Του Γιώργου Ι. Μαύρου
Η προχθεσινή απόφαση της Διεθνούς Ένωσης Συμφωνιών Ανταλλαγών Παραγώγων (ISDA) ότι η συμμετοχή του ιδιωτικού τομέα (PSI) στο πρόγραμμα απομείωσης του ελληνικού χρέους δεν συνιστά πιστωτικό γεγονός έγινε διεθνώς δεκτή με ανακούφιση. Τα πιο αυθόρμητα επιφωνήματα όμως δεν ακούστηκαν στην Αθήνα, αλλά στο Βερολίνο, το Λονδίνο και τη Νέα Υόρκη, όπου κυβερνητικά στελέχη, τραπεζίτες, χρηματιστές και λοιποί παράγοντες των αγορών είχαν χάσει τον ύπνο τους μπροστά στο ενδεχόμενο ενεργοποίησης των συμβολαίων ανταλλαγής πιστωτικού κινδύνου (credit default swaps ή CDS) για το ελληνικό χρέος.
Ωστόσο, η αγωνία τους μετριάστηκε προσωρινά μόνο. Διότι μπορεί να αποφεύχθηκαν οι συνέπειες ενός άμεσου χαρακτηρισμού του ελληνικού PSI ως πιστωτικό γεγονός, όμως, πλέον καλούνται να αναμετρηθούν με το ενδεχόμενο απαξίωσης ολόκληρης της αγοράς CDS για την ασφάλιση κρατικού (κι όχι μόνο) χρέους, η νοητή αξία της οποίας εκτιμάται σε 32 τρισ. δολάρια.
Τα CDS είναι ένα είδος παραγώγων που διατίθενται ως ασφάλεια των επενδυτών έναντι πιθανής αθέτησης πληρωμών του οφειλέτη τους. Σύμφωνα με ορισμένες εκτιμήσεις, σχεδόν το 95% της έκθεσης του διεθνούς τραπεζικού κλάδου στην εν λόγω αγορά αντιστοιχεί σε 5 χρηματο-οικονομικούς κολοσσούς: τις αμερικανικές JPMorgan Chase, Citigroup, Bank of America και Goldman Sachs, καθώς και τη βρετανική HSBC.
Η αγορά των CDS είναι πλήρως απελευθερωμένη, ως εκ τούτου δεν προαπαιτείται ο εκδότης ενός τέτοιου παραγώγου να διαθέτει τα κεφάλαια για να το πληρώσει.
Τα CDS μοιάζουν περισσότερο με στοιχήματα ωσάν αυτά που γίνονται σε ένα καζίνο. Μόνο που στο καζίνο όταν κερδίσουν όσοι ποντάρουν και ζητήσουν τα λεφτά τους, τότε τινάζεται η μπάνκα στον αέρα.
Κάτι αντίστοιχο παραλίγο να συμβεί στην αγορά των CDS με επίκεντρο την Ελλάδα. Η τελευταία ξεκίνησε αυτήν την εβδομάδα το πρόγραμμα ανταλλαγής ομολόγων της με εθελοντική συμμετοχή του ιδιωτικού τομέα (PSI). Ως συνέπεια υποβαθμίστηκε σε αξιολόγηση «επιλεκτικής χρεοκοπίας» από τον οίκο Standard and Poor's.
Το τι συνιστά ένα «πιστωτικό γεγονός» κι αν αυτό με τη σειρά του συνιστά «στάση πληρωμών» πυροδοτώντας την εξόφληση των CDS καθορίζεται από την ISDA. Ωστόσο, η αρμόδια αυτή αρχή ελέγχεται από τις μεγαλύτερες τράπεζες και hedge funds του πλανήτη. Αυτό με όρους καζίνου, σημαίνει ότι η μπάνκα αποφασίζει για το αν αυτή οφείλει να πληρώσει.
Κάτι που διαπίστωσε με τρόμο η MF Global, ένας μείζον παίκτης στην παγκόσμια αγορά παραγώγων μέχρι τη στιγμή της χρεοκοπίας της στις 30 Οκτωβρίου του 2011.
Η τελευταία έκανε το «λάθος» να επενδύσει σε ομόλογα υπερχρεωμένων χωρών της Ευρωζώνης.
Όταν οι Ευρωπαίοι ηγέτες συμφώνησαν στην απομείωση του ελληνικού χρέους κατά 50%, η MF Global βρέθηκε εκτεθειμένη. Κανονικά θα έπρεπε να είχε προστατευτεί μέσω των CDS που κατείχε, αλλά εφόσον η ISDA δεν αναγνωρίζει «πιστωτικό γεγονός» στην Ελλάδα, δεν μπόρεσε να καλύψει τις ζημιές της. Η μπάνκα κέρδισε, διότι ήταν σε θέση να καθορίσει τι συνιστά «κέρδος». Τι θα συμβεί, ωστόσο, αν η Ελλάδα ή οποιαδήποτε άλλη χώρα επιλέξει το δρόμο της εξόδου από το ευρώ και αρνηθεί να πληρώσει τα χρέη της; Η ISDA πολύ δύσκολα θα αποφύγει να κηρύξει «στάση πληρωμών».
