ΔΙΕΘΝΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗ και ΚΟΙΝΩΝΙΑ: Mάιος 1968, οι μύθοι και οι αλήθειες

Toυ ΑΘΑΝΑΣΙΟΥ Χ. ΠΑΠΑΝΔΡΟΠΟΥΛΟΥ

Ε, ναι. Πενήντα χρόνια πέρασαν από την πρώτη μου τεράστια δημοσιογραφική εμπειρία. Όταν μπήκε ο Μάιος του 1968, ήμουν στο Βέλγιο, πτυχιούχος οικονομολόγος, αλλά με «ψώνιο» τη δημοσιογραφία. Ημουν έτσι, συντάκτης στη Nord-Éclair, μεγάλη βελγο-γαλλική εφημερίδα, η οποία εκδίδοταν στη Λίλη και είχε τότε περί τις 170.000 φύλλα κυκλοφορία. Στις 12 Μαΐου 1968, η γενική διεύθυνση της εφημερίδας μού δίνει εντολή να καλύψω τα γεγονότα που είχαν ξεσπάσει στο Παρίσι, επειδή γνώριζε τις στενές σχέσεις που διατηρούσα με γαλλο-βελγικούς φοιτητικούς κύκλους.

Βρέθηκα, έτσι, σε ένα φλεγόμενο Παρίσι, το οποίο όντως τελούσε υπό καθεστώς πλήρους εξεγέρσεως.  


Το πρώτο πράγμα που με εντυπωσίασε φθάνοντας στην αναρχοκρατούμενη Σορβόνη ήταν ένα σύνθημα στους τοίχους που έγραφε «Απαγορεύεται το απαγορεύειν». Σε βάθος χρόνου, η έκφραση αυτή απεδείχθη -και ακόμη αποδεικνύεται- να έχει βαθύτατη σημασία και, βεβαίως, δεν ήταν διόλου τυχαία.

Την άποψή μου αυτή επιβεβαίωσε μια-δυο ημέρες αργότερα ο ίδιος ο Ντανιέλ Κον-Μπεντίτ, πρωτεργάτης της εξεγέρσεως και αποκαλούμενος «κόκκινος Ντάνι». Μιλώντας σε κοινό χιλίων και πλέον παραληρούντων φοιτητών, ο κόκκινος Ντάνι έλεγε: «Πλανώνται πλάνην οικτράν όσοι θεωρούν, διαδίδουν ή πιστεύουν ότι είμαι κομμουνιστής, ή τροτσκιστής, ή μαοϊστής. Όλοι αυτοί δεν ήσαν αμφισβητίες, αλλά άνθρωποι που διψούσαν για εξουσία. Η εξουσία εμένα με αφήνει παγερά αδιάφορο. Όλοι εμείς δεν είμαστε άνθρωποι εξουσίας. Είμαστε αυτοί που αμφισβητούν όλες τις εξουσίες. Δεν έχουμε έτοιμα συνταγολόγια γι' αυτά που πρέπει να γίνουν, αλλά ούτε και μας ενδιαφέρουν. Οι εχθροί μας το γνωρίζουν καλά αυτό. Τους εξοργίζει η ελευθεριότητά μας, ο μη σεβασμός μας σε θεσμούς και αξίες που έχουν χρεοκοπήσει…».

Τα λόγια αυτά χαράχθηκαν βαθιά μέσα μου και προσπάθησα τότε να τα ερμηνεύσω, χωρίς όμως να διαθέτω τα απαραίτητα ερμηνευτικά εργαλεία. 


Τα τελευταία μου τα προσέφεραν δύο άνθρωποι που γνώρισα τότε στο Παρίσι και οι οποίοι στη συνέχεια σημάδεψαν το πνεύμα μου. Γι’ αυτό, με αμφότερους, από τότε και μέχρι το τέλος του βίου τους, μας συνέδεε μία στέρεη φιλία.

Επρόκειτο για τον περίφημο -αλλά άγνωστο στη μαρξιστοκρατούμενη Ελλάδα- στοχαστή Ρεϊμόν Αρόν (1905-1983) καθηγητή στη Σορβόνη, και τον Ζαν-Φρανσουά Ρεβέλ (1924-2006), φιλόσοφο και δημοσιογράφο, που με μοναδική σχολαστικότητα και διαύγεια, στα βιβλία του, διέλυε τον ολοκληρωτισμό και απεκάλυπτε την απεχθή φύση του.

Την εποχή εκείνη ο Ρεβέλ είχε εκδώσει το περίφημο βιβλίο του «Ούτε Μαρξ, ούτε Ιησούς», στο οποίο τόνιζε ότι η πραγματική εξέγερση της νεολαίας είχε ξεκινήσει πολύ πριν τον Μάιο του ’68, στα αμερικανικά πανεπιστήμια, και ο χαρακτήρας της ήταν αμιγώς αμφισβητησιακός.

Οι νέοι της εποχής ήθελαν να ξεφύγουν από θεσμούς, παραδόσεις και συμπεριφορές που τους καταπίεζαν και τις οποίες θεωρούσαν αυταρχικές και άδικες. Επεδίωκαν κοινωνίες πιο ελεύθερες και επιθυμούσαν αναγνώριση και καταξίωση. Με άλλα λόγια -όπως έγραψε ο Ρεϊμόν Αρόν, απαντώντας στον Ζαν-Πολ Σαρτρ, ο οποίος δεν είχε καταλάβει τίποτε-, η εξέγερση των νέων, αν και ο ίδιος την καταδίκαζε, δεν έπαυε να είναι μία πολυσήμαντη εκδήλωση ελευθερίας. Εκδήλωση ελευθερίας απέναντι σε ένα πατερναλιστικό και εντόνως κρατικιστικό γκολικό καθεστώς -το οποίο, ναι μεν είχε οδηγήσει τη Γαλλία σε εντυπωσιακή οικονομική πρόοδο, πλην όμως υπό συνθήκες άκρατου κρατισμού, που ακόμα και σήμερα η χώρα πληρώνει.

Από την άλλη πλευρά, όπως έλεγε παλαιότερα ο Ζαν-Φρανσουά Ρεβέλ, ο Μάης ’68 αποτέλεσε και την αφετηρία της αμφισβητήσεως του Κομμουνιστικού Κόμματος Γαλλίας, το οποίο μέχρι τότε κυριαρχούσε στη γαλλική πνευματική ζωή και στην ουσία ήταν και ο ιδεολογικός σύμμαχος του στρατηγού Ντε Γκολ στην αντιαμερικανική ρητορική του και στις κατά του ΝΑΤΟ επιλογές του. Χρονιά, επίσης, της κυκλοφορίας στη Γαλλία του βιβλίου του Αλέξανδρου Σολτζενίτσιν για τη φρίκη των γκουλάγκ, το 1968 μπορούμε να πούμε ότι ήταν, για την Ευρώπη γενικότερα, το βάθρο του αντιολοκληρωτισμού. Ενας αντιολοκληρωτισμος ο οποίος στην ουσία ενοχλούσε τους φανατικούς της φαιοκόκκινης ιδεολογίας, οι οποίοι άρχισαν τότε να χρησιμοποιούν τα όπλα ως εργαλεία μιας δήθεν κοινωνικής απελευθέρωσης. Προέκυψαν έτσι οι «Κόκκινες Ταξιαρχίες» στην Ιταλία, η «Αμεση Δραση» στη Γαλλία, οι Μπάαντερ και Μάινχοφ στη Γερμανία και πάει λέγοντας.

Ας διαβάσουμε, όμως, τι έγραψε ο ίδιος ο Ντανιέλ Κον-Μπεντίτ για την κληρονομιά του Μαΐου ’68, αρκετά χρόνια αργότερα: «Είναι ξεκάθαρο ότι οι μεγάλοι χαμένοι του Μαΐου ’68, σε μακροπρόθεσμη βάση, υπήρξαν...

ΔΙΕΘΝΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗ και ΚΟΙΝΩΝΙΑ: Ο Μάης του ’68 και οι αρετές της ουτοπίας

Γράφει ο Χαρίδημος Κ. Τσούκας  

Καθηγητής στα Πανεπιστήμια Κύπρου και Warwick.

(www.htsoukas.com) 

«Δύο κίνδυνοι απειλούν συνεχώς τον κόσμο: τάξη και αταξία» Πολ Βαλερύ

«Μέσα απ’ της βιτρίνας τα θρύψαλα ακούω τη φωνή σου» Δ. Σαββόπουλος

«Ημασταν πάντοτε της ήττας που νικάει την εξουσία/και ξαφνικά μας παρεδόθη αληθινά, τι τραγωδία» Δ. Σαββόπουλος

Ή​​ταν μια κραυγή ο αντίλαλος της οποίας ακούγεται ακόμα και τώρα, πενήντα χρόνια μετά. 

Ελαβε χώρα ως ένα «συμβάν» –ένα ρήγμα της κανονικότητας– που έφερε στην επιφάνεια το παραμελημένο και μη συζητήσιμο. 

Εγινε, έκτοτε, σημείο αναφοράς. Τα γεγονότα του Μάη του ’68 (καταλήψεις πανεπιστημίων και εργοστασίων· ογκώδεις και ενίοτε βίαιες διαμαρτυρίες· εντυπωσιακά μαζικές απεργίες), όπως και όλο το 1968 στην Ευρώπη και την Αμερική, ήταν μείζονα νοηματοποιητικά γεγονότα. Αλλαξαν τον τρόπο που βλέπουμε τον κόσμο. Τα θυμόμαστε μεν επετειακά, αλλά ο τρόπος που τα θυμόμαστε αντανακλά τις δικές μας κάθε φορά προτεραιότητες.

Οι συντηρητικοί εντοπίζουν στον «Μάη» την απαρχή πολλών από τα προβλήματα που εμφανίστηκαν αργότερα στις ανεπτυγμένες δημοκρατίες. Η αμφισβήτηση κάθε μορφής εξουσίας επιφέρει διάλυση και ασυδοσία. Η έμφαση στο «προσωπικό» παράγει αχαλίνωτο ατομισμό. Η απροϋπόθετη αναγνώριση του «άλλου» οδηγεί σε προβληματική «πολυπολιτισμικότητα», γελοία «πολιτική ορθότητα», και ασυγκράτητο «δικαιωματισμό».

Υπάρχουν τόσα ίχνη αλήθειας στη συντηρητική κριτική όσα και στην παλαιομαρξιστική άποψη ότι η «αστική δημοκρατία» είναι η εξωραϊσμένη πρόσοψη ενός συστήματος ταξικής ανισότητας. Βλέπει τα δέντρα, αλλά χάνει το δάσος. 

Ο Μάης εξέφρασε μια υπαρξιακή αναζήτηση ελευθερίας και νοήματος – ακριβώς αυτό που συνιστά τη μοναδικότητα του, κατά την έκφραση του Κορνήλιου Καστοριάδη, «ελληνο-δυτικού» πολιτισμού.

Χειραφέτηση

Ο Μάης εντάσσεται στο χειραφετητικό πρόταγμα που εγκαινιάζει η ελληνο-δυτική αντίληψη του κόσμου, τονίζει ο Καστοριάδης – το αίτημα διεύρυνσης της ελευθερίας, επιδίωξης της αυτονομίας, αυτο-θέσμισης της κοινωνίας. Oπως κάθε ιστορική δημιουργία, ο Μάης διαθέτει τη δική του ανεξάλειπτη ιδιαιτερότητα. Ως πρωτότυπο συμβάν αυτο-θεμελιώνεται και αποσταθεροποιεί την καθεστηκυία τάξη πραγμάτων – τις εμπεδωμένες νοο-τροπίες. Το ρήγμα που επιφέρει απο-καλύπτει ό,τι θεωρείται αυτονόητο – καθιστά αντικείμενο συζητήσεως το μέχρι τώρα παραμελημένο. Οι συντηρητικοί τρομάζουν, δικαιολογημένα πιθανώς, όσο τρομάζει ο γονιός που καλείται από το μικρό παιδί του να του εξηγήσει την ανθρώπινη σεξουαλικότητα. Δεν είναι εύκολο.

Τι ήταν παραμελημένο μέχρι τον «Μάη του ’68» (και τα κινήματα της δεκαετίας του ’60 γενικότερα);  

Η σχέση εξουσίας που υπάρχει ή εμφιλοχωρεί σε κάθε ανθρώπινη σχέση (π.χ. διευθύνοντες-εκτελούντες, δάσκαλοι-μαθητές, άνδρες-γυναίκες, λευκοί-έγχρωμοι) και η σχέση κυριαρχίας μεταξύ διαφορετικών κοσμοθεωρήσεων ή αντιλήψεων (π.χ. επιστημονισμός-βιόκοσμος, παραγωγισμός-οικολογία, Δύση-Ανατολή, νους-σώμα, πολιτικό-προσωπικό).

Hταν μια ασυνήθιστη εξέγερση, καρναβαλική, γι’ αυτό, με συμβατικούς όρους, ακατάληπτη. Μέσα από το δηκτικό χιούμορ, τη σουρεαλιστική ποιητικότητα, την ουτοπική εκφορά, και την ασεβή ειρωνεία, αμφισβητήθηκαν παραδοσιακές αξίες και υπονομεύθηκαν καθιερωμένες ιεραρχίες. Αποτυπώθηκε εύγλωττα στα ευφάνταστα συνθήματα: «η φαντασία στην εξουσία», «είμαστε ρεαλιστές, ζητάμε το αδύνατο», «τρέχα σύντροφε, ο παλιός κόσμος είναι πίσω σου», «απαγορεύεται το απαγορεύειν», κ.λπ.

Κακομαθημένα παιδιά;  

Σίγουρα καλοζωισμένα. Η Γαλλία περνούσε φάση οικονομικής ανάπτυξης, με μικρή ανεργία και διάχυτη ευημερία. Η τακτοποιημένη ζωή του μικροαστού (δεξιού ή αριστερού, αδιάφορο) ήταν προβλέψιμη μεν, ανεπιθύμητη δε. Υπάρχει κάτι περισσότερο στη ζωή από τη γραμμική σταδιοδρομία, τον καλό γάμο και το εξοχικό.
 

Aλλη γλώσσα

Η εκ-κεντρικότητα των εξεγερμένων τούς κατέστησε πολιτικά απρόβλεπτους. Δεν διατύπωναν κλασικά αιτήματα, ούτε ήθελαν να οργανωθούν πολιτικά. Αντιθέτως, εκθείαζαν τον «αυθορμητισμό» και την «αταξία που επιτρέπει στους ανθρώπους να μιλάνε ελεύθερα», όπως έλεγε ο άτυπος ηγέτης τους Ντάνιελ Κον Μπεντίτ. Δεν επεδίωκαν να μιλήσουν πιο πειστικά, αλλά να μιλήσουν διαφορετικά – να εγκαινιάσουν ένα άλλο γλωσσικό παιχνίδι.  

Πώς; 

Αναδεικνύοντας νέα νοήματα, χρησιμοποιώντας τη γλώσσα μεταφορικά-ειρωνικά-παραλογικά.

Ο Μάης του ’68 ήταν μια κορυφαία υπαρξιακή στιγμή: τότε που η γαλλική κοινωνία έκανε μια μικρή παύση για να αναστοχαστεί τον εαυτό της. Γιατί ζούμε όπως ζούμε;  

Η χειραφέτηση αρχίζει με τη διερώτηση για το αυτονόητο. Η παραλογική-ποιητική γλώσσα εκφράζει επιθυμίες που δεν έχουν ακόμη λάβει μορφή και αναδεικνύει προτεραιότητες που δεν έχουν ακόμη διατυπωθεί στην κλασική γλώσσα του συλλογισμού.

«Τι θα συνέβαινε αν παίρνατε την εξουσία;», ρωτήθηκε πρόσφατα ο Κον Μπεντίτ.  

«Χάος», απάντησε. Είχε δίκιο, λοιπόν, ο συντηρητικός Ρεϊμόν Αρόν να είναι επιφυλακτικός απέναντι στο ακατάσχετο «φραστικό ντελίριο» της νεανικής εξέγερσης το ’68. Η «διπλή καταδίκη του Σοβιετισμού και της γραφειοκρατικής ορθολογικότητας», έγραψε, η μυθική «αυτοδιαχείριση» και η «κατάργηση των ιεραρχιών» δεν συνιστά βιώσιμη επιλογή για τις σύνθετες βιομηχανικές κοινωνίες. Σίγουρα. Ωστόσο, ενώ ο πραγματισμός του Αρόν συνέλαβε το αδύνατο της εξέγερσης, ο συντηρητισμός του δεν του επέτρεψε να δει τι καινούργιο εξέφραζε η «ουτοπική άρνηση της πραγματικότητας» – τη διάθεση αλλαγής στη νοο-τροπία.

Ο «Μάης» τα άλλαξε όλα και δεν άλλαξε τίποτε. Στον πυρήνα του, άλλαξε τις αντιλήψεις μας για την άσκηση κάθε μορφής εξουσίας. Εδωσε το δικαίωμα στους φοιτητές να διαμαρτύρονται για τα αποστειρωμένα οικονομικά που διδάσκονται ή για τα πειράματα στα ζώα, στα παιδιά να έχουν λόγο, στις γυναίκες να διεκδικούν την ισότητα παντού, στις σεξουαλικές μειονότητες να ζητούν την αποδοχή, στους φυλετικά διαφορετικούς να επιδιώκουν τη συμπερίληψη. Καμία εξουσία, πλέον, δεν θεωρείται αυτονόητη αλλά πρέπει να αποδεικνύει ότι αξίζει την αποδοχή των εξουσιαζομένων.

Ανεξέλεγκτος δικαιωματισμός; 

Οχι απαραίτητα. Σεβασμός του «άλλου». Και, φυσικά, το καλύτερο θεσμικό πλαίσιο γι’ αυτόν τον σεβασμό είναι η χλευαζόμενη το ’68 φιλελεύθερη δημοκρατία. 

Οι τότε «68άρηδες» το έχουν σήμερα καταλάβει. «Εκλογές και κόμματα χρειάζονται γιατί οι αλλαγές πρέπει να αποτυπώνονται σε νόμους», είπε πρόσφατα ο Κον Μπεντίτ.  

Το μεγαλείο της φιλελεύθερης δημοκρατίας: 

ΔΙΕΘΝΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗ και ΚΟΙΝΩΝΙΑ: Οι ξερόλες της Ιστορίας

Toυ ΤΑΚΗ ΘΕΟΔΩΡΟΠΟΥΛΟΥ

Η ​​Τζούλια Κρίστεβα υπήρξε επίλεκτο μέλος του ιερατείου της γαλλικής διανόησης που οργάνωσε την εκκλησία της μετανεωτερικής σκέψης μετά τον Μάη του ’68. Hσαν τα χρόνια εκείνα που η Γαλλία σταμάτησε να παράγει λογοτεχνικό έργο και ρίχτηκε με τα μούτρα στη θεωρία της λογοτεχνίας. Πώς μετράει το πρωκτικόν στάδιον και το στάδιο του καθρέφτη, ενώ η δημιουργία ανθρώπινων χαρακτήρων είναι αντιδραστική, και πώς το κόμμα υπερισχύει της τελείας, αφού ένα κείμενο με πολλά κόμματα και χωρίς καθόλου τελείες δηλοί σχιζοφρένεια και εννοείται, μόνον ένας σχιζοφρενής μπορεί να αγγίξει την ουσία της λογοτεχνίας. Ο Ουγκώ, επειδή έφτιαχνε χαρακτήρες και έβαζε τελείες, εθεωρείτο ξεπερασμένος. 


Ο σύζυγος της Κρίστεβα, Φιλίπ Σολέρς, πρώην μαοϊκός και καρδινάλιος των γραμμάτων δημοσίευσε στο περιοδικό του Tel Quel μια σειρά που την ονόμαζε Παράδεισος χωρίς καθόλου τελείες. Η ανάγνωσή της ήταν μάλλον κόλαση, όμως επειδή το περιβάλλον ήταν άθεο δεν διακρίναμε ανάμεσα σε παράδεισο και κόλαση. Είχες υποχρέωση να τη βρίσκεις ενδιαφέρουσα, και δεν υπήρχε περίπτωση να μην έχεις διαβάσει τη «Σημειωτική» της Κρίστεβα. Το πρόβλημά μου ήταν ότι εγώ, σε αντίθεση με αυτήν, δεν ήμουν φεμινίστρια. Φταίει το άτιμο το φύλο.


Τα ήξερα όλ’ αυτά για την Κρίστεβα που σταμάτησε να με βασανίζει όταν αποφάσισα πως ο Γιάννης Αγιάννης μπορεί να τα σαρώσει με μία μόνον φράση. Αυτό που δεν ήξερα είναι ότι υπήρξε πράκτορας των μυστικών υπηρεσιών της Βουλγαρίας επί κομμουνισμού με το όνομα Σαμπίνα, όπως τουλάχιστον αποκάλυψαν τα αρχεία της πατρίδας της. Καμιά δουλειά δεν είναι ντροπή όμως η ίδια το αρνείται. Δεν υπάρχει η υπογραφή της σε κανένα έγγραφο, διατείνεται. Διότι ως γνωστόν οι μυστικές υπηρεσίες δεν δέχονται πληροφορίες χωρίς το γνήσιο της υπογραφής από κάποιο κοντινό σου ΚΕΠ.


Και στο σημείο αυτό πιάνω το νήμα για να συνεχίσω το χρονικό της γενιάς του κούκου 


 Eχω ήδη καταγράψει αυτό που θεωρώ ως το πρώτο κινούν των αδυναμιών μας, την ακραία πολιτικοποίηση που της κληροδότησαν οι πέντε σφαλιάρες της δικτατορίας, και η οποία επικάλυψε όλες τις υπόλοιπες πτυχές της ύπαρξής μας. Από τη σχέση μας με την παιδεία, ως τις ερωτικές μας σχέσεις. Η πολιτική λεηλάτησε τη ζωή μας. Αν τότε μαθαίναμε ότι η Κρίστεβα ήταν πράκτωρ της Βουλγαρίας δεν θα άνοιγε μύτη. Αρκεί να μην ήταν της CIA, της Μοσάντ ή της Intelligence, και να μην έβαζε τελείες στο κείμενό της. Τόσο απλά.


Η γενιά του κούκου, με όλα της τα μείον, έχει και ένα συν. Υπήρξε ευρωπαϊκή γενιά. Ξέραμε, αν μη τι άλλο, ότι ο μαρξισμός δεν γεννήθηκε στη Μόσχα ή την Καμπούλ, αλλά στη Γερμανία. Και όσοι εξ ημών τον μελέτησαν το έκαναν διότι πίστευαν ότι έτσι θα γίνονταν περισσότερο Eυρωπαίοι. Τόσο ευρωπαϊκή γενιά που δεν καταδεχθήκαμε να ρίξουμε μια ματιά στους προγόνους μας της γενιάς του τριάντα που πάλεψαν εντίμως να δουν την ευρωπαϊκή ύπαρξη της Ελλάδας μέσα από το φίλτρο του ελληνισμού. Hμασταν οι ξερόλες της Ιστορίας.


Ευρωπαϊκή γενιά, και ως επί το πολύ γαλλική γενιά. Αργά αντιληφθήκαμε πως...

ΔΙΕΘΝΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗ και ΚΟΙΝΩΝΙΑ: Κάτω από το λιθόστρωτο ΔΕΝ είναι πια η παραλία – Είναι κρυμμένος ο νέος μας εαυτός

ΕΞΑΙΡΕΤΙΚΟ

Tου ΠΑΝΤΕΛΗ ΣΑΒΒΙΔΗ.

 

Ο τίτλος είναι παράφραση ενός από τα συνθήματα του Μάη του ’68, του οποίου φέτος τιμούμε –όσοι τιμούμε– την 50ή επέτειο. Γιατί δεν είναι σίγουρο ότι όλοι αποτιμούν θετικά την εξέγερση αυτή. 

 

Το σύνθημα της σουρεαλιστικής αυτής έκρηξης ήταν: Κάτω από το λιθόστρωτο, η παραλία.

 

Ένα ακόμη από τα πολλά συνθήματα, ήταν «απαγορεύεται το απαγορεύεται». Λες και από τότε η εξέγερση μόνη της προέβλεψε να απευθυνθεί στους καπήλους της και ήθελε να τους το απαγορεύσει. Κανείς δεν δικαιούται την καπηλεία της.

Πολλοί από αυτούς τους κάπηλους, που καλυμμένοι πίσω από τη σημερινή αρχή «αλήθεια είναι ό,τι πιστεύουν οι περισσότεροι ότι είναι αλήθεια», μπορούν να βρουν τον εαυτό τους σ’ ένα άλλο από τα πολλά συνθήματα του Μάη: «Στην επανάσταση υπάρχουν αυτοί που την κάνουν και αυτοί που επωφελούνται».


Δυστυχώς για τις επαναστάσεις, αυτοί που επωφελούνται είναι αυτοί που τις εκφυλίζουν. Διότι ο επαναστάτης δεν ενδιαφέρεται να επωφεληθεί. Οι επαναστάσεις είναι τομές στην ιστορική εξέλιξη της ανθρωπότητας και θέτουν νέα αιτήματα: κοινωνικά, πολιτικά, οικονομικά. Οι επαναστάσεις δεν είναι πολιτικά προγράμματα κάποιου κόμματος, όπως φαίνεται να κάνουν, για να τις εκμεταλλευτούν, οι πολιτικοί σχηματισμοί παντού – όχι μόνο στην Ελλάδα. Είναι η έκρηξη νέων ιδεών στο κεκορεσμένο από απαρχαιωμένα νοήματα ανθρώπινο σύμπαν που παράγει παθογένειες. Και η αποτυχία των κομμάτων να εφαρμόσουν τις νέες ιδέες δεν είναι αποτυχία των επαναστάσεων.  


Οι επαναστάσεις εξαντλούν το ρόλο τους τη στιγμή του big bang. Από κει και πέρα αναλαμβάνει η κοινωνική αναγκαιότητα την υλοποίηση των νέων ιδεών.


Ο Μάης του ’68 μπορεί να ξεκίνησε ως αμφισβήτηση των κοινωνικών σχέσεων παραγωγής. Εξελίχθηκε όμως ως κάτι πολλαπλάσια ευρύτερο, και ουσιαστικά κατέληξε στην αμφισβήτηση του μέχρι τότε τρόπου ζωής.

Οι οικονομικές, πολιτικές, και κυρίως κοινωνικές ρυθμίσεις του μεταπολέμου εξάντλησαν τη δυνατότητα που είχαν να κρατούν συνεκτικές τις κοινωνίες.

Νέα αιτήματα προέκυψαν από την κοινωνική εξέλιξη τα οποία οι κάθε λογής εξουσίες δεν τα έβλεπαν, δεν ήθελαν να τα δουν, δεν ήθελαν να τα αναγνωρίσουν. Οι ανάγκες αυτές, όμως, έπνιγαν τις κοινωνίες. Και οδήγησαν σε εξεγέρσεις. Έτσι γίνεται πάντοτε με τις επαναστάσεις.


Η σημασία του Μάη του ’68 ήταν, ακόμη, ότι έδωσε δυναμική στους κοινωνικούς σχηματισμούς. Μια δυναμική που διήρκεσε ως σήμερα. Πενήντα ολόκληρα χρόνια. Πολλά χρόνια για κοινωνίες που αλλάζουν τόσο γρήγορα και τόσο καταλυτικά με τις νέες τεχνολογίες.  


Αλλά φαίνεται πως μέχρι εδώ έφτασε η δύναμη των ιδεών του. Πλέον, η ανθρωπότητα ζητά κάτι νέο. Κάτι άλλο. Και γι’ αυτό, μια άλλη επαναστατική κρίση θα εμφανιστεί για να δώσει ώθηση σε μια κοινωνία που αναπτύσσει τις τεχνολογίες, μεταβάλλει τις κοινωνικές και παραγωγικές σχέσεις, αλλά δεν έχει δώσει ακόμη απάντηση στο ερώτημα: για ποιον οι αλλαγές. Προσωρινά, γι’ αυτούς που τις ελέγχουν. Όταν εκδηλωθεί η επαναστατική κρίση, θα μπει στο προσκήνιο η κοινωνία. Και θα αναζητήσει να ρυθμίσει η ίδια τις εξελίξεις. Όπως και το ’68.


Ένα νέο ’68 με τα δικά του χαρακτηριστικά πρέπει να θεωρείται σίγουρο. Το πότε, κανείς δεν μπορεί να το προσδιορίσει. Αρκεί μια σπίθα για την κοινωνική έκρηξη.

Ποιες είναι οι αλλαγές που έχουν συμβεί;

Καταρχάς έχει αλλάξει το υποκείμενο, όπως λένε οι φιλόσοφοι. Αναδύεται ένα νέο είδος υποκειμένου:  Το... 

ΔΙΕΘΝΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗ και ΚΟΙΝΩΝΙΑ - ΜΑΗΣ'68: Mια κατάσταση εξεγερσιακότητας

Toυ ΛΕΥΤΕΡΗ ΚΟΥΣΟΥΛΗ

 

 

Ο Μάης του '68 είναι μια κατάσταση εξεγερσιακότητας. 

 

 

Δεν είναι εξέγερση. Δεν είναι επανάσταση.

 

 

Αν και έχει κάτι από πνεύμα εξέγερσης, κάτι από ορμή ανατροπής, κάτι από φαντασία επανάστασης.

 

 

Ακόμη και ο Μάο διεκδικεί θέση μέσα σε αυτό το χαοτικό σκηνικό!

 

 

Μετά την «ήττα» της εργατικής τάξης η θεωρία αναζητεί επαναστατικό υποκείμενo.

Και βλέπει στη νεολαία μια νέα κοινωνική τάξη. Κάτι σαν το προλεταριάτο. Μόνο που αυτή η κοινωνική τάξη δεν υπάρχει.

 

Ολα συντελούνται - και οι νέοι της εποχής σπουδάζουν σε ιδανικές ως προς το παρελθόν συνθήκες - σε μια κοινωνία πραγματικά αυξανόμενης ευημερίας και σε μια κοινωνία υπαρκτής ελευθερίας. Πάντως, ελευθερίας έκφρασης.  

 

 

Μια ατελής συνειδητοποίηση συνοδεύει αυτούς τους νέους - φοιτητές.

 

 

Στο υπόστρωμα ακριβώς αυτό κυοφορείται μια αντίδραση σε αυτόν τον υπαρκτό κόσμο, εναντίον του οποίου κατασκευάζεται ένα ποικιλόμορφο (και αντιφατικό) ιδεολογικό οπλοστάσιο ριζικής αμφισβήτησης και καταλυτικής αποικοδόμησης. Ολα θα κατεδαφιστούν. Ολα θα χτιστούν από την αρχή.

 

Αυτή είναι η φαντασία του Μάη.

 

 

Σε δύο μήνες, Μάιος, Ιούνιος, όλα θα βρουν ένα κάποιο τέλος.  

 

 

Στις εκλογές του Ιουνίου, η συντήρηση επιστρέφουσα θα αναγορεύσει και αυτή με τον τρόπο της τον Μάη σε μύθο. Ενσωματώνοντας έτσι μέρος αυτού που πραγματικά υπήρξε.

 

 

 

Επιτρέψτέ μου μια προσωπική αναφορά: 

 

 

Ο Μάης του '68 με βρίσκει 16 ετών στην Α' Λυκείου, στους Μολάους Λακωνίας. Κανένας απόηχος των συγκλονιστικών εκείνων ημερών δεν θα φθάσει στη μακρινή, μικρή μας πόλη.

 

 

Αργότερα τα γεγονότα με φέρνουν να μελετώ στη Γαλλία τις αφίσες του Μάη του '68. Και εκεί, στις αφίσες, βλέπει κανείς...

ΔΙΕΘΝΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗ και ΥΠΑΡΚΤΟΣ ΚΑΤΣΑΠΛΙΑΣ ΕΛΛΗΝΙΣΜΟΣ - "Μάης68": Γκρεμίσαμε αλλά δεν χτίσαμε

ΕΞΑΙΡΕΤΙΚΟ

Του ΤΑΚΗ ΘΕΟΔΩΡΟΠΟΥΛΟΥ

Π​​ενήντα χρόνια μετά, όσοι επικαλούνται ακόμη το «πνεύμα του Μάη του ’68», είναι σαν κάτι εξηντάρηδες ή και εβδομηντάρηδες που επιμένουν να συμπεριφέρονται σαν τους παλιούς καλούς ροκάδες που κάποτε υπήρξαν. Το λεξιλόγιο παραμένει το ίδιο, η ενδυμασία η ίδια, κι ας έχει μεγαλώσει η φαλάκρα και το μπιροκοίλι δεν τους επιτρέπει να μιμούνται τις φιγούρες του Μικ Τζάγκερ. Και όταν μιλώ για το ροκ, δεν αναφέρομαι στη μουσική που έχει αφήσει μερικά αριστουργήματα. Αναφέρομαι σε μια ολόκληρη νοοτροπία αμέλειας, χαλαρότητας και εν γένει αισιοδοξίας, ένα είδος υπαρξιακού διονυσιασμού, την οποία το ροκ μοιράζεται με το «πνεύμα του Μάη του ’68», κυρίως δε στις πιο ακραίες, και δημοφιλέστερες εκφράσεις του. Οπως το «απαγορεύεται το απαγορεύεται» που η αστυνομία μας το εφαρμόζει πιστά, ή εκείνο το «η φαντασία στην εξουσία», το οποίο είχαμε την ατυχία να ζήσουμε με τους σημερινούς κυβερνώντας.  


Ακούγοντάς τους, το μόνο που μπορείς να σκεφθείς είναι ότι έχουν τόση φαντασία ώστε να νομίζουν πως ζουν σε άλλη χώρα απ’ αυτήν που ζούμε εμείς οι υπόλοιποι.

Η γενιά του Μάη, εκτός των άλλων, κατάφερε να μετατρέψει τη νεότητα σε κοινωνική τάξη. Η νεότης δεν αντιμετωπίζεται πλέον ως στάδιο της φυσικής και της πνευματικής εξέλιξης του ατόμου, στάδιο που οδηγεί στην επιθυμητή ωρίμανση, αλλά ως κοινότητα που έχει τον δικό της τρόπο συμπεριφοράς, και τα δικά της δικαιώματα, σε μια κοινωνία που επιθυμεί να γίνει μωσαϊκό κοινοτήτων και μειονοτήτων επειδή δεν αντέχει το βάρος της κοινωνικής ευθύνης. Αν θεωρήσεις τη νεότητα κατ’ αυτόν τον τρόπο, μπορείς και στα εξήντα σου και στα εβδομήντα σου να συμπεριφέρεσαι ως νέος, μιμούμενος τις συμπεριφορές, τις απόψεις και την ανωριμότητα. 


Η γενιά των γονιών μας θεωρούσε τέτοια φαινόμενα μάλλον γελοία και αποκαλούσε νεάζοντες ή νεάζουσες όσους υιοθετούσαν τέτοιες συμπεριφορές. Εμείς τα θεωρούμε φυσιολογικά, αν όχι ιδανικά.


Υπάρχει, όμως, κάτι ουσιαστικότερο και από την εμφάνιση και από τον τρόπο συμπεριφοράς, και από τις πομφόλυγες της συνθηματολογίας που εκείνοι τις θεωρούσαν κάτι σαν ουτοπικό όραμα, η ωραία Ελλάς όμως του 21ου αιώνα τις υλοποίησε. Και ο Μάης του ’68, και η μεγάλη σκηνή του ροκ μας γαλούχησαν στην αισιοδοξία. Η αισιοδοξία της ανατροπής, η αισιοδοξία της υπέρβασης. Αν ανατρέψουμε τους θεσμούς που κληρονομήσαμε, αν υπερβούμε τον τρόπο σκέψης τους, αν ξεχάσουμε τους διαχωρισμούς των πολιτισμών, των τάξεων και των φύλων, τότε θα φτιάξουμε κάτι πολύ καλύτερο από τον πολιτισμό τους, και βέβαια εννοούμε τον δυτικό. Διότι ένας Μάης του ’68 στην επικράτεια του Ισλάμ για παράδειγμα, είναι εξίσου αδιανόητος με το ροκ.


Ενας από τους διανοητές του Μάη που εκτιμώ, ο Λιοτάρ, αυτός που επινόησε τον όρο «μετανεωτερικότητα», έλεγε ότι παλεύουμε στη φιλοσοφία να σκεφθούμε πέρα από τους Ελληνες. «Αναρωτιέμαι αν σ’ αυτό το πέρα υπάρχει η δυνατότητα σκέψης». Μάθαμε να γκρεμίζουμε αλλά δεν μάθαμε να χτίζουμε. Γκρεμίσαμε, όμως, αποδομήσαμε αχόρταγα, πάντα προστατευμένοι από τους θεσμούς και τον πολιτισμό που θέλαμε να καταστρέψουμε. Με την αισιοδοξία που μας χάρισε η πεποίθηση ότι εμείς είμαστε η νέα ακμή ενός πολιτισμού σε παρακμή. Στη μικρή επαρχιακή Ελλάδα τον ρόλο της αισιόδοξης καταστροφής τον ανέλαβαν οι λεγόμενοι «αντιστασιακοί», το φοιτητικό κίνημα που τους ανέδειξε σε ηγέτες και η Αριστερά. 


Τι να κάνουμε;  
Και η απάτη, όπως οι ψευδαισθήσεις, έχει κι αυτή τα μεγέθη της.



Ο Νίτσε γράφει ότι νομίζουμε πως η αισιοδοξία εμφανίζεται με την ακμή. Και αναρωτιέται πώς είναι δυνατόν οι Ελληνες στην εποχή της μεγαλύτερης ακμής τους να γέννησαν μια τόσο απαισιόδοξη σκέψη όπως είναι η τραγωδία. Για να καταλήξει πως η απαισιοδοξία είναι γέννημα της ακμής. Το αντίθετο λέγεται βλακεία.  

Είναι η βλακεία του μέσου προοδευτικού που εξακολουθεί να είναι αισιόδοξος ότι θα βελτιώσει τον κόσμο επειδή διαδήλωσε για το Βιετνάμ στα νιάτα του, ή η βλακεία των ζηλωτών της πολιτικής ορθότητας και της πολυπολιτισμικής άνοιας, οι οποίοι λογοκρίνουν τον πολιτισμό μας επειδή δεν τον καταλαβαίνουν.


Κοινώς...

ΔΙΕΘΝΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗ και ΚΟΙΝΩΝΙΑ: Η επανάσταση του Μάη '68 ως ηδονή για κατανάλωση!

ΕΞΑΙΡΕΤΙΚΟ

Του ΔΗΜΟΣΘΕΝΗ ΔΑΒΒΕΤΑ

Πολλοί είναι αυτοί που αναρωτιούνται. Πως γίνεται όλοι αυτοί οι επαναστάτες του Μάη 68 στο Παρίσι; Όλοι αυτοί οι οργισμένοι αντί-καπιταλιστές να είναι σήμερα επικεφαλείς των μίντια; Της διαφήμισης; Της πολιτικής; Του κινηματογράφου; Των τραπεζών κλπ; 

Πως γίνεται όλοι αυτοί οι ακραίοι Μαοϊκοί και μεγαλόστομα δεδηλωμένοι αντιεξουσιαστές να απολαμβάνουν με ηδονιστικό τρόπο την καπιταλιστική εξουσία. Και να είναι ολόκληροι βουτηγμένοι στην ηδονή για κατανάλωση; 

Όλοι αυτοί οι τότε επαναστατημένοι φοιτητές της Ναντέρ δεν έλεγαν ότι αγωνιζόντουσαν για μια Ιδεολογία που θα προωθούσε την Δημοκρατία και τα ανθρώπινα δικαιώματα;  

Είπαν ψέμματα; Κορόιδεψαν;  

Κάποιοι θα απαντήσουν αμέσως! Ναι. 

Εγώ θα τους πω. Όχι. Δεν είπαν ψέμματα. Δεν κορόιδεψαν.

Γιατί αυτοί, οι λάτρεις των Μάο, Λένιν, Τρότσκι, Κάστρο, κλπ, αυτοί που διακήρυτταν «η φαντασία στην εξουσία» είχαν προαναγγείλει από τότε το σημερινό τους μέλλον.

Γράφοντας στους πανεπιστημιακούς τοίχους μεταξύ άλλων σλόγκαν όπως «τα ανθρώπινα δικαιώματα είναι η βαζελίνη που χρησιμοποιείται για να ξε…λιαστεί το προλεταριάτο». Ή ακόμη «απαγορεύεται να απαγορεύεται». Η «ηδονή δίχως παύσεις», έκλειναν τα μάτια τους στα «μαρξιστικά» εγκλήματα και μαζικές σφαγές (ειδικά των Μάο και Πολ Ποτ) και έδειχναν ήδη ξεκάθαρα την προτίμηση τους για την κατανάλωση της ηδονής. Αλλά και την ηδονή της κατανάλωσης, θυμίζοντας τον αρχαίο ηδονιστή Αρίστιππο που τόσο γελοιοποίησε ο Σωκράτης.

ΑΠΟ ΤΟ ΜΆΗ 68 ΣΤΗΝ ΚΑΤΑΝΆΛΩΣΗ

Όπως παλιότερα οι Μποέμ στην εποχή τους έτσι κι αυτοί, εξ αρχής δούλεψαν στον δρόμο για την κατανάλωση που επεδίωκε η φιλελεύθερη η ελευθεριάζουσα αντίληψη. 

Εκμεταλλεύτηκαν την πόρτα που τους πρόσφερε η σοσιαλδημοκρατία. Υπηρέτησαν με υπερβάλοντα ζήλο την εξουσία και όχι μόνο εργάστηκαν στην υπηρεσία του φιλελευθερισμού. Αλλά βασικά υπήρξαν ο Δούρειος Ίππος του – συνειδητά ή ασυνείδητα δεν έχει σημασία.

Έκαναν την βρώμικη δουλειά που το σημερινό σύστημα αγορών χρειαζόταν για να κυριαρχήσει. Δηλαδή φρόντισαν να είναι πρωτοπόροι στην διάλυση των παραδόσεων, της ιστορικής και πολιτισμικής ταυτότητας, της οικογένειας, της πατριωτικής συμπεριφοράς κλπ.

Στο όνομα της ηδονής για κατανάλωση πυροβόλησαν ήθη, αξίες και αρχές, σχετικοποίησαν τα πάντα και έγιναν τα «τρομερά παιδιά». Οι πιο φανατικοί της καπιταλιστικής αγοράς που τόσο έβριζαν και κατηγορούσαν.

Έτσι οι φιλελεύθεροι που εξ αρχής πρέσβευαν την ελεύθερη οικονομία και δυσκολευόντουσαν να τα καταφέρουν. Βρήκαν τον καλύτερο σύμμαχο για να το πετύχουν.  

Άφησαν τους «επαναστάτες» του Μάη 68 να πέσουν σαν οδοστρωτήρες πάνω σε κλασσική παιδεία, πολιτισμό και Ιστορία. 

Δίχως αυτούς...

ΔΙΕΘΝΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗ και ΚΟΙΝΩΝΙΑ - 1968: Μπορεί να επαναληφθεί σήμερα ο Μάης του 68 ?

Γράφει ο  Ντανιέλ Κοέν στο Nouvel Observateur

Διευθυντής του Οικονομικού Τμήματος της Ecole Normale Superieure

(H μετάφραση δημοσιεύθηκε στο Αθηναϊκό Μακεδονικό Πρακτορείο Ειδήσεων)

Τίποτα δεν φαίνεται να ενδιαφέρει πια πραγματικά τους Γάλλους, έγραφε ο Πιερ Βιανσόν-Ποντέ στις 15 Μαρτίου 1968 στη Μοντ, σε ένα άρθρο με τίτλο «Όταν η Γαλλία βαριέται» που θα έμενε στην ιστορία. Η Γαλλία ζει ειρήνη για πρώτη φορά εδώ κι έναν αιώνα, εξηγούσε. Αντάλλαξε την ηρωική ζωή με τις ανέσεις της αστικής κοινωνίας. Και βαριέται…

Μερικές εβδομάδες αργότερα θα ξεσπούσε ο Μάης του ’68. 

Στις 3 Μαϊου η αστυνομία εκκένωσε τη Σορβόνη και μια εβδομάδα αργότερα οι φοιτητές απαντούσαν καταλαμβάνοντας το Καρτιέ Λατέν. Θα ακολουθούσε ένας τρελός μήνας. Τα πανεπιστήμια μετατράπηκαν σε θέατρα, τα θέατρα σε αμφιθέατρα, τα εργοστάσια σε χώρους αντιπαράθεσης απόψεων τις οποίες ως τότε οι εργάτες απαγορευόταν να εκφράσουν. Η ανία, πίσω από έναν χώρο εργασίας ή μια τηλεοπτική οθόνη, είχε ηττηθεί.

Εκτοτε όλα έχουν αλλάξει. Η βιομηχανική κοινωνία έχει καταρρεύσει.  

Το ερώτημα δεν είναι πλέον πώς θα βγεις από τον κοινωνικό κόσμο, αλλά πώς θα μπεις, πώς θα βρεις τη θέση σου σ’αυτόν.  

Η νέα κοινωνία εμφανίζεται ως ανοιχτή και οριζόντια, αλλά το κόστος πρόσβασης σε αυτήν είναι πολύ πιο υψηλό, από την άποψη τόσο του κοινωνικού κεφαλαίου όσο και των τεχνικών γνώσεων. 

 Οι νέοι του Μάη του ’68 επέκριναν μια κοινωνία κάθετη και ιεραρχική και δεν ανέχονταν το βάρος της οικογένειας, των γονέων, των γέρων. 

Οι σημερινοί νέοι υποφέρουν από μια κοινωνία όπου η εξουσία δεν βρίσκεται πουθενά, δεν ενσαρκώνεται πλέον σε κάτι, είναι κρυμμένη στις ψηφιακές ροές και στην παγκοσμιοποίηση.

Οι ισχυροί του σημερινού κόσμου λέγονται Μαρκ Ζάκερμπεργκ, Λάρι Πέιτζ και Σεργκέι Μπριν. Είναι νέοι, ελέγχουν τις τεχνολογίες και παρακολουθούν τους γέρους που μυούνται στον καινούργιο κόσμο.

Το 1968, ο πρόεδρος ήταν ένας ηλικιωμένος στρατηγός που είχε την εικόνα του πατέρα, του διοικητή. 

Ο νεαρός πρόεδρος του σήμερα απολαμβάνει τους καυγάδες και του αρέσει να αντιπαρατίθεται με δημοσιογράφους που έχουν την ηλικία των γονιών του. 

Ο ιεραρχικός και πατερναλιστικός κόσμος του χθες έχει δώσει τη θέση του σε έναν άλλο κόσμο, που δεν χαρακτηρίζεται πια από την υποταγή των νέων τους οποίους ενώνει η νεανική αλληλεγγύη απέναντι στους ηλικιωμένους, αλλά από εκτεταμένες ανισότητες που εισχωρούν από όλους τους πόρους του κοινωνικού κόσμου.

Πενήντα χρόνια έχουν περάσει και έχουν αλλάξει όλα, εκτός από το βασικό ερώτημα που παραμένει αναπάντητο: 

ΔΙΕΘΝΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗ και ΚΟΙΝΩΝΙΑ - 1968: Ο γίγαντας Ρένος Αποστολίδης μιλά για τον "Μαη '68"

ΔΙΕΘΝΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗ και ΚΟΙΝΩΝΙΑ - 1968: "Μάης το '68, Παιδεία και Αριστερά" - Μια άκρως ενδιαφέρουσα συνέντευξη του αξέχαστου Νεοκλή Σαρρή

ΔΙΕΘΝΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗ και ΚΟΙΝΩΝΙΑ - 1968: «Μάης του '68» Επανάσταση ή Εξέγερση?

Γράφτηκε από τον Στάθη Καλύβα (καθηγητή Πολιτικής Επιστήμης στο Πανεπιστήμιο Yale) το 2008

(Είναι άκρως ενδιαφέρον και ίσως προφητικό (!) όπως θα δείτε στο τέλος καθώς ο αρθρογράφος αναφέρει πως   ο κόσμος μας έχει εναγκαλιστεί τις αξίες του Μάη του '68 τόσο στενά που μόνο μια βαθιά κρίση ή μια δομική οικονομική αλλαγή θα μπορούσε να τις αναπροσδιορίσει.)

Το πέρασμα σαράντα χρόνων αποτελεί πρόκληση για μια σφαιρική αποτίμηση των γεγονότων εκείνων που περιγράφονται ως «Μάης του '68». 

Τι ακριβώς εννοούμε, όμως, όταν χρησιμοποιούμε τον όρο αυτόν;

Η εικόνα που φέρνουμε σχεδόν αυτόματα στο μυαλό μας είναι αυτή του Παρισιού με τους φοιτητές στα οδοφράγματα και τα ευρηματικά συνθήματα και τις αφίσες.  

Αναμφίβολα, το Παρίσι υπήρξε το επίκεντρο της «έκρηξης» του 1968, γι' αυτό άλλωστε αναφερόμαστε στον Μάιο και όχι σε άλλους μήνες ή άλλες χρονιές. Παρ' όλ' αυτά, το φαινόμενο έχει ευρύτερες διαστάσεις. Σε αυτό πρέπει να συμπεριλάβουμε οπωσδήποτε το άγριο αμερικανικό 1968 με τον Πόλεμο του Βιετνάμ, τη δολοφονία του Μάρτιν Λούθερ Κινγκ και τις εξεγέρσεις των μαύρων στις αμερικανικές μεγαλουπόλεις. Σε μικρότερο βαθμό, επίσης, αναφερόμαστε και στο γερμανικό '68 με τις φοιτητικές κινητοποιήσεις και την απόπειρα δολοφονίας του Rudi Dutschke. Η Ανοιξη της Πράγας με τη βίαιη κατάπνιξη της απόπειρας αποδέσμευσης από τη σοβιετική σφαίρα επιρροής κατέχει ίσως πιο περιφερειακή θέση. 

Αν όμως τριτοκοσμικοί επαναστάτες όπως ο Μάο και ο Τσε Γκεβάρα κατείχαν κεντρική συμβολική θέση στο Παρίσι, τα επαναστατικά κινήματα του Τρίτου Κόσμου υπήρξαν περισσότερο πηγή έμπνευσης και λιγότερο συμμέτοχοι στα γεγονότα που περιγράφουμε ως Μάη του '68. 

 Ο λόγος είναι απλός: ο Μάης υπήρξε ένα φαινόμενο που αφορούσε μια συγκεκριμένη κοινωνική ομάδα, τους νέους και ιδιαίτερα τους φοιτητές, και έναν συγκεκριμένο τύπο κοινωνίας, τις οικονομικά ανεπτυγμένες κοινωνίες της Δύσης.

 

Η απαρχή στις ΗΠΑ

Η απαρχή πρέπει να αναζητηθεί στις Ηνωμένες Πολιτείες. Το φοιτητικό κίνημα στη χώρα αυτή είχε ως επίκεντρο το Πανεπιστήμιο του Berkeley στην Καλιφόρνια και χρονική στιγμή έναρξης το 1964.  

Η ανάπτυξη του κινήματος είναι αναπόσπαστα συνδεδεμένη με το κίνημα για πολιτικά δικαιώματα στον Αμερικανικό Νότο, το αίτημα για τον τερματισμό του Πολέμου στο Βιετνάμ και την ανάπτυξη της ελευθερίας του λόγου στα πανεπιστήμια. Πέρα, όμως, από τους άμεσα πολιτικούς στόχους του κινήματος μπορεί να διακρίνει κανείς στον λόγο των πρωταγωνιστών του, όπως π.χ. σε αυτόν του χαρισματικού ηγέτη των φοιτητών του Berkeley Mario Savio, κάτι άλλο: τη διεκδίκηση ενός διαφορετικού κοινωνικού ρόλου για τον νέο της μεταβιομηχανικής κοινωνίας. Σιγά σιγά η φοιτητική εξέγερση θα ξεφύγει από τον χώρο του πανεπιστημίου και των στενών πολιτικών αιτημάτων, με την εξαίρεση του Πολέμου στο Βιετνάμ που θα παραμείνει ένας κοινός παρονομαστής. Θα μετασχηματιστεί (για κάποιους θα εκφυλιστεί) σε ένα ρευστό σύνολο πρακτικών και αντιλήψεων που έγινε γνωστό ως «αντι-κουλτούρα» και εκφράστηκε μέσα από τη μουσική, το ντύσιμο, τη χρήση ναρκωτικών και γενικότερα τη «χαλαρή» αντιμετώπιση των απαιτήσεων της ζωής. Κάποιοι ελάχιστοι επέλεξαν τον θνησιγενή δρόμο της τρομοκρατίας (με πιο γνωστή οργάνωση τη Weather Underground), ορισμένοι άλλοι έστησαν ένα υποτυπώδες αριστερό κίνημα, πολλοί αυτοπεριθωριοποιήθηκαν, ενώ οι περισσότεροι εντάχθηκαν στην κοινωνία και, όπως θα δούμε παρακάτω, συνέβαλαν στην αλλαγή της από ηγετικές θέσεις.

 

Το πέρασμα του Ατλαντικού

Το νεανικό αυτό κίνημα θα διασχίσει τον Ατλαντικό και θα βρει την πληρέστερη έκφρασή του στη Γαλλία. 

Η Γαλλία του 1968 είναι μια αντιφατική χώρα: αποστεωμένη πολιτικά και κοινωνικά, αλλά δυναμική στον οικονομικό τομέα.  

Μια γενιά νέων χωρίς τις αναμνήσεις των στερήσεων του πολέμου και της μεταπολεμικής εποχής εισέρχεται μαζικά σε πανεπιστήμια που δεν έχουν ακόμη καταφέρει να προσαρμοστούν στις απαιτήσεις της μαζικής παιδείας.  

Η εξέγερση θα ξεκινήσει από μια ομάδα φοιτητών που διαμαρτύρονται για την ποιότητα των ημιτελών εγκαταστάσεων του Πανεπιστημίου της Nanterre και ζητούν ελεύθερη πρόσβαση στις εστίες των φοιτητριών. Θα εξελιχθεί μέσα σε σύντομο χρονικό διάστημα σε μια συνολική αμφισβήτηση τόσο της κυβέρνησης Ντε Γκωλ όσο και του κοινοβουλευτικού συστήματος και του κοινωνικού καθεστώτος εν γένει. 

 Τα αριστερά κόμματα θα αντιμετωπίσουν αρχικά το φοιτητικό κίνημα με δυσπιστία (οι κομμουνιστές, μάλιστα, θα το καταδικάσουν ανοιχτά) και αργότερα θα προσπαθήσουν να το ελέγξουν.  

Η προσπάθεια συμμαχίας φοιτητών και εργατικών συνδικάτων θα αποτύχει τελικά, όταν τα συνδικάτα θα «αδειάσουν» τους φοιτητές υπογράφοντας τη συμφωνία της Grenelle με την κυβέρνηση, ενώ ο Ντε Γκωλ θα επανέλθει θριαμβευτικά, προκηρύσσοντας εκλογές στις οποίες θα θριαμβεύσει. Οπως και στις ΗΠΑ, ο γαλλικός Μάης καταλήγει ως πολιτική αποτυχία.

Η αποκλειστική, όμως, προσήλωση σε μια απλή πολιτική ανάγνωση του Μάη του '68 θα ήταν δείγμα μυωπίας. 

Ο αφελής (εφηβικός θα έλεγε κανείς) αριστερισμός του Μάη, όπως εκφράστηκε μέσα από την ακατάσχετη μαοϊκή, τροτσκιστική ή αναρχική λογοδιάρροια της εποχής, έχει στις μέρες μας αποκλειστικά φολκλορικό ενδιαφέρον και αφορά είτε τις αναμνήσεις των εξηντάρηδων που συμμετείχαν στα γεγονότα είτε την έρευνα των πανεπιστημιακών που ασχολούνται με την ιστορική του μελέτη. 

Η σημασία του Μάη του '68 βρίσκεται αλλού:

Θα μπορούσε να ισχυριστεί κανείς πολύ σχηματικά πως η εξέλιξη των ανεπτυγμένων κοινωνιών της Δύσης προς τη μεταβιομηχανική εποχή παρήγαγε μιαν έντονη αντίφαση.  

Από τη μία, η κοινωνική οργάνωση που ταυτίστηκε με τη βιομηχανοποίηση ήταν ακόμη άθικτη. Βασισμένη σε κομφορμιστικές συλλογικότητες, ιεραρχημένους ρόλους, ρουτινοποιημένες συμπεριφορές και την περιθωριοποίηση των νέων, ήταν μια κοινωνική πραγματικότητα ξεπερασμένη από τις εξελίξεις. 

Από την άλλη, η επιτυχία της βιομηχανοποίησης που οδηγούσε με ταχύτητα στη μετάβαση σε ένα νέο μεταβιομηχανικό κοινωνικό καθεστώς είχε αρχίσει να γεννά μια καταναλωτική κοινωνία με τελείως διαφορετικές αξίες.

 Οι νέοι της δεκαετίας του '60 βρέθηκαν λοιπόν μέσα σε μια κοινωνική συγκυρία όπου ο προκαθορισμένος ρόλος τους συγκρούστηκε με την αναδυόμενη κοινωνική πραγματικότητα. Οι φοιτητικές εξεγέρσεις της δεκαετίας του '60 που περιγράφονται ως «Μάης του '68» δεν ήταν τελικά τίποτε παραπάνω από την έκφραση αυτής της αντίφασης και την προσπάθεια υπέρβασής της. 

Από την άποψη αυτή, ο Μάης του '68 υπήρξε απίστευτα επιτυχής καθώς έθεσε τα θεμέλια της κοινωνικής πραγματικότητας μέσα στην οποία πορεύονται σήμερα όλες οι δυτικές κοινωνίες.

 

Η νέα πραγματικότητα:

ΔΙΕΘΝΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗ και ΚΟΙΝΩΝΙΑ - 1968: Η εξέγερση του Μάη του ’68

ΕΞΑΙΡΕΤΙΚΟ

Γράφει ο Ευάνθης Χατζηβασιλείου

Καθηγητής στο Τμήμα Ιστορίας και Αρχαιολογίας του Πανεπιστημίου Αθηνών.

Στο δεύτερο μισό της δεκαετίας του 1960, μια νέα γενιά είχε πλέον μεγαλώσει στον δυτικό κόσμο, η οποία δεν διέθετε μνήμες από τα χρόνια του πολέμου· αντίθετα, είχε την εμπειρία της μεταπολεμικής οικονομικής ανάπτυξης. 

Στη ριζοσπαστικοποίηση μεγάλων τμημάτων της γενιάς αυτής, κρίσιμο ρόλο έπαιξαν η άδικη απώλεια του Τζον Φ. Κένεντι το 1963, που άφησε ένα σημαντικό κενό στον δυτικό πολιτικό λόγο, οι εσωτερικές αναταραχές στις ΗΠΑ και ο πόλεμος του Βιετνάμ ο οποίος λειτούργησε ως καταλύτης. 

Το κίνημα ξεκίνησε από τις ΗΠΑ, με τις διαμαρτυρίες των Αμερικανών νέων για τον πόλεμο στη νοτιοανατολική Ασία. Σύντομα, όμως, επεκτάθηκε στη Δυτική Ευρώπη.

Η επέκταση της μεταπολεμικής ευημερίας ευνοούσε την αμφισβήτηση του πολιτικού συστήματος, ιδιαίτερα από νέους που προέρχονταν από τα ανερχόμενα μεσαία κοινωνικά στρώματα, και οι οποίοι είχαν τροφοδοτήσει την αύξηση του αριθμού των φοιτητών στα αμερικανικά και δυτικοευρωπαϊκά πανεπιστήμια, δείγμα των σημαντικών αλλαγών που συντελούνταν στην οικονομία και στην κοινωνία. Η αυξημένη πρόσβαση όλο και μεγαλύτερων κοινωνικών ομάδων στην τεχνολογία, η ενεργός συμμετοχή τους στην οικονομική ζωή και η έγερση απαιτήσεων για αυξημένη συμμετοχή τους και στη διαδικασία της λήψης αποφάσεων ενέτειναν αυτό το κλίμα, ειδικά σε μια εποχή Ψυχρού Πολέμου που αφορούσε και ιδεολογικά ζητήματα, πρωτίστως τον αγώνα της νομιμοποίησης διαφορετικών κοινωνικών συστημάτων.

Φοιτητές και συνδικάτα παραλύουν τη Γαλλία

Το ριζοσπαστικό φοιτητικό κίνημα προέβαλε έντονη αντιπαλότητα προς την αμερικανική πολιτική. Ωστόσο, στη Δυτική Ευρώπη θα εκδηλωθεί με εκρηκτικό τρόπο σε εκείνη ακριβώς τη χώρα που είχε κατεξοχήν συγκρουστεί με την Ουάσιγκτον. Η Γαλλία, υπό τον πρόεδρο Ντε Γκωλ, είχε ήδη ασκήσει δριμύτατη κριτική προς τις ΗΠΑ, ενώ είχε επίσης αποχωρήσει και από το στρατιωτικό σκέλος του ΝΑΤΟ το 1966. Ο Ντε Γκωλ κυριολεκτικά βασάνιζε τους Αμερικανούς στο διεθνές πεδίο. Από την άλλη πλευρά, η Γαλλία είχε πάντοτε παράδοση νεολαιίστικων κινητοποιήσεων, καθώς και τον ρόλο του εργαστηρίου της ευρωπαϊκής πολιτικής κουλτούρας. Το 1968 βρέθηκε στην πρώτη γραμμή των κοινωνικών διεργασιών.

^{Μάης 1968, η άλλη όψη. Αστυνομικοί κατά τη διάρκεια των συγκρούσεων.}

Η φοιτητική αναταραχή ξεκίνησε στο Πανεπιστήμιο της Ναντέρ, αλλά από τις αρχές του Μαΐου επεκτάθηκε σε όλη τη χώρα. Στις 10 Μαΐου σημειώθηκαν μεγάλες διαδηλώσεις και συγκρούσεις με την αστυνομία στο Παρίσι. Στη φάση αυτή εμφανίστηκε η κύρια ηγετική προσωπικότητα του φοιτητικού κινήματος, ο Ντανιέλ Κον Μπεντίτ. Σύντομα, παρενέβησαν με τα δικά τους αιτήματα και τα εργατικά συνδικάτα, που προκάλεσαν μεγάλες απεργίες. Ετσι, η Γαλλία, ειδικά το Παρίσι, συγκλονιζόταν πλέον από μεγάλες ταραχές, που κορυφώθηκαν στο τρίτο δεκαήμερο του μήνα, ενώ η εθνική οικονομία είχε κυριολεκτικά παραλύσει. 

Φαινόταν ότι η κατάσταση είχε ξεφύγει από τον έλεγχο του Ντε Γκωλ, ο οποίος αντιμετώπιζε και φοιτητικές αναταραχές και δυναμικές εργατικές διεκδικήσεις: διατυπώνονταν προβλέψεις για την ανατροπή του. Ο ηγέτης Σοσιαλιστικού Κόμματος, Φρανσουά Μιτεράν, εξέφρασε τη διαθεσιμότητά του να διαδεχθεί τον στρατηγό.

Ο Ντε Γκωλ αντιδρά

Αλλά ο Ντε Γκωλ κατέδειξε ότι είχε τη δύναμη να αντιδράσει. Η πρώτη του κίνηση ήταν να επισκεφθεί τις γαλλικές στρατιωτικές δυνάμεις στη Δυτική Γερμανία και να επιβεβαιώσει τη νομιμοφροσύνη τους. Η κυβέρνηση του πρωθυπουργού Ζορζ Πομπιντού ήρθε κατόπιν σε συνεννόηση με τα εργατικά συνδικάτα, στα οποία έκανε σημαντικές παραχωρήσεις και έτσι διέσπασε το μέτωπο των αντιπάλων της. Στα τέλη του Μαΐου διοργανώθηκε στο Παρίσι μια τεράστια λαϊκή διαδήλωση υπέρ της κυβέρνησης, η οποία καταδείκνυε πως η σιωπηλή πλειοψηφία κινητοποιείτο για να προστατεύσει αυτό που έβλεπε ως ομαλότητα.

^{Ο Ντε Γκωλ απευθύνει διάγγελμα στον γαλλικό λαό.}

Ο Ντε Γκωλ προκήρυξε στις 30 Μαΐου βουλευτικές εκλογές, οι οποίες κατέληξαν σε συντριπτική νίκη της γαλλικής Δεξιάς που τον στήριζε: 349 έδρες έναντι 57 της σοσιαλιστικής συμμαχίας του Μιτεράν και 33 του γαλλικού Κομμουνιστικού Κόμματος. 

Ηταν η μεγαλύτερης έκτασης νίκη στην ιστορία της γαλλικής Δεξιάς, και ήρθε ως το αποτέλεσμα μιας έντονης αντίδρασης της γαλλικής κοινωνίας απέναντι στο διαμορφούμενο κλίμα του χάους που έφερε ο «Μάης».  

Ενώ οι φοιτητές (και σε μια φάση και οι εργάτες απεργοί) υπήρξαν εξαιρετικά δυναμικοί στις κινητοποιήσεις τους, δεν ήταν μια πλειοψηφική δύναμη· πιθανόν δε να μην ήταν πλειοψηφική δύναμη ούτε καν στις τάξεις του φοιτητικού κόσμου. Αυτό κατέδειξαν οι αποφασιστικές κινήσεις του Ντε Γκωλ.

Μια καμπή για τον δυτικό κόσμο

Παρά την ήττα του Μάη του ’68 και την επικράτηση του Ντε Γκωλ, τα κινήματα των ριζοσπαστικοποιημένων φοιτητών θα συνεχίσουν τη δράση τους και στα επόμενα χρόνια. Η παρουσία τους αντανακλούσε σημαντικές εξελίξεις στο κοινωνικό πεδίο μετά τη μεταπολεμική οικονομική ανάπτυξη και ενώ η οικονομία και η κοινωνία των δυτικών χωρών γνώριζαν μεγάλες μεταλλαγές. Επιπλέον, το κίνημα της αμφισβήτησης εξέφραζε και μείζονος σημασίας πολιτικές εξελίξεις.

Σε μια εποχή κατά την οποία το ίδιο το σοβιετικό μπλοκ χαρακτηριζόταν όλο και περισσότερο από συντηρητισμό και στατικότητα (κάτι που θα καταδειχθεί συντριπτικά τον Αύγουστο του 1968 κατά την καταστολή της Ανοιξης της Πράγας), οι ριζοσπαστικοποιημένοι νέοι –όχι μόνον στη Γαλλία, αλλά σε όλη τη Δυτική Ευρώπη– θα αποστασιοποιηθούν έντονα από τον κομματικό λόγο της κομμουνιστικής Αριστεράς, την οποία επίσης θα αμφισβητήσουν· αυτός άλλωστε ήταν ο λόγος για τον οποίο τα κομμουνιστικά κόμματα της Δύσης θα φανούν αμήχανα και θα δυσφορήσουν έναντι του φαινομένου. Το φαινόμενο της ανάπτυξης, κυρίως στην Ιταλία, του «ευρωκομμουνισμού» κατά τη δεκαετία του 1970, θα αντανακλά αυτές τις δυναμικές.

^{Η σιωπηλή πλειοψηφία αντιδρά: διαδήλωση των υποστηρικτών της κυβέρνησης, 30 Μαΐου.}

Οπωσδήποτε, οι δυτικές κοινωνίες –και είναι τούτο δείγμα του δυναμισμού και της ευελιξίας της δυτικής αντιπροσωπευτικής δημοκρατίας – θα καταφέρουν τελικά, κάνοντας βέβαια και τις αναγκαίες προσαρμογές, να ενσωματώσουν το κίνημα της αμφισβήτησης, το οποίο δεν θα οδηγήσει σε ανατροπή της δυτικής πολιτικής σκέψης. Ηταν μια κρίσιμη φάση, που όμως κατέδειξε τη δυνατότητα του δυτικού κόσμου να απαντά δημιουργικά στις προκλήσεις, ακόμη και στο εσωτερικό του.

Τα πανεπιστήμια της Δύσης έγιναν πολύ πιο «ανοικτά» από πριν και επανήλθαν στην κανονικότητα, χωρίς να χάσουν τον διεθνή ηγετικό τους ρόλο στο επιστημονικό πεδίο. Το πολιτικό και κοινωνικό σύστημα της Δύσης επιβίωσε της πρόκλησης.

Κληρονομιές και η πρόσληψη στην Ελλάδα: