Επανάσταση και υποχρεώσεις

Της Νελλης Αμπραβανελ

Υπάρχει ένα κορίτσι 22 χρόνων που σπουδάζει Πολιτικές Επιστήμες στο Πάντειο Πανεπιστήμιο και «χρωστάει» μόνο ένα μάθημα για να πάρει το πτυχίο της. Οι εξετάσεις της ήταν σήμερα, αλλά μέχρι και χθες δεν ήξερε αν οι καταλήψεις θα συνεχιστούν και αν θα έχει τελικά την ευκαιρία να ολοκληρώσει αυτόν τον κύκλο των σπουδών της. Εχει προετοιμαστεί καλά, αν τελικά γράψει. Γιατί αν δεν γράψει, θα πρέπει να περιμένει μέχρι τον Ιούνιο του 2012. Μήνες χαμένοι στο περίμενε. Και το κορίτσι αυτό είναι σοβαρό, εργατικό (δουλεύει από το πρωί μέχρι το βράδυ βοηθός σε ινστιτούτο αισθητικής), υπεύθυνο.

Τη Δευτέρα το βράδυ, στην εκπομπή της Ελλης Στάη, ο φιλόσοφος Στέλιος Ράμφος προσπαθούσε να εξηγήσει σε έναν φοιτητή ότι μόνο μέσα από το πνεύμα και την παιδεία μπορούμε να ξεπεράσουμε το πρόβλημα στη χώρα μας. Το πνεύμα οδηγεί στην επανάσταση και η επανάσταση σε νέους πολιτισμούς. Ο φοιτητής, με ευγένεια και ηρεμία που έμοιαζε πολύ με αυτήν του 22χρονου κοριτσιού, δεν καταλάβαινε. Γιατί την ευγένεια και την ηρεμία του συνόδευαν μια σειρά από έτοιμες απαντήσεις, αναφορές σε νόμους - πλαίσια και σε «κεκτημένα δικαιώματα». Η επιμονή του φοιτητή ήταν λυπηρή, εξουθενωτική, ασφυκτική. 

Στο τέλος, ο κ. Ράμφος τον συμβούλεψε: 

Φιλοσοφίες του «κενού χρόνου»

ΕΞΑΙΡΕΤΙΚΟ

Tης Νελλης Αμπραβανελ

Εχω ξαναγράψει για τους ανθρώπους στα φανάρια. Για τον εξαναγκασμό στη φιλανθρωπία και τα ενοχοποιητικά συναισθήματα. Για την τέχνη του να δίνεις και τους νεκρούς χρόνους μεταξύ φαναριών, όταν αναρωτιέσαι αν έχεις κάνει καλά που έδωσες τα 80 λεπτά σε κάποιον που έκανες τα πάντα για να προειδοποιήσεις ότι δεν χρειάζεσαι τις υπηρεσίες του, αλλά που σε αγνόησε και στις προσέφερε ούτως ή άλλως.

Είχα καταλήξει ότι το να «δίνεις» είναι μια προσωπική απόφαση, μια κίνηση που θα έπρεπε να γίνεται συνειδητά, και έπειτα από σκέψη. Είχα γράψει ότι είναι δικαίωμα του καθενός να έχει την ευκαιρία να αξιολογεί πού ακριβώς πάνε τα χρήματα που δίνει και με ποιον ακριβώς τρόπο θα βοηθήσει εκείνους που έχουν ανάγκη.

Ηταν καλές σκέψεις όλες αυτές, φιλοσοφίες του «κενού χρόνου» πριν με πιάσει το επόμενο κόκκινο. Τι γίνεται όμως όταν στο πίσω κάθισμα έχεις ένα παιδί που αναρωτιέται για τον κύριο με τον κουβά και το σφουγγάρι; Σε πολύ μικρό χρονικό διάστημα, ο υιός μου, αν διαθέτει την ευαισθησία που υποπτεύομαι ότι διαθέτει, θα με ρωτήσει, έτσι απλά, γιατί έκανα επιθετικά σινιάλα στον κύριο με τον κουβά... Κι εγώ θα πρέπει να είμαι έτοιμη να απαντήσω.  

Γιατί καλώς ή κακώς, αυτές οι ερωτήσεις με τρομάζουν πολύ περισσότερο από εκείνες που θα έχουν να κάνουν με την αναπαραγωγή και τον έρωτα. Και ο λόγος είναι ότι οι απαντήσεις αυτών των ερωτήσεων ενδέχεται να διαμορφώσουν τον τρόπο με τον οποίο το παιδί μου θα βλέπει τους συνανθρώπους του. Και το πώς θα αντιλαμβάνεται τη θέση του σε αυτόν τον κόσμο. Αλλά ένας τρόπος να αποφύγεις να δώσεις αυτή τη δύσκολη απάντηση, είναι να αποφύγεις την ίδια την ερώτηση. Οχι αγνοώντας την βεβαίως, αλλά δημιουργώντας ίσως ένα κλίμα μέσα στο οποίο το παιδί δεν θα νιώσει εξαρχής την ανάγκη να ρωτήσει.

Η πρώτη μου σκέψη είναι να μην κάνω καθόλου σινιάλα. Αλλά να αγνοήσω τον αδύναμο άνθρωπο που θα μου χτυπάει με το μακρύ νύχι το τζάμι, εκλιπαρώντας για εκείνο το πενηντάλεπτο. Η πρώτη σκέψη όμως απορρίπτεται γιατί μπορεί να αποβεί πολύ σκληρή. 

Η δεύτερη σκέψη είναι να δέχομαι να μου καθαρίσουν το τζάμι αναγκαστικά, σε κάθε φανάρι, μοιράζοντας (επίσης αναγκαστικά) τα κέρματα που έχω στο πρώην τασάκι του αυτοκινήτου. Τι είδους μάθημα όμως θα δώσω στο παιδί μου έτσι; Τυφλή «γενναιοδωρία»; 

Τα πιθανά σενάρια είναι ατελείωτα, και καταλήγουν όλα σε ένα συμπέρασμα: οι φιλοσοφίες του «κενού χρόνου» είναι άχρηστες όταν ταξιδεύεις με τον προσωπικό σου μικρό αυτόπτη μάρτυρα. Εύχομαι ότι μέχρι να γίνει αρκετά μεγάλος για να αναρωτηθεί, να έχω βρει τη λύση...

Αναζητώντας φως στην Αθήνα των Χριστουγέννων

Της Νελλης Αμπραβανελ

Φέτος θα βάλετε τα καλά σας;Θα πάτε στο ρεβεγιόν που έχει οργανώσει η οικογένεια ή οι φίλοι; Στολίσατε δέντρο; Αληθινό ή ψεύτικο; Μεγάλο ή μικρό; Με τα περσινά στολίδια ή και με δυο-τρία καινούργια για γούρι;

Οι χριστουγεννιάτικες ενοχές εν μέσω κρίσης δεν είναι σπάνιο φαινόμενο. Ολοι συλλογιζόμαστε αν ο τρόπος με τον οποίο γιορτάζουμε είναι όντως ο καταλληλότερος.

Φέτος, τη θέση του χριστουγεννιάτικου δέντρου στην πλατεία Συντάγματος πήρε μια αστραφτερή μάζα σε σχήμα καρτουνίστικου παγόβουνου που μοιάζει με σουρεαλιστικό σουβενίρ από το Λας Βέγκας. Λίγο πιο πάνω, η Βασ. Σοφίας μοιάζει σαν να έχει πέσει θύμα κάποιας σπείρας ληστών με ειδίκευση στα φωτεινά τρισδιάστατα αστέρια που μοιάζουν με ντισκομπάλες. Αυτά τα κίτρινα φωτεινά τέρατα κρέμονται μόνο μπροστά στο Προεδρικό Μέγαρο, τον Εθνικό Κήπο και τη Βουλή. Καμία συμμετρία και καμία αισθητική.

Οι χριστουγεννιάτικες ενοχές μεταφράζονται σε εκπτώσεις αισθητικής, αγνοώντας ότι τα φωτάκια στα δέντρα κατά μήκος της Βασ. Σοφίας είναι υπερ-αρκετά και προσφέρουν από μόνα τους μια σεμνή, γιορτινή ατμόσφαιρα. Κάποιος όμως αποφάσισε να κρεμάσει και τα τρομακτικά αστέρια (μετρημένα στα δάκτυλα ενός χεριού) που μπόρεσε να «εξασφαλίσει» για το κέντρο, υπενθυμίζοντας στον κόσμο την απουσία των υπόλοιπων...

Και μετά ακούς ραδιόφωνο. «Η κρίση είναι για τους μεγάλους, όχι τους μικρούς. Ο μπαμπάς ξέρει τι θέση έχει το παιχνίδι στην ψυχή του παιδιού». Αυτό το μήνυμα προσπαθεί να περάσει στο κοινό η χριστουγεννιάτικη διαφήμιση γνωστού πολυκαταστήματος παιχνιδιών. Δεν έχει άδικο. Αλίμονο αν περιμένουμε να πληρώσει τα σπασμένα το τρίχρονο ή το πεντάχρονο. Παρόλο που, ας μη γελιόμαστε, όλοι ξέρουμε ότι θα τα πληρώσει με τον έναν ή τον άλλο τρόπο.

Ας παίξει τώρα λοιπόν. Με το Νησί των Θησαυρών, με το κάμπριο της Μπάρμπι, και την επιχρυσωμένη πιπίλα με χαραγμένο το όνομα του μικρού «τυχερού»... Η χλιδή και η δήθεν γκλαμουριά που τροφοδοτούσε επί χρόνια το ξεμυάλισμα των μεγάλων, σε μινιατούρα, για την «ψυχή του παιδιού».

Μακριά από τις ενοχές λοιπόν. Μακριά όμως κι από τις υπερβολές. Φοβάμαι πως με τις ενοχές κινδυνεύουμε να στριμωχτούμε σε χειρότερα αδιέξοδα (πέραν την απλής κακογουστιάς). Οσο για τις υπερβολές, τουλάχιστον για τους πιο συναισθηματικούς ή εκείνους που ίσως έχουν μια καλή σχέση με τη θρησκεία, τα Χριστούγεννα μπορούν να αποτελέσουν μια καλή ευκαιρία για επαναπροσδιορισμό των προτεραιοτήτων.