ΔΙΕΘΝΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗ - ΜΕΣΗ ΑΝΑΤΟΛΗ : Πόλεμος και δικαιοσύνη

Του Νικόλαου Α. Μπινιάρη

Ο Θουκυδίδης στην περίφημη αντιπαράθεση Μηλίων και Αθηναίων ξεκαθαρίζει πως ζητήματα δικαίου και δικαιοσύνης ισχύουν μεταξύ ίσων. 

Είναι προφανές πως ό,τι συμβαίνει στη Γάζα δεν διαμείβεται μεταξύ ίσων. Από τη μία πλευρά υπάρχει ο τέταρτος ισχυρότερος στρατός του κόσμου και από την άλλη δύο εκατομμύρια εξαθλιωμένοι και υπό κατοχή Παλαιστίνιοι.

Η σύγκρουση αυτή τη στιγμή δεν είναι μεταξύ ίσων. Η σύγκρουση είναι μεταξύ κυρίων και κατεχομένων και αυτή είναι η ειδοποιός διαφορά, η οποία διαμορφώνει το ζήτημα της δικαιοσύνης πέραν της ανισότητας των αντιπάλων σε έναν αγώνα ανάκτησης των δικαίων ενός λαού έναντι των αδικιών οι οποίες έχουν συσσωρευτεί πάνω του.

Η Ιστορία της περιοχής και αυτή των Ισραηλινών και των Παλαιστινίων αλλά και των Αράβων είναι αμείλικτη. Μια γιγάντια σειρά εγκλημάτων, δηλαδή πολέμων οι οποίοι έχουν σήμερα καταλήξει σε ένα ιστορικό αδιέξοδο. Ενα αδιέξοδο για το οποίο κανείς δεν έχει τη λύση.

Το λεξιλόγιο της σχέσης Ισραηλινών-Παλαιστινίων περιέχει τις έννοιες: πόλεμος, εκδίκηση, μίσος. 

Εννοιες όπως συνεργασία, συμπάθεια και δικαιοσύνη δεν έχουν ακόμη καταχωριστεί στις σελίδες του λεξικού. 

Οι Παλαιστίνοι επιζητούν δικαιοσύνη, οι Ισραηλινοί ασφάλεια. Μια μακρά σειρά πολέμων μεταξύ αραβικών κρατών και Ισραήλ, τα οποία έπαιζαν τον ρόλο του υπερασπιστή των δικαιωμάτων των Παλαιστινίων, αντικαταστάθηκε από μια σειρά συγκρούσεων με μη συμβατικά όπλα, τρομοκρατία και τυφλές επιθέσεις ρουκετών από τους ίδιους τους Παλαιστίνιους εναντίον των Ισραηλινών.

Οι διηγήσεις των δύο αντιπάλων είναι παράλληλες, δεν τέμνονται σε επίπεδο θεωριών των διεθνών σχέσεων, γιατί ιστορικά το φαινόμενο είναι σχεδόν μοναδικό. Η εξομάλυνση αυτής της σύγκρουσης είχε στόχο τη δημιουργία δύο ανεξάρτητων κρατών, τα οποία θα αναγνώριζαν το ένα στο άλλο το δικαίωμα να συνυπάρχουν εν ειρήνη. Αυτό ήταν το σχέδιο της Συμφωνίας του Οσλο. Η δολοφονία τού τότε πρωθυπουργού του Ισραήλ Ράμπιν ματαίωσε το όλο εγχείρημα μια για πάντα. Οι προσπάθειες στη συνέχεια ήσαν θνησιγενείς και ουδέποτε κατέληξαν σε κάτι ουσιαστικό. Κατέληγαν όμως σε κάτι επίμονο και θλιβερό: σε πόλεμο. 

Η Δυτική Οχθη, ένας χώρος διαμορφωμένος σε γκέτο και πλήρως ελεγχόμενος από το Ισραήλ, δεν ενδείκνυται για εξεγέρσεις με διάρκεια στον χρόνο και σε βάθος επιχειρήσεων. Η Γάζα, μια ελάχιστη έκταση, είναι όμως συνεχής, πυκνοκατοικημένη και μπορεί να προσφέρει μια κάποια εστία αντίστασης κατά της ισραηλινής κατοχής.

Το φαινόμενο της Χαμάς ή άλλων οργανώσεων είναι στην ουσία ένα δευτερεύον ζήτημα. Απλά η Δυτική Οχθη ελέγχεται πλήρως, ενώ η Γάζα όχι. Και αυτό είναι που τώρα ο πρωθυπουργός Νιετανιάχου σχεδιάζει να κάνει με το νέο του σχέδιο για την αποστρατιωτικοποίηση της Γάζας υπό διεθνή έλεγχο.

Για το Ισραήλ, η επίκληση της ασφάλειας είναι η μοναδική του άμυνα απέναντι σε ένα εμφανές και απροκάλυπτο έγκλημα. Το αν σκοτώνονται άμαχοι και καταστρέφονται περιουσίες δεν αποτελεί ζήτημα δικαίου και ηθικής τάξης, αλλά της θέλησης και δυστυχώς και του φόβου του ισχυρού. Γιατί το ζήτημα εδώ παρουσιάζει ένα καίριο ιστορικό φαινόμενο. Ο περιπλανώμενος και καταδιωκόμενος Εβραίος της Διασποράς φοβάται. Φοβάται την επανάληψη της Ιστορίας: το μίσος που βίωσε αιώνες τώρα βρίσκεται και πάλι γύρω του. Και γνωρίζει πολύ καλά πως αυτή τη φορά είναι ο ίδιος πρόξενος αυτής της φοβερής μοίρας, ενός δράματος το οποίο παίζεται ανάμεσα στα συντρίμμια και τα αποκαΐδια της Γάζας.

Η πολιτική διέγραψε την οικονομία;

Του ΝΙΚΟΛΑΟΥ Α. ΜΠΙΝΙΑΡΗ

Ως απλός πολίτης, με κάποιες γνώσεις οικονομικής θεωρίας και μεγάλη γνώση της πραγματικής οικονομίας, βρίσκομαι σε σωκρατική απορία: Δεν μπορώ να περάσω από τη μια όχθη του ποταμού στην άλλη και βλέπω τα νερά να φουσκώνουν.

Το παγκόσμιο εκπαιδευτικό σύστημα έχει παραγάγει μια πλειάδα οικονομολόγων: καθηγητές, κατόχους βραβείων Νόμπελ, διευθυντές τραπεζών, χρηματιστηριακών οίκων και υπουργούς, όπως οι κύριοι Παπαντωνίου, Χριστοδουλάκης, Αλογοσκούφης και Παπακωνσταντίνου.

Η απορία μου έγκειται στο εξής: Από την εποχή του μακαρίτη Κέινς και μετά την κυριαρχία των μονεταριστών, η οικονομική επιστήμη είχε στα χέρια της μια σειρά από θεωρητικά εργαλεία για να ποσοτικοποιήσει τα πάντα, μαθηματικά μοντέλα και πανίσχυρους υπολογιστές, να ανακατέψει αριθμούς και να βγάλει συμπεράσματα.

Αυτά ήσαν προφανώς λάθος, μια και το 2008 η παγκόσμια οικονομία βρέθηκε μπροστά σε συστημική κρίση, η οποία, όπως λένε διαπρεπείς οικονομολόγοι, δεν έχει τελειώσει ακόμη.

Γιατί το επιστημονικό κατεστημένο απέτυχε τόσο οικτρά;

Στην Ελλάδα η αποτυχία είναι ασύλληπτη, καταστροφική για το μέλλον του ελληνικού λαού. 

Για πολλούς μαρξιστές οικονομολόγους, η αποτυχία δεν έγκειται σε τίποτα άλλο παρά στην ίδια τη φύση του καπιταλιστικού κοινωνικο-οικονομικού συστήματος. Οσοι πιστεύουν σε αυτή τη δήλωση προτρέπουν προς μια μορφή σοσιαλιστικής οικονομίας, έλεγχο του τραπεζικού συστήματος, ή και εθνικοποίησή του, έλεγχο των αγορών, απαγόρευση των ροών κεφαλαίου, και προστασία των θέσεων εργασίας και των αμοιβών των εργαζομένων.

Είναι δύσκολο εγχείρημα να αποδείξει κανείς πως μια οικονομική θεωρία, η οποία περίπου αντικατοπτρίζει τη σημερινή κοινωνικοϊστορική πραγματικότητα, είναι εγγενώς λάθος. Το κλασικό επιχείρημα μιας τέτοιας κριτικής σκέψης βασίζεται στις «αντιφάσεις του καπιταλισμού», αλλά αυτό μέλλει να αποδειχθεί εμπειρικά, και όχι ως λογικό πρόβλημα.

Αν ισχύει η απάντηση των μαρξιστών μελετητών, τότε βέβαια το καπιταλιστικό σύστημα δεν σώζεται με τίποτα. Υπάρχει όμως μια άλλη ερμηνεία της μνημειώδους αυτής αποτυχίας μιας τόσο «εξελιγμένης επιστήμης»;

Η οικονομική επιστήμη, όντας μια κοινωνική επιστήμη, δεν παίρνει αποφάσεις μόνο με βάση τα οικονομικά στοιχεία, αλλά και με βάση την πολιτική και κοινωνική πραγματικότητα του κάθε διακριτού συνόλου πολιτικής συγκρότησης.

Ηταν πολιτική η απόφαση να υπάρξουν ασαφείς ή και αδιαφανείς κανόνες για το χρηματοπιστωτικό σύστημα, όπως ήταν πολιτική η απόφαση να χρηματοδοτηθούν οι εξωτερικές παρεμβάσεις των ΗΠΑ από δανεισμό (από Κίνα Ιαπωνία, χώρες ΟΠΕΚ) και όχι από φορολογία. Ηταν, επίσης, πολιτική η απόφαση να δημιουργηθεί μια νομισματική ένωση, όπως η Ε.Ε. με τόσο σαθρό υπόβαθρο θεσμών οικονομικής ενοποίησης. 

Ο καθηγητής Κ. Μελάς, στο βιβλίο του «Η Σαστισμένη Ευρώπη» έχει αναλύσει αδρά όλο αυτό το ευρωπαϊκό πολιτικό γίγνεσθαι, το οποίο είχε προδιαγράψει το σημερινό δημοσιονομικό πρόβλημα της Ελλάδας.

Στην πραγματικότητα, η οικονομική επιστήμη, μια μη ακριβής επιστήμη, μη ανάλογη της Φυσικής, δεν είχε τελείως αποτύχει. Είχε παραμεριστεί από πολιτικές αποφάσεις, οι οποίες ήθελαν να βασίζονται στις αισιόδοξες προβλέψεις και να απορρίπτουν τις προειδοποιήσεις πολλών αναλυτών για επερχόμενη κρίση.

Πριν από περίπου 10 χρόνια είχε δημιουργηθεί η φούσκα των εταιρειών Διαδικτύου. Απληστία θα πουν πολλοί, το ένστικτο της αγέλης θα πουν άλλοι, συνωμοσία θα διαπιστώσουν έτεροι. Το πρώτο είναι μια ψυχολογική ερμηνεία της οικονομίας.

Ο Ανταμ Σμιθ, προσπαθώντας να ξορκίσει το φάντασμα του ψυχολογισμού, μιλούσε για τις λογικές προσδοκίες της αγοράς. Στον αιώνα του Διαφωτισμού σε τι άλλο μπορούσε να βασιστεί; Είχε λάθος. Η αγορά είναι όσο λογική όσο και η Ψυχολογία και ίσως περισσότερο το δεύτερο από το πρώτο. Οσο για το ένστικτο, αυτό είναι ακόμα πιο απόμακρο από οποιονδήποτε ορθολογισμό.

Φτάνουμε, λοιπόν, στο συμπέρασμα ότι οι πολιτικές αποφάσεις και η ψυχολογία διέγραψαν μια ολόκληρη επιστήμη από το προσκήνιο των αποφάσεων, και μαζί της και τη στατιστική, τα μαθηματικά μοντέλα και τα δισεκατομμύρια των αριθμητικών πράξεων των Η/Υ, πάνω στα οποία διαμορφώνονται «οι τάσεις».

Η απορία μου λοιπόν είναι πολύ πιο δύσκολο να απαντηθεί από ό,τι νόμιζα. Οικονομική θεωρία, πολιτική και ψυχολογία είναι ένα πολύπλοκο μείγμα θέσεων αντιθέσεων και πιθανών συνθέσεων, ώστε να μπορέσουμε να το κατανοήσουμε είτε διαλεκτικά, είτε με τους όρους της ανορθολογικά ορθολογικής «αγοράς».