ΕΛΛΗΝΟΦΩΝΟ ΤΡΙΤΟΚΟΣΜΙΚΟ ΚΩΛΟΧΑΝΕΙΟ: Αλήθεια, τί είναι το "Μάνατζμεντ";

 

Να διασκεδάσετε με το video -μόλις 6 λεπτών: Αλλά σας προειδοποιώ! Να προετοιμαστείτε: Αφού γελάσετε, να μην σας πιάσει κατάθλιψη όταν συνειδητοποιήσετε τί σημαίνουν αυτά για εμάς…!

Του Συμεών Ρωμύλου

Όταν σχηματίστηκε η νέα Κυβέρνηση,οι περισσότεροι πολιτικοί σχολιαστές αναφέρθηκαν στην "ασυνήθιστη" δομή της και στον προβλεπόμενο "ασυνήθιστο" τρόπο λειτουργίας της επειδή "διέκριναν στον αρχικό βηματισμό της, τις βασικές αρχές ενός μοντέλου αποτελεσματικού μάνατζμεντ."

 
Με αφορμή μια πρόσφατη σχετική εμπειρία οδηγήθηκα στην σκέψη ότι, αναγνώστες, που δεν είναι αρκετά εξοικειωμένοι με το μάνατζμεντ, ίσως να έβρισκαν ενδιαφέροντα όσα ακολουθούν. Προφανώς, δεν θα είναι κάποια διατριβή περί μάνατζμεντ. Στόχος και ελπίδα μου είναι να αντιληφθούν ότι η διαχρονική και γενικευμένη, παροιμιώδης ΑΝΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ του Ελληνικού κράτους οφείλεται, ΚΥΡΙΩΣ, στην επίσης διαχρονική ΑΠΟΥΣΙΑ ή, έστω, στην αποσπασματική εφαρμογή αρχών μάνατζμεντ στη διοίκησή του! 

 
Οι πολιτικοί, με κάθε ευκαιρία, δηλώνουν ότι, "στην πολιτική τα πάντα κρίνονται εκ του αποτελέσματος", συνήθως υπονοώντας αυτάρεσκα ότι οι ίδιοι ήταν ή θα είναι αποτελεσματικοί. Αλλά, ποιος είναι ο ορισμός του "αποτελεσματικός";

Αποτελεσματικός, σύμφωνα με τα λεξικά, π.χ. του Μπαμπινιώτη, είναι "Αυτός που μπορεί να επιφέρει το αναμενόμενο αποτέλεσμα".

Αυτό το νόημα αποδίδεται στα Αγγλικά, με τέσσερις όρους, ένας από τους οποίους, το "efficient": "είναι αυτός που ενεργεί ή παράγει αποτελεσματικά [δηλαδή που επιφέρει το αναμενόμενο αποτέλεσμα]με την ΕΛΑΧΙΣΤΗ ΣΠΑΤΑΛΗ, ΔΑΠΑΝΗ, ή  ΠΡΟΣΠΑΘΕΙΑ" δηλαδή, χρησιμοποιώντας τους κατά το δυνατόν ελάχιστους από τους διαθέσιμους πόρους -που είναι ΠΑΝΤΟΤΕ ανεπαρκείς!

Στο μάνατζμεντ θεωρούμε ότι, για να είναι κανείς αποτελεσματικός, πρέπει να"κάνει σωστά τα σωστά πράγματα".  

Αλλά πως επαληθεύεται ότι έγιναν ή δεν έγιναν τα σωστά πράγματα για να επιτευχθεί το αποτέλεσμα που, όντως, επιτεύχθηκε, επιτεύχθηκε "αποτελεσματικά" [με το ελάχιστο "κόστος"];  

Θα επανέλθω, αλλά προηγουμένως, λίγα ακόμη για το τί είναι το μάνατζμεντ.

Δεν υπάρχει άλλη επιστήμη που να έχει τόσους πολλούς ορισμούς! Μάλιστα, κάποιοι μιλούν για επιστημονικό μάνατζμεντ, κάποιοι πιστεύουν ότι δεν είναι επιστήμη αλλά τέχνη και κάποιοι τα συνδυάζουν λέγοντας ότι "για να είναι επιτυχημένος ένας μάνατζερ πρέπει να αποκτήσει τις γνώσεις της επιστήμης του διοικείν και της τέχνης του εφαρμόζειν αυτές τις γνώσεις"! [εγκληματίες που κατάργησαν το απαρέμφατο…!]

Ο μέγας γκουρού του μάνατζμεντ, ο Peter Drucker, το "ορίζει" (διαισθάνομαι με κάποια σκωπτική διάθεση) ως εξής: "είναι ένα όργανο πολλαπλών χρήσεων [multi-purpose] που ‘’μανατζάρει’’ επιχειρήσεις και ‘’μανατζάρει’’ μάνατζερς [manages managers] και ‘’μανατζάρει’’ εργαζόμενους και εργασία". Ο ίδιος πιστεύει ότι δεν πρόκειται για επιστήμη, με την αυστηρή έννοια του όρου, αφού ασχολείται με ανθρώπους, που δεν μπορεί να είναι αντικείμενα εργαστηριακών πειραμάτων [δηλαδή, το ίδιο ερέθισμα δεν τους προκαλεί πάντοτε την ίδια αντίδραση κλπ.…]

Παραθέτω δύο ορισμούς ακόμη, όχι από πανεπιστημιακά συγγράμματα, αλλά από το Google:

Οπως τον χαρακτηρίζει, "απλός" ορισμός: "Η οργάνωση και ο συντονισμός των δραστηριοτήτων μιας επιχείρησης ώστε να επιτευχθούν καθορισμένοι στόχοι", εννοείται, θυμίζω, "χρησιμοποιώντας τους κατά το δυνατόν ελάχιστους από τους διαθέσιμους ανεπαρκείς πόρους", δηλαδή, έτσι ώστε αυτοί οι στόχοι να επιτευχθούν αποτελεσματικά. 

"Ο καλύτερος ορισμός του μάνατζμεντ δημιουργήθηκε από το American Management Association: ‘‘Είναι το επιτυγχάνειν να γίνονται πράγματα από άλλους κάνοντάς τους να το πράττουν  οικειοθελώς’’".  Εδώ η έμφαση δίνεται, δικαιολογημένα, στη διοίκηση του ανθρώπινου δυναμικού.

Για να συνοψίσω τα πιο πάνω σε έναν [ακόμη!] "ορισμό" του θα έλεγα: "Οι αρχές, κανόνες, κλπ., δηλαδή το σύνολο των συστηματικών γνώσεων και ενεργειών που απαιτούνται για να διασφαλίζεται ότι θα γίνονται σωστά τα σωστά πράγματα, ώστε να επιτυγχάνονται ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΑ [δηλαδή με το ελάχιστο ‘’κόστος’’] καθορισμένοι στόχοι".

Έρχομαι, τώρα, στην πιο πάνω ερώτηση, δηλαδή, πώς επαληθεύεται αν έγιναν ή δεν έγιναν τα σωστά πράγματα. Οι "καθορισμένοι στόχοι" στις επιχειρήσεις θεωρείται ότι έχουν ως "αναμενόμενο αποτέλεσμα" τη μεγιστοποίηση του "καταραμένου" κέρδους! Επειδή, δε, πολλοί είναι αυτοί που το επιδιώκουν, δημιουργείται ο… ευλογημένος ανταγωνισμός, που επιτρέπει να κερδίζουν "αρκετά" μόνο οι πιο ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΟΙ, εν προκειμένω, αυτοί που παράγουν με το μικρότερο κόστος! Συνεπώς, μπορούμε να συμπεράνουμε, τουλάχιστον, ότι αυτοί είναι που έκαναν σωστότερα από τους ανταγωνιστές τους τα περισσότερα από τα πιθανά σωστά πράγματα!
 
Αυτός είναι, πιθανότατα, ο λόγος που το μάνατζμεντ έχει συνδεθεί μόνον ή σχεδόν μόνο με τις επιχειρήσεις. Το κέρδος είναι ίσως ο μόνος στόχος που μετριέται με ακρίβεια δύο δεκαδικών ψηφίων! Αλλά και στις επιχειρήσεις τίθενται πολλοί και διάφοροι στόχοι, η επιτυχία των οποίων ΔΕΝ μετριέται  σε χρήμα. Σας βεβαιώνω ότι...

ΣΥΡΙΖΟΞΕΦΤΙΛΑΡΑΔΙΚΟ: Ο Τσίπρας είναι το πρόβλημα σ' αυτή τη χώρα, ή το πολιτικό σύστημα συνολικά;

Του Συμεών Ρωμύλου

(Ερώτηση φίλου μου)
Φίλε Χ

Ανέκαθεν προσπαθώ να εντοπίζω, σε ό,τι διαβάζω ή συμβαίνει γύρω μου, τα όποια στοιχεία θα μπορούσαν να με βοηθήσουν να κατανοήσω λίγο καλύτερα πώς και γιατί οι άνθρωποι λειτουργούμε, έτσι όπως λειτουργούμε, και πώς λειτουργεί ο κόσμος, που έχουμε δημιουργήσει.  

Ήδη, έχω συνειδητοποιήσει κάποια βασικά, που συνεχώς επιβεβαιώνονται.

 

Πρώτον, ἕν οἶδα,ὅτι [σχεδόν] οὐδέν οἶδα! Επομένως, είναι μάταιο να ελπίζω ότι θα μπορέσω κάποτε να τα κατανοήσω πλήρως! Το γεγονός και μόνο ότι τόσα, τόσο "σπουδαία μυαλά", ανά τους αιώνες, δίνουν έως και εκ διαμέτρου αντίθετες σχετικές ερμηνείες αποδεικνύει το μάταιο μιας τέτοιας ελπίδας! Όμως, ταυτοχρόνως,  επισημαίνει την αναγκαιότητα για συνεχή προσπάθεια καλύτερης κατανόησής τους, αν θέλουμε να συνυπάρχουμε αρκούντως αρμονικά….  Πιστεύω, ότι δεν υπάρχει μία "λογική", μία "πραγματικότητα", κλπ. Άλλο η αριστερή, άλλο η δεξιά, η χριστιανική, η μουσουλμανική κλπ., κλπ., -με κάθε μία να έχει εκατομμύρια "πιστούς". Πρέπει, συνεπώς, να προσπαθούμε συνεχώς να δείχνουμε κατανόηση, κυρίως, προς τους αντιφρονούντες. Παραφράζω λίγο τον Harari (*): "Κανείς μας δεν είναι το κέντρο του κόσμου. Είναι πιο ευγενικό να ασκεί κανείς κριτική στον εαυτό του και στους δικούς του ανθρώπους παρά στους ξένους"!!!

Το πώς καθένας μας έγινε αυτό που έγινε και, επομένως, λειτουργεί όπως λειτουργεί, και, επομένως, καθορίζει το πώς λειτουργεί ο κόσμος, δεν το έχουν ερμηνεύσει πλήρως, ούτε οι επιστήμες, ούτε η φιλοσοφία. Κάθε πράξη μας, κάθε γεγονός, μοιάζει σαν ένας κρίκος σε σχήμα σφαίρας σε ένα πελώριο πλέγμα, όπου κάθε κρίκος είναι, ταυτόχρονα, και αποτέλεσμα που προκλήθηκε από, και αιτία που προκαλεί αποτέλεσμα σε, όλους τους άλλους κρίκους με τους οποίους συνδέεται!

 

Συνεπώς, δεύτερον, είναι εξ ίσου μάταιο να νομίζει κανείς, ότι μπορεί να πείσει άλλον να αλλάξει θρησκευτικά "ΠΙΣΤΕΥΩ" ή πολιτικές "ΠΕΠΟΙΘΗΣΕΙΣ" με "λογικά" επιχειρήματα. Είναι σαν να προσπαθεί να θεραπεύσει την τρέλα κάποιου επισημαίνοντάς του ότι είναι τρελός…!  Έτσι, όταν συζητώ τέτοια θέματα, το κάνω ΜΟΝΟ με ανθρώπους που με ενδιαφέρει να γνωρίζω πώς σκέφτονται και μόνο για να διαπιστώσω πού συμφωνούμε και πού -και, ει δυνατόν, γιατί- διαφωνούμε.

Μακροσκελής ο πρόλογος, αλλά αναγκαίος, αφού δεν πρόκειται να προσπαθήσω να αντιπαραθέσω… "λογικά" επιχειρήματα για να δείξω τα δικά σου "λάθη" και τα δικά μου "σωστά".  

Θα αναφερθώ αποσπασματικά σε κάποιες παρατηρήσεις σου μόνο -και ΜΟΝΟ- για να διαπιστώσεις, αν σε ενδιαφέρει, πού συμφωνούμε και πού -και, ει δυνατόν, γιατί- διαφωνούμε.

 

Αρχίζεις με την ερώτηση: "Ο Τσίπρας είναι το πρόβλημα σ' αυτή τη χώρα, ή το πολιτικό σύστημα συνολικά;"   

Απαντώ: Συμφωνώ απολύτως, είναι το πολιτικό σύστημα συνολικά!

Όμως, το να διαχωρίζεις τον έναν από το άλλο είναι σόφισμα, είναι παραπλανητικό (όχι σκόπιμα, είμαι σχεδόν βέβαιος) και παρασύρει κι εσένα τον ίδιο σε λάθος συλλογισμό. Το πολιτικό σύστημα είναι συνεχές, εξελίσσεται ασταμάτητα και ο Τσίπρας ήταν, ως αντιπολίτευση, και είναι, ως κυβέρνηση, αναπόσπαστο μέρος του. Θα έλεγα, μάλιστα, ότι δεν είμαι βέβαιος τί το έκανε χειρότερο από αυτό που ήταν πριν εμφανιστεί ο ίδιος στην πολιτική σκηνή. Τα χαρακτηριστικά που του πρόσθεσε με τις πράξεις και παραλείψεις του ως κυβέρνηση ή με αυτές ως αντιπολίτευση…. 

 

Ας δούμε κάποια από τα χειρότερα από αυτά τα χαρακτηριστικά:

 

Το μεγαλύτερο καρκίνωμα του Ελληνικού πολιτικού συστήματος είναι το πελατειακό κράτος. Ο Τσίπρας, αν όχι και λόγω ιδεοληψιών, σίγουρα κυνηγώντας ψήφους, το μεγαλώνει συνεχώς με κάθε τρόπο που μπορεί!

 

Άλλο χαρακτηριστικό, με κατά καιρούς τραγικές συνέπειες είναι η καλλιέργεια του φανατισμού έως διχασμού. Εδώ, έχει ξεπεράσει τους πάντες! Του ξέφυγε το "ή τους τελειώνουμε ή μας τελειώνουν"; Γιατί "εργαλειοποίησε" το Μακεδονικό; κλπ., κλπ., κλπ.

 

Ένα νέο χαρακτηριστικό, που του προσέδωσε αποκλειστικά εκείνος, είναι ότι δεν αρκεί πλέον να αμφιβάλουμε για τις υποσχέσεις των πολιτικών. Πρέπει να μην πιστεύουμε απολύτως τίποτε από όσα υπόσχονται προκειμένου να υφαρπάξουν την ψήφο μας, αφού μπορεί, εκ των υστέρων, να κάνουν τα απολύτως αντίθετα.  Εν προκειμένω, μου αρέσει όπως το θέτεις εσύ. Γράφεις: "Εγώ, ως παλιός αριστερός, αγανάκτησα όταν ο Τσίπρας έκανε την κωλοτούμπα και έγινε ρεαλιστής. Αφού όμως το έκανε, έπρεπε να σεβαστεί  τους σκληρούς, νεοφιλελεύθερους κανόνες του παιχνιδιού." (!!!)

 

Θα υποκύψω στον πειρασμό να επισημάνω ότι και αυτό είναι σόφισμα, είναι παραπλανητικό (όχι σκόπιμα, είμαι σχεδόν βέβαιος) και παρασύρει κι εσένα τον ίδιο σε λάθος συλλογισμό. Ή θεωρείς τον ρεαλισμό τόσο σημαντικό πλεονέκτημα για έναν πολιτικό, οπότε δεν αγανακτείς για την "κωλοτούμπα" και τον "σεβασμό των σκληρών, νεοφιλελεύθερων κανόνων του παιχνιδιού", ή αγανακτείς…!

 

Αντιγράφω από την ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ(**)

 

"Τέσσερα χρόνια τώρα θέτουμε και απαντούμε στην ίδια ερώτηση: Πώς γίνεται να είναι κανείς και ευρωπαϊστής και μαδουριστής; Πώς γίνεται να ισχυρίζεται ότι αποτελεί "συνέχεια του ΕΑΜ" –όπως έκανε η εισηγήτρια του ΣΥΡΙΖΑ στη συζήτηση για τις Πρέσπες– ή να εγκαλεί το ΚΚΕ ότι εγκαταλείπει την εμφυλιακή του πολιτική στο Μακεδονικό –όπως έκανε ο πρωθυπουργός– και ταυτόχρονα να κατηγορεί τους αντιπάλους του ότι καλλιεργούν εμφυλιοπολεμικό κλίμα; […]

Ο ΣΥΡΙΖΑ είναι που ζητάει να κριθεί με βάση τα δίπολα "προοδευτικό – συντηρητικό", "αριστερό – δεξιό", "εθνικιστικό – ευρωπαϊκό".

 

Τελικά, τί είναι ο Τσίπρας;  

Αριστερός, κεντρώος, μήπως, ως αγνωστικιστής ή άθεος  που δηλώνει ότι είναι (δεν θυμάμαι ποιο από τα δύο) είναι απολύτως α-ήθης, απολύτως α-ο,τιδήποτε; 

Τί πιστεύει για τον κόσμο, που οι πολιτικοί, υποτίθεται, αγωνίζονται να αλλάξουν "για το καλό μας";  

Πέρα από τις παρωχημένες… "αριστερές" ιδεοληψίες, τις, όπως τις χαρακτήρισε, "αυταπάτες", έχει κανένα πραγματικό "πιστεύω" για το τί είναι "το καλό μας", ή λέει ό,τι νομίζει ότι κερδίζει ψήφους, δηλαδή του εξασφαλίζει την εξουσία, την "καρέκλα", το ατομικό του "όφελος";

 

Ο Χένρυ Κίσινγκερ έχει πει ότι "η εξουσία είναι το ισχυρότερο αφροδισιακό". Προφανώς, αφροδισιακό, οικονομικό ή κάποιο κίνητρο, δηλαδή "όφελος", πρέπει να έχει όποιος κάνει ο,τιδήποτε -και δεν εξαιρούνται οι πολιτικοί. Όμως εμείς δεν μπορούμε να γνωρίζουμε και ούτε πρέπει να μας ενδιαφέρουν τα κίνητρά τους. Το μόνο που μπορούμε και πρέπει να μας ενδιαφέρει είναι οι συνέπειες αυτών που κάνουν ή παραλείπουν να κάνουν για εμάς, όχι για το "κέφι" τους.

 

Έρχομαι στην παρατήρησή σου: "Θεωρώ ότι η συμφωνία των Πρεσπών είναι μια καλή συμφωνία που λύνει περισσότερα από τα προβλήματα που δεν έλυσαν οι προηγούμενοι." (Αχ, αυτοί οι προηγούμενοι…!)   

Την διάβασες; 

Εγώ την διάβασα και, όντως, με δεδομένο ότι αυτά που δεν γνωρίζω και δεν καταλαβαίνω είναι απείρως περισσότερα από αυτά που γνωρίζω και καταλαβαίνω, μου μοιάζει έτσι όπως το θέτεις. Πάντως, φαίνεται ότι, υπό τις τρέχουσες συνθήκες, ίσως, θα μπορούσε να είναι και καλύτερη. Γενικά, τέτοιες συμφωνίες κρίνονται μόνο στο μέλλον. Μία φαινομενικά κακή συμφωνία σήμερα μπορεί να αποδειχθεί καλή στο μέλλον -και το αντίστροφο. (Κυπριακό;) Αν θέλεις να ακούσεις μερικά μόνον από αυτά που δεν γνωρίζουμε και δεν καταλαβαίνουμε, ούτε εγώ ούτε οι… "ακροδεξιοί" των συλλαλητηρίων δες αυτό:

ΔΙΕΘΝΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ και ΚΟΙΝΩΝΙΑ: Από την Εταιρική Κοινωνική Ευθύνη (ΕΚΕ) στην Εταιρική Κοινωνική Αποστολή (ΕΚΑ);

Του Συμεών Ρωμύλου 

Η έννοια της ΕΚΕ θεωρείται πλέον αναπόσπαστο στοιχείο της κουλτούρας κάθε σοβαρής επιχείρησης.  

Ως γνωστόν,  πρόκειται για την εθελοντική -πάνω και πέρα από τις νομικές ή συμβατικές υποχρεώσεις- δέσμευση μιας επιχείρησης να καθορίζει τις πρακτικές της λαβαίνοντας υπόψη της το συμφέρον όλων όσοι επηρεάζονται από αυτές (δηλαδή, των stakeholders: από τους μετόχους και εργαζόμενους μέχρι την κοινωνία και τον πλανήτη). 

Η ευθύνη, προφανώς, έχει όρια. Έχουμε ευθύνη να σεβόμαστε το περιβάλλον ή τα ανθρώπινα δικαιώματα, όμως η συμμετοχή μας σε μία ομάδα που θα καθαρίσει μία παραλία ή σε μία διαμαρτυρία έξω από την πρεσβεία κράτους που δεν σέβεται τα ανθρώπινα δικαιώματα των πολιτών του υπερβαίνει την  εκπλήρωση της αντίστοιχης ευθύνης μας, είναι εθελοντισμός ή ακτιβισμός. Αν δε, τέτοιες πρωτοβουλίες έχουν συνέχεια και συνέπεια, τότε πρόκειται για "στάση ζωής" ή, στην περίπτωση επιχειρήσεων, για "Εταιρική Κοινωνική Αποστολή". 

Στην εποχή μας, όλο και πιο συχνά, μεγάλες εταιρίες παρεμβαίνουν ενεργά στα δημόσια πράγματα, ενίοτε και με άμεσο οικονομικό κόστος. Για παράδειγμα, μετά το μακελειό με τους 17 νεκρούς στο σχολείο της Φλόριντα, η Delta Air Lines κατάργησε τις εκπτώσεις που έδινε στα μέλη της πανίσχυρης "National Rifle Association". Όταν, σε αντίποινα, το κοινοβούλιο της Πολιτείας Georgia ψήφισε την κατάργηση της φοροαπαλλαγής στο πετρέλαιο που χρησιμοποιούσε η Delta, ο Γενικός Διευθυντής της δήλωσε ότι η Εταιρία εμμένει στην απόφασή της, αλλά διευκρίνισε ότι με αυτήν δεν επιθυμεί να παρέμβει υπέρ κάποιας πλευράς στη δημόσια συζήτηση περί ελέγχου της οπλοκατοχής!

Υπάρχουν πολλές γνωστές και απείρως περισσότερες άγνωστες περιπτώσεις εταιρικών παρεμβάσεων στα κοινωνικά δρώμενα όμως η περίπτωση εταιρίας που να έχει δηλωμένη "Κοινωνική Αποστολή", να έχει αναθέσει την παγκόσμια ευθύνη για τη συνεπή εφαρμογή της σε μέλος του Δ.Σ. της, καθώς και να έχει οργανική θέση "Διευθυντή Εταιρικού Ακτιβισμού Κοινωνικής Αποστολής" είναι μάλλον μοναδική! Πρόκειται για τη γνωστή  εταιρία παγωτού "Ben & Jerry’s". 

Η θέση του διευθυντή εταιρικού ακτιβισμού δημιουργήθηκε όταν ο εκ των ιδρυτών Ben Cohen άρχισε να αντιλαμβάνεται ως "καμπάνιες" τις διάφορες πρωτοβουλίες τους. Την ευθύνη ανέλαβε ο Chris Miller, προερχόμενος από την Greenpeace. Έκτοτε, αντί να δημιουργούν οι ίδιοι νέες καμπάνιες, προτιμούν να συνεργάζονται με μη κερδοσκοπικές οργανώσεις, που διαθέτουν την απαραίτητη σχετική τεχνογνωσία. 

Ένας εκπρόσωπος μιας τέτοιας μη κερδοσκοπικής (της διάσημης "350.org.") με εξειδίκευση σε θέματα περιβάλλοντος λέει: "Δεν δεχόμαστε δωρεές από εταιρίες και είμαστε προσεκτικοί με ποιες εταιρίες συνεργαζόμαστε γιατί είναι ουσιώδες να διατηρήσουμε την ανεξαρτησία μας. Η Ben & Jerry’s έχει ένα τεράστιο μεγάφωνο και, σε αντίθεση με άλλες εταιρίες, δεν φοβάται να το χρησιμοποιεί. Μας βοηθάει στις σημαντικές καμπάνιες μας να διευρύνουμε το κοινό που αποκτά επίγνωση για το εκάστοτε  διακύβευμα καθώς και να ασκούμε πίεση σ’ αυτούς που παίρνουν τις αποφάσεις. Αυτό που κάνει μοναδική την Ben & Jerry’s είναι ο χρόνος και η ενέργεια που αφιερώνουν για να επικοινωνήσουν με το κοινό."

Η δέσμευση για την κοινωνική αποστολή της εταιρίας αντανακλάται σε όλες τις δραστηριότητές της και όσα ενδεικτικά παραδείγματα και αν αναφέρω είναι βέβαιο ότι την "αδικώ".

Άλλο παράδειγμα: Η εταιρία στηρίζει την "Καμπάνια των Φτωχών" που είναι  αναβίωση της ίδιας που είχε διακοπεί όταν δολοφονήθηκε ο εμπνευστής της, ο Martin Luther King Jr. Η Ben & Jerry’s χρησιμοποιεί τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και τα λοιπά μέσα προβολής στα καταστήματά της για να παρακινήσει τους καταναλωτές να ενεργοποιηθούν καταλλήλως για τη στήριξη της καμπάνιας. Προσφέρει μέρος των εσόδων από τις πωλήσεις ενός παγωτού (του "One Sweet World”) που δημιούργησε ειδικά για αυτήν την καμπάνια, που, επίσης, το προσφέρει δωρεάν στους ακτιβιστές.  Ένας καθηγητής του Michigan Ross School of Business λέει σχετικά με αυτήν την καμπάνια: "Η αντιμετώπιση ζητημάτων οικονομικής ανισότητας σίγουρα υπερβαίνει αυτά που βλέπαμε μέχρι τώρα από μεγάλες εταιρίες."

Την εταιρία ίδρυσαν οι Ben Cohen και Jerry Greenfield το 1978 σαν μία μικρή τζελατερία στο Burlington, Vermont. Οι ιδρυτές της δεν είχαν πρόθεση να γίνουν πλούσιοι. Ήθελαν, απλώς, να απολαμβάνουν τη ζωή, να κερδίζουν τα προς το ζην, και να κάνουν τον κόσμο καλύτερο. Μετά, ήρθε η επιτυχία, η γρήγορη ανάπτυξη, η ανάγκη αναζήτησης πρόσθετου κεφαλαίου, βελτίωσης των logistics κλπ.  Έτσι, το 2000, το Δ.Σ. ενέκρινε μία σύνθετη, εν πολλοίς άνευ προηγουμένου, συμφωνία πώλησής της στον πλειοδότη, στην Unilever.

Ένας όρος της συμφωνίας απαιτεί οι δαπάνες για τις ανάγκες άσκησης της κοινωνικής αποστολής της Εταιρίας να αυξάνουν ταχύτερα από την αύξηση των πωλήσεων! Ένας άλλος προβλέπει ότι το Δ.Σ. μπορεί να διορίζει νέα μέλη του χωρίς έγκριση από την Unilever.  

Παρά τις ασυνήθεις προβλέψεις, η πορεία της κοινωνικής αποστολής υπό το νέο ιδιοκτησιακό καθεστώς διαβρώθηκε, εξέλιξη που απογοήτευσε τους Ben Cohen και Jerry Greenfield, τόσο που απομακρύνθηκαν από το Δ.Σ. για περίπου μία δεκαετία. Το 2011 η διοίκηση της εταιρίας υπέβαλε αίτηση και έγινε μία "Certified B Corporation". (*) Με τη βοήθεια αυτής της πιστοποίησης οι Unilever και Ben & Jerry’s κατέληξαν σε "καθαρότητα" σχέσεων συνεργασίας και στην ανάπτυξη νέων εργαλείων διοίκησης και μέτρησης της κοινωνικής αποστολής της Εταιρίας. "Μετά από αυτό, τα λοιπά ακολούθησαν εύκολα". 

Ως προς την Unilever, μετά την επιτυχία που είχε με την πρώτη "Certified B Corporation", το 2016 εξαγόρασε την "Seventh Generation" (επίσης εταιρία "Β"). Είναι μία εταιρία που παράγει καθαριστικά σπιτιού φυτικών συστατικών και προϊόντα από ανακυκλωμένο χαρτί. Ο CEO της λέει: "Η Unilever έχει δεσμευτεί ότι θα διατηρήσουμε την έδρα μας στο Vermont και θα μας επιτρέπει ημι-ανεξαρτησία. Θέλει να πετύχουμε όχι απλώς ως εμπορική ονομασία αλλά ως οργανισμός με κοινωνική αποστολή."

Πάντοτε πίστευα και πιστεύω ότι οι κάθε λογής μπροστάρηδες, συνήθως,  "προκύπτουν", "εμφανίζονται" και αλλάζουν τον κόσμο όταν έχει ήδη δημιουργηθεί η αντίστοιχη ανάγκη, το αντίστοιχο "κενό". Ο κόσμος μας γίνεται όλο και καλύτερος αλλά...

ΔΙΕΘΝΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗ και ΚΟΙΝΩΝΙΑ: Καπιταλισμός, κομμουνισμός και η θρησκεία των δεδομένων

ΕΞΑΙΡΕΤΙΚΟ
Του Συμεών Ρωμύλου 

Στο εξώφυλλο του βιβλίου "Homo Deus, Μία Σύντομη Ιστορία του Μέλλοντος" ο συγγραφέας του Yuval Noah Harari σημειώνει: "Στο προηγούμενο βιβλίο μου, το "Homo Sapiens, Μία Σύντομη Ιστορία του Ανθρώπου", εξηγούσα πώς η μοναδική μας ικανότητα να πιστεύουμε σε συλλογικούς μύθους -τον Θεό, τα ανθρώπινα δικαιώματα ή το χρήμα- μας επέτρεψε να κατακτήσουμε τον πλανήτη. Στο "Homo Deus” εξετάζω τί μπορεί να συμβεί όταν οι παλιοί μας μύθοι συνδυαστούν με επαναστατικές νέες τεχνολογίες. 

Πώς μπορεί το Ισλάμ να διαχειριστεί τη γενετική μηχανική; 

Πώς μπορεί να αντιμετωπίσει ο σοσιαλισμός την εμφάνιση της μη εργαζόμενης τάξης; 

Πώς μπορεί να συμβιβαστεί ο φιλελευθερισμός με την εμφάνιση ενός Μεγάλου Αδερφού που θα αντλεί τη δύναμή του από τα Μεγάλα Δεδομένα; 

Θα φτάσει άραγε η Σίλικον Βάλεϊ να παράγει και νέες θρησκείες, εκτός από τις νέες τεχνολογίες;"

Όσα ακολουθούν είναι από την αρχή του 11ου και τελευταίου κεφαλαίου του Homo Deus, με τίτλο "Η θρησκεία των δεδομένων". Ελπίζω να τα απολαύσετε όσο και εγώ. 

Καλή ανάγνωση!

Η νέα θρησκεία(ντέϊτα- ή) "νταταϊσμός""διακηρύσσει ότι το σύμπαν αποτελείται από ροές δεδομένων και η αξία κάθε φαινομένου και κάθε οντότητας καθορίζεται από τη συμβολή τους στην επεξεργασία δεδομένων."  

Ως τώρα, οι άνθρωποι πρέπει να μετατρέπουμε τα δεδομένα σε πληροφορίες, τις πληροφορίες σε γνώση και τη γνώση σε σοφία.  

Οι νταταϊστές πιστεύουν ότι οι άνθρωποι δεν μπορούμε πλέον να διαχειριστούμε τίς τεράστιες ροές δεδομένων και γι’ αυτό δεν μπορούμε να τις μετατρέπουμε σε πληροφορίες. Επομένως, η δουλειά της επεξεργασίας δεδομένων πρέπει να ανατεθεί σε ηλεκτρονικούς αλγόριθμους, των οποίων η ικανότητα υπερβαίνει αυτήν του ανθρώπινου εγκεφάλου.

Μπορεί να μην συμφωνείτε με την ιδέα ότι οι οργανισμοί είναι αλγόριθμοι κι ότι οι καμηλοπαρδάλεις, οι ντομάτες και οι άνθρωποι είναι απλώς διαφορετικές μέθοδοι επεξεργασίας δεδομένων. Αλλά πρέπει να ξέρετε ότι αυτό είναι το σημερινό επιστημονικό δόγμα και ότι αλλάζει τον κόσμο μας σε βαθμό που θα τον κάνει αγνώριστο. 

Σήμερα δεν θεωρούνται συστήματα επεξεργασίας δεδομένων μόνο οι μεμονωμένοι οργανισμοί, αλλά και ολόκληρες κοινωνίες, όπως οι κυψέλες, οι αποικίες βακτηριδίων, τα δάση και οι ανθρώπινες πόλεις. Οι οικονομολόγοι ερμηνεύουν όλο και περισσότερο την οικονομία σαν σύστημα επεξεργασίας δεδομένων.

Σύμφωνα με αυτήν την άποψη, ο καπιταλισμός της ελεύθερης αγοράς και ο κρατικά ελεγχόμενος κομμουνισμός δεν είναι ανταγωνιστικές ιδεολογίες, ηθικά πιστεύω ή πολιτικοί θεσμοί. Είναι στην ουσία τους ανταγωνιστικά συστήματα επεξεργασίας δεδομένων. 

Ο καπιταλισμός χρησιμοποιεί κατανεμημένη επεξεργασία δεδομένων, ενώ ο κομμουνισμός βασίζεται στην κεντρική επεξεργασία. 

Ο καπιταλισμός επεξεργάζεται δεδομένα συνδέοντας απευθείας μεταξύ τους όλους τους παραγωγούς και τους καταναλωτές και επιτρέποντάς τους να ανταλλάσσουν πληροφορίες ελεύθερα και να παίρνουν αποφάσεις ανεξάρτητα.  

Πώς καθορίζεις την τιμή του ψωμιού στην ελεύθερη αγορά;  

Κάθε φούρνος μπορεί να παράγει όσο ψωμί θέλει και να το πουλάει σε όποια τιμή θέλει. Οι πελάτες είναι εξίσου ελεύθεροι να αγοράσουν όσο ψωμί τους επιτρέπει η τσέπη τους ή ποιον φούρνο να προτιμήσουν. Δεν είναι παράνομο να χρεώνεις 1.000 ευρώ τη φρατζόλα, αλλά κανείς δεν θα την αγοράσει. Όπως έχει εξηγήσει ο αυστριακός γκουρού των οικονομικών Φρίντριχ Χάγιεκ: "Σε ένα σύστημα όπου η γνώση των σχετικών στοιχείων κατανέμεται σε πολλούς ανθρώπους, οι τιμές έχουν τη λειτουργία να συντονίζουν τις μεμονωμένες ενέργειες διαφορετικών ανθρώπων".

Για να λειτουργεί το σύστημα ομαλά, πρέπει να υπάρχει η μεγαλύτερη δυνατή ροή πληροφορίας με τη μεγαλύτερη δυνατή ελευθερία. Όταν εκατομμύρια άνθρωποι στον κόσμο έχουν πρόσβαση σε όλες τις σχετικές πληροφορίες, καθορίζουν με τη μεγαλύτερη ακρίβεια την τιμή του πετρελαίου, της μετοχής της Χιουντάι και των ελβετικών ομολόγων, μέσα από την αγορά και την πώλησή τους. Έχει υπολογιστεί ότι το χρηματιστήριο χρειάζεται περίπου δεκαπέντε λεπτά συναλλαγών για να προσδιορίσει την επίδραση ενός τίτλου των Νιου Γιορκ Τάιμς στην τιμή των περισσότερων μετοχών.

Η μέριμνα για την επεξεργασία δεδομένων εξηγεί επίσης γιατί οι καπιταλιστές προτιμούν τη χαμηλή φορολογία. 

Βαριά φορολογία σημαίνει ότι μεγάλο μέρος του κεφαλαίου συσσωρεύεται σε ένα μέρος -στον κρατικό κορβανά- και, συνεπώς, όλο και περισσότερες αποφάσεις πρέπει να παίρνονται από ένα μόνο επεξεργαστή, δηλαδή την κυβέρνηση. Αυτό δημιουργεί ένα υπερβολικά συγκεντρωτικό σύστημα επεξεργασίας δεδομένων. Σε ακραίες περιπτώσεις, όταν  οι φόροι είναι υπερβολικά υψηλοί, σχεδόν όλο το κεφάλαιο καταλήγει στα χέρια του κράτους κι έτσι η κυβέρνηση παίρνει όλες τις αποφάσεις μόνη της. Υπαγορεύει τις τιμές του ψωμιού, τη θέση των φούρνων και του προϋπολογισμού για έρευνα και ανάπτυξη νέων ποικιλιών σιταριού. Σε μία ελεύθερη αγορά, όταν ένας επεξεργαστής πάρει μια λανθασμένη απόφαση, οι υπόλοιποι σύντομα θα επωφεληθούν από το λάθος του. Ωστόσο, όταν ένας μόνο επεξεργαστής παίρνει όλες τις αποφάσεις, τα λάθη μπορεί να είναι καταστροφικά.

Αυτή η ακραία κατάσταση, κατά την οποία η επεξεργασία όλων των δεδομένων και η λήψη όλων των αποφάσεων γίνονται από έναν κεντρικό επεξεργαστή λέγεται κομμουνισμός.  

Σε μία κομμουνιστική οικονομία οι άνθρωποι δουλεύουν, υποτίθεται, σύμφωνα με τις ικανότητές τους και αμείβονται σύμφωνα με τις ανάγκες τους. Με άλλα λόγια το κράτος παίρνει το 100% των κερδών σας, αποφασίζει τί χρειαζόσαστε και στη συνέχεια καλύπτει αυτές τις ανάγκες. Μολονότι καμία χώρα δεν υλοποίησε ποτέ αυτό το σχέδιο στην ακραία του μορφή, η Σοβιετική Ένωση και οι δορυφόροι της έφτασαν όσο πιο κοντά μπορούσαν. Εγκατέλειψαν την αρχή της κατανεμημένης επεξεργασίας δεδομένων και γύρισαν σε ένα μοντέλο συγκεντρωτικής επεξεργασίας. Όλες οι πληροφορίες από όλη τη Σοβιετική Ένωση συνέρρεαν σε ένα συγκεκριμένο σημείο στη Μόσχα, όπου παίρνονταν όλες οι σημαντικές αποφάσεις. Οι παραγωγοί και οι καταναλωτές δεν μπορούσαν να επικοινωνήσουν απευθείας  μεταξύ τους και έπρεπε να υπακούνε στις εντολές της κυβέρνησης. 

Για παράδειγμα, το σοβιετικό Υπουργείο Οικονομικών μπορεί να αποφάσιζε ότι η τιμή του ψωμιού σε όλα τα καταστήματα  πρέπει να είναι ακριβώς δύο ρούβλια και τέσσερα καπίκια, ότι ένα συγκεκριμένο κολχόζ στο Όμπλαστ της Οδησσού έπρεπε να περάσει από την καλλιέργεια σιταριού στην ορνιθοτροφία και ότι ο φούρνος "Κόκκινος Οκτώβρης" στη Μόσχα έπρεπε να παράγει 3,5 εκατομμύρια καρβέλια την ημέρα και ούτε ένα παραπάνω. Στο μεταξύ, το σοβιετικό Υπουργείο Επιστημών ανάγκαζε όλα τα σοβιετικά εργαστήρια βιοτεχνολογίας να υιοθετήσουν τις θεωρίες του Τροφίμ Λισένκο -του διαβόητου επικεφαλής της Ακαδημίας Αγροτικών Επιστημών Λένιν. Ο Λισένκο απέρριπτε τις κυρίαρχες γενετικές θεωρίες της εποχής του. Επέμενε ότι, αν ένας οργανισμός αποκτούσε ένα νέο χαρακτηριστικό κατά τη διάρκεια της ζωής του, το χαρακτηριστικό μπορούσε να περάσει απευθείας στους απογόνους του. Αυτή η ιδέα ήταν αντίθετη προς τη δαρβινική ορθοδοξία, αλλά ταίριαζε καλά με τις κομμουνιστικές αρχές για την εκπαίδευση. Υπαινισσόταν πως, αν μπορούσες να εκπαιδεύσεις το σιτάρι να αντέχει στο κρύο, οι απόγονοί του θα άντεχαν και αυτοί στο κρύο. Έτσι ο Λισένκο έστειλε δισεκατομμύρια αντεπαναστατικά σιτάρια για επανεκπαίδευση στη Σιβηρία -και η Σοβιετική Ένωση αναγκάστηκε σύντομα  να εισάγει όλο και περισσότερο σιτάρι από τις ΗΠΑ.

Ο καπιταλισμός δεν νίκησε τον κομμουνισμό επειδή ήταν πιο ηθικός, επειδή οι ατομικές ελευθερίες είναι ιερές ή επειδή ο Θεός είχε οργιστεί με τους άπιστους κομμουνιστές.  

Αντίθετα, ο καπιταλισμός κέρδισε τον Ψυχρό Πόλεμο επειδή...

ΔΙΕΘΝΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗ και ΚΟΙΝΩΝΙΑ: Το χειρότερο σύστημα εκτός από όλα τα άλλα

Του Συμεών Ρωμύλου 

Ο Τσόρτσιλ το είπε για τη δημοκρατία και έκτοτε πολλοί το χρησιμοποιούν και για τον καπιταλισμό. 


Το πρόβλημα με αυτό το ευφυολόγημα είναι ότι υπονοεί -ή πολλοί αντιλαμβάνονται να υπονοεί- ότι πρέπει να αποδεχτούμε το "κακό" σύστημα, (δημοκρατία ή/και καπιταλισμό) αφού όλα τα άλλα είναι χειρότερα. Όμως, η μοιρολατρική αποδοχή της… ΤΙΝΑ (There Is No Alternative) είναι η χειρότερη στάση ζωής απέναντι στη διαπίστωση των όποιων "αρνητικών" χαρακτηριστικών οποιουδήποτε συστήματος, πράγματος ή κατάστασης. Αν δεν υπάρχει δυνατότητα υπέρβασης, σχεδόν πάντοτε υπάρχει δυνατότητα βελτίωσης...

Διαβάζω διάφορα ξένα δημοσιεύματα που μου δημιουργούν την εντύπωση ότι πληθαίνουν οι "μπροστάρηδες", αυτοί που "νοιώθουν" ότι ο κόσμος μας δεν θα γίνει καλύτερος αν το αφήσουμε μόνο στους πολιτικούς. Είναι αυτοί που αντιδρούν επισημαίνοντας τα κακώς κείμενα και προτείνοντας λύσεις και αυτοί που "κάνουν κάτι" από αυτά που θα έπρεπε -αλλά δεν κάνουν οι κυβερνήσεις. Κανείς δεν γνωρίζει πόσοι είναι αλλά είμαι βέβαιος ότι είναι πολύ περισσότεροι από όσους μπορούμε να φανταστούμε. Πρόκειται για ιδρύματα, οργανισμούς, κοινότητες δράσης, σπουδαίους οικονομολόγους ή διανοητές και κάθε λογής πρωτοβουλίες.

Ενθουσιασμένοι από αυτήν τη διαπίστωση, δύο συγγραφείς έγραψαν ένα άρθρο με τίτλο: "Μην τρομάζεις με το τέλος του καπιταλισμού – Χτίσε με ενθουσιασμό αυτό που έπεται", και υπότιτλο: "Αντί της προσκόλλησης στη διαμάχη μεταξύ καπιταλισμού και σοσιαλισμούφαντάσου ότι καινοτομείς μια μελλοντική οικονομία που υπερβαίνει τους παλιούς δυισμούς".

Για να μην απογοητευτείτε, σπεύδω να διευκρινίσω ότι ΔΕΝ περιγράφουν πώς θα είναι αυτό που έρχεται αλλά ερμηνεύουν τις δράσεις των πιο πάνω" πρωτάρηδων" ως "οιωνούς" ότι, πράγματι, έρχεται κάτι που "υπερβαίνει τους παλιούς δυισμούς". Ιδού μερικά από όσα αναφέρουν. 

Υπάρχουν έγκυρες δημοσκοπήσεις που δείχνουν ότι, πχ., το 64% των Βρεττανών πιστεύει ότι ο καπιταλισμός είναι άδικος, ένα συμπαγές 77% των Γερμανών διατυπώνει επιφυλάξεις και, "ακόμη και στην Αμερική", το ποσοστό φτάνει στο 55%.

Αν κατηγορήσεις δημόσια τον καπιταλισμό, οι ακροατές, υποθέτοντας ότι προτιμάς το σοσιαλισμό ή τον κομμουνισμό, θα σου απαντήσουν με θυμό "να πας να ζήσεις στη Βενεζουέλα!" ή κάτι παρόμοιο. 


"Δεν αντιλαμβάνονται ότι μπορεί να επιθυμείς κάτι πέρα από καρικατούρες και παλιά δόγματα."

Αλλά, "Δεν υπάρχει κανένας λόγος να παραμένουμε δέσμιοι αυτών των παλιών φαντασμάτων. Το μόνο που κάνουν είναι να μας εμποδίζουν να έχουμε μια ανοιχτόμυαλη συζήτηση για το μέλλον."

Όλοι γνωρίζουμε την αποτυχία του "υπαρκτού" σοσιαλισμού όπως και τα συστήματα (Σκανδιναβία κλπ.) που επέτυχαν μια ευρύτερη διανομή της ευημερίας. Όμως, ακόμη και τα καλύτερα από αυτά "δεν προσφέρουν τις λύσεις που χρειαζόμαστε επειγόντως τώρα, την εποχή της κλιματικής αλλαγής και της οικολογικής κατάρρευσης." "Αυτή τη στιγμή υπερβαίνουμε τη χωρητικότητα της γης κατά 64% κατ’ έτος σχετικά με τη χρήση πόρων και εκπομπών αερίων θερμοκηπίου."(σημείωση δική μου: με ξενίζει η διατύπωση για το "64%" αλλά, σε κάθε περίπτωση,  είμαι βέβαιος ότι δεν μπορεί να διαψεύδεται o...Thomas Malthusεις το διηνεκές! Ούτε η μετοίκηση σε άλλους πλανήτες μοιάζει ρεαλιστική λύση, οπότε;...). 

Ο σοσιαλισμός και ο καπιταλισμός διαφωνούν για το ποιος είναι ο καλύτερος τρόπος διανομής του προϊόντος από τη λεηλασία της γης αλλά δεν αμφισβητούν τη διαδικασία της ίδιας της λεηλασίας. Και τα δύο βασίζονται σε ασταμάτητη -στην ουσία σε εκθετική- αύξηση του ΑΕΠ -εσαεί αυξανόμενη εξόρυξη, παραγωγή και κατανάλωση.

Όμως, ευτυχώς, υπάρχει ένας πλούτος από φωνές, ιδέες, αλλά και πολλές κοινότητες με πρακτικές εφαρμογές (παρατίθεται ενδεικτικός κατάλογος με οργανισμούς, ιδρύματα, κοινότητες και διάσημους οικονομολόγους που δραστηριοποιούνται σχετικά.)

Υπάρχει πλούσιο και ποικίλο σκεπτικό και όλες αυτές οι πρωτοβουλίες έχουν την αρετή της γνώσης των επιτευγμάτων της τεχνολογίας και των επιστημών καθώς και των μεγάλων προβλημάτων στη σημερινή πραγματικότητα. Υπερβαίνουν τα αναγωγικά δόγματα των ορθόδοξων οικονομικών και κατανοούν την πολυπλοκότητα των θεμάτων. Εστιάζουν στην αειφορία και όχι απλώς στη χρησιμοποίηση των πόρων του πλανήτη μας. Σκέφτονται ολιστικά πώς να ζούμε καλά μέσα σε οικολογικά όρια.

Δεν αυτοπροσδιορίζονται απαραιτήτως ως αντι- ή μετα-καπιταλιστικές  αλλά, με τον ένα ή τον άλλο τρόπο διαρρηγνύουν τα στεγανά της νεοκλασικής οικονομικής θεωρίας πάνω στην οποία στηρίζεται ο καπιταλισμός. 

Ο καπιταλισμός έχει γίνει δόγμα και τα δόγματα πεθαίνουν αργά και απρόθυμα. Είναι ένα σύστημα που συν-αναπτύχθηκε με τη νεωτερικότητα και έχει πίσω του την πλήρη ισχύ των κοινωνικών και θεσμικών "κοινώς αποδεκτών" κανόνων. Η ουσιαστική λογική του είναι συνυφασμένη με τα πιστεύω μας για τον κόσμο. 


Η αμφισβήτησή του...

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ και ΚΟΙΝΩΝΙΑ: Η "δημιουργική καταστροφή" και τα ρομπότ

Του Συμεών Ρωμύλου

Το κεφάλαιο 7 του best seller του 2012 "Γιατί Αποτυγχάνουν τα Έθνη" ξεκινάει με μία γλαφυρή περιγραφή της περιπέτειας του εφευρέτη της πλεκτομηχανής, Γουίλιαμ Λι.  Η Βασίλισσα Ελισάβετ Α! (1558-1603) είχε πρόσφατα εκδώσει μία διαταγή να φορούν όλοι οι υπήκοοι πλεκτούς σκούφους  (χειροποίητους).  Όταν ο Λι της παρουσίασε την εφεύρεσή του,  ζητώντας να κατοχυρώσει την ευρεσιτεχνία του, η μεγαλειοτάτη του απάντησε: "Στοχεύεις ψηλά, κύριε Λι. Σκέψου τι μπορεί να κάνει η εφεύρεσή σου στους φτωχούς υπηκόους μου· ασφαλώς θα προκαλέσει καταστροφή. Θα τους στερήσει την εργασία και έτσι θα τους κάνει ζητιάνους". Στη συνέχεια, συντετριμμένος, ο Λι δοκίμασε τη Γαλλία, χωρίς καλύτερη τύχη. Μετά επέστρεψε στο Λονδίνο και προσπάθησε να πείσει τον Βασιλέα Τζέιμς Α! (1603-1625) αλλά, κι αυτός έδωσε την ίδια απάντηση με την Ελισάβετ. 

Οι βασιλικές αντιδράσεις στην αίτηση του Λι απεικονίζουν το φόβο της "δημιουργικής καταστροφής". Ο φόβος των συνεπειών της (ανεργία, πολιτική αστάθεια και απώλεια ισχύος για τις μοναρχίες) είναι ο κύριος λόγος που δεν βελτιωνόταν σταθερά το βιοτικό επίπεδο από την νεολιθική επανάσταση μέχρι τη βιομηχανική, όπως βελτιωνόταν από τη βιομηχανική μέχρι σήμερα.

Ο όρος "δημιουργική καταστροφή"  αποδίδεται στον Αυστροαμερικανό οικονομολόγο Γιόζεφ Σουμπέτερ  που τον εμπνεύστηκε από το έργο του Μαρξ και τον έκανε δημοφιλή τη δεκαετία του 1950.  Αναφέρεται στην "ακατάπαυστη διαδικασία της βιομηχανικής μετάλλαξης", δηλαδή τη διαδικασία της τεχνολογικής προόδου,  που απαξιώνει επαγγέλματα ή/και παραγωγικές μονάδες. Είναι μία αέναη διαδικασία και είναι μία από τις γενεσιουργές αιτίες των οικονομικών κύκλων (δηλαδή των εναλλαγών ανάπτυξη /ύφεση/ ανάπτυξη).  Δίνει τη δυνατότητα στο "νέο" να γεννηθεί καταστρέφοντας το "παλιό".  

Όπως όλοι γνωρίζουμε ήδη, οι επιπτώσεις της τεχνολογίας  στην εργασία είναι πρωτοφανείς. Ειδικότερα, η εξέλιξη στη ρομποτική οδηγεί σε αντικατάσταση ανθρώπων με ρομπότ (δηλαδή, κάθε είδους μηχανές με "νοημοσύνη" ) σε όλο και περισσότερες θέσεις εργασίας. Σύμφωνα με μία πρόσφατη βρετανική έρευνα, περίπου οι μισές θέσεις εργασίας διεθνώς  θα έχουν καταληφθεί από ρομπότ μέχρι το 2035, δηλαδή σε μόλις 20 χρόνια από σήμερα!  


Τί θα προκύψει τότε;  


Θα έχει παγιωθεί μία κατάσταση με στρατιές ανέργων που θα πληθαίνουν ή, απλώς, κάποια επαγγέλματα θα αντικαθίστανται από νέα, παράλληλα με την πρόοδο;  

Γνωρίζουμε ότι,  μαζί με το νέο που γεννιέται, πάντοτε γεννιούνται και νέα επαγγέλματα. Αλλά με όρους αριθμού θέσεων εργασίας, ποιο θα είναι το ισοζύγιο;  


 Όλες οι ενδείξεις είναι ότι, πέρα από τις "χειρονακτικές" εργασίες, η εξελίξεις στην τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να οδηγήσουν στην κατάργηση επαγγελμάτων που ακόμη δεν φανταζόμαστε... !

Για να γίνει καλύτερα κατανοητό το πρόβλημα ας γίνει μία ακραία υπόθεση: Ας υποτεθεί ότι όλες οι δουλειές γίνονται από ρομπότ και δεν υπάρχει άνθρωπος που να εργάζεται για αμοιβή. Τότε, οι μόνοι που θα έχουν εισόδημα για να αγοράζουν τα παραγόμενα από τα ρομπότ θα είναι οι ιδιοκτήτες των ρομπότ. Όμως, για κάθε έναν ιδιοκτήτη/φυσικό πρόσωπο αντιστοιχούν πολλά ρομπότ/"εργαζόμενοι". Σε ποιους, λοιπόν, θα πωλούν την παραγωγή τους; 

Για πολλούς οικονομολόγους εξακολουθεί να υπάρχει ένα παλιό ερώτημα. Όπως το έθεσε πιο πρόσφατα ο Thomas Piketty στην "Εισαγωγή" του βιβλίο του  "Το Κεφάλαιο τον 21ο αιώνα" είναι:  "Οδηγεί η δυναμική της συσσώρευσης του κεφαλαίου στη συγκέντρωση του πλούτου και της εξουσίας σε λίγα χέρια, όπως πίστευε ο Μαρξ τον 19ο αιώνα; Ή μήπως στις προηγμένες φάσεις της ανάπτυξης οι εξισορροπητικές δυνάμεις της μεγέθυνσης, του ανταγωνισμού και της τεχνολογικής προόδου καταλήγουν στον περιορισμό των ανισοτήτων και την αρμονική σταθεροποίηση, όπως νόμιζε ο Κούζνετς τον 20ο;"

Δεν υπάρχει καμία αμφιβολία ότι, η θεαματική βελτίωση του βιοτικού επιπέδου μας, από την βιομηχανική επανάσταση (1760-1860) μέχρι σήμερα έγινε εφικτή μόνο χάρη στη διαδικασία της δημιουργικής καταστροφής.  Όμως, ενδιάμεσα είχαμε τον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο του 1914, τη Μεγάλη Ύφεση του 1929, τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο του 1939 και την πρωτόγνωρου [;] είδους και αγνώστου κατάληξης τρέχουσα κρίση.  Προφανώς , αυτά τα γεγονότα δεν ήταν ακριβώς "δημιουργικές" καταστροφές...!  Όμως, κάθε καταστροφή ανοίγει τον δρόμο να γεννηθεί κάτι νέο. Χωρίς "μεγάλη" καταστροφή το παλιό αργεί να ξεψυχήσει!  Οπότε,  μάλλον η κατάσταση θα "σέρνεται" για πολύ καιρό ακόμη, η ανεργία θα θεριεύει και η οικονομική ανισότητα θα μεγαλώνει μέχρι να γίνει κάποιος "μεγάλος" πόλεμος ή να συμβεί κάτι με ανάλογες επιπτώσεις. 

Η απαισιόδοξη άποψη (πχ., Ζακ Αταλί) είναι ότι...

ΔΙΕΘΝΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ και ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΜΠΑΝΑΝΙΑ: Ολίγα περί δημοσίου χρέους, γενικώς

Του Συμεών Ρωμύλου 


Οι πιθανές πηγές εσόδων, για να καλύπτει μία κυβέρνηση τα έξοδά της, είναι η φορολόγηση και ο δανεισμός  (αν, δε, υπάρχουν, και οι όποιες πλουτοπαραγωγικές πηγές.) 


Προφανώς, τα φορολογικά έσοδα είναι απείρως προτιμότερα από τα δάνεια, τόσο από πλευράς κοινωνικής δικαιοσύνης, όσο και αποτελεσματικότητας. Παρά ταύτα, υπάρχουν λόγοι- και καλοί και κακοί (πιο συχνά κακοί!) - που οδηγούν τις κυβερνήσεις στη συσσώρευση χρέους (πέρα από αυτό που κληρονομούν...!)  Όμως, το κακό με τα δάνεια είναι ότι έχουν κόστος, αλλά και πρέπει να εξοφλούνται! 


Αυτή την περίοδο, οι πλούσιες χώρες βρίσκονται σε μία κρίση χρέους, που μοιάζει να μην έχει τέλος! Το χρέος των πλούσιων ανεπτυγμένων χωρών είναι, κατά μέσο όρο, περίπου 90% του ΑΕΠ, (ή ίσο με το Εθνικό Εισόδημα) ενώ των αναδυόμενων οικονομιών, δηλαδή των χωρών με λιγότερο πλούτο και μικρότερο ΑΕΠ, είναι κατά μέσο όρο, περίπου 30% του ΑΕΠ.  


Αυτό δείχνει ότι το θέμα του δημόσιου χρέους εξαρτάται λιγότερο από τον πλούτο που παράγει μια χώρα και περισσότερο από τη διανομή του, μεταξύ δημόσιου και ιδιωτικού τομέα.  


Οι πλούσιες χώρες είναι πλούσιες, αλλά οι κυβερνήσεις τους είναι φτωχές! Η Ευρώπη είναι η πιο ακραία περίπτωση: Ενώ έχει το υψηλότερο επίπεδο ιδιωτικού πλούτου, έχει και τη μεγαλύτερη δυσκολία να επιλύσει την κρίση του χρέους της!  


Σύμφωνα με τα υπάρχοντα στοιχεία, ο ΕΘΝΙΚΟΣ πλούτος, στις περισσότερες χώρες της Ευρώπης, είναι περίπου ίσος με το Εθνικό εισόδημα έξη ετών.  


Ο ΔΗΜΟΣΙΟΣ πλούτος είναι περίπου ίσος με το δημόσιο χρέος, δηλαδή η «καθαρή θέση» του Δημοσίου είναι σχεδόν μηδενική. 


 Το ΙΔΙΩΤΙΚΟ κεφάλαιο (ο καθαρός ιδιωτικός πλούτος) αποτελείται από δύο περίπου ίσα μέρη: ακίνητη περιουσία και οικονομικά περιουσιακά στοιχεία. 


 Ιδού ένα τυπικό παράδειγμα:



Τα περιουσιακά στοιχεία της Ευρώπης, που ανήκουν σε ξένους, είναι περίπου ίσης αξίας με τα περιουσιακά στοιχεία των ξένων, που ανήκουν σε Ευρωπαίους. Αυτό σημαίνει ότι οι Ευρωπαϊκές επιχειρήσεις και το δημόσιο χρέος της Ευρώπης ανήκουν στα Ευρωπαϊκά «νοικοκυριά». Αυτή η πραγματικότητα γίνεται δυσνόητη, λόγω της πολυπλοκότητας του χρηματοπιστωτικού συστήματος και γίνεται ακόμη πιο αδιαφανής λόγω των διακρατικών επενδύσεων. Πάντως, το γεγονός είναι πως, ό,τι υπάρχει στην Ευρώπη, που μπορεί να «ανήκει» σε κάποιον, ανήκει στα Ευρωπαϊκά «νοικοκυριά» (γενικώς, σε ευρωπαίους, στο 10% των οποίων ανήκει το 60%, το δε υπόλοιπο  ανήκει σε όσους άλλους ανήκει κάτι.)


Με αυτά τα δεδομένα, πώς μπορεί να μειωθεί σημαντικά το δημόσιο χρέος;  


 Υπάρχουν, πρακτικά, τρείς μέθοδοι, που μπορούν να συνδυαστούν με διαφορετικές αναλογίες: φορολόγηση του κεφαλαίου (ή πλούτου), λιτότητα (που περιλαμβάνει και την αύξηση, του επιπέδου φορολόγησης, γενικώς.) και πληθωρισμός που, στην ουσία, είναι ένα είδος «διαγραφής».


Η χειρότερη επιλογή, τόσο από πλευράς κοινωνικής δικαιοσύνης, αλλά όσο και από πλευράς αποτελεσματικότητας είναι η παρατεταμένη λιτότητα. Όμως, για να συσσωρεύσει μία χώρα δυσβάστακτο χρέος, πρέπει να συνυπάρχουν συνθήκες που δεν επιτρέπουν την αποφυγή λιτότητας κάποιου επιπέδου και κάποιας διάρκειας.


Ο πληθωρισμός μπορεί να αποδειχθεί χρήσιμος, όπως έχει συμβεί στο παρελθόν με τα μεγάλα δημόσια χρέη. Π.χ., το 1945 η Γαλλία και η Γερμανία είχαν χρέος πάνω από 200% του ΑΕΠ! Η απαλλαγή τους από αυτό έγινε με διψήφιο πληθωρισμό και διαγραφή και έτσι, ανοικοδομήθηκαν τη δεκαετία του ΄50 με ελάχιστο βάρος δημόσιου χρέους. Μια τέτοια δυνατότητα φαντάζει πραγματικός πειρασμός! Όμως, στην πραγματικότητα, ο πληθωρισμός είναι ένα «εργαλείο» αμφιβόλου ακριβείας και τα αποτελέσματά του δεν μπορεί να προβλεφθούν ούτε να ελεγχθούν. Πάντως, εκτός από την δική μας ΕΚΤ, που μόλις άρχισε να το σκέφτεται, οι άλλες κεντρικές τράπεζες, ΗΠΑ, Ιαπωνίας και Αγγλίας, προσπαθούν να αυξήσουν το στόχο τους για πληθωρισμό.  Γενικά, αν η επιλογή είναι λίγη λιτότητα ακόμη, ή λίγος πληθωρισμός ακόμη, το δεύτερο είναι προτιμότερο.


Υπ αυτές τις συνθήκες, πως θα μπορούσε να μηδενιστεί το δημόσιο χρέος της Ευρώπης;  


Μία λύση θα ήταν η εκποίηση της κρατικής περιουσίας. Σύμφωνα με τα δημοσιευμένα στοιχεία των Ευρωπαϊκών χωρών, η πώληση των κτηρίων για σχολεία, νοσοκομεία, αστυνομικά τμήματα κλπ., κλπ., καθώς και των λίγων οικονομικών περιουσιακών στοιχείων που έχουν, θα συγκέντρωνε αρκετά για να μηδενίσουν το δημόσιο χρέος τους. Στη συνέχεια, αντί για τοκοχρεολύσια θα πλήρωναν ενοίκια. Παρόλο που υπάρχουν σοβαροί υποστηρικτές αυτής της ιδέας, μάλλον δεν θα έπρεπε να μας απασχολήσει περισσότερο. Απλώς, αρκεί να γνωρίζουμε ότι, όπως έχουν τώρα τα πράγματα, δεν υπάρχει μεγάλη διαφορά από την καταβολή ενοικίων, δεδομένου ότι οι τόκοι βαρύνουν τους πολίτες περίπου το ίδιο...


Ένας πολύ πιο προτιμητέος τρόπος για σημαντική μείωση του χρέους θα ήταν μία έκτακτη φορολόγηση του πλούτου, δεδομένου ότι θα επιμέριζε το βάρος πιο δίκαια. Για παράδειγμα, 15% φόρος επί του πλούτου (ίσου με ~6  έτη Εθνικού Εισοδήματος - βλέπε πίνακα) θα απέδιδε περίπου αρκετά για την εξόφληση όλου του χρέους! Φυσικά, δεν είναι καθόλου ρεαλιστικό να προσπαθήσει κανείς να μηδενίσει το χρέος μονομιάς και είναι τελείως  παράλογη η φορολόγηση όλου του πλούτου, αδιακρίτως, με 15%. Ένας πιο ρεαλιστικός στόχος θα ήταν μία πρώτη μείωσή του κατά, πχ., 20% του Ευρωπαϊκού ΑΕΠ. Αυτό, κατά τους υπολογισμούς του Τομά Πικετί, θα μπορούσε να επιτευχθεί με προοδευτική φορολόγηση του πλούτου μέχρι 1 εκατομμύριο με 0%, από 1-5  εκατομμύρια με 1%, και πάνω από 5  εκατομμύρια  με 20%.


Βεβαίως, όλα αυτά παραμένουν αριθμητικές ασκήσεις επί χάρτου όσο «Ευρώπη» σημαίνει αυτό που σημαίνει, όσο δεν υπάρχει ενιαίο Ευρωπαϊκό φορολογικό σύστημα, όσο υπάρχει η αδιαφανής κινητικότητα του κεφαλαίου κλπ.


(Παρεμπιπτόντως και εν παρενθέσει, νομίζω, ότι αξίζει να αναφερθούν τα εξής σχετικά:


1) Οι παγκόσμιες πληρωμές ή εξαγωγές συναλλάγματος είναι μεγαλύτερες  από τις παγκόσμιες εισπράξεις ή εισαγωγές συναλλάγματος! Παράδοξο, αλλά γεγονός... .


2) Οι ΗΠΑ, ήδη από το 2010, έχουν τον Νόμο γνωστό ως FATCA (Foreign Account Tax Compliance Act) που απαιτεί από τους πολίτες τους να δηλώνουν τα περιουσιακά στοιχεία που έχουν και στο εξωτερικό. Έχουν πετύχει συμφωνία με πολλά κράτη για την παροχή σχετικών πληροφοριών και περισσότερα από 77.000 τραπεζικά ιδρύματα ,  από τις περισσότερες χώρες του κόσμου, αποφάσισαν να συμμορφωθούν με το FATCA. 


3) Στην Ελλάδα, ο Ν. 3842 του 2010, που αφορά όλα τα φυσικά πρόσωπα φορολογικούς κατοίκους Ελλάδος, προβλέπει τη δημιουργία μητρώου όλων των περιουσιακών στοιχείων των φορολογουμένων. Κλείνει η παρένθεση)


Τέλος, η διαγραφή του χρέους, (όπως και ο υψηλός πληθωρισμός) σε πανευρωπαϊκό επίπεδο δεν είναι επιλογή, δεδομένου ότι δεν θα γνωρίζαμε ποιος, τελικά, θα επιβαρύνονταν δίκαια και ποιος άδικα. Επί πλέον, ένα τέτοιο μέτρο, σε πανευρωπαϊκή κλίμακα, θα προκαλούσε πανικό, (bank run), χρεοκοπίες κλπ. Η επιλεκτική διαγραφή, πχ., του δικού μας χρέους, έστω και ΜΟΝΟ αυτού που κρατούν κράτη και όχι πολίτες της ΕΕ, υπό τις τωρινές συνθήκες, θα ήταν το ίδιο άδικη, δεδομένου ότι υπάρχουν πάρα πολλοί Γερμανοί, Γάλλοι κλπ φορολογούμενοι, που είναι πολύ φτωχότεροι από πολλούς  Έλληνες φορολογούμενους!


Τελειώνοντας,  σημειώνω ότι ο Πικετί δεν αναφέρεται στην έννοια «βιωσιμότητα» του χρέους, πουθενά στο βιβλίο του. Πιθανολογώ ότι γνωρίζει, όπως και εγώ, ότι δεν υπάρχουν κανόνες προσδιορισμού της,  με γενική εφαρμογή, για κάθε δάνειο, αδιακρίτως. Παρόλα αυτά, θα υποκύψω  στον πειρασμό και θα παραθέσω κάποιες σκέψεις μου σχετικά με όσα ακούμε και διαβάζουμε περί βιωσιμότητας του χρέους μας.


Το χρέος είναι «βάρος», υπάρχει κίνδυνος οι συνθήκες στο μέλλον να κάνουν την εξόφλησή του πολύ οδυνηρή, δηλαδή, είναι, καταρχήν, κάτι «κακό», κάτι αποφευκτέο!



Παρόλα αυτά, υπάρχουν περιπτώσεις, που ο δανεισμός δικαιολογείται.  Όμως, άσχετα με το αν δικαιολογείται ή όχι, αυτό μας απασχολεί είναι ο όρος «βιώσιμο». Προφανώς,  ο χαρακτηρισμός «βιώσιμο» υπονοεί την ύπαρξη δυνατότητας εξόφλησης ενός χρέους, κάτι που, για να γίνει, απαιτεί μείωση άλλων δαπανών, δηλαδή στερήσεις, δηλαδή, μείωση του βιοτικού επιπέδου. Αλλά το βιοτικό επίπεδο, ΑΝ ΔΕΝ ΓΙΝΕΤΑΙ ΑΛΛΙΩΣ, μπορεί να μειωθεί μέχρι του σημείου που, απλώς, διασφαλίζεται η ΒΙΟΛΟΓΙΚΗ βιωσιμότητά μας! (Κι όπως λέει ο Νίκος Καζαντζάκης: «Η πέτρα, το σίδερο, το ατσάλι δεν αντέχουν. Ο άνθρωπος αντέχει.») Δεν υπονοώ τίποτε άλλο, απλώς, επισημαίνω την ελαστικότητα του μεγέθους «βιώσιμο χρέος».  Άλλωστε, αυτή η ελαστικότητα ισχύει για όλους τους  «πρακτικούς κανόνες» (Αγγλιστί,  «rules of thumb») που, παρόλη την ελαστικότητά τους,  δεν παύουν να είναι πολύ χρήσιμοι, αρκεί να τους χρησιμοποιούμε σωστά. 


Μία άλλη παρατήρηση έχει σχέση με τη γενίκευση ότι, αυξάνοντας τον παρονομαστή, δηλαδή το ΑΕΠ, θα «λυθεί το πρόβλημα». Αυτό δημιουργεί την ψευδή εικόνα ότι, ένα «μη βιώσιμο» χρέος θα μετατραπεί σε «βιώσιμο», περίπου μόλις αρχίσει η περιπόθητη ανάπτυξη! Όμως αυτό απέχει πολύ από την πραγματικότητα. Στους πιο κάτω πίνακες παρουσιάζεται η εξέλιξη του δείκτη «χρέος ως % του ΑΕΠ» για ΣΤΑΘΕΡΟ χρέος, ή 200, ή 150, ή 100, υποθέτοντας  μία διαρκή, μέση ετήσια ανάπτυξη, ή 2%, ή 3% (που δεν είναι καθόλου εγγυημένη). Δείτε στα παραδείγματα την εξέλιξή του για να διαπιστώσετε πότε φτάνει στο 60% του ΑΕΠ, που προβλέπουν οι Ευρωπαϊκές συνθήκες:

ΔΙΕΘΝΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ και ΠΟΛΙΤΙΚΗ: Ολίγη Ιστορία της οικονομικής σκέψης

Του Συμεών Ρωμύλου 

Σε ένα φοιτητικό πόνημα, που προσπαθούσα να συγγράψω, θέλησα να επιχειρηματολογήσω εναντίον κάποιας θέσης του Μαρξ (!!). 

Ο καθηγητής, που επέβλεπε την εξέλιξη της εργασίας μου, μου επεσήμανε ότι δεν μπορούσα να «τα βάλω» με την λογική του Μαρξ, γιατί ήταν άψογη, μπορούσα, όμως, να εντοπίσω λάθη στις υποθέσεις του, στα «assumptions» του,  που «κρύβονταν» πίσω από τον συλλογισμό του. 

Έκτοτε είχα άπειρες ευκαιρίες να διαπιστώσω ότι αυτό ισχύει ίσως για όλα τα «λάθη» στις προβλέψεις όλων των οικονομολόγων όλων των εποχών. Στο κέντρο της οικονομικής δραστηριότητας είναι ο άνθρωπος και, όπως διδάσκει η ιστορία, ποτέ δεν θα πάψει να μας καταπλήσσει με τα επιτεύγματά του -ή να μας απογοητεύει με τις αποτυχίες του...!

Όταν γεννήθηκε η «Πολιτική Οικονομία» στα τέλη του 18ου αιώνα, όλοι συνειδητοποιούσαν τις μεγάλες αλλαγές που επισπεύδονταν από τη συνεχή δημογραφική ανάπτυξη και πίστευαν ότι αυτή η ανάπτυξη θα βοηθούσε στη βελτίωση των κοινωνικών συνθηκών. 

Ο πρώτος οικονομολόγος που προβληματίστηκε σχετικά, ήταν ο αιδεσιμότατος Θωμάς Μάλθους (1766 –1834). Το 1798, δημοσίευσε το περίφημο «Δοκίμιο επί της αρχής του πληθυσμού» όπου εξηγούσε ότι, η ανεξέλεγκτη αύξηση του πληθυσμού οδηγεί αναπόφευκτα σε λιμό, αλλά η οικονομική λογική θα απέτρεπε τους ανθρώπους από το να υπεραναπτυχθούν μέχρι του σημείου λιμοκτονίας. Οι άνθρωποι, προέβλεπε, θα ΕΠΕΛΕΓΑΝ να περιορίσουν τη δημογραφική ανάπτυξή τους, ανάλογα με την ανάπτυξη της παραγωγής τροφής. 

Η λογική αυτής της θέσης, δεν έχει αποδειχθεί λάθος μέχρι σήμερα. Το «λάθος» του ήταν σε δυο ΥΠΟΘΕΣΕΙΣ που «κρύβονταν» πίσω από τον συλλογισμό του: 

Πρώτον, σχετικά με τον μέγιστο δυνατό ρυθμό αύξησης της παραγωγής τροφής, και δεύτερον, σχετικά με το πόσο (μη) έγκαιρα (ή καθόλου δεν) αντιδρούμε στα «σημάδια» ότι επέρχεται καταστροφή.

Ήδη γνωρίζουμε ότι έκτοτε, τους τρεις τελευταίους αιώνες, ο πληθυσμός της γης, από 600 εκατομμύρια, υπερδεκαπλασιάστηκε σε επτά δισεκατομμύρια, αλλά με πολλά εκατομμύρια να έχουν γεννηθεί με τη βεβαιότητα των γεννητόρων τους ότι θα λιμοκτονήσουν, κυριολεκτικά...! Τώρα προβλέπεται ΜΕΙΩΣΗ του ρυθμού ΑΥΞΗΣΗΣ του πληθυσμού:

Με μειωμένους ή όχι ρυθμούς ανάπτυξης, κανείς δεν προβλέπει αν και πότε θα σταματήσει να αυξάνεται ο πληθυσμός της γης. Από την άλλη, κανείς δεν μπορεί να προβλέψει τί νέες δυνατότητες θα προκύψουν από την εξέλιξη της επιστήμης και της τεχνολογίας. 

Όμως σήμερα, όχι στο μέλλον, έχουμε εκατομμύρια υποσιτιζόμενων.  

Αν υποθέσουμε ότι είχαμε ένα σύστημα «δικαιότερης» κατανομής του παγκόσμιου εισοδήματος,  που θα εξασφάλιζε σε όλους την οικονομική δυνατότητα αγοράς τροφής, θα μπορούσαμε, με την υπάρχουσα τεχνογνωσία, να παράγουμε αρκετές «διατροφικές μονάδες» ώστε όλοι να σιτίζονται ΒΙΟΛΟΓΙΚΑ ΕΠΑΡΚΩΣ; 

Δεν γνωρίζω την απάντηση, αλλά έχω σοβαρές αμφιβολίες. Βεβαίως, αν... τότε ίσως να είχαμε ήδη αναπτύξει άλλη τεχνογνωσία! Πότε η «ανάγκη» γίνεται τόσο ισχυρή ώστε να πείθονται και οι Θεοί;

Ο επόμενος από τους πατέρες των κλασσικών οικονομικών,  ο Ντέϊβιντ Ρικάρντο (1772 –1823) «δανείστηκε» από τον Μάλθους  την ιδέα της σπάνεως και ανέπτυξε την «θεωρία των ενοικίων», μία από τις σημαντικές συνεισφορές του στην πολιτική οικονομία. Το σκεπτικό του ήταν ότι, καθώς θα καλλιεργούνταν όλο και περισσότερη γη, οι αγρότες θα αναγκάζονταν όλο και περισσότερο, να χρησιμοποιούν όλο και λιγότερο εύφορα χωράφια. Όμως, καθώς ένα κιλό σιτάρι (ή, a bushel of corn) πουλιέται στην ίδια τιμή, άσχετα αν προέρχεται από λιγότερο ή περισσότερο εύφορο χωράφι, οι αγρότες θα αναζητούσαν να ενοικιάσουν τα πιο εύφορα χωράφια και για να τα έχουν, θα προσέφεραν υψηλότερα ενοίκια. Προφανές αποτέλεσμα: Το όφελος θα πήγαινε στους γαιοκτήμονες και όχι στους αγρότες. (Στους ιδιοκτήτες των μέσων παραγωγής...).  

Όπως ο Μάλθους έτσι και ο Ρικάρντο δεν μπορούσε να φανταστεί τις εξελίξεις, κάτι που, για τα δεδομένα της εποχής, ήταν απολύτως φυσικό να συμβεί.

Ο τρίτος από τους πατέρες των κλασσικών οικονομικών, ο Καρλ Μαρξ (1818- 1883), αν και από διαφορετικό προβληματισμό, όταν, το 1876, δημοσίευσε το περίφημο «Κεφάλαιο» δεν ήταν πιο αισιόδοξος για το μέλλον της ανθρωπότητας από ό,τι ήταν ο Μάλθους και ο Ρικάρντο. Ήδη, η οικονομική και κοινωνική πραγματικότητα ήταν δραματικά διαφορετική, η βιομηχανική επανάσταση ήταν σε πλήρη άνθιση και το ερώτημα δεν ήταν πλέον αν οι αγρότες θα μπορούν να ταΐζουν τον υπόλοιπο κόσμο. Το πλέον δραματικό χαρακτηριστικό της εποχής ήταν η μιζέρια του βιομηχανικού προλεταριάτου. Ο «Όλιβερ Τουίστ» του Ντίκενς και «Οι Άθλιοι» του Ουγκώ δεν ήταν δημιουργήματα της φαντασίας τους. Επομένως, το βασικό μέλημα ήταν η κατανόηση της δυναμικής του βιομηχανικού καπιταλισμού και το ερώτημα προέκυπτε μόνο του: Ποιο το καλό της βιομηχανικής  επανάστασης, των τόσων σπουδαίων τεχνολογικών καινοτομιών, της κινητικότητας των πληθυσμών κλπ., αν, μετά από μισό αιώνα βιομηχανικής ανάπτυξης, η κατάσταση των μαζών παρέμενε το ίδιο μίζερη και το μόνο που έκαναν οι νομοθέτες ήταν η απαγόρευση εργασίας στα εργοστάσια παιδιών κάτω των οκτώ ετών; 

Σε αυτές τις συνθήκες γράφτηκε και «Το Κομμουνιστικό Μανιφέστο» που άρχιζε με την περίφημη φράση: «Ένα φάντασμα στοιχειώνει την Ευρώπη - το φάντασμα του κομμουνισμού» και τελείωνε με την εξ ίσου περίφημη πρόβλεψη της επανάστασης του προλεταριάτου: «Ας τρέμουν οι κυρίαρχες τάξεις μπροστά σε μια κομμουνιστική επανάσταση. Οι προλετάριοι δεν έχουν να χάσουν σ΄ αυτήν τίποτε άλλο, εκτός από τις αλυσίδες τους. Έχουν να κερδίσουν έναν κόσμο ολόκληρο.»  

Και στην περίπτωση του Μαρξ, η συνέχεια είναι Ιστορία.

Μια ματιά στον τότε κόσμο:

1789-1799 Γαλλική Επανάσταση και επακόλουθες κοινωνικές και πολιτικές αλλαγές.
1867-          Αποποινικοποίηση εργατικών σωματείων στην Αγγλία. Παγκόσμιο εργατικό κίνημα. 
1914-1918 Πρώτος Παγκόσμιος Πόλεμος.
1917-          Ρωσική Επανάσταση. Σοβιετική Ένωση.
1930-1939; Παγκόσμια Οικονομική Ύφεση.
1939-1945 Δεύτερος Παγκόσμιος Πόλεμος.

Η συμμετοχή της Σοβιετικής  Ένωσης στις νικηφόρες συμμαχικές δυνάμεις του 2ουΠΠ αύξησε το κύρος του οικονομικού μοντέλου του κρατισμού.  Αυτό το μοντέλο είχε μετατρέψει την οικονομία της από δουλοπαροικία σε πλήρως εκβιομηχανισμένη, μέσα σε λιγότερο από μία γενιά! Το 1942 ο Γιόζεφ Σουμπέτερ (1883-1950) πίστευε ότι ο σοσιαλισμός αναπόφευκτα θα θριάμβευε επί του καπιταλισμού...

Μετά το τέλος του 2ουΠΠ και την τάση των οικονομολόγων του 19ου αιώνα να προβλέπουν καταστροφές,  ήρθε η νέα τάση της αγάπης για παραμύθια με νεράιδες, ή, έστω, για ιστορίες  με αίσιον τέλος.   

Τα 30 χρόνια 1945 -1975, που η Ευρώπη αναπτυσσόταν με ρυθμούς σύγκλισης προς την Αμερική,  έχουν χαρακτηριστεί «Les Trente Glorieuses», «Τα Υπέροχα Τριάντα». Το πνεύμα εκείνης της εποχής συμπυκνώνεται στην φράση: «Η ανάπτυξη είναι η πλημμυρίδα που σηκώνει όλα τα σκάφη».  

Μέσα σ΄ αυτήν την ευφορία, το 1955 ο Simon Kuznets (1901-1985, βραβευμένος με Nobel Prize το 1971 για την πρωτοπορία του στη χρήση του ΑΕΠ για την ανάλυση της οικονομικής ανάπτυξης) διατύπωσε τη θεωρία ότι, σε προηγμένα στάδια ανάπτυξης του καπιταλισμού και άσχετα από επιλογές οικονομικής πολιτικής ή άλλες διαφορές μεταξύ χωρών, η εισοδηματική ανισότητα θα μειώνεται αυτομάτως μέχρι που, τελικά, θα σταθεροποιηθεί σε ένα «αποδεκτό» επίπεδο.

Χρησιμοποιώντας, για πρώτη φορά, μετρήσιμα στοιχεία από τις φορολογικές δηλώσεις των Αμερικανών πολιτών, μπόρεσε να υπολογίσει την εξέλιξη του ποσοστού συμμετοχής στο ΑΕΠ κάθε εισοδηματικής ομάδας. Αυτό που διεπίστωσε ήταν μία απότομη μείωση της εισοδηματικής ανισότητας μεταξύ 1913 και 1948. Συγκεκριμένα, στην αρχή αυτής της περιόδου, το άνω 10% των φορολογουμένων δήλωνε το 45%-50% του Εθνικού Εισοδήματος αλλά μέχρι τα τέλη της δεκαετίας του 1940, το ποσοστό αυτό μειώθηκε στο 30%-35%. Αυτή η μείωση της ανισότητας ήταν πολύ σημαντική αφού σήμαινε ότι το 90% των «φτωχότερων» Αμερικανών είχαν μία αύξηση του μεριδίου τους στο Εθνικό Εισόδημα από 50%-55% στο 65%-70%.  

Όμως, παρά την αδιαμφισβήτητη επιστημονική ηθική του Κούζνετς  και την τεράστια συμβολή του στην σχετική πρόοδο, η περίφημη «Καμπύλη Κούζνετς» θεμελιώθηκε σε εύθραυστα στοιχεία. Η δραματική μείωση των υψηλών εισοδημάτων μεταξύ 1913 και 1948 ήταν εν πολλοίς τυχαία. Είχε προκληθεί από τα σοκ της μεγάλης οικονομικής ύφεσης και των δύο παγκόσμιων πολέμων και δεν ήταν αποτέλεσμα κάποιας «φυσικής και αυτόματης» οικονομικής διαδικασίας. Για του λόγου το αληθές, ιδού και η συνέχεια: