Δημάρχου Κυθήρων
Πολλοί
χαρακτήρισαν τις εκλογές αυτές ως τις σημαντικότερες της μεταπολίτευσης,
θέτοντας ο καθένας τα δικά του διλήμματα, υπαρκτά ή όχι. Κάποιοι άλλοι
μιλούν για την μετά - μεταπολίτευση, θέλοντας να μας εισαγάγουν σε μια
νέα εποχή που αφήνει πίσω της τα 40 χρόνια που ακολούθησαν την πτώση της
Χούντας και την επαναφορά της Δημοκρατίας στην Ελλάδα.
Εκτιμώ ότι κάθε εκλογική διαδικασία είναι κρίσιμη και προσωπικά δεν θα
ζύγιζα τις εκλογές ούτε θα τις διαχώριζα σε σημαντικές και μη. Βλέποντας
όμως στην τηλεόραση τη γνωστή και αθάνατη για τα μηνύματά της ελληνική
ταινία με τον φίλτατο σε όλους μας Μαυρογιαλούρο, μου έρχονται στο μυαλό
κάποιες σκέψεις, που ίσως θα μπορούσαν να μας προβληματίσουν όλους.
Κάποιες σύντομες αναφορές σε ορισμένες ουτοπίες που εξακολουθούμε να
βιώνουμε ως χώρα από το 1974 και μετά. Κάποιες ουτοπίες που μόνο όταν
περάσουν στο χρονοντούλαπο της ιστορίας οριστικά, τότε θα μπορούμε να
μιλάμε για το ιστορικό τέλος της Μεταπολίτευσης και την είσοδο της χώρας
σε μια νέα εποχή.
1. Ολόκληρο το πολιτικό σύστημα της μεταπολίτευσης βασίστηκε στην
κομματοκρατία και στην κυριαρχία των διαφόρων κομματαρχών στα χωριά, τα
νησιά και την επαρχία, αλλά και μέσα στον αστικό ιστό.
Κομματάρχες,
φίλοι των Βουλευτών και των Υπουργών που πάντοτε βολεύονταν μέσα στις
θέσεις της κρατικής μηχανής –χωρίς φυσικά οι περισσότεροι από αυτούς να
το αξίζουν– αμέσως μόλις ο πολιτικός τους πάτρωνας ανελάμβανε
οποιαδήποτε θέση ισχύος. Αυτή η κατάσταση κυριάρχησε από το 1974 μέχρι
και σήμερα, με αμείωτη ένταση σε όλο το φάσμα του δημοσίου βίου. Και
έτσι φτάσαμε στο εξής σημείο: να απαιτείται (και ορθώς) η διαφανής
διαδικασία του ΑΣΕΠ για να διοριστεί κάποιος κλητήρας αλλά να μην
απαιτείται καμία διαδικασία, παρά να αρκεί μόνο η κομματική ταυτότητα,
για να γίνει κάποιος διοικητής νοσοκομείου ή δημόσιου οργανισμού! Το
σύστημα των κάθε λογής πελατειακών σχέσεων εξακολουθεί να ζει ανενόχλητο
στην Ελλάδα ήδη από την επαύριον της Ελληνικής Επανάστασης, δυστυχώς
200 χρόνια διαφθοράς και διαπλοκής δεν αλλάζουν εύκολα. Μπορούν να
αλλάξουν μόνο μέσα από ένα ορθά και δημοκρατικά δομημένο σύστημα
παιδείας (που ακόμα και αύριο αν ξεκινήσει, θα αποδώσει καρπούς μετά από
20 χρόνια), που θα διδάσκει στα παιδιά από μικρή ηλικία τις αξίες της
διαφάνειας, της νομιμότητας, της αξιοκρατίας και της δημοκρατίας, του
κράτους δικαίου και δεν θα δημιουργεί «επαγγελματίες εγωιστές» όπως πολύ
εύστοχα παρατήρησε ξένος δημοσιογράφος που ανέλυσε πριν λίγα χρόνια το
ελληνικό εκπαιδευτικό σύστημα. Ένα σύστημα που δίνει αξία μόνο στους
βαθμούς και στην αποστήθιση, δεν προάγει την κοινωνικότητα, την ομαδική
εργασία, την πρωτογενή έρευνα, δεν οξύνει τον παιδικό εγκέφαλο, δεν
προωθεί σύγχρονες μορφές και μεθόδους μάθησης.
2. Δεύτερο χαρακτηριστικό της μεταπολίτευσης είναι μία γενικότερη
νοοτροπία που καλλιεργήθηκε στις γενιές μας, η νοοτροπία του βολέματος,
του παραθύρου, της πλαγίας οδού για οποιαδήποτε διαδικασία ή διοικητική
πράξη.
Μας μάθανε να επιδιώκουμε τα νόμιμα με παράνομο ή παράτυπο τρόπο.
Μας διδάξανε να αποτεινόμαστε στον βουλευτή για να μας σβήσει την
κλήση, παρά το γεγονός ότι αυτή νόμιμα επεβλήθη και οφείλαμε να
πληρώσουμε το πρόστιμο. Μπορεί να γνωρίζουμε την ορθή διαδικασία για
οποιαδήποτε συναλλαγή μας με το δημόσιο, η πρώτη σκέψη όμως πάντα
παραμένει «η πίσω πόρτα». Το σύστημα παιδείας έχει και εδώ τεράστιες
ευθύνες. Όπως αντίστοιχα μεγάλες ευθύνες έχει και μέρος του πνευματικού
κόσμου που ταυτίστηκε με το σύστημα των πελατειακών σχέσεων, έστω με
πολύ καλό και συνήθως δημοκρατικό καμουφλάζ. Η εγγενής άρνηση του Έλληνα
να εφαρμόσει ακόμα και τον πιο απλό νόμο (π.χ. για την απαγόρευση του
καπνίσματος) έχει σοβαρές βάσεις στο σύστημα παιδείας και αυτό δεν
μπορεί να αμφισβητηθεί.
3. Στις 4 δεκαετίες της μεταπολίτευσης γαλουχηθήκαμε πάνω στο δίπολο
«δεξιός – αριστερός», ένα δίπολο που στις πρόσφατες εκλογές άγγιξε τα
ιστορικά του άκρα.
Αυτό το δίπολο, εν μέρει επίπλαστο, δημιούργησε
ακραία πόλωση και εχθρικό κλίμα ανάμεσα στις «αντίπαλες» παρατάξεις.
Έτσι, ενώ η κεντρική και η βόρεια Ευρώπη κυβερνούνταν από Κυβερνήσεις
συνεργασίας εδώ και πολλά χρόνια, η ιδέα αυτή ωρίμασε στην Ελλάδα μόλις
το 2011 και προέκυψε κυρίως ως ανάγκη για την αντιμετώπιση της
πρωτοφανούς κρίσης. Ο λαός μας δεν είχε παιδεία πολιτικής συνεργασίας
και συνεννόησης και δυστυχώς την απέκτησε με λάθος τρόπο και σε λάθος
χρόνο.
4. Σε συνάρτηση με το παραπάνω βρίσκεται και ο τρόπος με τον οποίο είναι
δομημένο το ελληνικό σύστημα κρατικής διοίκησης. Ας μην ξεχνάμε ότι οι
πρόσφατες εκλογές έγιναν εξαιτίας της αδυναμίας της Βουλής να εκλέξει
Πρόεδρο της Δημοκρατίας. Αναρωτηθήκαμε όμως ποτέ ΤΙ είδους Πρόεδρο;
Έναν
Πρόεδρο αδύναμο, χωρίς αρμοδιότητες, ξεκάθαρα διακοσμητικό. Η αλήθεια
είναι ότι όλες οι Κυβερνήσεις της Μεταπολίτευσης φρόντισαν να
αποστερήσουν τον Πρόεδρο από κάθε ουσιαστική και ρυθμιστική αρμοδιότητα –
με ελάχιστες ακόμα εξαιρέσεις – και του προσέδωσαν το ρόλο του επίσημου
δημοσιοσχετίστα του Κράτους, του ανωτάτου πολιτειακού άρχοντος που
περιορίζεται σε παρελάσεις, απονομές βραβείων και επιθεωρήσεις του
Στόλου και του Στρατεύματος. Η βασική αλλαγή έγινε στην αναθεώρηση του
1986 όταν ο Πρόεδρος απώλεσε όλες τις βασικές και ουσιαστικές
αρμοδιότητες του Συντάγματος του 1975 με αποτέλεσμα τη δημιουργία ενός
πρωθυπουργοκεντρικού κρατικού μοντέλου όπου ο Πρωθυπουργός δρα ως primus
sine paribus, δηλαδή πρώτος χωρίς ίσους. Αδυνατώ να καταλάβω λοιπόν
γιατί πρέπει να προκηρύσσονται πρόωρες εκλογές όταν η Βουλή δεν μπορεί
να εκλέξει έναν τόσο αδύναμο και στερημένο αρμοδιοτήτων Πρόεδρο. Η
συγκεκριμένη συνταγματική επιταγή θα είχε σοβαρότατο λόγο ύπαρξης μόνο
αν ο Πρόεδρος είχε ουσιώδεις ρυθμιστικές και αποφασιστικές αρμοδιότητες,
τότε όμως ίσως άλλαζε και το σύστημα εκλογής του. Το Σύνταγμα προβλέπει
εκλογές κάθε τέσσερα χρόνια και αυτό θα πρέπει να διασφαλίζεται
προκειμένου η Χώρα να μην σύρεται στις κάλπες κάθε 2-3 χρόνια όπως
δυστυχώς συμβαίνει από το 2004 και μετά με δυσβάσταχτο οικονομικό και
κοινωνικό κόστος.
5. Περιδιαβαίνοντας κανείς ξένα ανώτατα εκπαιδευτικά ιδρύματα,
διαπιστώνει ακόμα μία από τις ουτοπίες της ελληνικής μεταπολίτευσης. Ο
ακαδημαϊκός χώρος προσέλαβε χαρακτηριστικά που απόσχουν των βασικών του
στόχων, δηλαδή της εκπαίδευσης, της έρευνας και της μάθησης.
