Γράφει ο Κωνσταντίνος Ι. Λοΐζου
Διδάκτωρ Οικονομικών Επιστημών του Πανεπιστημίου Αθηνών. Διδάσκει στο διδακτορικό πρόγραμμα UADPhilEcon και στο μεταπτυχιακό πρόγραμμα Εφαρμοσμένης Οικονομικής και Χρηματοοικονομικής του Οικονομικού Τμήματος.
Η αρχιτεκτονική του μεταπολεμικού συστήματος οικονομικών διακρατικών σχέσεων έχει τις πηγές της στα γεγονότα που σημάδεψαν τον Μεσοπόλεμο και ιδιαίτερα τη δεκαετία του 1930. Η προσπάθεια αναβίωσης των διεθνών οικονομικών ανταλλαγών μετά τη λήξη του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου το 1918 διεκόπη από την κρίση του 1929, την κατάρρευση του διεθνούς νομισματικού συστήματος του κανόνα συναλλάγματος-χρυσού και τη Μεγάλη Υφεση της δεκαετίας του 1930, που έλαβε παγκόσμιες διαστάσεις.
Χαρακτηριστική, για το διεθνές εμπόριο, ήταν η επιβολή από τις ΗΠΑ, τον Ιούνιο του 1930, των δασμών Smoot-Hawley που πυροδότησαν αντίστοιχες κινήσεις προστατευτισμού από τα άλλα κράτη. Η δεκαετία του 1930 χαρακτηρίστηκε από περιοριστικές πολιτικές, ανταγωνιστικές υποτιμήσεις των νομισμάτων και αποσταθεροποιητική κερδοσκοπία που δημιουργούσαν ένα αποθαρρυντικό περιβάλλον για το διεθνές εμπόριο. Παράλληλα, η κατάρρευση του διεθνούς νομισματικού συστήματος του κανόνα συναλλάγματος-χρυσού και η προσπάθεια εξοικονόμησης συναλλάγματος οδήγησαν στις διμερείς συμφωνίες συμψηφισμού (clearing) ως στρεβλό υποκατάστατο των διεθνών εμπορικών ανταλλαγών, καθώς βασίζονταν στη διακριτική μεταχείριση μεταξύ των εμπορικών εταίρων και στον κατακερματισμό της διεθνούς αγοράς.
Επομένως, η πρόκληση στην οποία βρέθηκαν τα έθνη μετά τη λήξη του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου ήταν διπλή:
Αφ’ ενός, η αναβίωση των διεθνών ανταλλαγών, αφ’ ετέρου η διαμόρφωση ενός οικονομικού περιβάλλοντος σε διεθνές και εθνικό επίπεδο που θα απέτρεπε την αστάθεια και τις καταστροφικές συνέπειες γεγονότων, όπως η Μεγάλη Υφεση.
Το αποτέλεσμα ήταν η πρόθεση για δημιουργία τριών διεθνών οργανισμών όπου καθένας θα αναλάμβανε τη διατήρηση της ισορροπίας σε διαφορετικό τομέα οικονομικής πολιτικής, όπως προδιεγράφη στη συνδιάσκεψη του Bretton Woods τον Ιούλιο του 1944.
Το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο (International Monetary Fund) θα επιλαμβανόταν ζητημάτων που αφορούσαν τις ανισορροπίες στα ισοζύγια πληρωμών των χωρών υπό την προϋπόθεση του ελέγχου των, αποσταθεροποιητικού χαρακτήρα, κινήσεων κεφαλαίων.
Η Παγκόσμια Τράπεζα (World Bank) θα αναλάμβανε αρχικά το έργο της ανασυγκρότησης των οικονομιών και έπειτα θα παρείχε μακροπρόθεσμα δάνεια στις αναπτυσσόμενες χώρες.
Τέλος, ο Διεθνής Οργανισμός Εμπορίου (International Trade Organization) θα ασχολείτο με την ανάπτυξη του διεθνούς εμπορίου και τη μείωση των φραγμών σε αυτό, δασμολογικών και άλλων.
