαβαίνει να μάθει. Τέλειο! 

Επίσης, ο Ταμήλος, με την άλλη εκκωφαντική ατάκα του στη Βουλή για τους μνηστήρες της Οδύσσειας που πολιορκούσαν την... Κλεοπάτρα, θύμισε χολιγουντιανή υπερπαραγωγή ιστορικής ταινίας. Στο ίδιο σετ Οδυσσέας, Κλεοπάτρα, Ινδιάνοι, εξωγήινοι, νίντζα και ο βουλευτής Μιχάλης στον ρόλο του Κάπτεν Αμέρικα.

Δεν πρέπει στις ομοιότητες του κ. Ταμήλου με την πατρίδα του Τζον Γουέιν να παραλειφθεί και το κορυφαίο που είπε περί κοινωνικών αγαθών: 

KOINΩΝΙΑ: Μην συναναστρέφεστε τους μιαρούς

Του ΠΑΝΑΓΙΩΤΗ ΛΙΑΚΟΥ

Το καλό και το κακό δεν μπορούν να συμβαδίσουν. Συνυπάρχουν σε αντιπαράθεση το ένα με το άλλο.
«Αχ! Μοίρα των θνητών, που σμίγεις έτσι τον δίκαιο με τους άνομους. Δεν είναι τίποτα πιο κακό σε κάθε πράξη απ' τους κακούς συντρόφους. Μην προσμένεις καλή σοδειά. Της αμαρτίας το χώμα καρποφορεί το θάνατο μονάχα. Αν κάποιος ευσεβής μαζί με ναύτες πανούργους κι αχαλίνωτους στο ίδιο καράβι μπει, αφανίζεται κι εκείνος μ' όλους αυτούς τους θεομίσητους, ή πάλι, δίκαιος όντας, αν βρεθεί μ' ανθρώπους εχθρόξενους και που θεούς δεν λογαριάζουν, άδικα χάνεται κι αυτός παγιδευμένος στο ίδιο δίχτυ, όπως χτυπάει τους πάντες ο θεϊκός θυμός».  Αισχύλου, «Επτά επί Θήβας», στ. 597-608, εκδόσεις «Κάκτος», σελ. 79-81
Τα λόγια του Ετεοκλή, βασιλέα της Θήβας και γιου του Οιδίποδα και της Ιοκάστης, προειδοποιούν εδώ και χιλιετίες τους ανθρώπους. Τους υποδεικνύουν να μην ανακατεύουν τις ζωές και τις πορείες τους με τους άνομους, τους φαύλους, τους μιαρούς. Σε περίπτωση που δεν υπακούσουν, εκείνοι που αρέσκονται να δηλώνουν έντιμοι, ενάρετοι και ευσεβείς θα γευτούν τον καρπό που βγαίνει από το χώμα της αμαρτίας: τον θάνατο.  

Ο Αισχύλος, ο δημιουργός της τραγωδίας «Επτά επί Θήβας» ήταν μυημένος στα Ελευσίνια Μυστήρια και οι απόψεις που διατυπώνει για το θείο και τους τρόπους του έχουν ιδιαίτερο βάρος. Δεν είναι συνηθισμένη περίπτωση ποιητή – έστω και τόσο επιτυχημένου. Ο Αισχύλος ήταν μύστης και διά τούτο πλέον αρμόδιος για να εξηγήσει στους πολίτες της εποχής του πώς αντιμετώπιζαν οι δυνάμεις τα πεπρωμένα των ανθρώπων που συναναστρέφονται αλλήλους δίχως να έχουν συγγενικό ηθικό υπόβαθρο. Ο ευσεβής στο ίδιο πλοίο θα αφανιστεί το ίδιο με τους θεομίσητους. Ο δίκαιος θα χαθεί παρέα με τους ασεβείς. Οι απόλυτες διατυπώσεις του τραγικού ποιητή φέρνουν στο νου ένα άλλο έργο του Θηβαϊκού Κύκλου: τις «Ικέτιδες» του Ευριπίδη, όπου ο βασιλεύς των Αθηνών, Θησέας, λέει στον Άδραστο (στ. 226-228): «Γιατί ο θεός κοινή τη μοίρα δίνοντας, εξολοθρεύει με τα πάθια του ανόμου και τον αθώο που σμίγει με τον άνομο».
Σύγχρονη ανάγνωση
Η λαϊκή θυμοσοφία είναι κατά τι πιο ρηχή από τις διαπιστώσεις που έκαναν οι θεμελιωτές του ελληνικού δράματος αλλά δεν υστερεί σε ένταση: «Δείξε μου τον φίλο σου να σου πω ποιος είσαι».  

Η όσμωση των προσωπικοτήτων είναι αναμενόμενο αποτέλεσμα του συγχρωτισμού. Παρόμοιου τύπου αναφορές για το αξεδιάλυτο της μοίρας των εντίμων που συμμείγονται με τους άτιμους υπάρχουν στο σύνολο της ελληνικής γραμματείας – αρχαίας, βυζαντινής και νεώτερης.
 

Αυτή η ταύτιση των προσώπων είναι ένα «πείραμα» που έχει πραγματοποιηθεί αναρίθμητες φορές στα εργαστήρια της παγκόσμιας Ιστορίας αλλά τείνουμε να λησμονήσουμε την εγκυρότητά του. Συχνά, στη λήθη ποντάρουν και εκείνοι που έχουν συμφέρον (συνήθως υλικό) να μας πείσουν ότι πρέπει να προτιμήσουμε το «αναγκαίο» κακό επειδή εκείνοι, «κατ' ανάγκην», διατηρούν δεσμούς με τους «αναγκαία» φαύλους. Το βλέπουμε συνήθως να γίνεται στην πολιτική όπου οι «έντιμοι», όποτε παρατηρείται κρούσμα διαφθοράς ή εθνοπροδοσίας από... σεσημασμένους διεφθαρμένους ή προδότες (ή και τα δύο), διαρρηγνύουν τα ιμάτιά τους ενώ φωνάζουν προς πάσα κατεύθυνση ότι «οι πράξεις και τα λόγια του τάδε και του δείνα δεν χαρακτηρίζουν το κόμμα, την παράταξη – πολλώ δε μάλλον εμένα».
 

Δυστυχώς για εκείνους και ευτυχώς για τους εχέφρονες ανθρώπους, οι οποίοι επιδιώκουν να μελετούν τα φαινόμενα, σ' αυτές τις ιταμές προκλήσεις της λογικής μας, έχουν δώσει απαντήσεις οι κολοσσοί του παγκοσμίου πνεύματος αλλά και οι κοινές πεποιθήσεις όλων των λαών και όλων των εποχών: 

ΕΛΛΑΔΑ: Mπορεί να παίξει γεωπολιτικό χαρτί?

Του ΑΝΤΩΝΗ ΛΙΑΚΟΥ

Η Ελλάδα είναι μια απόληξη της Ευρώπης προς τη Μέση Ανατολή και την Αφρική ή μια δύναμη της Ανατολικής Μεσογείου δικτυωμένη με την Ευρώπη; 

Φαίνεται, στην παρούσα συγκυρία, ανορθόδοξο, ενδεχομένως ιδεολογικά βέβηλο, ακόμη και να τίθεται το ερώτημα αυτό. 

Αλλά ας το σκεφτούμε.

1. Βλέπουμε ότι στην Ευρώπη η οικονομική κρίση έχει αποδυναμώσει την πολιτική τής ενοποίησης και της ενσωμάτωσης των περιφερειών στον αρχικό πυρήνα. Εχει παγιωθεί η διαφοροποίηση βιοτικών επιπέδων και οικονομιών Δυτικής και Ανατολικής Ευρώπης, και προς την κατεύθυνση αυτή ωθείται και η Νότια Ευρώπη. 

2. Παρατηρούμε ότι η Μέση Ανατολή ανασχεδιάζεται. Η Αραβική Ανοιξη πέτυχε μερικώς βέβαια τους στόχους της στην Αίγυπτο και την Τυνησία. Στις άλλες χώρες είτε καταπνίγηκε πριν αρχίσει είτε εκφυλίστηκε σε έναν εμφύλιο πόλεμο, που αναπαρήγαγε στη δίνη του τις παραδοσιακές φυλετικές και θρησκευτικές αντιθέσεις και ταυτόχρονα τις μεγάλες διεθνείς αντιπαραθέσεις. Ο νέος διπολισμός ανάμεσα σε δυτικές δυνάμεις και Ιράν εμφανίστηκε με δύναμη στον συριακό δαίδαλο. Η προσέγγιση Αλγερίας - Ιράν, η ενδιάμεση αλλά επιφυλακτική θέση της Αιγύπτου, δημιουργούν μια νέα γεωγραφία. 

3. Η μεγάλη απειλή που βαραίνει τη Μέση Ανατολή είναι μια ενδεχόμενη επίθεση του Ισραήλ εναντίον του Ιράν, προκειμένου να υπερασπίσει το μονοπώλιο πυρηνικής δύναμης που κατέχει. Αν παρασύρει τις ΗΠΑ, και συνακόλουθα την Ευρώπη, ο πόλεμος αυτός θα είναι πολλαπλά ο πλέον καταστρεπτικός από όσους είδαμε ως τώρα στο Αφγανιστάν και στο Ιράν. Θα εκτοξεύσει σε νέα ύψη την ενέργεια και τις τιμές στραγγίζοντας τις οικονομίες και θα δημιουργήσει πρωτοφανείς στρατιές προσφύγων. 

4. Η χώρα που αναδείχθηκε σε μια μεγάλη δύναμη στην περιοχή της Ανατολικής Μεσογείου και της Μέσης Ανατολής είναι η Τουρκία. Πρώτον, αντί να γίνει μια μακρινή απόληξη της Ευρώπης στράφηκε στον νέο ανερχόμενο κόσμο των Next Eleven, δεύτερον έγινε πολιτικό πρότυπο για το μεταρρυθμιστικό Ισλάμ, και τρίτον αναδείχθηκε σε αντίπαλο δέος του Ισραήλ, κατακτώντας τη θέση ενός ανεξάρτητου και απρόβλεπτου διεθνούς παίκτη στην περιοχή. Ωστόσο, οι νέες εξελίξεις υπονομεύουν τη θέση της, και κυρίως η πιθανότητα να επωφεληθούν οι Κούρδοι από την κρίση στο Ιράκ και στη Συρία, αποτελεί μια εστία ανησυχίας, που εκδηλώνεται με καταστολή στο εσωτερικό, αλλά και αμηχανία ως προς τις συμμαχίες και την κατεύθυνση της πολιτικής της. 

5. Οι ενεργειακές πηγές ακολουθούν μια φθίνουσα πορεία εδώ και τέσσερις δεκαετίες, αντιστρέφοντας την πορεία και τα οικονομικά υποδείγματα ανάπτυξης. Οι μεγαλύτερες πολεμικές κρίσεις μετά το τέλος του Ψυχρού Πολέμου συνδέονται με τον έλεγχο των ενεργειακών πηγών. Εδώ βρίσκεται το υπόβαθρο του πολέμου στο Ιράκ, η επέμβαση στη Λιβύη, το ενδεχόμενο πολέμου εναντίον του Ιράν. Αλλά σήμερα, σε αντίθεση με τη δεκαετία του 1990 και των αρχών του 2000, Κίνα και Ρωσία έχουν μια ισχυρή παρουσία η οποία λειτουργεί ως αντίβαρο. Εξίσου ισχυρή είναι όμως και η ζήτηση και ο ανταγωνισμός για τα αποθέματα. Αναφορικά με τις νέες πηγές φυσικού αερίου στη Μεσόγειο είναι δύσκολο να αντιληφθεί κάποιος, αν δεν ανήκει στον στενό κύκλο των διαχειριστών, πού βρίσκεται η αλήθεια, πού η παραπλάνηση, και ποιο θα μπορούσε να είναι το καθαρό όφελος.

Θα γίνει η Ελλάδα μια «αποτυχημένη χώρα»;

Του Αντώνη Λιάκου 

Καθηγητή της Ιστορίας στο Πανεπιστήμιο Αθηνών.

Η συζήτηση για την έκταση των κρουσμάτων βίας και των έκνομων δραστηριοτήτων, αν απομονωθεί από τα συμφραζόμενά της θα καταλήξει στα συνηθισμένα ηθικίστικα στερεότυπα.  

Για να τα κατανοήσουμε θα πρέπει να τα δούμε μέσα σε ένα πλαίσιο όπου το κράτος αποβάλλει ή χάνει τον έλεγχο της έννομης βίας και της απονομής δικαιοσύνης, όπου οι δημόσιες υπηρεσίες και το κοινωνικό κράτος καταρρέουν, όπου ο δεσμός εμπιστοσύνης ανάμεσα στους πολίτες και στο κράτος γίνεται αρνητικός ή αντικαθίσταται από άλλου τύπου δεσμεύσεις. Ενα πλαίσιο δηλαδή στο οποίο δεν υπάρχει πλέον κοινωνικό συμβόλαιο και οι μηχανισμοί πολιτικής διαμεσολάβησης είναι ετοιμόρροποι. Εξυπακούεται ότι ένα παρόμοιο πλαίσιο σημαίνει οικονομικό χάος και διεθνή απαξίωση. Αυτή δεν είναι η κατάσταση σήμερα στην Ελλάδα;

Αυτά όμως τα ίδια χαρακτηριστικά πιστώνονται σε μια κατηγορία χωρών που ονομάζονται αποτυχημένες πολιτείες ή αποτυχημένες χώρες (failed states). Οι ορισμοί βέβαια και οι κατηγοριοποιήσεις δεν είναι ουδέτερες και στις διεθνείς σχέσεις χρησιμοποιούνται ως εργαλεία πολιτικής. Το ίδιο συνέβη με τον όρο «αποτυχημένες χώρες» που χρησιμοποιείται για να δικαιολογήσει διεθνείς επεμβάσεις, ή και για να στοχοποιήσει άλλες. Πρόκειται για κληρονομιά της αποικιακής πρακτικής που ονόμαζε «απολίτιστα κράτη» εκείνα που επρόκειτο να προστεθούν στα πετράδια της αυτοκρατορίας. Ωστόσο, αν απαλλαγούμε από το κανονιστικό φορτίο του όρου και τον δούμε ιστορικά, θα διαπιστώσουμε ότι στην ιστορική πορεία, αν τη φανταστούμε ως μια αρματοδρομία, μερικές χώρες πετάγονται έξω από τις στροφές και το άρμα τους αναποδογυρίζεται. Φαίνεται ως παραχώρηση σε μια ευθύγραμμη αντίληψη της Ιστορίας αυτή η παρομοίωση, αλλά από τον 17ο αιώνα που σχηματίστηκε σιγά-σιγά και βαθμιαία το κοσμοσύστημα που δημιούργησε το υπόβαθρο της σημερινής παγκοσμιοποίησης, υπάρχει ένας βηματισμός στον οποίο άλλες χώρες προηγούνται, άλλες ακολουθούν και μερικές σκοντάφτουν.

Για παράδειγμα, τον καιρό που έγινε η Γαλλική Επανάσταση, που όρισε έναν νέο βηματισμό, έγινε και μια επανάσταση στην Αϊτή, της οποίας η διεθνής απαξίωση και τα εσωτερικά όρια δημιούργησαν τον ιδεότυπο του αποτυχημένου κράτους. Σύμφωνα με τον ιδεότυπο αυτόν, αποτυχημένη δεν είναι μια χώρα που δεν προσαρμόζεται καθόλου στον βηματισμό των άλλων χωρών. Αποτυχημένη χώρα είναι αυτή όπου εφαρμόζονται μεταρρυθμίσεις, αλλά αυτές αποτυγχάνουν, χωρίς πάλι η χώρα αυτή να μπορεί να γυρίσει στο προηγούμενο παραδοσιακό καθεστώς της. 

Η Οθωμανική Αυτοκρατορία τον 19ο και στις αρχές του 20ού αιώνα ήταν ένα παρόμοιο παράδειγμα. Δεν μπορούσε να μην εισάγει μεταρρυθμίσεις, αλλά κάθε μεταρρύθμιση απορρύθμιζε το αυτοκρατορικό καθεστώς και το έφερνε πιο κοντά στη διάλυση.

ΛΑΘΡΟΜΕΤΑΝΑΣΤΕΥΣΗ: Οι κλιματικοί πρόσφυγες και οι μωρές παρθένες

Του Αντώνη Λιάκου

Καθηγητή της Ιστορίας στο Πανεπιστήμιο Αθηνών.

Στη μετανάστευση θα πρέπει να διακρίνουμε ανάμεσα στα κύματα των μεταναστών της δεκαετίας του 1990-2000 και σε εκείνα του 2000 ως σήμερα. 

Στην πρώτη δεκαετία η μετανάστευση ήταν προϊόν της κατάρρευσης του κομμουνισμού. Ωστόσο το δεύτερο κύμα μετανάστευσης είναι πολύ διαφορετικό. Προέρχεται από μια ζώνη που περιλαμβάνει τη Βόρεια και την Ανατολική Αφρική και επεκτείνεται προς τη Μέση Ανατολή ως το Μπανγκλαντές. Ο όρος «μετανάστες» δεν τους καλύπτει όλους. Μεγάλο μέρος είναι πρόσφυγες που προσπαθούν απελπισμένα να φύγουν από πολέμους, εμφυλίους, ξηρασίες και λιμούς. Πρόκειται για γενικευμένη έξοδο πληθυσμών και είναι συζητήσιμο αν μπορεί να την ανακόψει οποιαδήποτε φρούρηση συνόρων.

Αλλά γιατί αυτή η έξοδος; 

Παρατηρώντας στον χάρτη αυτές τις περιοχές βλέπουμε δύο πράγματα.  

Η κρίση και το έθνος

Του ΑΝΤΩΝΗ ΛΙΑΚΟΥ

Καθηγητή Ιστορίας στο Πανεπιστήµιο Αθηνών

www.antonisliakos.gr

Το βάθος και η έκταση της σηµερινής κρίσης δεν µπορεί να αφήσoυν το έθνος ανεπηρέαστο. Το έθνος είναι συνειδησιακό φαινόµενο και η εθνική συνείδηση δεν αποτυπώνει απλώς την ιστορία αλλά αναπαράγεται στο σηµείο όπου οι εµπειρίες, βιωµένες ή µαθηµένες, συναντούν τις συλλογικές προσδοκίες, µέσα στις οποίες εγγράφονται και οι ατοµικές. Εκεί οφείλεται η δυναµική της. Οταν οι προσδοκίες αντιστοιχούν και στηρίζονται στις εµπειρίες, η εθνική συνείδηση είναι δυναµική. Οταν υπολείπονται ή αποσυσχετίζονται, είναι αδύναµη. Αλλά ό,τι ζούµε στη σηµερινή κρίση είναι κυριολεκτικά η κατάρρευση αυτής της σχέσης.

Για ποιες συλλογικές προσδοκίες θα µπορούσαµε να µιλήσουµε σήµερα; Ποιο µέλλον θα µπορούσαµε να φανταστούµε για αυτή τη χώρα; 

Αλλά εξίσου ασταθές είναι και το παρελθόν µας. Παρελθόν πελατειακών σχέσεων, διεφθαρµένων κυβερνήσεων και ανοµίας ή παρελθόν προσπαθειών και σταδιακής βελτίωσης; Ενδοξο παρελθόν ή παρελθόν χώρας-παρία; 

Το δηµόσιο αίσθηµα βρίσκεται σε σύγχυση και είναι βαθιά πληγωµένο. Αντί προσδοκιών, η µαταίωσή τους.

Βέβαια οι µεγάλες κρίσεις δεν διαλύουν αναγκαστικά τα έθνη ούτε οδηγούν αναγκαστικά σε νέα αρχή. Ο τελευταίος µεγάλος πόλεµος σήµαινε µια βαθιά κρίση της ευρωπαϊκής συνείδησης και προκάλεσε τους προβληµατισµούς που έθεσαν σε κίνηση την ευρωπαϊκή ενοποίηση. Σε άλλες χώρες όµως η κρίση κατέληξε στην κυριαρχία µιας αρνητικής συνείδησης, κατεδάφισε την αυτοπεποίθηση και τον αυτοσεβασµό τους για δεκαετίες. Και ακόµη, την κρίση της εθνικής συνείδησης δεν µπορούµε να τη δούµε χωρίς να υπολογίσουµε τη µεγάλη κρίση της ευρωπαϊκής συνείδησης, γιατί πλέον οι εθνικές εµπειρίες συναντούν τις προσδοκίες από το κοινό ευρωπαϊκό µέλλον. 

Και η κρίση της ευρωπαϊκής συνείδησης έχει λάβει ανεξέλεγκτες διαστάσεις. Σε όποια ευρωπαϊκή πρωτεύουσα κι αν βρεθείς, µε όποιον κι αν συζητήσεις, αν τυχόν αναφερθείς στους θεσµούς, στις διαδικασίες και στην ηγεσία της Ευρωπαϊκής Ενωσης θα διαπιστώσεις µια γενικευµένη δυσφορία και αποδοκιµασία. Αυτό δεν σηµαίνει αντι-ευρωπαϊσµό. Κανείς δεν είναι αντιευρωπαϊστής, γιατί δεν υπάρχουν περιθώρια να ταυτιστεί µε οτιδήποτε άλλο εκτός Ευρώπης, ό,τι κι αν υποστηρίζει. Ακόµη και η λαϊκή Ακροδεξιά υπέρ της Ευρώπης και της εθνολογικής της καθαρότητας τάσσεται. Η κατηγοριοποίηση σε ευρωπαιστές και αντι-ευρωπαϊστές είναι παραπλανητική.

Η σηµερινή κρίση της ευρωπαϊκής συνείδησης είναι κρίση συνείδησης των Ευρωπαίων. Είναι κρίση πολιτικής συνείδησης, γιατί η Ευρώπη είναι πολιτικό πρόγραµµα, όχι αφηρηµένες µακρινές πολιτισµικές «ρίζες». Στο πλαίσιο αυτό πρέπει να αντι ληφθούµε και την κρίση της ελληνικής εθνικής συνείδησης, γιατί από τη δηµιουργία της, προοδευτικά, συναρτήθηκε µε την ευρωπαϊκή. Ποιο µέλλον προσφέρουν οι ευρωπαϊκές ηγεσίες σήµερα στους Ευρωπαίους; Ενα µέλλον δυσπιστίας, περιχαράκωσης, φόβου.

Αλλά η κρίση συνείδησης δεν αποτυπώνει απλώς την οικονοµική κρίση. Είναι µια δυναµική συνιστώσα της γιατί διαµορφώνει πολιτική κουλτούρα, συµπεριφορές, βαθύτερες παραδοχές του πολιτικού. Εχει πολιτικές συνέπειες. Και η συνείδηση δεν αντανακλά το σωστό ή το λάθος, το ακριβές ή το µυθώδες. Γι’ αυτό βλέπουµε µια ατµόσφαιρα αναζήτησης αποδιοποµπαίων τράγων για την κρίση και τη δαιµονοποίηση των αιτιών που τη δηµιούργησαν στο πρόσωπο των Ελλήνων. Παρόµοιο ανθελληνικό πνεύµα στα λαϊκά ΜΜΕ δεν είχαµε ξαναδεί µετά την αντιστροφή του φιλελληνισµού και τους Βασιλείς των Ορέων του Εδµόνδου Αµπού στα µέσα του 19ου αι. Στο ίδιο πλαίσιο βλέπουµε την αναβίωση ενός εσωτερικού ευρωπαϊκού οριενταλισµού, την άνοδο ενός νέου εθνικιστικού λαϊκισµού σε όλες τις ευρωπαϊκές χώρες, ακόµη και στις βόρειες που διακρίνονταν για τη δηµοκρατία και την ανεκτικότητα. Η σύγχρονη ευρωπαϊκή πολιτική συνείδηση, όπως άλλωστε και η ελληνική, αναπτύχθηκε σε έναν άξονα που εξασφάλιζε ευηµερία, συνταγµατικά κατοχυρωµένες ελευθερίες και δικαιώµατα του πολίτη, διεύρυνση της πολιτικής συµµετοχής στις αποφάσεις και κράτος πρόνοιας. Σε ποια πορεία βρισκόµαστε και τι θα αποµείνει από όλα αυτά; Σαν τι θα µοιάζει η ευρωπαϊκή κοινωνία που ονειρεύονται οι τραπεζίτες που χαράσσουν την πορεία σήµερα;

Στη νεοελληνική ιστορία το περιεχόµενο της εθνικής συνείδησης διαµορφώθηκε µέσα από µεγάλες κρίσεις, οι οποίες παρήγαγαν συχνά ιδεολογικούς διχασµούς που µεταµορφώθηκαν σε πολιτικούς πολέµους, δηµιουργώντας ένα έθνος µε ισχυρά εθνικά αισθήµατα αλλά βαθιά διηρηµένο.

Και σήµερα βλέπουµε να γεννιέται ένας βαθύς διχασµός ανάµεσα σε φιλοµνηµονιακό και αντιµνηµονιακό λόγο. Οι µεν συντάσσονται µε το µνηµόνιο βλέποντας σωτηρία στη συµµόρφωση, οι δε το εξορκίζουν πιστεύοντας ότι η κρίση µπορεί να ξεπεραστεί µε αλλαγή πολιτικών συσχετισµών στο εσωτερικό της χώρας και ανυπακοή. Ανάµεσα στα δύο στρατόπεδα υπάρχουν βέβαια εσωτερικές διαφοροποιήσεις, υβριδισµοί και µια νέα πατριωτική ρητορεία. Αλλά κυριαρχεί ανάµεσά τους ασυµµετρία και ασυµβατότητα ως προς την περιγραφή της κρίσης και των αιτιών της, την εικόνα της ελληνικής και της διεθνούς πραγµατικότητας που έχει καθένα, τα βιώµατα και τις προσδοκίες που προβάλλει. Και αυτό το χάσµα δηλώνει ότι ένα νέο εθνικό ρήγµα ανοίγεται µπροστά στα µάτια µας που διευρύνεται καθηµερινά µε συναισθήµατα αµοιβαίας απώθησης. Ποια θα είναι η πορεία αυτού του διχασµού;

Μετά τον πόλεµο, όταν ο κόσµος της Αριστεράς συνειδητοποίησε ότι θυσιάστηκε ως «προκεχωρηµένο φυλάκιο της παγκόσµιας επανάστασης», την εγκατέλειψε µαζικά ή πολυδιασπάστηκε. 

Τι θα συµβεί όταν οι Ελληνες συνειδητοποιήσουν ότι θυσιάζονται ανώφελα, απλώς για να κερδίσει χρόνο το διεθνές χρηµατοπιστωτικό σύστηµα, σε ένα πεδίο όπου το ένα ηφαίστειο φουσκώνει µετά το άλλο, χωρίς να ξέρουµε ποιο θα εκραγεί πρώτο; 

Τι θα συµβεί αν η χώρα αναγκαστεί να βγει ταπεινωµένη από το ευρώ αποσυνδέοντας την τύχη της από την Ευρώπη; 

Πιθανόν η θύελλα που θα ακολουθήσει δεν θα έχει ιστορικό προηγούµενο. Το διακύβευµα αφορά πράγµατι τη συνοχή του έθνους και τον πυρήνα της εθνικής συνείδησης.