ΔΙΑΣΤΗΜΑ και ΚΟΙΝΩΝΙΑ: 50 χρόνια από την εκτόξευση του Apollon 11, ο Διονύσης Σιμόπουλος ήταν εκεί και μιλάει για ένα από τα «μεγάλα βήματα» του ανθρώπου.

Του ΜΑΚΗ ΠΡΟΒΑΤΑ

Πέρασε μισός αιώνας… 16 Ιουλίου 1969 το Απόλλων 11 έφυγε από την Γη. Τέσσερις μέρες αργότερα, 20 Ιουλίου, έφτασε στη Σελήνη και λίγες ώρες αργότερα, οι δύο πρώτοι άνθρωποι, ο Νιλ Άρμστρονγκ και ο Μπαζ Όλντριν, πάτησαν το πόδι τους στην επιφάνειά της. Τις δύο ώρες και ένα τέταρτο που έκαναν τον περίπατο τους, ο τρίτος της παρέας, ο Μάικλ Κόλινς, οδηγούσε το κεντρικό όχημα, Columbia σε τροχιά γύρω από τη σελήνη…


Είναι σπουδαίο να μιλάς με κάποιον που έζησε εκείνες τις μέρες από κοντά, και γίνεται ακόμα πιο σημαντικό όταν αυτός είναι ο μαγευτικός στις περιγραφές του κύριος Διονύσης Σιμόπουλος.


Αυτό που συνέβη με το Απόλλων 11, πώς θα το τοποθετούσατε μέσα σε εκείνη την εποχή γενικότερα;


«Το περιγράφει ακριβώς ο Ντίκενς στην εισαγωγή του βιβλίου “Ιστορία δύο πόλεων”. “Ήταν τα καλύτερα χρόνια, ήταν τα χειρότερα χρόνια, ήταν η εποχή της σοφίας, ήταν η εποχή της ηλιθιότητας”*. Από τη μια είχαμε τον πόλεμο στο Βιετνάμ που σκοτωνόταν τόσος κόσμος, και τις διαδηλώσεις στα πανεπιστήμια γι’ αυτό το θέμα. Την κρίση με τους πυραύλους στην Κούβα. Τη δολοφονία του Τζον και του Ρόμπερτ Κέννεντι, του Μάρτιν Λούθερ Κινγκ, τις φυλετικές διακρίσεις. Ήταν ο ψυχρός πόλεμος στο αποκορύφωμά του και πάντα υπήρχε κίνδυνος. Υπήρχαν τόσο πολλά αρνητικά αλλά από την άλλη υπήρχε αυτή η φοβερή πρόοδος της επιστήμης. Ο άνθρωπος πάτησε στη σελήνη. Ήταν πράγματι η καλύτερη των εποχών, ήταν και η χειρότερη των εποχών».

Πρωινή επίσκεψη στον πύραυλο Κρόνος 5 που θα έστελνε σε λίγες ώρες το Απόλλων 11 στη Σελήνη.

Υπάρχει κάτι εντελώς προσωπικό που να έχετε από εκείνη την ημέρα;
«Έχω ένα ηχητικό εκείνων των ημερών σε κασέτα, στο οποίο λέω τα συναισθήματα και τις εντυπώσεις μου, και που ντρέπομαι κάθε φορά που το ακούω. Μιλάω πότε σε δημοτική, πότε σε καθαρεύουσα, πότε στα αγγλικά, πότε στα ελληνικά. Ντρέπομαι πολύ όταν το ακούω. Ο γιος μου, όμως, όταν το ακούει, βάζει τα κλάματα από συγκίνηση, γιατί το θεωρεί ένα ντοκουμέντο».

Εγκαταστάσεις για τους δημοσιογράφους (με βελάκι σημειώνεται η θέση μου).

Κάτι που να σας κάνει να χαμογελάτε;
«Έχω ακόμη τη φωτογραφία από εκείνη την ημέρα, που έχω πάρει τα παιδιά του Μάικλ Κόλινς να τα κεράσω παγωτό, και όταν τα ρώτησα τι θέλουν να τους φέρει ο μπαμπάς από το διάστημα, μου απάντησαν “διαστημική σκόνη παγωτού”».

Μερικές θέσεις πιο κάτω βρίσκονταν ο περίφημος συγγραφέας Νόρμαν Μέιλερ που έγραψε μια σειρά άρθρων για το περιοδικό LIFE.

Η στιγμή που εκτοξεύθηκε το Απόλλων 11 είχε κάτι ιδιαίτερο ή ήταν απλώς ένας τρομερός θόρυβος;
«Όχι, ήταν κάτι εντελώς άλλο… Όλοι οι παρευρισκόμενοι βρισκόμασταν για ασφάλεια σε απόσταση πέντε περίπου χιλιομέτρων. Έτσι παρ’ όλο που βλέπαμε τις φλόγες του πυραύλου δεν ακούγαμε τίποτε! Μέχρις ότου, 14 δευτερόλεπτα σχεδόν αργότερα, έφτασε και ο ήχος! Ήταν ένας απερίγραπτος ήχος, ένας ήχος που χτυπούσε κυριολεκτικά το στήθος και δεν μπορούσες να καταλάβεις εάν τον άκουγες ή τον αισθανόσουν ή και τα δύο μαζί. Δεν πρόκειται να ξεχάσω ποτέ το όλο εκείνο συναίσθημα που δεν μπορεί να αποδώσει επακριβώς οποιαδήποτε λεκτική περιγραφή». 

Η στιγμή της εκτόξευσης του Απόλλων 11 στις 9:32 πρωινή τοπική ώρα, 15:32 ώρα Ελλάδoς, με καθυστέρηση 724 χιλιοστών του δευτερολέπτου.

Έφυγε στην ώρα του;
«Όχι. Έφυγε με καθυστέρηση 724 χιλιοστών του δευτερολέπτου».
Για να μη λένε μόνο για εμάς τους Έλληνες ότι καθυστερούμε…
«Και όμως, δεν είναι ασήμαντη καθυστέρηση…».

Όλοι οι παρευρισκόμενοι βρισκόμασταν για ασφάλεια σε απόσταση πέντε περίπου χιλιομέτρων. Έτσι παρ’ όλο που βλέπαμε τις φλόγες του πυραύλου δεν ακούγαμε τίποτε! Μέχρις ότου, 14 δευτερόλεπτα σχεδόν αργότερα έφτασε και ο ήχος! Ήταν ένας απερίγραπτος ήχος, ένας ήχος που χτυπούσε κυριολεκτικά το στήθος και δεν μπορούσες να καταλάβεις εάν τον άκουγες ή τον αισθανόσουν ή και τα δύο μαζί. Δεν πρόκειται να ξεχάσω ποτέ το όλο εκείνο συναίσθημα που δεν μπορεί να αποδώσει επακριβώς οποιαδήποτε λεκτική περιγραφή.

Τη δεκαετία του ’60, που οι Αμερικάνοι έκαναν αυτά τα τεράστια βήματα, υπήρχε ένας αντίστοιχος σοβιετικός επιστήμονας που να προκαλούσε δέος στη Δύση;
«Ναι...! Ο σπουδαίος Σεργκέι Κορολιόφ. Ήταν τόσο σπουδαίος που φυσικά ο Στάλιν τον είχε στείλει στα Γκουλάγκ, και επειδή ήταν ο μόνος που μπορούσε να στείλει τους Σοβιετικούς στο διάστημα αναγκάστηκε να τον αποφυλακίσει. Ήταν αυτός που έστειλε τον Γκαγκάριν στο διάστημα»…

O αστροναύτης Charles Duke (που περπάτησε με το Απόλλων 16 στη Σελήνη) ήταν ο ανθρώπινος σύνδεσμος της Γης με τους αστροναύτες του Απόλλων 11.

Μερικά χρόνια αργότερα έγινε τακτικός επισκέπτης μας στο Ευγενίδειο Πλανητάριο.

Ήταν γνωστός στη Δύση, πώς ήταν ως προσωπικότητα;
«Ήταν κάτι σαν ο άνθρωπος με τη σιδερένια μάσκα. Ξέραμε την ύπαρξή του αλλά ταυτόχρονα ήταν σα να υπήρχε και να μην υπήρχε. Μάλιστα κανένας δεν έλεγε το όνομά του, τον έλεγαν όλοι, και οι Σοβιετικοί: ο “αρχιμηχανικός”. Όταν πέθανε, το 1966, κόλλησε όλο το διαστημικό πρόγραμμα των Σοβιετικών και οι Αμερικάνοι πλέον ήταν μόνοι τους».
Αυτό που λέτε για τον Κορολιόφ είναι πολύ εντυπωσιακό. Οι Σοβιετικοί μάλλον από φόβο μη μαθευτούν οι γνώσεις που είχαν έξω από τη χώρα τους επέτρεπαν να τις κατέχει μόνο ο Κορολιόφ. Και όταν πέθανε αυτός, πέθαναν και οι γνώσεις μαζί του.
«Ακριβώς αυτό έγινε.  Ενώ, αντίθετα, στην Αμερική όλοι ήξεραν τα πάντα. Μάλιστα τα 21,5 κιλά σεληνιακού υλικού που συνέλεξαν οι αστροναύτες, οι Αμερικάνοι τα μοίρασαν σε διάφορα πανεπιστήμια και ιδρύματα ανά τον κόσμο για να κάνουν έρευνες».

Σέλφι στο Χιούστον (Ιούλιος 1969)!!!

Στο Χιούστον με τα τρία παιδιά του αστροναύτη Michael Collins.

Ο Michael Collins μόνος του στον θαλαμίσκο του Απόλλων 11 περιμένει τους συντρόφους του που… πετάχτηκαν μέχρι την επιφάνεια της Σελήνης!

Υπήρχε και εκείνος ο φοβερός ανταγωνισμός ποιος θα πάει πρώτος στη σελήνη…
«Οι Αμερικάνοι φοβόντουσαν ότι θα φτάσουν οι Σοβιετικοί πριν από αυτούς στη Σελήνη και γι’ αυτό έκαναν διάφορες δοκιμές. Από τον Οκτώβριο του 1968 μέχρι τον Ιούλιο του 1969 είχαν κάνει τα εξής. Το Απόλλων 8 πήγε μέχρι τη Σελήνη, αλλά δεν είχε σεληνάκατο για να προσσεληνωθεί. Το Απόλλων 9 ήταν αυτό που δοκίμασε σε τροχιά γύρω από τη γη για πρώτη φορά τη σεληνάκατο που θα πατούσε στη σελήνη. Το Απόλλων 10 κατόρθωσε να φτάσει μερικά χιλιόμετρα πάνω από την επιφάνεια της Σελήνης, μαζί με τη σεληνάκατο. Θα μπορούσε να προσσεληνωθεί αλλά δεν έγινε γιατί δεν ήταν προγραμματισμένο. Θα σας πω και κάτι το οποίο δεν είναι ευρέως γνωστό. Οι Αμερικάνοι έμαθαν εκεί γύρω στα μέσα του 1969 από τη CIA ότι όλες οι δοκιμές των Σοβιετικών για να πάνε στη σελήνη ήταν αποτυχημένες, και υπήρξε η σκέψη να αναβληθεί η αποστολή τον Ιούλιο για να χρησιμοποιηθεί και το τελευταίο εξάμηνο του 1969 για καλύτερη προετοιμασία. Όμως επειδή η αποστολή είχε ανακοινωθεί δημόσια, αυτή η σκέψη απορρίφθηκε».

Η πέτρα στη φωτογραφία προέρχεται από τη Σελήνη και βρίσκεται σε ειδική συσκευασία κενού που είχαμε ως προσωρινό έκθεμα στο Πλανητάριο της Λουιζιάνας. Λόγω της πραγματικά ανεκτίμητης αξίας της για περισσότερη ασφάλεια την έπαιρνα επί ένα μήνα κάθε βράδυ στο σπίτι μου! Προέρχονταν από την 4η επανδρωμένη Σεληνιακή προσεδάφιση της αποστολής του Apollo 15, που ξεκίνησε για τη Σελήνη στις 26 Ιουλίου 1971. Η αποστολή είχε διάρκεια 12 ημέρες 7 ώρες και 12 λεπτά με τη συμμετοχή των αστροναυτών David Scott, Alfred Worden και James Irwin. 

Στο Διαστημικό Κέντρο του Χιούστον γίνονταν η προκαταρκτική μελέτη των 382 κιλών πετρωμάτων που μετέφεραν πίσω στη Γη οι 12 αστροναύτες που περπάτησαν στην επιφάνεια της Σελήνης.

Ο Βέρνερ φον Μπράουν περιγράφει την δημιουργία των πυραύλων Κρόνος με τον τότε πρόεδρο των ΗΠΑ Τζον Κέννεντυ και τον αντιπρόεδρο Λίντον Τζόνσον.

Έχοντας περάσει ακριβώς μισός αιώνας τι σκέφτεστε για όλο αυτό;

«Σκέφτομαι ότι ...

ΠΑΣΧΑ: Η εαρινή πανσέληνος και ο εορτασμός του Πάσχα - O ο προσδιορισμός του χριστιανικού Πάσχα ως καθαρά... αστρονομικό-μαθηματικό (!) πρόβλημα.

Γράφει ο Δ. Π. Σιμόπουλος 

Επίτιμος διευθυντής του Ευγενιδείου Πλανηταρίου.

Σ​​τις 11 Απριλίου, τον ουρανό μας τον στόλισε η πρώτη εαρινή πανσέληνος, η πρώτη δηλαδή πανσέληνος μετά την εαρινή ισημερία. Γι’ αυτόν τον λόγο, άλλωστε, όλες οι χριστιανικές Εκκλησίες (περιλαμβανομένης φέτος και της Ορθοδόξου) την επόμενη Κυριακή γιορτάζουν το Πάσχα, αφού ακολουθούν τις εντολές της Α΄ Οικουμενικής Συνόδου που συγκάλεσε ο Μέγας Κωνσταντίνος το 325 μ.Χ. στη Νίκαια της Βιθυνίας. 

Η Σύνοδος εκείνη θέσπισε τα του προσδιορισμού της εορτής του Πάσχα με μια εγκύκλιο επιστολή του Μεγάλου Κωνσταντίνου όπου εκτίθεται ο γνωστός από τότε ως «Ορος της Νικαίας». 

Σύμφωνα μ’ αυτόν: «Το Πάσχα θα πρέπει να εορτάζεται την Κυριακή μετά την πρώτη πανσέληνο της άνοιξης και αν η πανσέληνος συμβεί Κυριακή τότε να εορτάζεται την επομένη Κυριακή (για να μην συμπέσει με τον εορτασμό του εβραϊκού Πάσχα)».  

Ο εορτασμός του Πάσχα, δηλαδή, συνδέθηκε άμεσα με την πρώτη πανσέληνο της άνοιξης. Οπως, άλλωστε, αναφέρει και στη διδακτορική του διατριβή ο μακαριστός αρχιεπίσκοπος Χριστόδουλος, «... αξιοσημείωτον τυγχάνει το γεγονός ότι η Α΄ Οικουμενική Σύνοδος, θελήσασα να ορίση την ημέραν εορτασμού του Πάσχα, δεν ώρισε μήνας και ημέρας του Ιουλιανού Ημερολογίου, αλλ’ έθετο ως σταθεράν βάσιν του υπολογισμού την εαρινήν ισημερίαν, δηλ. ώρισε τα κατά τον εορτασμόν ουχί ημερομηνιακώς, αλλ’ αστρονομικώς, και τούτο διότι το κανονικώς ενδιαφέρον δεν είναι η ημερομηνία, αλλ’ η ισημερία».

Με βάση, δηλαδή, τον Ορο της Νικαίας, ο προσδιορισμός του χριστιανικού Πάσχα είναι ένα καθαρά αστρονομικό-μαθηματικό πρόβλημα. Η Α΄ Οικουμενική Σύνοδος μάλιστα, λόγω της ακμής της αστρονομίας και των μαθηματικών στην Αλεξάνδρεια, ανέθεσε στον εκάστοτε πατριάρχη Αλεξανδρείας με ειδικές «πασχάλιες επιστολές» να γνωστοποιεί κάθε χρόνο στις άλλες Εκκλησίες την ημερομηνία του Πάσχα, αφού πρώτα υπολογιστεί με τη βοήθεια των αστρονόμων της Αλεξάνδρειας η ημερομηνία της πρώτης εαρινής πανσελήνου. Για να βρούμε επομένως την ημερομηνία της εορτής του Πάσχα ενός τυχόντος έτους, αρκεί να γνωρίζουμε ποια είναι η ημερομηνία της πρώτης εαρινής πανσελήνου και στη συνέχεια να βρούμε την πρώτη Κυριακή που ακολουθεί μετά την πανσέληνο αυτή. Με άλλα λόγια, η διαφορά του εορτασμού του Πάσχα που συνήθως υπάρχει μεταξύ Ορθοδόξων και Δυτικών δεν αφορά κάποια δογματικά θέματα της χριστιανικής θρησκείας.

Δυστυχώς, η Ορθόδοξος Εκκλησία, παρόλο που ακολουθεί στις δραστηριότητές της το Γρηγοριανό Ημερολόγιο για τις ακίνητες εορτές, δεν πράττει το ίδιο για τον υπολογισμό του εορτασμού του Πάσχα, αφού με ομόφωνη απόφασή της η Εκκλησία της Ελλάδος, «λαμβάνουσα μεν υπ’ όψιν την εκ της διαφοράς του εκκλησιαστικού ημερολογίου προς το επικρατήσαν ήδη πολιτικόν ημερολόγιον προερχομένην σύγχυσιν παρά τω λαώ και την εκ ταύτης θρησκευτικήν βλάβην αυτού, ανταποκρινομένη δε εις την πανταχόθεν εκδηλουμένην επιθυμίαν, αποφασίζει όπως αφομοιώση το εκκλησιαστικό ημερολόγιον προς το πολιτικόν…». Ετσι από τις 23 Μαρτίου 1924 το εκκλησιαστικό ημερολόγιο συνταυτίστηκε με το πολιτικό, χωρίς όμως τη μετακίνηση του Πασχαλίου, που ακολουθεί και υπολογίζεται, ακόμη και σήμερα, με βάση το Ιουλιανό ή Παλαιό Ημερολόγιο.

Η διαφορά δε αυτή δεν βασίζεται μόνο στο λάθος του Ιουλιανού Ημερολογίου αλλά και στον επίσης ελλιπή μετωνικό κύκλο (του 5ου αιώνα π.Χ.), με τον οποίο η Ορθόδοξος Εκκλησία εξακολουθεί να υπολογίζει τις ημερομηνίες των εαρινών πανσελήνων. Γιατί, σύμφωνα με τον σεληνιακό κύκλο του Μέτωνα, 19 ιουλιανά έτη είναι περίπου ίσα με 235 σεληνιακούς συνοδικούς μήνες. Υποτίθεται δηλαδή ότι μετά παρέλευση 19 ετών οι ημερομηνίες των πανσελήνων επαναλαμβάνονται. Αυτό όμως δεν είναι τελείως ακριβές. Γιατί ανάμεσα στους 235 συνοδικούς μήνες και τα 19 τροπικά έτη υπάρχει μια διαφορά 0,086399 της ημέρας ή 2 ώρες, 4 λεπτά και 24,8736 δευτερόλεπτα σε κάθε 19ετή κύκλο. Με την πάροδο όμως των ετών τα λάθη αυτά έχουν συσσωρευτεί. Ετσι στις 13 ημέρες της λανθασμένης ιουλιανής εαρινής ισημερίας προστίθεται και το λάθος του 19ετούς μετωνικού κύκλου, το οποίο ανέρχεται σήμερα σε 5 περίπου ημέρες.

Κι έτσι η Ελληνική Ορθόδοξος Εκκλησία, παρόλο που όπως είπαμε έχει αποδεχθεί από το 1924 το νέο Γρηγοριανό Ημερολόγιο για τις ακίνητες εορτές, εξακολουθεί ακόμη και σήμερα να χρησιμοποιεί το Ιουλιανό Ημερολόγιο αλλά και τον κύκλο του Μέτωνος για τον προσδιορισμό της ημερομηνίας του Πάσχα. 

Ετσι πολλές φορές, αντί να γιορτάζουμε το Πάσχα την πρώτη Κυριακή μετά την πρώτη πανσέληνο της άνοιξης, εμείς το γιορτάζουμε...

ΕΠΙΣΤΗΜΗ: Ο Θείος Αλβέρτος και τα βαρυτικά κύματα

Γράφει ο Διονύσης Π. Σιμόπουλος 

Επίτιμος διευθυντής του Ευγενιδείου Πλανηταρίου.

(Σαν σήμερα) Σ​​τις 18 Απριλίου 1955 ο Αλβέρτος Αϊνστάιν, ο μεγαλύτερος επιστημονικός νους της σύγχρονης εποχής, πέρασε στην αιωνιότητα.  

Οπως είναι γνωστό, η μεγαλύτερη ανακάλυψη του Αϊνστάιν ήταν η διαπίστωσή του πως η βαρύτητα δεν είναι στην πραγματικότητα μια δύναμη αλλά το αποτέλεσμα της παραμόρφωσης των τεσσάρων διαστάσεων του χωρόχρονου:  

Οποιοδήποτε μικρό ή μεγάλο κομμάτι ύλης, πλανήτης, άστρο, ή γαλαξίας, παραμορφώνει τη δομή του χωρόχρονου γύρω του. Καθώς τα διάφορα αντικείμενα κινούνται μέσα στο σύμπαν είναι σαν να κυλούν μέσα, έξω και γύρω απ’ αυτές τις παραμορφώσεις, ενώ η κίνησή τους επηρεάζεται απ’ αυτές παρόλο που δεν μπορούμε να τις δούμε.  

Αντίθετα, εκείνο το οποίο βλέπουμε είναι το αποτέλεσμα που έχει στα διάφορα αυτά αντικείμενα η επίδραση της φαινομενικά μυστηριώδους δύναμης που ονομάζουμε βαρύτητα, με άλλα λόγια «η ύλη λέει στον χωρόχρονο πώς θα καμπυλωθεί και ο βαθμός καμπύλωσης του χωρόχρονου υπαγορεύει στην ύλη πώς θα κινηθεί», όπως τόσο χαρακτηριστικά έγραφε πριν από χρόνια ο αείμνηστος καθηγητής John Archibald Wheeler.

Κι όμως, ένα από τα πλέον βασικά ερωτήματα της Γενικής Σχετικότητας για την ύπαρξη βαρυτικών κυμάτων έμενε, 100 χρόνια τώρα, αναπάντητο.  

Οι αναζητήσεις του Αϊνστάιν τον οδήγησαν σε μια εκπληκτική διαπίστωση: ακριβώς όπως τα ηλεκτρομαγνητικά κύματα δημιουργούνται από την κίνηση ηλεκτρικών φορτίων και διαδίδονται στον χωρόχρονο, έτσι θα πρέπει να υπάρχουν και βαρυτικά κύματα που θα δημιουργούνται από τη βίαιη μετακίνηση μεγάλων μαζών και θα εμφανίζονται ως πτυχώσεις στη δομή του χωρόχρονου.  

Ο Αϊνστάιν υπέθεσε ότι διάφορα καταστροφικά κοσμικά συμβάντα, όπως η τελική εκρηκτική κατάρρευση ενός ετοιμοθάνατου άστρου ή η σπειροειδής σύμπτυξη ενός ζεύγους άστρων νετρονίων, θα πρέπει να εκπέμπουν και κύματα βαρύτητας. Καθώς τα ταχυκίνητα αυτά κύματα θα έρχονταν σε επαφή με διάφορα σωματίδια ύλης στο Διάστημα, η ταχύτητα των σωματιδίων αυτών θα πρέπει να μεταβάλλεται έτσι ώστε και τα σωματίδια αυτά να εκπέμπουν κύματα βαρύτητας. Ακόμη όμως και μ’ αυτή την αλυσιδωτή βαρυτική αντίδραση, ο Αϊνστάιν πίστευε ότι αφού η βαρύτητα είναι η πιο αδύναμη από τις θεμελιώδεις δυνάμεις, με ισχύ 100 τρισεκατομμύρια τρισεκατομμυρίων τρισεκατομμύρια φορές μικρότερη της ηλεκτρομαγνητικής δύναμης, η επίδραση των βαρυτικών κυμάτων θα πρέπει να ήταν εξίσου αδύναμη, οπότε δεν θα μπορούσαν ποτέ να γίνουν αντιληπτά.

Μια έμμεση ένδειξη ότι τα βαρυτικά κύματα πρέπει να υπάρχουν εντοπίστηκε το 1974 από τους Αμερικανούς αστροφυσικούς Russel Hulse και Joseph Taylor, που τους χάρισε μάλιστα και το βραβείο Νομπέλ Φυσικής του 1993. Με τις μελέτες που έκαναν τότε σε ένα διπλό σύστημα άστρων νετρονίων (πάλσαρ) παρατήρησαν ότι η περίοδος της τροχιάς τους μειωνόταν, γεγονός που πρέπει να οφειλόταν στην εκπομπή βαρυτικών κυμάτων. Αν και οι μεταβολές αυτές ήταν ελάχιστες, εντούτοις αντιστοιχούσαν με μεγάλη ακρίβεια στις τιμές που προβλέπει η Γενική Σχετικότητα.  

Σήμερα όμως η έμμεση εκείνη ένδειξη έγινε άμεση με τη δημοσίευση (στις 11 Φεβρουαρίου 2016) των αποτελεσμάτων της παρατήρησης που έγινε στις 14 Σεπτεμβρίου 2015 (στις 12.51 μ.μ. ώρα Ελλάδος) για τη σύγκρουση δύο μαύρων τρυπών, η μία με μάζα 36 ηλιακών μαζών και η άλλη με 29 ηλιακές μάζες, σε απόσταση 1,3 δισεκατομμυρίου ετών φωτός από τη Γη. Λίγο πριν από τη σύγκρουση, οι δύο μαύρες τρύπες περιφέρονταν η μία γύρω από την άλλη 250 φορές το δευτερόλεπτο, ενώ η ταχύτητα περιφοράς τους έφτανε τα 150.000 χλμ. το δευτερόλεπτο. Η σύγκρουση εκείνη δημιούργησε μια μεγαλύτερη μαύρη τρύπα με μάζα 62 ηλιακές μάζες ενώ οι τρεις «χαμένες» ηλιακές μάζες μετετράπησαν σε ενέργεια βαρυτικών κυμάτων, η οποία ως ηλεκτρομαγνητική ακτινοβολία θα ήταν αντίστοιχη με την ενέργεια που εκπέμπουν 50 φορές όλα τα άστρα του σύμπαντος! Παρ’ όλα αυτά η παραμόρφωση που κατέγραψαν τα δύο συμβολόμετρα LIGO στη Λουιζιάνα και την Ουάσιγκτον (που είχαν δημιουργηθεί γι’ αυτού του είδους τις παρατηρήσεις) δεν υπερέβαινε τα τέσσερα χιλιοστά της διαμέτρου ενός πρωτονίου. Η πιθανότητα κάποιου λάθους στην παρατήρηση αυτή είναι μία στο εκατομμύριο, που στην ουσία αποτελεί μια βεβαιότητα! 

Οπως βεβαιότητα είναι επίσης και...

 

ΧΡΟΝΟΣ - ΙΣΤΟΡΙΑ - ΚΟΙΝΩΝΙΑ: Δίσεκτα έτη και Ημερολόγια

ΕΞΑΙΡΕΤΙΚΟ

Του Διονύση Π. Σιμόπουλου 

Επίτιμου διευθυντή του Ευγενιδείου Πλανηταρίου.

Ο​​σο κι αν ψάξετε, σε οποιοδήποτε αρχείο των ελληνικών ληξιαρχείων, δεν πρόκειται να βρείτε ούτε έναν Ελληνα ή Ελληνίδα που να έχει ημερομηνία γέννησης από 16 έως 28 Φεβρουαρίου 1923! Οχι φυσικά γιατί δεν είχαμε ούτε μία γέννα σε μια ολόκληρη περίοδο 13 ημερών, αλλά γιατί απλούστατα το 1923 δεν είχε 365 ημέρες, όπως θα περίμενε κάποιος για ένα μη δίσεκτο έτος, αλλά αντίθετα είχε μόνο 352 ημέρες! Του έλειπαν δηλαδή οι 13 ημέρες μεταξύ 16 και 28 Φεβρουαρίου! 

Η ιστορία για το πώς έγινε αυτό έχει να κάνει με την εγκαθίδρυση του Νέου Ημερολογίου στη χώρα μας.

Οπως είναι γνωστό, το πρώτο σύγχρονο ημερολόγιο εισήχθη από τον Ιούλιο Καίσαρα, από τον οποίο έγινε γνωστό ως «Ιουλιανό», και άρχισε να ισχύει από το 45 π.Χ. Η δημιουργία του οφείλεται στον Ελληνα αστρονόμο Σωσιγένη από την Αλεξάνδρεια, ο οποίος, με βάση του υπολογισμούς του Ιππάρχου ότι η διάρκεια του έτους ήταν ίση με 365,242 ημέρες, θέσπισε ένα ημερολόγιο του οποίου τα έτη είχαν 365 ημέρες ενώ σε κάθε τέταρτο έτος προσέθετε ακόμη μία ημέρα μετά την «έκτη προ των καλενδών του Μαρτίου», που ονομάζονταν «bis sextus». Ετσι η ημέρα αυτή, επειδή μετριόταν δύο φορές, ονομάζεται ακόμη και σήμερα «δις έκτη» και το έτος που την περιέχει «δίσεκτο».

 

Αλλά και το Ιουλιανό Ημερολόγιο δεν ήταν τέλειο. Γιατί παρόλο τον καλύτερο προσδιορισμό του ηλιακού έτους από τον Σωσιγένη, υπήρχε ακόμη μια μικρή απόκλιση αφού η διάρκεια του ηλιακού έτους είναι 365,242199 ημέρες. Ετσι το καθορισμένο από τον Σωσιγένη έτος είναι μεγαλύτερο του πραγματικού κατά 0,0078 της ημέρας, δηλαδή κατά 11 λεπτά και περίπου 13 δευτερόλεπτα.  

Κάθε τέσσερα όμως χρόνια το μικρό αυτό λάθος γίνεται περίπου 45 λεπτά, και κάθε 129 χρόνια φτάνει τη μία ολόκληρη ημέρα. Μέσα στα πρώτα 400 χρόνια από την εφαρμογή του Ιουλιανού Ημερολογίου το λάθος είχε φτάσει τις τρεις ημέρες, με αποτέλεσμα το 325 μ.Χ. η εαρινή ισημερία να συμβεί στις 21 Μαρτίου αντί της 25ης.  

Την χρονιά εκείνη έγινε η Α΄ Οικουμενική Σύνοδος στη Νίκαια της Βιθυνίας και θέσπισε τον επονομαζόμενο «όρο της Νικαίας» για τον προσδιορισμό του εορτασμού του Πάσχα. Το λάθος, όμως, των περίπου 11 λεπτών συσσωρευόταν και η εαρινή ισημερία μετατοπιζόταν όλο και πιο νωρίς. Ετσι, ενώ την εποχή του Χριστού η εαρινή ισημερία συνέβαινε στις 23 Μαρτίου, το 325 μ.Χ. συνέβη στις 21 Μαρτίου και το 1582 μ.Χ. είχε φτάσει να συμβαίνει στις 10 Μαρτίου, γεγονός που δημιουργούσε προβλήματα στον ακριβή καθορισμό του εορτασμού του χριστιανικού Πάσχα σύμφωνα με τον όρο που είχε θεσπίσει η Α΄ Oικουμενική Σύνοδος.  

Το 1572, τη χρονιά που εξελέγη Πάπας ο Γρηγόριος ΙΓ΄, ο ιησουίτης αστρονόμος Χριστόφορος Κλάβιους, με τη βοήθεια του αστρονόμου Λουίτζι Λίλιο, επεξεργάστηκε την ημερολογιακή μεταρρύθμιση, με την οποία η 5η Οκτωβρίου 1582 ονομάστηκε 15η Οκτωβρίου, για να διορθωθεί το λάθος των 10 ημερών που είχε συσσωρευτεί στους προηγούμενους 11 αιώνες.

Για να μην επαναληφθεί το λάθος του Ιουλιανού Ημερολογίου, ο Λίλιο εξαίρεσε από τα δίσεκτα έτη τα «επαιώνια», τα έτη δηλαδή των αιώνων, από τα οποία όριζε ως δίσεκτα μόνον όσα έχουν αριθμό αιώνων που διαιρείται με το 4. Με αυτή την τροποποίηση το έτος 1900 δεν ήταν δίσεκτο, ενώ αντίθετα το επαιώνιο έτος 2000 ήταν. Η τροποποίηση αυτή, δηλαδή, καθορίζει ότι σε κάθε 400 χρόνια έχουμε 97 δίσεκτα έτη αφού το λάθος του Ιουλιανού Ημερολογίου είναι 3 ημέρες και περίπου 3 ώρες κάθε 400 χρόνια. Μ’ αυτό τον τρόπο διορθώνουμε το λάθος των τριών ημερών, παραμένει όμως ένα λάθος περίπου τριών ωρών κάθε 400 χρόνια.

Φυσικά, το Νέο Ημερολόγιο (το επονομαζόμενο Γρηγοριανό) δεν έγινε άμεσα αποδεκτό, ενώ οι Πατριάρχες Κωνσταντινουπόλεως, Αλεξανδρείας και Αντιοχείας διαμαρτυρήθηκαν έντονα στη Ρώμη, κι έτσι το Ιουλιανό Ημερολόγιο παρέμεινε σε ισχύ σε όλα τα ορθόδοξα κράτη. 

Το 1919 η ελληνική Πολιτεία ανακίνησε το ημερολογιακό θέμα, οπότε ύστερα από γνωμάτευση μιας ειδικής επιτροπής η Ιερά Σύνοδος αποφάσισε παμψηφεί ότι «η μεταβολή του Ιουλιανού Ημερολογίου μη προσκρούουσα εις δογματικούς και κανονικούς λόγους δύναται να γίνει.... η δε Πολιτεία είναι ελευθέρα να δεχθεί το Γρηγοριανόν ως ευρωπαίον ημερολόγιον».

Ετσι η ελληνική Πολιτεία, με το νομοθετικό διάταγμα της 18ης Ιανουαρίου 1923, αντικατέστησε το Ιουλιανό Ημερολόγιο με το Γρηγοριανό και όρισε την έναρξη της εφαρμογής του τη 16η Φεβρουαρίου 1923, την οποία ονόμασε 1η Μαρτίου. Αφαιρέθηκαν δηλαδή 13 ημέρες από το έτος 1923, γιατί στις 10 ημέρες λάθους μεταξύ Γρηγοριανού και Ιουλιανού από το 325 έως το 1582 είχε επέλθει καθυστέρηση και άλλων τριών ημερών στα περίπου 340 χρόνια που είχαν παρέλθει από την πρώτη εισαγωγή του Γρηγοριανού Ημερολογίου. Γι’ αυτό άλλωστε το έτος 1923 στην Ελλάδα δεν είχε 365 ημέρες αλλά 352, οπότε και κανένας Ελληνας δεν έχει πιστοποιητικό γέννησης με ημερομηνία από 16 έως 28 Φεβρουαρίου 1923.

ΥΓ.: Η παρανόηση του λαού ότι τα δίσεκτα έτη είναι «γρουσούζικα» ίσως να προέρχεται από...