Βιολογικός ή βακτηριολογικός πόλεμος, είναι η προμελετημένη χρησιμοποίηση μικροβίων ή βακτηρίων δηλαδή ζωντανών νοσογόνων παραγόντων, για τη δημιουργία αρρώστιας ή θάνατο στον εχθρό, καθώς επίσης και η άμυνα εναντίον της χρησιμοποίησης τέτοιων όπλων.
ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΤΟΥ ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΥ ΠΟΛΕΜΟΥ
Η ιδέα του βιολογικού πολέμου, δεν είναι νέα. Ακόμη και χωρίς την παρέμβαση του ανθρώπου, τα μικρόβια αναμείχθηκαν πρακτικά σε κάθε μεγάλη στρατιωτική επιχείρηση, και πολλές φορές έπαιξαν πιο αποφασιστικό ρόλο στην έκβαση της μάχης από τους στρατηγούς.
• Η πανούκλα νίκησε τους σταυροφόρους στις πύλες της Ιερουσαλήμ
• Ο τύφος αχρήστευσε τους Μαυριτανούς στην Ισπανία
• Η δυσεντερία αραίωσε τις γραμμές των στρατευμάτων του Ναπολέοντα καθώς προχωρούσαν προς τη Μόσχα
• H Ισπανική γρίπη εξασθένησε τόσο τις στρατιωτικές όσο και τις πολιτικές δυνάμεις στα τελευταία χρόνια του Α’ Παγκόσμιου πολέμου (1914-1918)
• Τις πρώτες ημέρες του Β’ Παγκόσμιου πολέμου, η ελονοσία και ο τύφος πρόσβαλαν τις συμμαχικές δυνάμεις στο Ν.Ειρηνικό
Αλλά και η χρήση των μικροβίων από τους εμπόλεμους, έχει επίσης την ιστορία της, Ο μικροβιολογικός πόλεμος αναγνωρίστηκε από τα παλιά ακόμη χρόνια.
• Στους αρχαίους χρόνους έριχναν τα πτώματα των θυμάτων της χολέρας και της πανούκλας έξω από τα τείχη των πολιορκούμενων πόλεων, τα άφηναν άταφα στο έδαφος που θα κυρίευε ο εχθρός ή τα χρησιμοποιούσαν για να δηλητηριάζουν τα πόσιμα νερά.
• Το 6° π.Χ. αιώνα οι Αθηναίοι χρησιμοποίησαν καθαρτικό από εκχύλισμα φυτού για να μολύνουν το πόσιμο νερό κατά την πολιορκία της Κρίσας στη Φωκίδα.
• Πολλοί ιστορικοί πιστεύουν ότι ο Μαύρος Θάνατος, η επιδημία πανώλης που εξαπλώθηκε σε μεγάλο τμήμα της μεσαιωνικής Ευρώπης, ήταν αποτέλεσμα ενός πρωτόγονου βιολογικού πολέμου. Το 1346 οι Τάταροι πολιορκούσαν την Κάφα και, για να πιέσουν τους κατοίκους σε παράδοση, έριξαν μέσα από τα τείχη πτώματα μολυσμένα με βουβωνική πανώλη. Οι συνέπειες, ωστόσο, ξεπέρασαν τις προσδοκίες τους, καθώς η ασθένεια τελικά προκάλεσε το θάνατο του ενός τρίτου του ευρωπαϊκού πληθυσμού της εποχής,
• Ο Ναπολέων κατέκλυσε με νερά ολόκληρη την περιοχή γύρω από την πολιορκημένη πόλη Μάντουα, με την ελπίδα, ότι η ελονοσία θα εξασθένιζε την αγωνιστική δύναμη και την αντίσταση των Ιταλών.
• Οι Ευρωπαίοι εισβολείς χρησιμοποίησαν επίσης βιολογικά όπλα εναντίον των ιθαγενών Αμερικανών, με αποτέλεσμα την εξόντωση του μισού και πλέον πληθυσμού πολλών φυλών, ανοίγοντας έτσι το δρόμο για τους Ευρωπαίους αποίκους.
• Στη διάρκεια του Α’ Παγκόσμιου πολέμου οι Γερμανοί μόλυναν το ιππικό των Ρουμάνων με το λοιμώδες νόσημα των αλόγων, μάλις.
• Τις δεκαετίες 1930 και 1940 οι Ιάπωνες χρησιμοποίησαν πανώλη και άλλα βακτηριολογικά όπλα στον πόλεμο εναντίον της Κίνας.
• Τέλος, υπάρχουν μαρτυρίες για χρήση βιολογικών και χημικών όπλων από το Ιράκ εναντίον του Ιράν ανάμεσα στο 1983 και το 1988, αλλά και αργότερα εναντίον των Κούρδων.
Αυτές οι εφαρμογές του βιολογικού πολέμου στις πιο άγριες μορφές του, εξυπηρετούσαν έναν συγκεκριμένο σκοπό, να εξασθενήσουν τον εχθρό αποδεκατίζοντας τις δυνάμεις του με άλλα μέσα από την πραγματική μάχη.
ΓΕΝΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΩΝ ΒΟΙΟΛΟΓΙΚΩΝ ΟΠΛΩΝ
Τα βιολογικά όπλα είναι μολυσματικοί παράγοντες, όπως βακτήρια (άνθρακας, πανώλη, παθογόνα στελέχη) και ιοί (ευλογιά, επικίνδυνες μορφές γρίππης, έμπολα) που μπορούν να προσβάλλουν μαζικά τον πληθυσμό, τις καλλιέργειες ή τα ζώα, μέσω του αέρα ή του νερού. Ο όρος συνήθως επεκτείνεται για να συμπεριλάβει τοξίνες (βακτηριακά παράγωγα, όπως η βοτουλοξίνη) και ορισμένα δηλητήρια.
Η καταστροφική ισχύς των βιολογικών όπλων είναι γενικά πολύ υψηλότερη από αυτή των χημικών όπλων.
Τα συνθετικά
διαβρωτικά η τοξικά υλικά-όπως τα νευροτοξικά αέρια σαρίν και VX-
συνήθως διαχέονται στον περιβάλλοντα χώρο και παύουν να είναι επικίνδυνα
σε σχετικά σύντομο χρονικό διάστημα.
Αντίθετα, τα βιολογικά όπλα, που αυτοαναπαράγονται και μεταδίδονται από άνθρωπο σε άνθρωπο, μπορούν να μετατρέψουν κάθε προσβεβλημένο άτομο σε «βόμβα», για όσους βρίσκονται γύρω του.
Αντίθετα, τα βιολογικά όπλα, που αυτοαναπαράγονται και μεταδίδονται από άνθρωπο σε άνθρωπο, μπορούν να μετατρέψουν κάθε προσβεβλημένο άτομο σε «βόμβα», για όσους βρίσκονται γύρω του.
Τα βιολογικά όπλα για να είνα αποτελεσματικά, πρέπει να έχουν τα εξής χαρακτηριστικά
• Να είναι πολύ μολυσματικά.
• Να είναι πολύ μολυσματικά.
• Να έχουν μεγάλη ανθεκτικότητα στις καταστροφικές δυνάμεις της φύσης όπως θερμότητα, ηλιακό φως, ξηρασία.
• Να απλώνονται γρήγορα.
• Να μπορούν να προκαλούν αμέσως μεγάλη θνησιμότητα, νοσήματα ή ανικανότητα διαρκείας στα θύματα.
• Να είναι άγνωστα στην περιοχή που ρίχνονται, ώστε να μη δημιουργείται εύκολα ανοσία στα θύματα.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί ο ιός της ευλογιάς που μπορεί να εξαπλωθεί ταχύτατα σε έναν πληθυσμό και να σκοτώσει περίπου το 30% των θυμάτων του. Η υψηλή μεταδοτικότητα του και το γεγονός ότι δεν προκαλεί συμπτώματα για περισσότερες από δέκα ημέρες, τον καθιστούν ιδανικό για επιθέσεις μεγάλης κλίμακας. Μια επίθεση με ευλογιά σε μορφή σπρέι που θα μόλυνε αρχικά μόνο 100 άτομα, θα μπορούσε να παραλύσει μεγάλο μέρος των Η.Π.Α αε διάστημα λίγων εβδομάδων.
Το εμβόλιο κατά της ευλογιάς διατίθεται σήμερα μόνο σε στρατιώτες και μέλη ειδικών δυνάμεων, και παραμένει άγνωστο αν θα ήταν αποτελεσματικό για στελέχη του ιού που έχουν τροποποιηθεί για χρήση σε πολεμικές επιχειρήσεις. Ειδική θεραπεία για την ευλογιά δεν υπάρχει.
Εξίσου καταστροφικό βιολογικό όπλο θα μπορούσε να καταστεί ο άνθρακας, ασθένεια που οφείλεται στο βάκιλλο του ανθρακίτη.
Μεταδίδεται συχνότερα με την επαφή με προϊόντα μολυσμένων ζώων και προκαλεί τοπική δερματική μόλυνση που αφήνει έντονες ουλές. Μπορεί όμως να μεταδοθεί και με την αναπνοή των σπορίων του βακτηρίου, τα οποία είναι αερομεταφερόμενα και μπορούν να επιζήσουν τουλάχιστον 40 χρόνια. Προσβάλλουν τους πνεύμονες και μερικές φορές το πεπτικό σύστημα και προκαλούν ακατάσχετη αιμορραγία. Τα συμπτώματα εμφανίζονται δύο ως δώδεκα ημέρες μετά τη μόλυνση και ο θάνατος επέρχεται μία με τρεις ημέρες αργότερα. Ο άνθρακας μπορεί να αντιμετωπιστεί με αντιβιοτικά, όχι όμως όταν η λοίμωξη έχει ήδη επεκταθεί.
Σύμφωνα με το BBC, 100 κιλά άνθρακα σε μορφή πούδρας που θα απελευθερώνονταν από αεροσκάφος πάνω από πυκνοκατοικημένη περιοχή θα μπορούσαν, ανάλογα με τις μετεωρολογικές συνθήκες, να προκαλέσουν ένα με τρία εκατομμύρια θανάτους,
Το εμβόλιο κατά του άνθρακα χορηγείται σήμερα μόνο σε αγρότες και κτηνοτρόφους που ζουν σε περιοχές όπου το βακτήριο ενδημεί, καθώς και στα μέλη των ειδικών δυνάμεων.
Στις τοξίνες μπορούν να χρησιμοποιηθούν ως όπλα, περιλαμβάνεται η βοτουλοτοξίνη ή αλλαντοτοξίνη, ένα από τα πλέον γνωστά ισχυρά δηλητήρια. Είναι νευροτοξικό, προκαλώντας σταδιακή παράλυση, που αρχίζει να εκδηλώνεται σε διάστημα ωρών. Τα 2/3 των θυμάτων τελικά πεθαίνουν από ασφυξία, εξαιτίας παράλυσης των αναπνευστικών μυών.
Ως βιολογικά όπλα μπορούν ακόμη να χρησιμοποιηθούν παράγοντες που δεν απειλούν τη ζωή, αλλά αρκούν για να θέσουν «εκτός μάχης» μια μεγάλη μερίδα του πληθυσμού. Στην κατηγορία αυτή ανήκει η εντεροτοξίνη Β, που προκαλεί συμπτώματα τροφικής δηλητηρίασης.
ΒΙΟΛΟΓΙΚΑ ΟΠΛΑ ΚΑΙ ΓΕΝΕΤΙΚΗ ΜΗΧΑΝΙΚΗ
Λίγες μέρες μετά την τραγωδία στο Παγκόσμιο Κέντρο Εμπορίου στη Νέα Υόρκη, το ελληνικό υπουργείο Υγείας ανήγγειλε τη σύσταση Εθνικού Συμβουλίου Πρόληψης Βιολογικών και Τοξικών Κινδύνων, όπως ισχύει και για τις άλλες χώρες της Ε.Ε. Μολονότι η σχετική απόφαση είχε ληφθεί πολύ πριν, τα τραγικά γεγονότα στις HΠΑ κατέστησαν προφανώς αναγκαία την άμεση σύσταση του συμβουλίου αυτού. Η προσοχή του κοινού αλλά και των συμβούλων ασφάλειας στρέφεται τώρα στα βιολογικά όπλα, το κυριότερο από τα όπλα μαζικής καταστροφής που θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν από τρομοκράτες. Κατασκευάζονται εύκολα, δρουν αθόρυβα και αργά και μπορούν να εξουδετερώσουν μεγάλο μέρος του πληθυσμού, συχνά χωρίς να υπάρχει δυνατότητα αντίδρασης.
Αν και η χρήση παθογόνων οργανισμών ως όπλων εφαρμόζεται, όπως είπαμε, εδώ και χιλιάδες χρόνια, το ζήτημα των βιολογικών όπλων επανήλθε στη δημοσιότητα στις αρχές της δεκαετίας του 1990. Τόσο οι ΗΠΑ όσο και πολλές άλλες χώρες ανησύχησαν από την πρόοδο της γενετικής μηχανικής.
Η γενετική μηχανική θα μπορούσε σήμερα να χρησιμοποιηθεί για να εισαχθούν σε παθογόνα βακτήρια, γονίδια που προσδίδουν ανθεκτικότητα στα αντιβιοτικά ή για να εισαχθούν γονίδια ποθογόνων παραγόντων σε κατά τα άλλα, ακίνδυνους οργανισμούς. Μπορεί επίσης να εφαρμοστεί για τη δημιουργία υβριδικών ιών μέσω του ανασυνδυασμού του γενετικού υλικού διαφορετικών στελεχών.
Πάντως πολλοί ειδικοί θεωρούν ότι θα ήταν δύσκολο να κατασκευαστούν παθογόνοι παράγοντες κατά παραγγελία, καθώς θα ήταν ίσως αδύνατον να τροποποιηθεί μια ιδιότητα τους, χωρίς να επηρεαστούν και οι υπόλοιπες. Οι οργανισμοί αυτοί έχουν προσαρμοστεί κατά τη διάρκεια χιλιάδων ετών σε συγκεκριμένο τρόπο διαβίωσης, έτσι ώστε η σχέση μεταδοτικότητας, χρόνου επώασης και ακτίνας δράσης να είναι η ιδανική για την επιβίωση τους, Έτσι, ένας ιός που έχει τροποποιηθεί ώστε να σκοτώνει υπερβολικά γρήγορα τα θύματα του, ίσως δεν «προλάβει» να μολύνει μεγάλο μέρος του πληθυσμού πριν τελικά περιοριστεί η εξάπλωσή του.
Το πιθανότερο είναι στη φύση οι γενετικά τροποποιημένοι οργανισμοί θα αδυνατούσαν να επιζήσουν ή θα εκφυλίζονταν σε ακίνδυνες μορφές.
Ένα άλλο σημείο που ανησυχεί τη Διεθνή Κοινωνία, είναι οι εγκαταστάσεις βιολογικών όπλων που εικάζεται ότι υπάρχουν σε δέκα έως δώδεκα χώρες, πολλές από τις οποίες δεν χαρακτηρίζονται τεχνολογικά προηγμένες. Τα βιολογικά όπλα έχουν ονομαστεί «η πυρηνική βόμβα των φτωχών» καθώς η παραγωγή τους δεν απαιτεί ειδικό εξοπλιμσό ή προηγμένη τεχνογνωσία.
Πάντως μολονότι η πρόσβαση σε επικίνδυνους βιολογικούς παράγοντες είναι σχετικά εύκολη, οι ειδικοί στην πλειονότητα τους εκτιμούν ότι η αποτελεσματική χρήση τους για τρομοκρατικές ενέργειες ίσως δεν είναι και τόσο απλή υπόθεση στην πράξη. Ανάμεσα στα κυριότερα προβλήματα που θα είχαν να αντιμετωπίσουν οι επίδοξοι τρομοκράτες, θα ήταν η έλλειψη ενός μηχανισμού απελευθέρωσης που να επιτρέπει τη διασπορά του υλικού σε μεγάλη ακτίνα.
Κανείς όμως δεν φαίνεται να αμφιβάλλει ότι ο κίνδυνος είναι υπαρκτός και η δυνατότητα ελέγχου της κρίσης στην περίπτωση βιολογικής επίθεσης αρκετά περιορισμένη. Γι' αυτό είναι ανάγκη κάθε χώρα για την άμυνα της, να επαγρυπνεί σχετικά με τη δημόσια υγεία.
ΒΙΟΛΟΓΙΚΑ ΟΠΛΑ ΚΑΙ ΤΡΟΜΟΚΡΑΤΙΑ
