ΚΟΙΝΩΝΙΑ στην ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΜΠΑΝΑΝΙΑ: Σώπα, δάσκαλε, σώπα…

Γράφει ο Σταμάτης Ν. Αλαχιώτης 

Καθηγητής Γενετικής του Πανεπιστημίου Πατρών

 

«Μια μέρα ήταν άνοιξη, χαρά Θεού, τα παράθυρα ήταν ανοιχτά κι έμπαινε η μυρωδιά από μια ανθισμένη μανταρινιά… δεν μπορούσαμε πια ν' ακούμε για οξείες και περισπωμένες. Κι ίσια-ίσια ένα πουλί είχε καθίσει στο πλατάνι της αυλής του σχολείου και κελαηδούσε. Τότε πια ένας μαθητής χλωμός, δε βάσταξε, σήκωσε το δάχτυλο: Σώπα δάσκαλε, φώναξε· σώπα δάσκαλε ν' ακούσουμε το πουλί». 

Η συγκλονιστική αυτή σκηνή είναι από την «Αναφορά στον Γκρέκο» του Καζαντζάκη, που εφέτος τον τιμούμε για τα 130 χρόνια από τη γέννησή του.

Πόσοι δάσκαλοι όμως και σήμερα είναι προτιμότερο να σιωπούν; Και δεν είναι μόνοι οι δάσκαλοι. Πολιτικοί, ιερωμένοι, εξουσιαστές, διανοούμενοι, δημοσιογράφοι, επιστήμονες, συνδικαλιστές, φίλοι, πολίτες. Πρέπει να είναι «δάσκαλοι της ζωής». Μερικοί όμως από αυτούς μας κουράζουν και μας θυμώνουν με τα ακαταλαβίστικα γερούνδιά τους και τους φανφαρoνικούς υπερσυντέλικούς τους, με τα κακόγουστα λόγια τους και τις οδυνηρές πράξεις τους, με την υποκρισία και το θράσος τους.

Υπάρχουν αδιαμφισβήτητα και οι πραγματικοί δάσκαλοι, οι αφιερωμένοι στο καθήκον τους. Η φωνή τους όμως χάνεται από την ανούσια φλυαρία και τον σκόπιμο θόρυβο των άλλων, των αλαζόνων, των απαίδευτων, που αλαλάζουν. Αυτούς μόνο η παιδική αθωότητα και η ισόποση δύναμη της παιδείας των μεγάλων μπορούν να συμμορφώσουν· και δείχνοντάς τους με το δάχτυλο να τους φωνάξουν να σωπάσουν.

Να πει, λ.χ., στον πολιτικό εκείνο που βλέπει λογιστικά τους ανθρώπους, μισθωτούς και συνταξιούχους, να σιωπά. Δεν θέλουμε ούτε τις «οξείες» παραφωνίες του ούτε τις «περισπωμένες» αδικίες του. Μπορεί να γίνει δίκαιος και αποτελεσματικός; Ως τότε είναι προτιμότερο να σιωπά.

Πάψε και συ, άγριε ή διεφθαρμένε συνδικαλιστή που βρυχάσαι αντί να σκέπτεσαι, προσβάλλοντας και κατεδαφίζοντας τον υγιή συνδικαλισμό.

 

Πάψε και εσύ, αστέρι του τραγουδιού που αντί να τραγουδάς την αλήθεια χώνεσαι μέσα στο ψέμα, φοροδιαφεύγοντας τεχνηέντως· είσαι απογοητευτικός κι εσύ.

Κι εσύ, προβληματισμένε και υπεύθυνε πολίτη, μην ακούς αβασάνιστα ό,τι σου λένε εκείνοι που δεν νοιάζονται για σένα, για τη χώρα σου· και μην τους φοβάσαι, δεν είσαι μόνος, είναι πάρα πολλοί μαζί σου. Ολοι εκείνοι που πασχίζουν να συμμετέχουν στο χτίσιμο του νέου κόσμου που βγαίνει από την κρίση· να 'σαι κι εσύ εκεί, διότι άρχισε να φαίνεται ήδη μια αχνή αχτίδα αισιοδοξίας.

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΜΠΑΝΑΝΙΑ: Η γη της εξαγγελίας

Του Σταμάτη Ν. Αλαχιώτη 

Ομότιμου καθηγητή Γενετικής του Πανεπιστημίου Πατρών.

 

Ο παρεξηγημένος Μαυρογιαλούρος, υπουργός σε ελληνική ταινία, φανταζόταν ότι οι έντιμες πολιτικές εξαγγελίες του είχαν επιτυχία, αλλά δεν κατάφερε να αντιληφθεί τη δύναμη του παρασιτικού υποστρώματος των τοπικών κομματαρχών, ούτε δρούσε στο πλαίσιο ενός συνολικού εθνικού σχεδίου και το αποτέλεσμα ήταν η πλήρης αποτυχία του.  

 

Σήμερα έχουν ατονήσει οι τοπικοί πολιτευτές, αλλά έχουν αντικατασταθεί από μια άκαμπτη κομματική και κρατική γραφειοκρατία, τροχοπέδη σε ό,τι σχεδιάζεται και εξαγγέλλεται.

Γη της διαχρονικής πολιτικής εξαγγελίας η χώρα μας, δεν κατάφερε ποτέ να γίνει γη της επαγγελίας, ενώ κινδυνεύει να γίνει ξανά Ψωροκώσταινα. Ωστόσο, συνεχίζει σε πολύ μεγαλύτερο ρυθμό, λόγω της κρίσης, να βιώνει εξαγγελίες μέτρων που θα αναχαιτίσουν την κρίση - κι όμως αυτή θεριεύει μέσα σε έναν φαύλο κύκλο ακραίων φοροκαταιγίδων, σοκαριστικών περικοπών μισθών/συντάξεων, ασύλληπτης ανεργίας εν καιρώ ειρήνης, εκμηδένισης της αγοραστικής ικανότητας των περισσότερων πολιτών, επίμονης ύφεσης και πάλι από την αρχή.

Σε ένα τέτοιο δύσμορφο κοινωνικο-οικονομικό μωσαϊκό περισσεύουν αναγκαστικά οι ψηφίδες προσπαθειών με τις πάμπολλες εξαγγελίες από κάθε κυβερνητική και αντιπολιτευτική μεριά, όπως αυτές λ.χ. για το φορολογικό νομοσχέδιο. Η φοροδιαφυγή/εισφοροδιαφυγή έχει συνεχώς την τιμητική της. Αμέτρητος αριθμός προτεινόμενων μέτρων, ψηφισθέντων νόμων, διοικητικών μεταρρυθμίσεων. Το αποτέλεσμα; Συχνά βλέπουν το φως της δημοσιότητας στοιχεία απίστευτα. Π.χ. υπάρχει στόχος φορολογικού ελέγχου 300 επιχειρήσεων για συγκεκριμένο χρονικό διάστημα και η κρατική μηχανή κατάφερε να ελέγξει μόνο 4! Ο ένας στους πέντε επιχειρηματίες δεν αποδίδει τον ΦΠΑ, ενώ τον εισπράττει και οι μειώσεις των αποδοχών πέφτουν βροχή. Δεκάδες δισεκατομμύρια ευρώ έχει λαμβάνειν το κράτος, αλλά στο τέλος εκτιμά ότι μόνο ένα μικρό ποσοστό μπορεί να εισπραχθεί - κι από αυτό τελικά εισπράττεται ένα άνευ σημασίας ποσό!

Ετσι, οι δηλώσεις για τη μη λήψη πρόσθετων μέτρων, δηλαδή νέων περικοπών μισθών/συντάξεων και νέων φόρων, «υπονοούν» συνήθως το αντίθετο, το οποίο έρχεται έπειτα από μερικούς μήνες - μετά από νέες εξαγγελίες, ο πολίτης νομίζει ότι κάτι θα γίνει και η συνέχεια «επί της οθόνης». Από πέρυσι εξαγγέλλονται λ.χ. μέτρα βοήθειας προς μαθητές(ριες) που προσέρχονται στο σχολείο πεινασμένοι, υποσιτισμένοι. Πέρυσι από τις χιλιάδες μαθητές(ριες) που, σύμφωνα με την εξαγγελία, θα έμπαιναν στο πρόγραμμα, τελικά τυχερά ήταν ελάχιστα σχολεία, μικρότερα του δέκα. Φέτος και πάλι το πρόγραμμα θα κάλυπτε τα περισσότερα ή όλα τα σχολεία, αλλά δεν έφτασε ακόμα σε αυτά, με τη σχολική χρονιά να έχει διανύσει πάνω από τον μισό δρόμο της - «ζήσε δηλαδή, μαύρε μου, να φας το Μα(η) τριφύλλι»!

Τα παραδείγματα είναι άπειρα και δεν αξίζει η παράθεση άλλων. Γι' αυτό ο σκεπτόμενος πολίτης διερωτάται με ένα ουρανόμηκες αναπάντητο γιατί... Δεν τον ενδιαφέρει αν ο «πολλαπλασιαστής» του ΔΝΤ ήταν σωστός ή όχι, τον ενδιαφέρει η ένδειά του, η κατάντια της χώρας του, το κόστος ζωής που δεν λέει να πέσει, ενώ έχουν νανοποιηθεί οι αποδοχές του. 

 

Οι δικαιολογίες βέβαια πάντα παρούσες. Λ.χ. εκπρόσωπος των εμποροβιομηχάνων ισχυρίστηκε ότι δεν πέφτουν οι τιμές για 13 λόγους. Τον θυμωμένο όμως πολίτη δεν τον ενδιαφέρει κανένας από αυτούς τους λόγους. Ούτε ικανοποιείται όταν η Τράπεζα της Ελλάδος με περισσή σοβαρότητα υποστηρίζει ότι δεν πρέπει να μειωθούν άλλο οι αποδοχές, αλλά τα εξαγγελθέντα μέτρα πρέπει να υλοποιηθούν.  

 

Δεν γνωρίζουν οι τραπεζίτες την άπελπι πραγματικότητα που βιώνουν οι περισσότεροι των Ελλήνων και χειρίζονται λ.χ. τη ρευστότητα με το σταγονόμετρο; 

 

Πότε θα ολοκληρωθεί επιτέλους η πολλάκις εξαγγελθείσα επανακεφαλαιοποίηση των τραπεζών; 

 

Καλά αυτοί, από τους κρατούντες και τους αντιπολιτευόμενους όμως αναμένεις να τη γνωρίζουν - και τη γνωρίζουν αρκετοί, αλλά παρά την καλή θέλησή τους, το τοπίο παραμένει θολό.

Γι' αυτό αξίζει να θυμηθούμε τον «μύθο» που λέει ότι σε μια από τις επετείους της απελευθέρωσης του έθνους δεν έπεσαν κανονιοβολισμοί από τον Λυκαβηττό, όπως συνηθιζόταν. Η απάντηση του εγκληθέντος αξιωματικού ήταν αποστομωτική: Για 14 λόγους, δικαιολογήθηκε: 

Εθνική αυτογνωσία

Του Σταμάτη Ν. Αλαχιώτη 

Καθηγητή Γενετικής.

 

Θα θυμούνται οι μεγαλύτεροι, τότε που τα πράγματα ήταν πιο αγνά και πιο ρομαντικά, το σχολικό ποιηματάκι που έλεγε: «Τι είναι η πατρίδα μας; Μην είναι οι κάμποι, μην είναι τα άπαρτα ψηλά βουνά…;». 

 

Σήμερα ένας νέος τι θα μας απαντήσει στην ίδια ρίμα; Μην είναι η διαπλοκή και η διαφθορά; Μην είναι οι απατεώνες, οι φοροφυγάδες, οι τεμπέληδες, οι άχρηστοι; Αυτά δεν ακούει καθημερινά, σχεδόν από παντού, αυτά δεν άκουσε και από πρωθυπουργικά χείλη;

 

Φανταστείτε όμως να αξιοποιούσαν οι μαθητές (-τριες) μας ως θέμα σκέψης και εργασίας το «τι είναι η πατρίδα μας σήμερα», σε ένα ομαδοσυνεργατικό επίπεδο, όπως αυτό που καλλιεργείται στην Ευέλικτη Ζώνη, τις διαθεματικές δραστηριότητες των νέων βιβλίων ή της ερευνητικής εργασίας του Λυκείου. Με την κατάλληλη προετοιμασία του εκπαιδευτικού για παροχή παιδείας και όχι μόνο εκπαίδευσης θα αφυπνίζονταν τα παιδιά από τον εθισμό του κακοχαρακτηρισμού της πατρίδας τους, θα ζωντάνευε η ελπίδα και θα φυλακιζόταν η απελπισία που τρώει τα σωθικά των Ελλήνων και συνακόλουθα γιγαντώνεται στις καρδιές των νέων. Διότι δεν είναι η πατρίδα μας διεφθαρμένη συλλήβδην. Δεν είναι όλοι οι Ελληνες απατεώνες, φοροφυγάδες, τεμπέληδες, άχρηστοι. Η εξαίρεση του κανόνα είναι όλα αυτά τα παράσιτα, που όμως με την ανοχή των διοικούντων μέσα από ατελείς και προστατευτικούς νόμους μολύνουν την εικόνα της χώρας μας.

Η φτώχεια και η δουλεία των εθνών

Του ΣΤΑΜΑΤΗ Ν. ΑΛΑΧΙΩΤΗ

Καθηγητη Γενετικής

Είναι αλήθεια ότι ο αριθµός των θεωριών για την εξήγηση ενός φαινοµένου είναι αντιστρόφως ανάλογος της κατανόησής του· όπως συµβαίνει µε την ελληνική, ευρωπαϊκή και παγκόσµια οικονοµική κρίση. Πολλοί βέβαια προβάλλουν ποικίλες αιτιατές θεωρήσεις, χωρίς όµως να ψηλαφίζεται βαθιά ο πυρήνας µέσα στον οποίο σφυρηλατούνται οι αλυσιδωτές αντιδράσεις που οδηγούν όχι µόνο τα άτοµα αλλά και τα έθνη στη φτώχευση και στην εξάρτηση. Γι’ αυτό ορισµένοι ισχυρίζονται – ίσως και σωστά – ότι η χώρα µας επελέγη ως ένα κατάλληλο πειραµατόζωο για να δοκιµασθούν νεοκαπιταλιστικές και µετανεοφιλελεύθερες πρακτικές καθώς εµφανίζεται – και µε ευθύνη δική µας – ο πιο αδύναµος κρίκος της Ευρωπαϊκής Ενωσης που είναι ο κύριος στόχος των αχόρταγων αγορών, στις οποίες δυστυχώς υποκλίνονται οι µεγαλύτεροι πολιτικοί ηγέτες παγκοσµίως.

Μια πλανητική όµως ολιγαρχική ελίτ, πέρα από κρατικούς επηρεασµούς και ανθρωπιά, που συνεργάζεται και µε τις εγχώριες ελίτ, δεν απευθύνεται στα άτοµα, ούτε µόνο σε ένα έθνος. Θέλει µεγαλύτερους πελάτες να επενδύσει τοκογλυφικά, σε έθνη ολόκληρα, και ταυτόχρονα να τα ελέγχει µακρόχρονα για να τα εξαρτήσει κοινωνικά και πολιτικά· θέλει να «κατακτήσει» τον πλανήτη, να ελέγξει κυβερνήσεις, να έχει πλανητική οικονοµική ισχύ.

Η κρίση του ευρωπαϊκού Νότου είναι ένα τέτοιο παράδειγµα το οποίο εκπέµπει δύο µηνύµατα: 

Η «αποβολή» της Βιολογίας

Γράφει ο Σταµάτης Ν. Αλαχιώτης

Καθηγητής Γενετικής, πρώην πρόεδρος του Παιδαγωγικού Ινστιτούτου.

Ολο και περισσότερο γίνεται αποδεκτό ότι αν ο 19ος αιώνας ήταν ο αιώνας της λογικής, ο 20ός ο αιώνας της φαντασίας, ο 21ος είναι ο αιώνας της Βιολογίας, της Βιοϊατρικής, της Βιοτεχνολογίας· και µαζί µε τη µικροηλεκτρονική αποτελούν τους πυλώνες της επιστηµονοτεχνολογικής προόδου, του σύγχρονου πολιτισµού µας. Από την εποχή που η διδασκαλία της βιολογίας εστιαζόταν εν πολλοίς σε θέµατα, όπως λ.χ. η µάθηση του φασίολου, έχουν περάσει µερικά «έτη φωτός»· µε τη ζωή µας να έχει επηρεαστεί ολοκληρωτικά από την πρόοδο αυτή.

Χωρίς όµως τη σηµαντική βιολογική γνώση και σκέψη, που πρέπει να καλλιεργείται στην κρίσιµη ηλικία του σχολείου, χωρίς οι µαθητές να έχουν ευαισθητοποιηθεί για τις στοιχειώδεις δυνατότητες των τεκταινοµένων στον χώρο της Βιολογίας, δεν θα µπορούν να κατανοήσουν πλήρως τον κόσµο τους, δεν θα είναι σε θέση να αντιλαµβάνονται τη σηµασία των εφαρµογών της νέας γνώσης, δεν θα µπορούν να σχετίζουν το βιολογικό υπόβαθρο της ζωής µε το ανθρωπιστικό, δεν θα έχουν δηλαδή µια ολιστική αντίληψη της ζωής. Σε ένα τέτοιο πλαίσιο ούτε η πολυπολιτισµικότητα που είναι κανόνας στο ελληνικό σχολείο και την κοινωνία της εποχής µας µπορεί να κατανοηθεί µε δυσάρεστες προεκτάσεις προς ρατσιστικές λ.χ. θεωρήσεις, ούτε η σηµαντικότητα της προστασίας του κακοδιαχειριζόµενου περιβάλλοντος µπορεί να γίνει αντιληπτή.

Σε αυτή λοιπόν τη νέα εποχή η κάθε υποβάθµιση του µαθήµατος της Βιολογίας στο σχολείο γυρνά πίσω το ρολόι. Γι’ αυτό χρειάζεται µια νέα µατιά στο µερίδιο των µαθηµάτων, των φυσικών επιστηµών στο σχολικό πρόγραµµα, χωρίς την υποβάθµιση κανενός, αλλά µέσα από µια χρυσή τοµή µε την οποία µπορεί να βρεθεί η καλύτερη αξιοποίησή τους. Αλλωστε όταν στην Ευρωπαϊκή Ενωση παρατηρείται πρόβληµα στην προσέλκυση φοιτητών από τις φυσικές επιστήµες και γίνεται προσπάθεια αναβάθµισής τους, πώς µπορούµε εµείς να σκεφτόµαστε υποβάθµιση του συνδετικού κρίκου τους που είναι η Βιολογία στην οποία τα βιοχηµικά και βιοφυσικά φαινόµενα είναι θεµελιώδη; Είναι αυτονόητο ότι κάτι πρέπει να γίνει για να µην πρωτοτυπήσουµε πάλι αρνητικά ως χώρα.

Δεν είναι ο χώρος αυτός ο κατάλληλος για την ανάπτυξη συγκεκριµένων προτάσεων, αλλά ένας αριθµός λ.χ. 5 υποχρεωτικών µαθηµάτων είναι από τη φύση του αυθαίρετος. Χωρίς παιδαγωγικο-εκπαιδευτικό προβληµατισµό και λύση το όλο σύστηµα υποφέρει. Η παιδαγωγική διάσταση π.χ. που αφορά τη σηµαντικότητα του µαθήµατος της Βιολογίας στο σχολείο έγκειται στη συµβολή της ως σοβαρής παραµέτρου σύνδεσης, όχι µόνο φυσικών και χηµικών φαινοµένων µε τη ζωή, αλλά και κοινωνικών, ανθρωπιστικών κ.ά. σε µια ολιστική προσφορά και κατάκτηση της γνώσης. Η εκπαιδευτική διάσταση αφορά όχι µόνο τις µεθόδους διδασκαλίας και την επιλογή των περιεχοµένων που δεν είναι επίσης του παρόντος, αλλά τον ελάχιστο απαιτούµενο χρόνο διδασκαλίας για να µη µιλάµε για µια αποσπασµατική και κατακερµατισµένη βιολογική γνώση που σύγχυση θα προκαλεί περισσότερο παρά µάθηση.

Ηχηρό παράδειγµα ένας πτυχιούχος βιολόγος από τις ΗΠΑ, ο οποίος ήρθε να εξεταστεί στη Γενετική στο πλαίσιο αναγνώρισης ισοτιµίας και αντιστοιχίας του πτυχίου του µε το πτυχίο Βιολογίας των ελληνικών πανεπιστηµίων. Οταν όµως τον ρωτήσαµε το πιο απλό, αν ήξερε δηλαδή τους νόµους Μέντελ, του πατέρα της Γενετικής, µας αποστόµωσε λέγοντας ότι δεν τους γνωρίζει, διότι δεν είχε επιλέξει το µάθηµα της Γενετικής στο Πανεπιστήµιο που είχε φοιτήσει! Ανάλογα θα συµβούν και µε τους µαθητές µας αν το σύστηµα επιλογής ορισµένων µαθηµάτων οδηγεί στην προσφορά και κατάκτηση κατακερµατισµένης γνώσης, η οποία τελικά δεν συνιστά γνώση. 

Το ερώτηµα λοιπόν είναι τι θέλουµε και είναι απλό. Οι έχοντες την ευθύνη µπορούν να βρουν λύσεις προτού «ανακαλύψουµε» πάλι εκ των υστέρων ότι έγινε λάθος.

Οπως γίνεται τόσα χρόνια π.χ. µε το κεφάλαιο της Εξέλιξης, το οποίο, εκτός ενός µικρού εισαγωγικού µέρους του που προστέθηκε πέρυσι, δεν βρίσκεται ολόκληρο στη διδακτέα και εξεταστέα ύλη των πανελλαδικών εξετάσεων, παρά και τις προσωπικές µας προσπάθειες όταν ήµασταν στο Παιδαγωγικό Ινστιτούτο. Οπως συµβαίνει και µε τη βιοηθική προσέγγιση των γενετικά τροποποιηµένων οργανισµών, που προσφέρεται ακροθιγώς, χωρίς να συµβάλλει στη διαµόρφωση των αναγκαίων αξιών και στάσεων των µαθητών ως καταναλωτών-πολιτών για τα µεταλλαγµένα νεοφανή τρόφιµα. Η κατανόηση της ζωής όµως πρέπει να αντανακλά την προσπάθεια απόκτησης της απαραίτητης βιολογικής γνώσης για να καλλιεργηθούν αποτελεσµατικότερα και οι ανθρωπιστικές στάσεις και αξίες και συνακόλουθα η ατοµική, συλλογική και κοινωνική υπευθυνότητα, απαραίτητη, περισσότερο από ποτέ στην αντιµετώπιση της χαοτικής πορείας που βρίσκεται ο κόσµος µας και ιδιαίτερα η χώρα µας.