ΥΠΑΡΚΤΟΣ ΨΕΚΑΣΜΕΝΟΣ ΕΛΛΗΝΙΣΜΟΣ: Το παράδοξο των λευκών στολών που δεν εμβολιάζονται

Γράφει ο Γιάννης Τούντας 

Ομότιμος Καθηγητής Ιατρικής, ΕΚΠΑ

Δόθηκαν στη δημοσιότητα τα ποσοστά του πληθυσμού που έχει ήδη εμβολιαστεί σε 16 χώρες τις Ευρώπης. Εκτός από την υστέρησή μας σε όλες τις ηλικιακές ομάδες σε σύγκριση με χώρες της βόρειας Ευρώπης, όπως η Δανία και η Σουηδία, αλλά και της Μεσογείου, όπως η Γαλλία, η Ισπανία και η Ιταλία, θλιβερή επίδοση για τη χώρα μας αποτελεί το ιδιαίτερα χαμηλό ποσοστό των υγειονομικών που έχουν ήδη εμβολιαστεί.

Με ποσοστό 62,5% καταλαμβάνουμε την προτελευταία θέση μεταξύ των δεκαέξι χωρών, ο μέσος όρος στις οποίες είναι 77%.

Τα σχετικά χαμηλά ποσοστά που καταγράφονται στη χώρα μας δεν οφείλονται στην ανεπάρκεια του εμβολιαστικού προγράμματος, το οποίο έχει οργανωθεί υποδειγματικά, αλλά στη μεγαλύτερη ανησυχία του ελληνικού πληθυσμού για πιθανές παρενέργειες των εμβολίων. Το φαινόμενο αυτό σχετίζεται άμεσα με τον βαθμό κοινωνικοοικονομικής ανάπτυξης μιας χώρας.

Οι πληθυσμοί των λιγότερο αναπτυγμένων χωρών, για λόγους πολιτισμικούς αλλά και λόγω χαμηλότερης μόρφωσης και ελλιπούς παιδείας, εμπιστεύονται λιγότερο τις Αρχές αλλά και την επιστήμη απ' ότι οι πληθυσμοί των πιο αναπτυγμένων χωρών. Το ίδιο συμβαίνει και στον ίδιο τον πληθυσμό κάθε χώρας.

Τα λιγότερο προνομιούχα στρώματα συμμορφώνονται σε μικρότερο βαθμό με τις εκάστοτε υγειονομικές οδηγίες και υιοθετούν σε μεγαλύτερο βαθμό απόψεις, στάσεις και συμπεριφορές που υπονομεύουν την υγεία τους. Για αυτό άλλωστε ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας έχει αναδείξει ως βασική προτεραιότητα τον «Εγγραμματισμό Υγείας» (Health Literacy).

Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί το χαμηλό ποσοστό εμβολιασθέντων υγειονομικών στη χώρα μας, το οποίο οφείλεται κυρίως στο σχετικά μεγάλο ποσοστό του νοσηλευτικού προσωπικού (περίπου ένας στους δύο) που αρνείται να κάνει το εμβόλιο, και λιγότερο στους γιατρούς (περίπου ένας στους πέντε) που κατά κανόνα ανήκουν σε πιο οικονομικά εύρωστα στρώματα.

Το φαινόμενο αυτό δεν θέτει σε κίνδυνο μόνον την υγεία των ίδιων των υγειονομικών, αλλά κυρίως των ασθενών τους οποίους αυτοί περιθάλπουν και των οποίων την υγεία οφείλουν να προστατεύουν με κάθε δυνατό τρόπο.

Ταυτόχρονα, οι υγειονομικοί αποτελούν με τη στάση τους ισχυρό αρνητικό πρότυπο για τον απλό πολίτη.

Για τον λόγο αυτό, είχα προτείνει δημοσίως, ήδη από τον χειμώνα, τον υποχρεωτικό εμβολιασμό των υγειονομικών που ασκούν κλινικό έργο και τη μετάθεση όσων αρνούνται να εμβολιστούν σε μη κλινικό έργο μέχρι το τέλος της πανδημίας. Η εξέταση του θέματος το φθινόπωρο, σύμφωνα με τις δηλώσεις του πρωθυπουργού, δεν αποτελεί λύση, γιατί τότε η επιδημία θα αποτελεί πλέον πολύ μικρότερο κίνδυνο.

Εκτός, όμως, από τον υποχρεωτικό εμβολιασμό των υγειονομικών, η Πολιτεία θα έπρεπε να είχε προχωρήσει με ειδικά προγράμματα ενημέρωσης και Αγωγής Υγείας, αφενός σε στοχευμένες παρεμβάσεις για την άρση των επιφυλάξεων, με ειδικά προγράμματα ενημέρωσης και Αγωγής Υγείας και αφετέρου στη θέσπιση θετικών κινήτρων για όσους εμβολιάζονται, όχι μόνο για τους υγειονομικούς αλλά για το σύνολο των πολιτών.

Το έλλειμμα αυτό αντανακλά...

 

ΔΗΜΟΣΙΑ ΥΓΕΙΑ και ΥΠΑΡΚΤΟΣ ΕΛΛΗΝΙΣΜΟΣ: Η Δημόσια Υγεία στον 21ο αιώνα

Γράφουν οι Γιάννης Τούντας*  και  Αγις Τσουρός**

Η επιδημία του κορωνοϊού ανέδειξε για μία ακόμα φορά την ιδιαίτερη αξία του τομέα της Δημόσιας Υγείας στην προάσπιση της υγείας.  

Οι επιδημίες, που αποτέλεσαν διεθνώς τις μεγαλύτερες απειλές για την υγεία, καταπολεμήθηκαν κυρίως με πολιτικές Δημόσιας Υγείας, οι οποίες όμως υποβαθμίστηκαν τις τελευταίες δεκαετίες σε χώρες με ασθενέστερα συστήματα υγείας, όπως στη χώρα μας.

Για τον λόγο αυτόν, το νομοσχέδιο για τη Δημόσια Υγεία το οποίο τέθηκε πρόσφατα σε δημόσια διαβούλευση αποτελεί θετικό βήμα για την ενίσχυση του τομέα της Δημόσιας Υγείας, παρά το γεγονός ότι είναι ελλιπές, αποσπασματικό και, κυρίως, δεν συνάδει επαρκώς με τις σύγχρονες διεθνείς αντιλήψεις και προδιαγραφές για την οργάνωση και άσκηση της Δημόσιας Υγείας.

Η σύγχρονη Δημόσια Υγεία, η οποία αποτελεί στρατηγική επιλογή του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας (ΠΟΥ) και έχει υιοθετηθεί απ’ όλες τις ευρωπαϊκές χώρες, βασίζεται πρωτίστως σε ορισμένες βασικές αξίες, όπως είναι αυτές της ισότητας, της προσβασιμότητας, της αλληλεγγύης και της βιωσιμότητας, καθώς και σε αρχές όπως της διακυβερνητικής πολιτικής και της συμμετοχής του πολίτη.  

Αυτές οι αξίες και οι αρχές δεν αναφέρονται ρητά στο συγκεκριμένο νομοσχέδιο.

Το σχέδιο νόμου αγνοεί βασικές λειτουργίες της Δημόσιας Υγείας, υποβαθμίζει τη διατομεακή και πολιτική της διάσταση, που αποτελούν τη βάση οργάνωσης και επεμβάσεων της Δημόσιας Υγείας σήμερα, και συμπτύσσει εννοιολογικά τρεις διακριτές λειτουργίες της, της Πρόληψης (Prevention), της Προστασίας (Protection) και της Προαγωγής Υγείας (Health Promotion). Η αναγκαία αυτή διάκριση δεν γίνεται από τον προτεινόμενο νόμο, με αποτέλεσμα να δίνεται μονομερής έμφαση στην παραδοσιακή Πρόληψη (πρωτογενή για διατροφή κ.ά., δευτερογενή για προσυμπτωματικό έλεγχο).

Η μη αναγνώριση της Προστασίας ως πεδίου της Δημόσιας Υγείας υποβαθμίζει σημαντικούς τομείς που αφορούν την περιβαλλοντική υγιεινή, την ασφάλεια τροφίμων, την οδική ασφάλεια, την κλιματική αλλαγή, την αντιμετώπιση φυσικών καταστροφών, καθώς και επιδημιών.  

Σε ό,τι αφορά εξάλλου την Προαγωγή Υγείας, παρά την ύπαρξη ορισμένων σχετικών αναφορών, δεν αναγνωρίζεται ο πρωταρχικός της ρόλος στην καταπολέμηση των κοινωνικών ανισοτήτων στην υγεία, μέσω διατομεακών πολιτικών που αφορούν τους κοινωνικούς, περιβαλλοντικούς και συμπεριφερολογικούς προσδιοριστές της υγείας. Οι παρεμβάσεις αυτές αποσκοπούν όχι μόνο στην αποτροπή της πρώιμης νοσηρότητας και θνησιμότητας, αλλά και στην ενίσχυση της ευεξίας (σωματικής, ψυχικής, κοινωνικής), που αποτελεί το ήμισυ του ορισμού της υγείας κατά τον ΠΟΥ. Η απουσία κάθε αναφοράς στην έννοια της ευεξίας ενισχύει την παραδοσιακή-ιατροκεντρική αντίληψη για την υγεία και την αρρώστια, η οποία διαπερνά το νομοσχέδιο.

Εκτός όμως από την έννοια της ευεξίας, από το νομοσχέδιο απουσιάζουν και αναφορές σε άλλα κρίσιμα θέματα, όπως είναι ο Εγγραμματισμός Υγείας και η Αγωγή Υγείας, που αποτελούν κεντρικές συνιστώσες των παγκόσμιων στρατηγικών Δημόσιας Υγείας, προκειμένου να αποκτηθούν ικανότητες και γνώσεις για υιοθέτηση υγιών συμπεριφορών και επιλογών, καθώς δεν αρκούν η ενημέρωση και η ευαισθητοποίηση του πληθυσμού στις οποίες περιορίζεται το περί ου ο λόγος νομοσχέδιο.  

Επίσης, απουσιάζουν αναφορές στα Δίκτυα Προαγωγής Υγείας του ΠΟΥ, τα οποία αποτελούν τα μέσα για την άσκηση της Προαγωγής Υγείας και στη χώρα μας λειτουργούν εδώ και χρόνια ως Εθνικό Δίκτυο Υγιών Πόλεων και Εθνικό Δίκτυο Νοσοκομείων και Υπηρεσιών Προαγωγής Υγείας, χωρίς την αναγκαία υποστήριξη της Πολιτείας. Η απουσία αυτή σχετίζεται με την αγνόηση του σημαντικού ρόλου των τοπικών αυτοδιοικήσεων στη διατομεακή δράση για την υγεία και την ευεξία.

Το νομοσχέδιο για τη Δημόσια Υγεία αγνοεί επίσης την ανάγκη για έρευνα, καθώς και για κατάρτιση εξειδικευμένων στελεχών. Η δε προτεινόμενη Εθνική Επιτροπή Εμπειρογνωμόνων Δημόσιας Υγείας (με ηχηρές απουσίες θέσεων για ειδικευμένα στελέχη της Προαγωγής και Αγωγής Υγείας), στη θέση του υφιστάμενου Εθνικού Συμβουλίου Δημόσιας Υγείας, υποβαθμίζει τον θεσμό αυτόν.

Υποβαθμισμένη είναι και...

ΥΓΕΙΑ και ΚΟΙΝΩΝΙΑ: Δημογραφική γήρανση και ποιότητα υγείας

Γράφει ο ΓΙΑΝΝΗΣ ΤΟΥΝΤΑΣ

Καθηγητής Κοινωνικής και Προληπτικής Ιατρικής, διευθυντής του Κέντρου Μελετών Υπηρεσιών Υγείας και του Ινστιτούτου Κοινωνικής και Προληπτικής Ιατρικής.

Η συνεχής αύξηση του προσδόκιμου ζωής και η μείωση των γεννήσεων οδηγούν τα τελευταία χρόνια στην αντιστροφή της δημογραφικής πυραμίδας των γενεών. Τα ποσοστά των μεγάλων ηλικιών στην κορυφή της πυραμίδας αυξάνονται, ενώ τα ποσοστά των μικρότερων ηλικιών στη βάση ή στο κέντρο της πυραμίδας μειώνονται.

Πολλοί υποστηρίζουν πως οι εξελίξεις αυτές, που καθιστούν τον πληθυσμό όλο και πιο γερασμένο, θα έχουν τις επόμενες λίγες δεκαετίες δραματικές κοινωνικές, οικονομικές και κυρίως υγειονομικές επιπτώσεις. Είναι, όμως, αρκετοί και όσοι εκτιμούν ότι είμαστε σε θέση πλέον να ζούμε περισσότερα χρόνια ως νέοι και όχι ως ηλικιωμένοι.

Εξάλλου, ενώ οι διεθνείς οργανισμοί είχαν θεσπίσει κατά το παρελθόν ως ηλικιακό κατώφλι γήρανσης τα 55 έτη, οι Ευρωπαίοι δηλώνουν πως ο άνθρωπος θα πρέπει να θεωρείται ηλικιωμένος, κατά μέσον όρο, μετά τα 63,9 έτη.  

Οι γνώμες διαφοροποιούνται αισθητά από χώρα σε χώρα. 

Σύμφωνα με τα ευρήματα της μελέτης της διαΝΕΟσις «Η ανάπτυξη του τουρισμού τρίτης ηλικίας στην Ελλάδα και η συμβολή του τουρισμού υγείας», την οποία πραγματοποίησε πρόσφατα το Ινστιτούτο Κοινωνικής και Προληπτικής Ιατρικής (ΙΚΠΙ), οι πλουσιότερες χώρες με γηρασμένο πληθυσμό, αλλά και οι μεσογειακές χώρες, χαρακτηρίζουν ηλικιωμένους όσους έχουν υπερβεί το 65ο ή ακόμα και το 70ό έτος.  

Αντίθετα, στις χώρες της Ανατολικής Eυρώπης το ηλικιακό κατώφλι για την είσοδο στην τρίτη ηλικία προσδιορίζεται αισθητά χαμηλότερα.

Σημαντικές διαφορές από χώρα σε χώρα παρατηρούνται και στον τρόπο με τον οποίο αυτοπροσδιορίζονται οι Ευρωπαίοι ως προς την ηλικιακή τους κατάσταση. Οι Κύπριοι σε ποσοστό 58% αυτοπροσδιορίζονται ως νέοι, σε ποσοστό 33% ως μεσήλικοι και μόνο το 9% πιστεύει ότι βρίσκεται στην τρίτη ηλικία της ζωής του. Στον αντίποδα βρίσκονται οι πιο πραγματιστές Γερμανοί. Μόλις το 35,3% από αυτούς πιστεύει ότι είναι νέοι, το 52,5% ότι είναι μεσήλικοι και το 20,2% ότι είναι ηλικιωμένοι. Γενικά, οι κάτοικοι των χωρών της Βόρειας και της Ανατολικής Eυρώπης νιώθουν πιο κοντά στην πραγματική τους ηλικία.

Το αυξημένο προσδόκιμο ζωής δεν σημαίνει απαραίτητα ότι τα επιπλέον έτη ζωής συνοδεύονται και από καλής ποιότητας υγεία. Για τον λόγο αυτό, έχει δημιουργηθεί ένας δείκτης του προσδόκιμου ζωής χωρίς αναπηρία ή χρόνια ανικανότητα, γνωστός ως «έτη υγιούς ζωής» (healthy life years). Μεταξύ των ευρωπαϊκών χωρών ο μέσος όρος των ετών υγιούς ζωής στην ηλικία των 65 ετών ήταν το 2015 σχεδόν ο ίδιος για τις γυναίκες και τους άνδρες: 9,3 έτη για τις γυναίκες και 9,4 έτη για τους άνδρες.

Σε αντίθεση με το προσδόκιμο ζωής στην ηλικία των 65 ετών, όπου υπερέχουν οι γυναίκες, η απουσία οποιασδήποτε σημαντικής διαφοράς μεταξύ των φύλων σε έτη υγιούς ζωής σημαίνει ότι πολλά από τα επιπλέον χρόνια ζωής που έχουν οι γυναίκες σε σχέση με τους άνδρες τα ζουν με κάποιου είδους περιορισμό της δραστηριότητάς τους.

Επίσης, το προσδόκιμο ζωής και η υγιής διάρκεια ζωής ποικίλλουν ανάλογα με την εκπαιδευτική κατάσταση, καθώς οι γυναίκες και οι άνδρες με υψηλό μορφωτικό επίπεδο ζουν περισσότερο και με καλύτερη υγεία.

Ενώ, όμως, το μεγαλύτερο προσδόκιμο καταγράφεται στις χώρες του ευρωπαϊκού Νότου, τα περισσότερα έτη με καλή υγεία αναμένεται να τα ζήσουν οι Σκανδιναβοί. Στη Σουηδία, οι άνδρες θα παραμείνουν υγιείς για 13,6 χρόνια μετά τα 65 και οι γυναίκες για 14,6 χρόνια. Ακολουθεί η Δανία, με 11,2 έτη για τους άνδρες και 12 για τις γυναίκες. Ψηλά στη σχετική κατάταξη βρίσκονται, επίσης, οι Φινλανδοί, οι Ολλανδοί και οι Βέλγοι.

Στην Ελλάδα, τα χρόνια με ικανοποιητικό επίπεδο δραστηριοτήτων μετά την ηλικία των 65 περιορίζονται στα...

Ο ιατρικός τουρισμός ως φορέας ανάπτυξης

Γράφει ο Γιάννης Τούντας, 

Καθηγητής κοινωνικής & προληπτικής ιατρικής ΕΚΠΑ. Πρόεδρος Εθνικού Οργανισμού Φαρμάκων

Ευκαιρία ανάπτυξης μπορεί να αποτελέσει ο ιατρικός τουρισμός για τη χώρα μας. Tο 10% των ασθενών στις χώρες - μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης αναζητούν νοσηλευτικά ιδρύματα έξω από τα εθνικά τους σύνορα και τα ποσά που συνολικώς δαπανώνται στην Ε.Ε. από τις μετακινήσεις, για ιατρικούς λόγους, Ευρωπαίων και αλλοδαπών ασθενών προσεγγίζουν τα 12 δισ. ευρώ σε ετήσια βάση.

Ο ιατρικός τουρισμός, σε επίπεδο νοσοκομειακής περίθαλψης, απευθύνεται σε τουρίστες-ασθενείς που έχουν ανάγκη χειρουργικών επεμβάσεων, καθώς και άλλων εξειδικευμένων μορφών θεραπείας, με ιατρική περίθαλψη και φαρμακευτική αγωγή, ενώ σε επίπεδο μετανοσοκομειακής φροντίδας απευθύνεται σε επισκέπτες-ασθενείς στους οποίους παρέχεται ιατρική φροντίδα σε μονάδες αποκατάστασης και αποθεραπείας ή σε μονάδες ανάρρωσης, από το δημόσιο και ιδιωτικό τομέα υπηρεσιών υγείας.

Ειδικότερα για την Ελλάδα, οι υπηρεσίες Τουρισμού Υγείας αρχικά μπορούν να είναι: Οδοντιατρικά, οφθαλμολογικά, εξωσωματική γονιμοποίηση, ορθοπεδικές επεμβάσεις, φυσιοθεραπεία και αποκατάσταση, αισθητική - πλαστική χειρουργική. Παράλληλα μπορούν να υπάρχουν πρόσθετα έσοδα από την ιατρική εξυπηρέτηση όσων θέλουν να έρθουν με κύριο στόχο τον τουρισμό (όχι τη θεραπεία), αλλά χρειάζονται ιατρική φροντίδα όσο βρίσκονται εδώ: Νεφροπαθείς, καρκινοπαθείς, αιματολογικά νοσήματα, καρδιοπαθείς.

Ο στόχος είναι η υγειονομική περίθαλψη, με σαφή προσανατολισμό στην προσέλκυση επισκεπτών βορειότερων χωρών, αλλά και από χώρες των Βαλκανίων και της Αν. Μεσογείου με εξειδικευμένες υπηρεσίες μεταφοράς, ενημέρωσης, ξενάγησης, εστίασης και διαμονής σε επιλεγμένα ξενοδοχεία.

Σε ό,τι αφορά τη διασυνοριακή περίθαλψη στο πλαίσιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, σήμερα, εάν ένας πολίτης θελήσει να νοσηλευθεί σε άλλο κράτος-μέλος, δεν γνωρίζει ούτε αν θα καλυφθεί ασφαλιστικά ούτε πώς θα μπορέσει να το πετύχει. Πρέπει με άλλα λόγια να αναλάβει το κόστος χωρίς να γνωρίζει αν θα καλυφθεί από το ταμείο του και τέτοιου είδους προβλήματα έχουν φθάσει μέχρι το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο. Αντικείμενο μελέτης είναι η ιεράρχηση των κρατών - μελών ως δυνητικοί φορείς ζήτησης των υπηρεσιών υγείας με δεδομένη τη δυνατότητα κάλυψης, αλλά και το ποσοστό επί του κόστους περίθαλψης ανά βασική κατηγορία ιατρικού τουρισμού του Ευρωπαίου πολίτη από τον ασφαλιστικό φορέα της χώρας του για περίθαλψη στην Ελλάδα.

Η σημαντικότερη αιτία του τουρισμού αποκλειστικά για ιατρικούς λόγους, βασίζεται στα περίπλοκα συστήματα ιατροφαρμακευτικής περίθαλψης πολλών χωρών που χαρακτηρίζονται από υψηλό κόστος περίθαλψης αλλά και μακρές λίστες αναμονής, ενώ παράγοντες που ευνοούν την ταχύτατη ανάπτυξή του, είναι η βελτίωση της τεχνολογίας και του επιπέδου περίθαλψης, οι ταχύτερες υπηρεσίες υγείας και το χαμηλότερο κόστος περίθαλψης.

Η μέχρι σήμερα πραγματικότητα στην Ελλάδα, αναφέρει ελάχιστη εμπειρία αφού ειδικά ο ιατρικός τουρισμός είναι μία σχετικά νέα έννοια, σε σχέση με άλλες χώρες. Οι δυνατότητες όμως που διαθέτει η χώρα ως προορισμός είναι σημαντικές και δύσκολα απαντώνται ακόμα και σε γειτνιάζουσες αγορές, αφού η συνύπαρξη νησιωτικών και ηπειρωτικών περιοχών σε κοντινές αποστάσεις και τα ήπια χαρακτηριστικά του κλίματος σε όλη την διάρκεια του έτους, αλλά και η παράδοση στην υγιεινή διατροφή και το καταξιωμένο διεθνώς ιατρικό προσωπικό, δημιουργούν σημαντικό υπόβαθρο ανάπτυξης.

Η (εντυπωσιακή) στατιστική των Εργατικων Ατυχηματων

Του ΓΙΑΝΝΗ ΤΟΥΝΤΑ

Αν. καθηγητή Κοινωνικής Ιατρικής, Κέντρο Μελετών Υπηρεσιών Υγείας Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών, προέδρου ΕΟΦ, ytountas@med.uoa.gr

Το Διεθνές Γραφείο Εργασίας έχει εκτιμήσει ότι κάθε χρόνο συμβαίνουν περισσότερα από 180.000 θανατηφόρα εργατικά ατυχήματα και 110 εκατ. τραυματισμοί.

Στις χώρες της Ευρωπαϊκής Ενωσης υπολογίζεται ότι κάθε χρόνο 10 εκατ. (6,6% των εργαζομένων) πέφτουν θύματα εργατικού ατυχήματος ή επαγγελματικής νόσου, και ότι περίπου 8.000 άτομα χάνουν τη ζωή τους εξαιτίας εργατικών ατυχημάτων. Το 2007 στην Ε.Ε. των 27, σύμφωνα με τη μελέτη της Eurostat, το 3,2% των εργαζομένων είχε πέσει θύμα εργατικού ατυχήματος τον τελευταίο χρόνο (6,9 εκατομμύρια εργαζόμενοι), ενώ πολλοί από αυτούς είχαν υποστεί περισσότερα από ένα ατυχήματα. 

Το Παγκόσμιο Σύστημα Τροφίμων

Του Γιάννη Τούντα

Αν. Καθηγητή Κοινωνικής Ιατρικής,

Κέντρο Μελετών Υπηρεσιών Υγείας Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών

Προέδρου ΕΟΦ

Το 1/3 περίπου του παγκόσμιου πληθυσμού υποσιτίζεται, το 1/3 είναι υπέρβαρο ή παχύσαρκο (το ήμισυ περίπου στις ανεπτυγμένες χώρες) και μόνο το 1/3 τρέφεται επαρκώς και έχει φυσιολογικό σωματικό βάρος.

Για να ερμηνεύσουμε το φαινόμενο αυτό, όπως εξάλλου και κάθε φαινόμενο που σχετίζεται με την υγεία μας, θα πρέπει πρώτα απ’ όλα να απαλλαγούμε από την κυριαρχία του βιοϊατρικού μοντέλου και να υιοθετήσουμε ένα κοινωνικό-οικολογικό μοντέλο για την υγεία και την αρρώστια, προκειμένου να κατανοήσουμε ότι η διατροφή δεν εξαρτάται μόνο από τις προσωπικές μας επιλογές, αλλά επηρεάζεται άμεσα από το ευρύτερο σύστημα τροφίμων, το οποίο περιλαμβάνει, την παραγωγή, την επεξεργασία, τη διανομή, την προετοιμασία και την κατανάλωση της τροφής.

Το παγκόσμιο σύστημα τροφίμων παρέχει χαμηλού κόστους διατροφικά προϊόντα, αλλά με υψηλό κόστος για το περιβάλλον και την υγεία των ανθρώπων και των ζώων. Η γεωργία και οι αλλαγές στη χρήση γης, εκτιμάται ότι ευθύνονται για το 1/3 της παγκόσμιας υπερθέρμανσης. Επίσης, τα διατροφικά πρότυπα ασκούν έντονες επιδράσεις στο περιβάλλον. Η παραγωγή κρέατος επιδρά αρνητικά στο περιβάλλον, κυρίως σε ότι αφορά τη κατανάλωση ενέργειας και υδάτινων πόρων. Το σημερινό σύστημα τροφίμων καταναλώνει σημαντική ενέργεια. Στόχος πρέπει να είναι να μετατραπεί από καταναλωτής σε παραγωγός ενέργειας.

Η βιομηχανία τροφίμων είναι μία από τις μεγαλύτερες βιομηχανίες διεθνώς. Η Παγκόσμια Τράπεζα εκτιμά ότι ο τομέας της διατροφής και της γεωργίας γενικότερα, αντιστοιχεί σε 10% του παγκόσμιου ΑΕΠ. Η φιλελευθεροποίηση και παγκοσμιοποίηση της αγοράς τροφίμων ενίσχυσαν τη βιομηχανική παραγωγή της διατροφής, χωρίς όμως να εξασφαλιστεί η επάρκεια. Ο ειδικός εισηγητής του ΟΗΕ ανέφερε το 2009, ότι η επάρκεια μπορεί να εξασφαλιστεί μόνο βάση κάποιων προϋποθέσεων.

Η κρίση τροφίμων έχει μετατραπεί σε ζήτημα παγκόσμιας ασφάλειας. Η έλλειψη φαγητού και νερού σε διάφορες περιοχές του πλανήτη αποσταθεροποιεί υπό ανάπτυξη χώρες, οι οποίες είναι ιδιαίτερα ευάλωτες σε κάθε αύξηση της τιμής των δημητριακών και του πετρελαίου. Τριάντα χώρες έζησαν βίαιες κινητοποιήσεις εξαιτίας έλλειψης τροφίμων στη διάρκεια του 2008, οι μισές εκ των οποίων στην Αφρική. To 2009 αυξήθηκαν κατά 100 εκατ. τα πεινασμένα άτομα σε όλο τον κόσμο.

Επειδή, λοιπόν, η διατροφή αποτελεί ένα μείζον πολιτικό ζήτημα, η δίκαιη διατροφή του παγκόσμιου πληθυσμού θα απαιτήσει μεγάλες διοικητικές και πολιτικές αλλαγές πολλών διεθνών οργανισμών και προγραμμάτων. Δεν αρκεί το γεγονός ότι στις ανεπτυγμένες χώρες, το αυξημένο ενδιαφέρον των καταναλωτών για τη διατροφή, έχει αναδείξει κοινωνικά κινήματα που επιδιώκουν καινούρια πρότυπα υγιεινής διατροφής. Το κρίσιμο ζήτημα της άνισης σχέσης μεταξύ των παραγωγών στις αναπτυσσόμενες χώρες και στην παγκόσμια βιομηχανία τροφίμων, παραμένει και μόνο με στοχευμένες διεθνείς πολιτικές και πρωτοβουλίες μπορεί να επιτευχθεί η δίκαιη κατανομή δυνάμεων στο παγκόσμιο σύστημα τροφίμων.

ΠΗΓΗ ΝΕΑ ΥΓΕΙΑ

Η κοινωνική επιδημία της παχυσαρκίας

Του ΓΙΑΝΝΗ ΤΟΥΝΤΑ, 

Αν. καθηγητή Κοινωνικής Ιατρικής, Κέντρο Μελετών Υπηρεσιών Υγείας Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών, προέδρου ΕΟΦ

Είναι απορίας άξιο το γεγονός ότι οι Ελληνες, εκτός από πρωταθλητές στο κάπνισμα, κατάφεραν τα τελευταία χρόνια να γίνουν και πρωταθλητές στην παχυσαρκία.

Μόνο 4 στους 10 Ελληνες έχουν φυσιολογικό σωματικό βάρος, σύμφωνα με την πανελλαδική έρευνα Hellas Health ΙΙ, που πραγματοποιήσαμε πρόσφατα. Υπάρχει, βέβαια, συνεχής αύξηση της παχυσαρκίας στις χώρες-μέλη του ΟΟΣΑ, αλλά εμείς, ως συνήθως, το παρακάναμε.

Το φαινόμενο αυτό οφείλεται στο γεγονός ότι οι λαοί στις ανεπτυγμένες χώρες του ΟΟΣΑ τα τελευταία 30 χρόνια δέχονται αυξανόμενες επιδράσεις ενός φυσικού και κυρίως κοινωνικο-οικονομικού περιβάλλοντος που προάγει την παχυσαρκία. Από την άλλη μεριά, οι μακροχρόνιες επιδράσεις του βελτιωμένου εκπαιδευτικού και βιοτικού επιπέδου έχουν ευαισθητοποιήσει τους πολίτες για τους κινδύνους που διατρέχει η υγεία τους από ανθυγιεινές συμπεριφορές και τους έχουν καταστήσει πιο ικανούς να χειρίζονται σωστά τα ζητήματα που σχετίζονται με την υγεία τους.

Αυτή η δυνατότητα παρέχεται κυρίως στα άτομα από τα ανώτερα κοινωνικο-οικονομικά στρώματα. Η κατανομή των υπέρβαρων και παχύσαρκων ατόμων στις χώρες του ΟΟΣΑ αναδεικνύει σημαντικές κοινωνικές ανισότητες, ιδιαίτερα στις γυναίκες, όπου οι πιο μορφωμένες και με υψηλότερα εισοδήματα είναι λιγότερο υπέρβαρες ή παχύσαρκες.

Παρά τις διαπιστώσεις αυτές, δεν έχει διευκρινιστεί ακόμα ποια είναι η αιτιολογική σχέση μεταξύ εκπαίδευσης και παχυσαρκίας. Μελέτες σε νέους στη Γαλλία υποδεικνύουν ότι η εκπαίδευση μειώνει την παχυσαρκία, παρά το αντίθετο. Οι λόγοι έχουν να κάνουν με την καλύτερη πρόσβαση που έχουν τα εκπαιδευμένα άτομα στη σχετική πληροφόρηση, καθώς και με τις αυξημένες δυνατότητες τους να χειριστούν σωστά την πληροφόρηση αυτή. Επίσης, τα άτομα με ανώτερη εκπαίδευση έχουν καλύτερη αντίληψη για τους κινδύνους που σχετίζονται με τον τρόπο ζωής, ενώ έχουν, επιπλέον, μεγαλύτερο αυτοέλεγχο και σταθερότητα στις προτιμήσεις τους.

Οι διαφοροποιήσεις δε που παρουσιάζονται, ακόμη και μέσα στην ίδια την οικογένεια, υποδηλώνουν πως το φαινόμενο της παχυσαρκίας εξαρτάται περισσότερο από τις ατομικές συνήθειες, κυρίως διατροφής και άσκησης, και λιγότερο από γενετικούς παράγοντες.

Οι προβληματισμού αυτοί δεν εμποδίζουν την επιτυχή υλοποίηση προγραμμάτων πρόληψης και καταπολέμησης της παχυσαρκίας. Στις χώρες του ΟΟΣΑ, τα σχετικά προγράμματα, εκτός από τη μείωση της παχυσαρκίας και συνακόλουθα τη μείωση ορισμένων χρόνιων παθήσεων και κυρίως του διαβήτη, έχουν και θετικές οικονομικές επιπτώσεις λόγω της μείωσης του κόστους περίθαλψης. 

Οι παρεμβάσεις, όμως, δεν έχουν τα επιθυμητά αποτελέσματα όταν υλοποιούνται αποσπασματικά και δεν εντάσσονται σε ευρύτερα προγράμματα Προαγωγής και Αγωγής Υγείας, που πραγματοποιούνται κατά κύριο λόγο εκτός του συστήματος υγείας, στους χώρους εκπαίδευσης, εργασίας και κατοικίας. Αλλά και στο πλαίσιο των υπηρεσιών υγείας, τα προγράμματα αυτά μπορεί να είναι αποτελεσματικά, όταν εστιάζονται σε άτομα υψηλού κινδύνου, όπως είναι τα υπέρβαρα άτομα ή τα άτομα με βεβαρημένο οικογενειακό ιστορικό. 

Προγράμματα που απευθύνονται σε παιδιά και εφήβους είναι αποδοτικά σε μακροχρόνιο όμως ορίζοντα, μια που τα θετικά αποτελέσματά τους στην υγεία θα γίνουν εμφανή ύστερα από αρκετά χρόνια.

Η βόμβα του ιατρικού πληθωρισμού

Του ΓΙΑΝΝΗ ΤΟΥΝΤΑ

Αν. καθηγητή Κοινωνικής Ιατρικής, Κέντρο Μελετών Υπηρεσιών Υγείας Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών, προέδρου ΕΟΦ

Εχουμε τους περισσότερους γιατρούς ανά κατοίκους στην Ευρώπη. Οι περισσότεροι από αυτούς είναι σε κλινικές ειδικότητες.

Στους καρδιολόγους, για παράδειγμα, έχουμε περίπου 220 ανά 1 εκατ. κατοίκους, όταν ο μέσος ευρωπαϊκός όρος είναι 58 και η Αμερικανική Ενωση Καρδιολόγων συνιστά 50 ανά 1 εκατ. κατοίκους. Τι σημαίνει το φαινόμενο αυτό;

Πρώτα απ' όλα ότι η ορθολογικοποίηση του συστήματος υγείας στη χώρα μας και κυρίως η καταπολέμηση της υπερκατανάλωσης, της σπατάλης και της διαφθοράς είναι αδύνατο να επιτευχθούν, όταν πρέπει να επιβιώνουν οικονομικά διπλάσιοι γιατροί από όσους χρειαζόμαστε. Γι' αυτό και τα σωστά μέτρα που παίρνει σήμερα η πολιτεία για τον έλεγχο του συστήματος και των δαπανών θα αποδώσουν πολύ λιγότερα των αναμενομένων, γιατί το πληθωριστικό ιατρικό σώμα είναι μια σύγχρονη Λερναία Υδρα. Οσα κεφάλια κοπούν τώρα, κάποια άλλα θα φυτρώσουν στο μέλλον.

Επιπλέον, όσο και εάν οι γιατροί ελέγχουν το μέγεθος της πίτας, δηλαδή τη ζήτηση για ιατρικές υπηρεσίες, ο ρυθμός αύξησής της υστερεί του ρυθμού αύξησης των Ελλήνων γιατρών, με αποτέλεσμα να καλπάζει και η ανεργία των γιατρών. Προικισμένα παιδιά, με πολυετείς και δαπανηρές σπουδές που επιβαρύνουν οικονομικά την οικογένειά τους αλλά και την πολιτεία, βρίσκονται ολοένα και περισσότερο χωρίς δουλειά.

Και ούτε βέβαια πρέπει να ξεχνάμε ότι καμία ιατρική πράξη δεν είναι άμοιρη ιατρογενών κινδύνων. Οσο δηλαδή περισσότερες ιατρικές πράξεις τόσο θα αυξάνουν η ιατρογενής νοσηρότητα και θνησιμότητα. Στις ΗΠΑ, όπου η ιατρική πράξη ελέγχεται πολύ πιο αυστηρά, υπολογίζεται ότι συμβαίνουν κάθε χρόνο περίπου 100.000 θάνατοι εξαιτίας των ιατρικών παρεμβάσεων. Στην Ελλάδα, που οι άσκοπες ιατρικές πράξεις υπολογίζονται ότι υπερβαίνουν το 30% του συνόλου, πόσοι άραγε ιατρογενείς θάνατοι προκαλούνται;

Ομως, όλες αυτές οι διαπιστώσεις είναι γνωστές εδώ και 20 χρόνια. Το μεγάλο ερώτημα είναι γιατί η πολιτεία, αλλά και το ιατρικό σώμα, δεν πήρε κανένα ουσιαστικό μέτρο μέχρι σήμερα για να αντιμετωπίσει τη βόμβα του ιατρικού πληθωρισμού που έχει ήδη εκραγεί στα θεμέλια του ελληνικού συστήματος υγείας. 

Γιατί όλα αυτά τα χρόνια δεν μειώθηκε σταδιακά και ουσιαστικά ο αριθμός των εισακτέων στις ιατρικές σχολές; 

Γιατί δεν περιορίστηκε δραστικά ο αριθμός των μετεγγραφών με διάφορες χαριστικές διατάξεις; 

Γιατί αμβλύνθηκε αντί να αυστηροποιηθεί η διαδικασία αναγνώρισης των ιατρικών πτυχίων του εξωτερικού; 

Γιατί δεν μπήκαν σε εφαρμογή εξεταστικές διαδικασίες για την άδεια άσκησης του επαγγέλματος ή για την έναρξη της ειδικότητας; 

Γιατί δεν καθορίζεται σε κάθε περιφέρεια ο αριθμός των γιατρών ανά ειδικότητα που θα μπορούν να ασκούν το επάγγελμα;

Η απάντηση σε όλα αυτά τα ερωτήματα είναι απλή και ταυτόχρονα θλιβερή για τη νοοτροπία πολλών απ' όσους κυβέρνησαν τη χώρα μας όλα αυτά τα χρόνια. Το πολιτικό κόστος. Για να μη στεναχωρηθούν λίγες εκατοντάδες οικογένειες κάθε χρόνο και για να μη χαθούν οι αντίστοιχες ψήφοι, η πολιτεία αποδέχτηκε την υπονόμευση της λειτουργίας του συστήματος υγείας και την κατασπατάληση πολύτιμων κοινωνικών πόρων, συμβάλλοντας και με τον τρόπο αυτό στη σημερινή μας οικονομική κατάντια.

Ιστοσελίδα Υγείας - Πρόληψης: www.neahygeia.gr

Βιοποικιλομορφία και υγεία

Του ΓΙΑΝΝΗ ΤΟΥΝΤΑ,

αν. καθηγητή Κοινωνικής Ιατρικής, Κέντρο Μελετών Υπηρεσιών Υγείας Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών, προέδρου ΕΟΦ

Ο άνθρωπος ζει σε έναν πλανήτη με θεαματική οργανική ποικιλότητα.

Από το 1758, οπότε ο Σουηδός Κάρολος Λιναίος επιχείρησε την πρώτη τυπική ταξινόμηση, οι ζωολόγοι έχουν καταγράψει περίπου 1,8 εκατ. είδη ζώων, φυτών, μυκήτων, βακτηρίων και άλλων οργανισμών, ενώ υπολογίζεται ότι ο συνολικός αριθμός τους κυμαίνεται από 3 έως 10 εκατ. Μόνο στους ωκεανούς υπολογίζεται ότι ζουν περίπου 10 εκατ. είδη.  

Η απώλεια αυτής της ποικιλομορφίας, εξαιτίας της αλόγιστης αστικοποίησης, της εκβιομηχάνισης, της εντατικοποίησης της γεωργίας και της γενικότερης καταστροφής του περιβάλλοντος, οδηγεί στην απώλεια της γενετικής ποικιλίας και συνακόλουθα, στην εξαφάνιση ειδών της πανίδας και της χλωρίδας από τα τοπικά οικοσυστήματα.

Οι ειδικοί επιστήμονες εκτιμούν ότι η βιομηχανία και η τεχνολογία του 20ού αιώνα είναι υπεύθυνες για τη μεγαλύτερη απώλεια ειδών κατά τα τελευταία 65 εκατ. χρόνια. Εχει εκτιμηθεί ότι 50-100 ζωικά είδη και τουλάχιστον ένα φυτικό είδος εξαφανίζονται κάθε μέρα και περισσότερο από το 1/4 του συνόλου των ειδών μπορεί να εξαφανιστεί τα επόμενα 50 χρόνια. Αυτός ο ρυθμός απώλειας είναι τουλάχιστον 1.000 φορές μεγαλύτερος από τους φυσικούς ρυθμούς εξαφάνισης ειδών.

Η απώλεια της βιολογικής ποικιλομορφίας επιδρά στην υγεία του ανθρώπινου πληθυσμού. Οι επιδράσεις είναι διαφορετικών ειδών και δεν μπορούν να υπολογιστούν με ευκολία. Για παράδειγμα, τα άγρια φυτά είναι πλουσιοπάροχη πηγή χρήσιμων υλικών, στα οποία περιλαμβάνονται και τα κυριότερα συστατικά των φαρμάκων που χρησιμοποιούνται στην ιατρική. Πάνω από το 50% των φαρμάκων που κυκλοφορούν στο εμπόριο βασίζονται σε βιοενεργές ουσίες που εκχυλίζονται από μη ανθρώπινα είδη. Από τα 100 φάρμακα με τη συχνότερη συνταγογράφηση στις ΗΠΑ, το 55% είναι φυσικά ή ημισυνθετικά. Το ποσοστό αυτό είναι ακόμα μεγαλύτερο στα φάρμακα που χρησιμοποιούνται για αναπνευστικές, δερματολογικές, γαστρεντερικές, γυναικολογικές και λοιμώδεις νόσους.

Ακόμα πιο διαδεδομένη είναι η χρήση παραδοσιακών φαρμάκων στις αναπτυσσόμενες χώρες. Εκτιμάται ότι το 80% του παγκόσμιου πληθυσμού βασίζεται σε φυτικά φάρμακα για την πρωτοβάθμια φροντίδα, αν και από τα 265.000 είδη ανθοφόρων φυτών λιγότερα από το 0,5% έχουν μελετηθεί ως προς τις ευεργετικές φαρμακευτικές τους ιδιότητες.

Εχει υποστηριχθεί επίσης ότι η απώλεια ειδών θα οδηγήσει και σε απώλεια ιατρικών μοντέλων που θα μπορούσαν να βοηθήσουν ώστε να κατανοηθούν καλύτερα η ανθρώπινη φυσιολογία και τα ανθρώπινα νοσήματα. Το Molgula manhattensis, ένα είδος θαλάσσιου ασκιδίου, αναπτύσσει πέτρες σε όργανα που μοιάζουν με το νεφρό. Η μελέτη αυτού του οργανισμού βοήθησε να κατανοηθεί καλύτερα ο τρόπος σχηματισμού πέτρας στα ανθρώπινα νεφρά από ουρικό και οξαλικό οξύ.

Ο περιορισμός της ποικιλότητας των ειδών μπορεί να οδηγήσει επίσης σε έξαρση του πληθυσμού των ανταγωνιστικών ειδών και σε μεταπήδηση των παθογόνων οργανισμών από τα πρωτεύοντα-ξενιστές τους στους ανθρώπους. Για παράδειγμα, η εμφάνιση του πνευμονικού συνδρόμου στις νοτιοδυτικές Πολιτείες των ΗΠΑ, που οφείλεται στον ιό hantavirus, αποδίδεται στην πληθυσμιακή έκρηξη του περόμυσκου του λευκόποδος (deer mouse), φυσικού ξενιστή του ιού, και στην επακόλουθη έκθεση των ανθρώπων στα απεκκρίματα των ποντικών αυτών.

Η ικανότητα των παθογόνων μικροοργανισμών να αλλάζουν ξενιστές είναι γνωστή. Σε συνδυασμό με τους υψηλούς αναπαραγωγικούς και μεταλλαξογόνους ρυθμούς τους, η ικανότητα αυτή αυξάνει τη δυνατότητά τους να προκαλούν σοβαρές νόσους, ή ακόμα και θάνατο, στους ανθρώπους. Είναι πολύ πιθανό ότι ο ιός του AIDS προέρχεται από ένα μεταλλαγμένο στέλεχος ιού που προκαλεί ανοσοανεπάρκεια στους πιθήκους και ότι ο ιός άλλαξε απλώς ξενιστή όταν άρχισε να πλήττει τους ανθρώπους.

Εκτός, όμως, απ' όλες αυτές τις συνέπειες που μπορεί να έχει η απώλεια της βιοποικολότητας, διακεκριμένοι βιολόγοι υποστηρίζουν ότι «είμαστε υποχρεωμένοι να προστατεύσουμε το άγνωστο, για άγνωστους λόγους».

Ιστοσελίδα Υγείας - Πρόληψης: www.neahygeia.gr

Κοινωνικό κεφάλαιο και υγεία

Του ΓΙΑΝΝΗ ΤΟΥΝΤΑ,

Αν. καθηγητή Κοινωνικής Ιατρικής, Κέντρο Μελετών Υπηρεσιών Υγείας Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών, προέδρου ΕΟΦ

Το κοινωνικό κεφάλαιο περιλαμβάνει θεσμούς κοινωνικής ασφάλειας και υποστήριξης, λειτουργία δικτύων αλληλεγγύης, ισχυρούς ανθρώπινους δεσμούς κ.ά., που διευκολύνουν τον συντονισμό και τη συνεργασία προς αμοιβαίο όφελος.

Τα κοινωνικά αυτά δεδομένα συνδέουν σημαντικούς τομείς της κοινωνίας και γεφυρώνουν κοινωνικές ρωγμές, με αποτέλεσμα να ενισχύεται η κοινωνική συνοχή. Ισχυρό κοινωνικό κεφάλαιο διαθέτουν οι επονομαζόμενες «κοινωνίες των πολιτών», οι οποίες ορίζονται ως οι κοινωνίες που δίνουν αξία και προτεραιότητα στην ισότητα, στη δικαιοσύνη, στην αλληλεγγύη, στη συμμετοχή των πολιτών, στη συνεργασία, στο ήθος και στην ακεραιότητα, αλλά και στις οποίες οι κοινωνικοί και πολιτικοί ιστοί είναι οργανωμένοι κυρίως οριζόντια, και όχι κάθετα/ιεραρχικά.

Προκειμένου να εκτιμηθούν οι επιπτώσεις στην υγεία από τη συμμετοχή των κατοίκων στη ζωή της κοινότητας, πραγματοποιήθηκε συγκριτική μελέτη σε διάφορες περιοχές της Ιταλίας. 

Σε ορισμένες περιοχές λειτουργούσαν περισσότερα σωματεία, χορωδίες, ομάδες ποδοσφαίρου και όμιλοι, οι κάτοικοι διάβαζαν περισσότερο τις εφημερίδες, έδειχναν μεγαλύτερο ενδιαφέρον για τα δημόσια θέματα και μεγαλύτερη εμπιστοσύνη στους συμπολίτες τους. 

Υπήρχαν επίσης περιοχές που θα μπορούσαν να χαρακτηριστούν «κοινωνίες των μη πολιτών», με βάση τον γαλλικό όρο incivisme, όπου υπήρχε αυστηρή ιεραρχία, τα δημόσια θέματα αποτελούσαν ευθύνη ειδικών, παρατηρούνταν φαινόμενα διαφθοράς και συνεχούς παραβίασης των νόμων, οι περισσότεροι δε κάτοικοι αισθάνονταν αδύναμοι και θύματα εκμετάλλευσης. 

Η πιο σημαντική διαπίστωση της μελέτης ήταν ότι οι περιοχές της πρώτης κατηγορίας εμφάνιζαν μειωμένη βρεφική και παιδική θνησιμότητα σε σύγκριση με τις περιοχές της δεύτερης κατηγορίας.

Από άλλες μελέτες διαπιστώνεται ότι χώρες σχετικά φτωχές, όπως η Σρι Λάνκα, παρουσιάζουν καλύτερους δείκτες υγείας από άλλες χώρες με αντίστοιχο οικονομικό επίπεδο, επειδή είναι κοινωνίες χωρίς αυστηρή ταξική δομή, με δημοκρατικό πολιτικό σύστημα, με παράδοση κοινωνικού ριζοσπαστισμού, με μεγαλύτερη αυτονομία των γυναικών, με καλύτερη εκπαίδευση, με εθνική ομοψυχία. Η Κόστα Ρίκα επίσης, διαθέτοντας σχετικά υψηλό μορφωτικό επίπεδο, σημαντική αυτονομία του γυναικείου φύλου και ισχυρή κοινωνική πολιτική, έχει ικανοποιητικούς δείκτες υγείας χωρίς να έχει υψηλό Ακαθάριστο Εγχώριο Προϊόν (ΑΕΠ).

Εκτός από την κοινωνική συνοχή, σημαντικός παράγοντας που επιδρά στην υγεία είναι και η θέση στην κοινωνική διαστρωμάτωση. Σύμφωνα με μελέτη στους δημοσίους υπαλλήλους στην Αγγλία, εκτός από τις σημαντικές διαφορές θνησιμότητας ανάμεσα στους κατώτερους και ανώτερους δημοσίους υπαλλήλους, που διαπιστώθηκαν, στις κορυφές της ιεραρχίας των δημοσίων υπαλλήλων, γιατροί και δικηγόροι παρουσίαζαν διπλάσια συχνότητα καρδιαγγειακών νοσημάτων απ' ό,τι τα διευθυντικά στελέχη που κατείχαν τα ανώτερα αξιώματα. Το γεγονός ότι οι γιατροί και οι δικηγόροι δεν ήταν πιο φτωχοί από τα διευθυντικά στελέχη, ούτε είχαν χειρότερες συνθήκες διαβίωσης, χειρότερη διατροφή ή χειρότερη ιατρική περίθαλψη, οδήγησε στο συμπέρασμα ότι καθοριστικός παράγοντας ήταν η θέση στη διοικητική ιεραρχία και στην άσκηση της εξουσίας.

Η επίδραση του κοινωνικού περιβάλλοντος στην υγεία έχει διαπιστωθεί και στους μετανάστες. Τα πρώτα χρόνια της μετοίκησής τους οι μετανάστες παρουσιάζουν μοντέλο νοσηρότητας ανάλογο σε μεγάλο βαθμό με αυτό της χώρας απ' όπου προέρχονται. Οσο όμως περνούν τα χρόνια, το μοντέλο νοσηρότητας προσεγγίζει ολοένα και περισσότερο το μοντέλο της χώρας υποδοχής. Σε ό,τι αφορά την ισχαιμική νόσο του μυοκαρδίου, οι μετανάστες από την Ιαπωνία στις ΗΠΑ και οι επίγονοί τους παρουσιάζουν δείκτες νοσηρότητας με τιμές ενδιάμεσες ανάμεσα στους χαμηλούς δείκτες που εμφανίζονται στην Ιαπωνία και τους υψηλούς που επικρατούν στις ΗΠΑ. Ετσι, καθώς αλλάζουν οι κοινωνίες και η παρουσία ορισμένων κοινωνικών παραγόντων μεταβάλλεται, αλλάζουν και τα μοντέλα νοσηρότητας.

Ιστοσελίδα Υγείας - Πρόληψης: www.neahygeia.gr

Πολιτισμός και υγεία

Του ΓΙΑΝΝΗ ΤΟΥΝΤΑ

(Αν. καθηγητή Κοινωνικής Ιατρικής, Κέντρο Μελετών Υπηρεσιών Υγείας Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών, προέδρου ΕΟΦ)

Ο πολιτισμός αποτελεί συστατικό στοιχείο κάθε ανθρώπινης κοινωνίας.

Υπήρξαν κοινωνίες που δημιούργησαν μεγάλους πολιτισμούς, οι οποίοι με τη σειρά τους επηρέασαν αποφασιστικά τη διαμόρφωση του κοινωνικού περιβάλλοντος. Η αλληλεπίδραση μεταξύ πολιτισμού και κοινωνίας συντελείται διαμέσου όλων των παραγόντων που συναποτελούν το εκάστοτε πολιτισμικό περιβάλλον. Η πνευματική δραστηριότητα, η καλλιτεχνική δημιουργία, τα ήθη και έθιμα, καθώς και οι κυρίαρχες ιδεολογικές και φιλοσοφικές αντιλήψεις σφραγίζουν τις ανθρώπινες κοινωνίες κατά την ιστορική τους εξέλιξη.

Οι πολιτισμικές αξίες επιδρούν αποφασιστικά όχι μόνο στη μορφή και την οργάνωση της ανθρώπινης κοινωνίας, αλλά και στην ανθρώπινη συμπεριφορά. Ο τρόπος με τον οποίο οι άνθρωποι βιώνουν, αντιλαμβάνονται και αντιμετωπίζουν σε κάθε περίσταση τα ζητήματα της υγείας και της αρρώστιας εξαρτάται άμεσα από τον εκάστοτε πολιτισμό. Σύμφωνα μάλιστα με τους νεοδαρβινιστές, η γενετική εξέλιξη μέσω της φυσικής επιλογής αύξησε την «ικανότητα για πολιτισμό» και ο πολιτισμός ενίσχυσε στο μέγιστο τη γενετική καταλληλότητα αυτών που τον χρησιμοποίησαν.

Ο πολιτισμός καθορίζει πρώτα απ' όλα, σε σημαντικό βαθμό, τις γενικότερες αντιλήψεις για την υγεία, την αρρώστια και συνακόλουθα τον θάνατο. Αποτελεί, επίσης, το βασικό πλαίσιο για τον εντοπισμό των αιτίων της αρρώστιας και διαδραματίζει αποφασιστικό ρόλο στη θεωρητική και πρακτική διαμόρφωση της θεραπευτικής/ιατρικής φροντίδας. Ανάλογα με τις πολιτισμικές επιδράσεις, η ίδια αρρώστια μπορεί να θεωρείται βλάβη ή χάρισμα, τιμωρία ή επιβράβευση, αμαρτία ή ιερότητα. 

Χαρακτηριστικές είναι οι επιδράσεις αυτές σε πολιτισμούς όπως ήταν ο κλασικός ελληνικός, ο κινεζικός και αργότερα ο δυτικός. Ο ορθολογισμός και ο νατουραλισμός, που διαπότισαν για πρώτη φορά την ανθρώπινη σκέψη στην αρχαία Ελλάδα, οδήγησαν στη διαμόρφωση της ιπποκράτειας ιατρικής, που ήταν βασισμένη στη φυσική ερμηνεία των φαινομένων. Η κινεζική αντίληψη για τον άνθρωπο και το σύμπαν, στηριγμένη στις αντίρροπες δυνάμεις γιν και γιανγκ που αποτελούν την αρσενική και θηλυκή αρχή της φύσης, υπήρξε η βάση για την αιτιολογία της αρρώστιας και για την ανάπτυξη της παραδοσιακής κινεζικής ιατρικής και του βελονισμού. Τέλος, ο δυτικός πολιτισμός, στηριγμένος στην καρτεσιανή αντίληψη για τον διαχωρισμό σώματος-ψυχής και στη μηχανιστική θεώρηση του ανθρώπινου σώματος, οδήγησε στην ανάπτυξη μονοπαραγοντικών θεωριών για την αιτιολογία της αρρώστιας και στη διαμόρφωση της σύγχρονης δυτικής ιατρικής επιστήμης στα πρότυπα ενός βιολογικού «μηχανουργείου».

Επίσης, η μαγεία, η θρησκεία και η επιστήμη θα μπορούσαν να χαρακτηριστούν μεγάλα πολιτισμικά ρεύματα που διαχρονικά διαπέρασαν τους πολιτισμούς, αποτυπώνοντας τα χαρακτηριστικά τους στα θέματα της υγείας, άλλοτε σε μεγαλύτερο και άλλοτε σε μικρότερο βαθμό. Η μαγική σκέψη, που κυριαρχούσε στο παρελθόν και που τη συναντάμε ακόμη σε παραδοσιακές κοινωνίες, η θρησκεία στις διάφορες εκδοχές της, η επιστήμη αργότερα, έπαιξαν καθοριστικό ρόλο στη διαμόρφωση και στην αντιμετώπιση των φαινομένων της υγείας και της αρρώστιας.

Απ' όλες αυτές τις πολιτισμικές επιδράσεις ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η σχέση του πολιτισμού με την παραγωγή και εμφάνιση της σωματικής και ψυχικής νοσηρότητας. Εχει διαπιστωθεί ότι ο πολιτισμός άλλοτε ευθύνεται για την πρόκληση ορισμένων νοσημάτων, ενώ άλλοτε επηρεάζει τη συμπτωματολογία και άλλοτε τον τρόπο που τα άτομα αντιμετωπίζουν τις συνέπειες της αρρώστιας και την ένταση του πόνου.

Ο Πλάτων συχνά αναφέρει ότι η αρρώστια προκαλείται από τον πολιτισμό. Οσο ο άνθρωπος ζούσε στη φύση ήταν υγιής και δεν είχε την ανάγκη ιατρικής φροντίδας. Η μαλθακότητα και η υπερβολική και εξεζητημένη διατροφή -χαρακτηριστικά του πολιτισμού της εποχής του- αποτελούσαν, κατά τον Πλάτωνα, τις βασικές αιτίες της νοσηρότητας. Ο Πλούταρχος και αρκετοί άλλοι ηθικολόγοι υιοθέτησαν τις απόψεις αυτές του Πλάτωνα. Αλλά και αργότερα, στη Ρώμη, τον 1ο αιώνα μ.Χ., ο εγκυκλοπαιδιστής Κέλσος υποστήριζε ότι στην εποχή του Ομήρου η υγεία των ανθρώπων ήταν γενικά καλή εξαιτίας των υγιεινών συνηθειών, που δεν είχαν ακόμη διαφθαρεί ούτε από τη νωθρότητα ούτε από την πολυτέλεια του πολιτισμού.

Ιστοσελίδα Υγείας - Πρόληψης: www.neahygeia.gr 

Φτώχεια και κοινωνικές ανισότητες στην Υγεία

Μια ΠΟΛΥ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΥΣΑ συνέντευξη του ΓΙΑΝΝΗ ΤΟΥΝΤΑ στην Ελευθεροτυπία

Η φτώχεια είναι η πρώτη αιτία όχι μόνο αρρώστιας αλλά και θανάτου στον κόσμο. Οσο για τις κοινωνικές ανισότητες στην υγεία; Είναι ένα παλιό φαινόμενο, μας λέει ο αναπληρωτής καθηγητής Κοινωνικής Ιατρικής στο Πανεπιστήμιο Αθηνών Γιάννης Τούντας. «Βέβαια δεν αρκεί ο πλούτος για να βεβαιωθούμε για την καλή κατάσταση της υγείας, αλλά σημασία έχει το πώς κατανέμεται». Και μας μιλά για τις ανισότητες στην κατανομή των συντελεστών υγείας που περιλαμβάνουν πολλά ζητήματα: εργασία, κατοικία, εισόδημα, μόρφωση. Παράγοντες οι οποίοι εξαρτώνται από την κοινωνική οργάνωση επηρεάζοντας καθοριστικά την υγεία.

Ποιοι είναι; Μας τους αναλύει υπό μορφή κεφαλαίων:

* Ενα κεφάλαιο αφορά την ανισότητα που παρουσιάζει η υγεία ανάμεσα σε διαφορετικά τμήματα πληθυσμού ακόμη και στην ίδια χώρα.

* Ενα δεύτερο κεφάλαιο ανισοτήτων έχει να κάνει με τους παράγοντες κινδύνου, δηλαδή πώς τα χαμηλότερα κοινωνικά στρώματα είναι περισσότερο εκτεθειμένα στο κάπνισμα, την ανθυγιεινή διατροφή, την έλλειψη άσκησης, βιώνουν περισσότερες στρεσογόνες καταστάσεις, άρα υπάρχει άνιση κατανομή των επιδράσεων από τους παράγοντες κινδύνου.

* Ενα τρίτο κεφάλαιο ανισοτήτων αφορά την κατανομή των ευκαιριών που έχει κάθε τμήμα του πληθυσμού να βελτιώσει την υγεία του: σε αυτό ανταποκρίνονται πολύ περισσότερο τα ανώτερα κοινωνικά στρώματα, καθώς κάνουν συχνότερα προληπτικές εξετάσεις ενώ έχουν διαφορετική αξιοποίηση των δυνατοτήτων για να βελτιώσουν την υγεία τους.

* Τέταρτο είναι η άνιση χρησιμοποίηση των υπηρεσιών υγείας. Στην Ελλάδα αυτό το φαινόμενο είναι σχετικά αμβλυμένο σε ό,τι αφορά τη νοσοκομειακή περίθαλψη λόγω της 27χρονης ύπαρξης του ΕΣΥ που έχει δώσει πρόσβαση στους Ελληνες σε ισότιμη βάση. Εκεί που παρουσιάζονται μεγάλες ανισότητες είναι στην πρωτοβάθμια περίθαλψη κι εδώ αναδεινύονται οι ανεπάρκειες του ΕΣΥ, με αποτέλεσμα αυτή η φροντίδα σε μεγάλο βαθμό να παρέχεται από τον ιδιωτικό τομέα -επισκέψεις σε γιατρούς, διαγνωστικά κέντρα, εξετάσεις κ.λπ. Για παράδειγμα, στα ευγενή λεγόμενα ταμεία έχουμε 10 ετήσιες κατά κεφαλή επισκέψεις σε γιατρούς, ενώ στον ΟΓΑ τρεις. Δεν σημαίνει δηλαδή ότι επειδή υπάρχει ισότιμη πρόσβαση δεν έχουμε προβλήματα κοινωνικής ανισότητας: έχουμε ένα τεράστιο πρόβλημα ιδιωτικής δαπάνης που φτάνει το 42% των συνολικών δαπανών, δηλαδή σχεδόν το ήμισυ των ιατρικών δαπανών. Αυτό σημαίνει ότι ο Ελληνας βάζει γερά το χέρι στην τσέπη για την υγεία ακόμη και στις δημόσιες υπηρεσίες. Με ό,τι αυτό συνεπάγεται: παραοικονομία, φακελάκι ή φιλοδώρημα για την εξασφάλιση καλύτερης πρόσβασης.

«Αυτό όμως μπορεί να εμποδίσει την ισότιμη πρόσβαση των άλλων και χαμηλότερων εισοδηματικά στρωμάτων καθώς επιβαρύνεται σημαντικά ο οικογενειακός τους προϋπολογισμός για να συμβάλουν σε αυτή τη δαπάνη. Ετσι σ' αυτά τα κοινωνικά στρώματα η ιδιωτική δαπάνη υγείας ξεπερνάει το 10% του οικογενειακού εισοδήματος. Βέβαια στα ανώτερα εισοδηματικά στρώματα μπορεί να πληρώνουν περισσότερα σε ιδιωτικές δαπάνες υγείας, αλλά αντιστοιχεί σε μικρότερο ποσοστό του οικογενειακού τους εισοδήματος. Το αποτέλεσμα είναι τα φτωχά στρώματα να επιβαρύνονται με άνισο τρόπο και περισσότερο για να εξασφαλίσουν τις υπηρεσίες που χρειάζονται» παρατηρεί ο καθηγητής.

Ακόμη έναν σημαντικό παράγοντα διαιώνισης των ανισοτήτων διαδραματίζει και η κακοδιαχείριση:

«Σαφώς το θέμα της κακοδιοίκησης εντείνει τα προβλήματα αυτά. Αν είχαμε σωστή διοίκηση και δεν γίνονταν οι σπατάλες που γίνονται σήμερα και αν υπήρχε δυνατότητα από τη σωστή διοίκηση να εξασφαλίζονται καλύτερες συνθήκες εργασίας και αμοιβής των εργαζομένων στα νοσοκομεία, θα περιοριζόταν σε μεγάλο βαθμό το φαινόμενο της παραοικονομίας και θα δινόταν η δυνατότητα να επενδύουν, αντί να σπαταλάνε πόρους, σε πιο σύγχρονο εξοπλισμό και καλύτερες υπηρεσίες και έτσι ο κόσμος δεν θα κατέφευγε στον ιδιωτικό τομέα, για να μην περιμένει 2-3 μήνες για μιαν εξέταση για την οποία θα πληρώσει και περισσότερα. Επίσης αν είχαμε οργανωμένη διοίκηση και καλύτερα οργανωμένη την πρωτοβάθμια υπηρεσία υγείας θα καταφέρναμε να καλύψουμε τις ανάγκες από δημόσιες παρά από αμειβόμενες ιδιωτικές υπηρεσίες» λέει στην ο κ. Τούντας.

Οι κοινωνικές και οι οικονομικές επιπτώσεις του καπνίσματος

Του ΓΙΑΝΝΗ ΤΟΥΝΤΑ,

(αν. καθηγητή Κοινωνικής Ιατρικής, Κέντρο Μελετών Υπηρεσιών Υγείας Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών, προέδρου ΕΟΦ)

Οι μισοί θάνατοι από αυτούς που οφείλονται στη χρήση καπνού συμβαίνουν κατά τα πλέον παραγωγικά χρόνια της ζωής.  Αυτό έχει ως συνέπεια τη μείωση των δεικτών παραγωγικότητας και την απώλεια οικονομικών ευκαιριών για ανάπτυξη. Το γεγονός ότι οι πληθυσμοί που θα πληγούν περισσότερο είναι αυτοί που αποτελούν το βασικό παραγωγικό δυναμικό του πλανήτη καθιστά το πρόβλημα ακόμα σοβαρότερο, ενώ οι απώλειες παραγωγικότητας είναι τεράστιες. Αλλά εκτός από την πρώιμη θνησιμότητα, οι καπνιστές έχουν και μεγαλύτερη νοσηρότητα, γεγονός που συνεπάγεται αυξημένο αριθμό απουσιών από την εργασία, μειωμένη παραγωγικότητα κατά την εργασία και πρόωρη αποχώρηση από την εργασία.

Ασφαλώς, πέρα από τις έμμεσες οικονομικές απώλειες, τα προβλήματα υγείας που προκαλεί ο καπνός δημιουργούν μια τεράστια επιβάρυνση στα συστήματα υγείας. Οι χρόνιοι καπνιστές νοσηλεύονται συχνότερα, για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα και καταναλώνουν περισσότερους πόρους του συστήματος σε σύγκριση με τους μη καπνιστές. Ετσι, το κόστος θεραπείας και νοσηλείας τους είναι ιλιγγιώδες. Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις της Παγκόσμιας Τράπεζας, το κόστος της φροντίδας υγείας για τα νοσήματα που σχετίζονται με το κάπνισμα ανέρχεται από 0,1 έως και 1,1% του ακαθάριστου εγχώριου προϊόντος (ΑΕΠ). Εξαιτίας του κόστους αυτού, το κάπνισμα θεωρείται ο μεγαλύτερος παράγοντας δαπανών για το ασφαλιστικό σύστημα.

Το άμεσο και έμμεσο κόστος του καπνίσματος στην Ευρωπαϊκή Ενωση υπολογίζεται για το 2000 μεταξύ 97,7 και 130,3 δισ. ευρώ. Συνολικά, στις ΗΠΑ, το κόστος από την απώλεια της παραγωγικότητας και την επιβάρυνση των υπηρεσιών υγείας εκτιμάται ότι φτάνει τα 10,47 δολάρια για κάθε πακέτο τσιγάρων που πωλείται.

Για την Ελλάδα έχει υπολογιστεί ότι το κόστος περίθαλψης νοσημάτων που οφείλονται στο κάπνισμα ξεπερνά τα 2,14 δισ. ευρώ ετησίως, ποσό δυσανάλογα μεγάλο σε σχέση με τις δυνατότητες του συστήματος υγείας, ενώ ειδικότερα για το ΕΣΥ, η νοσηλεία ασθενών εξαιτίας του τσιγάρου κοστίζει περισσότερο από 500 εκατ. ευρώ ετησίως.

Αλλά και ο ίδιος ο καπνιστής επιβαρύνεται οικονομικά για την αγορά των τσιγάρων. Για μια μέση κατανάλωση 20 τσιγάρων την ημέρα, ένας Ελληνας καπνιστής ξοδεύει περίπου 60 ευρώ τον μήνα ή 720 ευρώ ετησίως. Σύμφωνα με πρόσφατη μελέτη της Εθνικής Στατιστικής Υπηρεσίας, το κάπνισμα φτάνει να κοστίζει έως 80 ευρώ κατά μέσο όρο τον μήνα ή πάνω από 2,6 ευρώ την ημέρα. Το ποσό αυτό είναι πολύ μεγαλύτερο για πολλούς καπνιστές που καπνίζουν περισσότερα από 20 τσιγάρα την ημέρα.

Από την άλλη, σύμφωνα με πρόσφατη έκθεση του ΠΟΥ, ο έλεγχος του καπνίσματος εξακολουθεί να υποχρηματοδοτείται. Ετησίως δαπανώνται 173 φορές περισσότερα δολάρια απ' όσα συλλέγονται ανά τον κόσμο από τον επιβληθέντα φόρο στον καπνό, προκειμένου να εφαρμοστούν αντικαπνιστικές δραστηριότητες. Οι δε αντικαπνιστικές δραστηριότητες που εφαρμόζονται καλύπτουν κάτω του 10% του παγκόσμιου πληθυσμού. Το 2009 μόνο σε 17 χώρες ίσχυαν αντικαπνιστικά μέτρα.

Μία ακόμα κρίσιμη παράμετρος είναι η κοινωνική διάσταση των επιπτώσεων του καπνίσματος. Στις περισσότερες χώρες, οι άνθρωποι από τα χαμηλότερα κοινωνικό-οικονομικά στρώματα έχουν μεγαλύτερη πιθανότητα να είναι καπνιστές, αλλά και να νοσήσουν ή να πεθάνουν από αιτίες που σχετίζονται με το κάπνισμα. Η καθημερινή κατανάλωση προϊόντων καπνού επιβαρύνει οικονομικά τις φτωχότερες οικογένειες και δυσχεραίνει την πρόοδο, ακόμα και την επιβίωσή τους. Τέλος, θα πρέπει να σημειωθεί ότι ένας καπνιστής ξοδεύει κατά μέσο όρο περισσότερα από 80.000 ευρώ για αγορά τσιγάρων στη διάρκεια της ζωής του.

Ιστοσελίδα Υγείας - Πρόληψης: http://www.neahygeia.gr/  

Πρόληψη Εγκεφαλικού Επεισοδίου

Toυ ΓΙΑΝΝΗ ΤΟΥΝΤΑ

Σύμφωνα με μελέτες του Παγκοσμίου Οργανισμού Υγείας, 5.700.000 άνθρωποι πεθαίνουν κάθε χρόνο από εγκεφαλικό επεισόδιο. Τα άτομα που έχουν μεγαλύτερες πιθανότητες για να πάθουν μια τέτοια βλάβη, είναι οι ηλικιωμένοι και κατά κύριο λόγο οι άνδρες. Σχεδόν ένας στους τέσσερις άντρες και μια στις πέντε γυναίκες ηλικίας 45 ετών μπορούν να περιμένουν να υποστούν εγκεφαλικό επεισόδιο αν φτάσουν έως την ηλικία των 85 ετών. Ένα άτομο που παθαίνει εγκεφαλικό επεισόδιο έχει τουλάχιστον 4 φορές περισσότερες πιθανότητες να υποστεί δεύτερο εγκεφαλικό μέσα στα επόμενα 2 χρόνια

Το εγκεφαλικό επεισόδιο συμβαίνει όταν η παροχή αίματος σε ένα μέρος του εγκεφάλου διακόπτεται, με αποτέλεσμα τα κύτταρα της περιοχής αυτής να μην οξυγονώνονται και να πεθαίνουν. Οι τύποι του εγκεφαλικού επεισοδίου είναι τρεις: η ισχαιμική προσβολή, η εμβολή και η αιμορραγία. Τα συνήθη αίτια είναι η υπέρταση, οι καρδιακές και αγγειακές νόσοι, προϋπάρχον ιστορικό παροδικού ισχαιμικού επεισοδίου, ο διαβήτης, η χοληστερίνη και το κάπνισμα.

Έχει παρατηρηθεί ότι το εγκεφαλικό επεισόδιο μπορεί να προληφθεί αρκεί να δοθεί η απαραίτητη προσοχή σε μερικά συμπτώματα και να ακολουθείται πιστά η φαρμακευτική αγωγή που δίνει ο γιατρός στον πάσχοντα. Είναι πολύ θλιβερό το γεγονός ότι ένα μεγάλο μέρος των εγκεφαλικών επεισοδίων θα είχαν προληφθεί αν πρώτον οι πάσχοντες ενημέρωναν τον γιατρό τους για κάποιες ενοχλήσεις, οι οποίες εκ πρώτης όψεως φαίνονται ασήμαντες, μπορούν όμως να αποβούν μοιραίες και δεύτερον επέλεγαν να ακολουθήσουν την φαρμακευτική αγωγή που τους δώθηκε.

Τα συμπτώματα ποικίλουν από άτομο σε άτομο διότι εξαρτώνται από το μέρος του εγκεφάλου που παθαίνει την βλάβη. Σε γενικές γραμμές όμως θα μπορούσαμε να πούμε ότι τα πρώτα συμπτώματα που εμφανίζονται αιφνιδίως είναι τα εξής:

αίσθημα αδυναμίας στο μισό μέρος του σώματος

μούδιασμα ή παράλυση προσώπου ή του άνω ή κάτω άκρου

ζάλη

απώλεια της ισορροπίας ή του συντονισμού κινήσεων

αιφνίδια θολότητα ή απώλεια της όρασης στο ένα ή και στα δύο μάτια

δυσκολία στην ομιλία

έντονος πονοκέφαλος

Σύμφωνα με τελευταία έρευνα που παρουσιάστηκε στο 26ο Διεθνές Συνέδριο Εγκεφαλικού Επεισοδίου της Αμερικανικής Καρδιολογικής Εταιρίας, σε άτομα που είχαν υποστεί πρόσφατα εγκεφαλικό επεισόδιο, παρατηρήθηκε ότι 24 ώρες πριν το πάθουν έκαναν ορισμένες δραστηριότητες που πιθανόν να συσχετίζονται με την εμφάνιση της εγκεφαλικής βλάβης. Αυτές οι δραστηριότητες είναι:

κατανάλωση αλκοόλ (28% των περιπτώσεων)

ανύψωση βάρους άνω των 25 κιλών (10%)

έντονη δραστηριότητα που οδήγησε σε υπερκόπωση (8%)

κάπνισμα μαριχουάνας (6%)

επεισόδιο θυμού (4%)

σεξουαλική επαφή (2%)

Οδηγίες Πρόληψης:

Κάντε τακτικό έλεγχο της πίεσης του αίματος

Κάντε έλεγχο για καρδιοπάθεια

Σταματήστε το κάπνισμα

Χαλαρώστε και αποφύγετε το στρες

Αντιμετωπίστε την κατάθλιψη

Τρώτε υγιεινά με βάση τη μεσογειακή διατροφή

Μειώστε το αλάτι από τα φαγητά

Διατηρήστε το βάρος σας στα φυσιολογικά του όρια

Μειώστε την κατανάλωση αλκοολούχων ποτών

Ασκηθείτε

Ενημερωθείτε σχετικά με φαρμακευτικές αγωγές (αντισύλληψη κ.α.) που αυξάνουν τις πιθανότητες για θρόμβους στο αίμα

www.neahygeia.gr

Πηγή:Iatronet, Wikipedia,

Harvard medical school

http://medlook.net/article.asp?item_id=540  

http://kardiologia.pblogs.gr/2008/02/prolhpsh-egkefalikoy-epeisodioy.html

(American Heart Association's 26th International Stroke Conference)

Η αποτελεσματικότητα των μέτρων κατά του καπνίσματος

Του ΓΙΑΝΝΗ ΤΟΥΝΤΑ

(αν. καθηγητή Κοινωνικής Ιατρικής, διευθυντή Ινστιτούτου Κοινωνικής και Προληπτικής Ιατρικής (ΙΚΠΙ), προέδρου Παγκόσμιας Ενωσης Νοσοκομείων και Υπηρεσιών Προαγωγής Υγείας)

 Οι πιο αποτελεσματικές πολιτικές για την αντιμετώπιση του καπνίσματος είναι οι εξής:

1. Φορολογία / τιμές. Αύξηση της τιμής κατά 25% οδηγεί σε μείωση της συχνότητας του καπνίσματος κατά 7-13%. Το ποσοστό αυτό αυξάνει με το πέρασμα του χρόνου. Μεγαλύτερη μείωση σημειώνεται στους νέους και σε καπνιστές χαμηλού οικονομικού επιπέδου. Οι αποδείξεις είναι ισχυρές και προέρχονται από διαφορετικές μελέτες σε πολλές χώρες. Τα αποτελέσματα εξαρτώνται από το μέγεθος της αύξησης και την αρχική τιμή. Τα ζητήματα-προβλήματα που ενδέχεται να προκύψουν κατά την εφαρμογή αυτού του μέτρου αφορούν τις ενδεχόμενες έντονες αντιδράσεις από τις καπνοβιομηχανίες, καθώς και την πιθανή αύξηση του λαθρεμπορίου τσιγάρων. Εκτός από τη μείωση του καπνίσματος, με την αύξηση της φορολογίας δημιουργούνται κεφάλαια για χρηματοδότηση άλλων προγραμμάτων κατά του καπνίσματος.

2. Απαγόρευση καπνίσματος σε δημόσιους χώρους. Σημειώνεται μείωση του καπνίσματος κατά 5-10% εξαιτίας της απαγόρευσης καπνίσματος σε χώρους εργασίας και μείωση 2-4% εξαιτίας της απαγόρευσης σε χώρους εστίασης και άλλους δημόσιους χώρους. Μεγαλύτερη επίδραση σημειώνεται σε άτομα μεγάλου εισοδήματος και στους άνδρες ηλικίας 24-54 ετών. Θεωρείται μέτρο σχετικά χαμηλού κόστους. Ωστόσο, οι απαγορεύσεις πρέπει να είναι αυστηρές και να υπάρχει μηχανισμός ελέγχου και επιβολής κυρώσεων, ενώ είναι αναγκαίες η διαφήμιση και η δημοσιοποίηση των μέτρων. Τα ζητήματα-προβλήματα που ενδέχεται να προκύψουν κατά την εφαρμογή αυτών των πολιτικών αφορούν πιθανές αντιδράσεις από ορισμένες επιχειρήσεις, κυρίως εστίασης και ψυχαγωγίας.

3. Περιορισμοί στη διαφήμιση. Σημειώνεται μείωση του καπνίσματος κατά 6% έπειτα από πλήρη απαγόρευση. Οι νέοι είναι πιθανότερο να επηρεάζονται περισσότερο από διαφημίσεις που προωθούν προϊόντα καπνού. Θεωρείται μέτρο σχετικά χαμηλού κόστους, οι απαγορεύσεις όμως πρέπει να είναι καθολικές, χωρίς εξαιρέσεις. Τα ζητήματα-προβλήματα που ενδέχεται να προκύψουν κατά την εφαρμογή αυτών των περιορισμών αφορούν πιθανές αντιδράσεις από διαφημιστικές εταιρείες.

4. Προειδοποιητικές ετικέτες. Η αποτελεσματικότητα του μέτρου δεν προσδιορίζεται σαφώς, ενώ λίγες είναι οι μελέτες των τελευταίων ετών που εξετάζουν την αποτελεσματικότητα, με αντικρουόμενα όμως αποτελέσματα. Ενδέχεται να αποτελεί αποτελεσματική στρατηγική για τις χώρες χαμηλού οικονομικού επιπέδου. Η εφαρμογή της απαιτεί μεγάλου μεγέθους προειδοποιητικές ετικέτες και ενδεχομένως συνοδευτικές ενημερωτικές εκστρατείες, ιδίως σε φτωχότερες χώρες, όπου η συχνότητα του καπνίσματος αυξάνεται.

5. Εκστρατείες με τη χρήση μέσων μαζικής ενημέρωσης. Οι εκστρατείες ενημέρωσης οδηγούν σε μείωση του καπνίσματος κατά 5-10%. Ο πληθυσμός-στόχος στον οποίο απευθύνονται οι εκστρατείες εξαρτάται από τον σχεδιασμό τους. Θεωρούνται μέτρο σχετικά χαμηλού κόστους και επιτυγχάνουν μεγάλη πληθυσμιακή κάλυψη. Η δαπάνη πρέπει όμως να είναι επαρκής και να διαρκούν για μεγάλο χρονικό διάστημα.

Συμβουλευτική Γραμμή Πρόληψης ΙΚΠΙ: 210-7222727

Ιστοσελίδα Υγείας-Πρόληψης: www.neahygeia.gr