Για την κρίση φταίει το σόι σου

Toυ Ιωάννη Παπαναγιώτου

Η Ελλάδα είναι η  πρώτη χώρα, τόσο εντός Ευρώπης, όσο και εντός ΟΟΣΑ που έχει τόσο υψηλό ποσοστό αυτοαπασχολούμενων,  ξέρουμε τι σημαίνει αυτό, έτσι δεν είναι;

Έχουμε την τάση να είμαστε τα αφεντικά του εαυτού μας αλλά όχι μόνο αυτό. Μας αρέσει να κάνουμε κουμάντο στην ομάδα μας, στην πολυκατοικία μας, στο  καφενείο μας, στο κρεβάτι μας.

Την τάση μας να σταδιοδρομούμε σε καριέρες μοναχικές και  μικρής κλίμακας  επιβεβαιώνουν και οι αριθμοί. Στο σύνολο, που λέτε,  της οικονομίας, οι απασχολούμενοι σε επιχειρήσεις, άνω των 250 εργαζομένων δεν ξεπερνούν το 9% του εργατικού δυναμικού, των δημοσίων επιχειρήσεων κοινής ωφέλειας και των τραπεζών συμπεριλαμβανομένων.

Εξίσου κατακερματισμένος είναι και ο γεωργικός τομέας της οικονομίας  με μικρούς κλήρους, να αποτελούν τον κανόνα.  Εγώ, για παράδειγμα, έχω στην κατοχή μου σαράντα στρέμματα τα οποία και νοικιάζω. Αμε, τι με πέρασες!

Αυτό το χαρακτηριστικό, της  μικρής κλίμακας, της ελληνικής οικονομίας ανάγεται στην ιστορία. Ο ελληνικός χώρος στην αρχή, και  το νέο ελληνικό κράτος ακολούθως, επηρεάστηκαν σε καθοριστικό βαθμό από  την οθωμανική εθιμική πραγματικότητα, η οποία αποθάρρυνε τη μεγάλη γαιοκτησία. Η πολιτική γης του νεοσύστατου ελληνικού κράτους συνέχισε να ευνοεί τον μικρό κλήρο. Η πλειονότητα των νοικοκυριών είχε κάποια ακίνητη περιουσία, προς εκμετάλλευση, χαρακτηριστικό που ίσχυε ως έναν βαθμό και για τα Βαλκάνια, πριν  απολεσθεί με τον σοσιαλισμό.

Η αδυναμία, εν μέσω τουρκοκρατίας, συσσώρευσης κεφαλαίου, στα πρότυπα των δυτικών οικονομιών, αναχαίτισε  τη μεγέθυνση των επιχειρήσεων κάθε είδους, εξαιρουμένου ίσως του εμπορίου.

Για να αντιστρέψω το παράδειγμα περί πολιτισμένων και μαϊμούδων που  συχνά χρησιμοποιούμε για να μειώσουμε τους ξένους, στην προκείμενη περίπτωση,  όταν αυτοί σχημάτιζαν βιομηχανίες και σούπερ μάρκετ εμείς αρκούμασταν στα μπακάλικα και τα τσαγκαράδικα.

Σε αυτό, βέβαια, μπορεί να συνετέλεσαν και άλλοι παράγοντες όπως η γεωγραφία του ελληνικού χώρου ή η δυσκολία στις μεταφορές,  για παράδειγμα.

Ενώ λοιπόν, η ελληνική επικράτεια  τελούσε υπό οθωμανικούς περιορισμούς, η Δυτική Ευρώπη εισήγετο στη βιομηχανική εποχή με γκάζια. Οι μεγάλες γαιοκτησίες του φεουδαρχικού παρελθόντος -είχαν αφήσει σαν κληρονομιά τεράστια κοινωνικά χάσματα, μεταξύ φεουδαρχών και εργατών- μεταφράστηκαν άμεσα,  με την είσοδο στη νέα εποχή, σε διαφορές μεταξύ κεφαλαιούχων και εργατών.  

Στη δύση ο  πλεονάζων πλούτος είχε συσσωρευτεί σε συγκεκριμένες εστίες. Συνεπώς, όταν τα εθνικά κράτη  άρχισαν να διαμορφώνονται  οι  οικονομικοί ρόλοι ήταν ξεκάθαροι.  Υπήρχε το δραστήριο και παραγωγικό κεφάλαιο από την μία και οι εργάτες από την άλλη. Αυτή η ταξική κατάτμηση και η κεφαλαιακή υπερ-συσσώρευση  δεν έλαβαν χώρα   ομοίως στην Ελλάδα, η οποία  ναι μεν αποτίναξε το οθωμανικό κράτος, δεν το αντικατέστησε όμως πλήρως, στα  πρότυπα των δυτικών ταξικών κρατών.

Στον απόηχο, λοιπόν,  της  βιομηχανικής επανάστασης, αναπτύχθηκαν οι μεγάλες επιχειρήσεις-ιεραρχίες που έδιναν σταθερούς ρόλους, καταμέριζαν την εργασία με τον πιο αποτελεσματικό και ανταγωνιστικό τρόπο.

Στον δυτικό κόσμο, η φεουδαρχία, η μοναρχία, ο καθολικισμός  σε συνέργια με ένα ευρύτερο πλέγμα θεσμών, εφεύραν έναν νέο, το εθνικό απολυταρχικό κράτος. Ο θεσμός αυτός, αφού πρώτα υιοθετήθηκε από τους λαούς, κατόπιν διαμορφώθηκε σύμφωνα με τα συμφέροντα της καθεστηκυίας τάξης.

Την απουσία ενός ισχυρού κράτους, Λεβιάθαν, αντικατέστησε, στην ελληνική πραγματικότητα, η υποταγή στη δύναμη του εκάστοτε «ξέρεις ποιος είμαι εγώ, ρε;».  

Προσεχώς επανάσταση

ΕΞΑΙΡΕΤΙΚΟ

Του Ιωάννη Παπαναγιώτου

Πότε θα γίνει η επανάσταση του αυτονόητου;

Εγώ δεν ξέρω. Μήπως τυχών γνωρίζεις εσύ;

Είναι η μόνη που μπορεί να μας βγάλει κάπου καλύτερα. Κάθε άλλη θα μας έκανε να υποφέρουμε, εμάς του χορτασμένους εννοώ. Μην ψαρώνετε από τον ρομαντισμό του όρου και της έννοιας. Η επανάσταση δεν είναι παίξε γέλασε.

Οι άνθρωποι που μοιάζουν να έχουν  βρει τη χρυσή τομή θα αποτελούν  πάντοτε μειοψηφία. Έτσι τουλάχιστον συμβαίνει από την εποχή των δεινοσαύρων. Το ιστορικό δείγμα είναι αρκετά μεγάλο,  οπότε μπορούμε να διατυπώνουμε με  σχετική ασφάλεια, απόψεις επί του θέματος.

Οι ισορροπημένοι αποφεύγουν τις επαναστάσεις όπως ο δράκουλας το σκόρδο ή η Παπαρήγα τις γόβες στιλέτο.  Οι ισορροπημένοι προτιμούν μια βόλτα στη φύση, στη βιβλιοθήκη, ενίοτε και στο νεκροταφείο αλλά όχι στο πεδίο της σύγκρουσης. Ο άνθρωπος που έχει ηρεμία στο κρανίο του, θα εκφράσει την δυσαρέσκειά του πολιτισμένα και θα υπομείνει καρτερικά. Ξέρει ότι τα πράγματα είναι λάθος αλλά παράλληλα γνωρίζει ότι οι κοινωνίες, οι θεσμοί , η φύση, η ζωή, υπακούουν σε έναν δικό τους, διαφορετικό εσωτερικό ρυθμό  ο οποίος είναι για αυτόν άγνωστος. Όσο πιο πολύ εκβιάζεις τα πράγματα, τόσο πιο έντονα θα αντιδρά ο περίγυρος. Απλή Φυσική.

Αυτοί που επαναστατούν είναι οι αδικημένοι και το κάνουν γιατί δέχονται την πίεση, ημών των από πάνω. Κατόπιν επαναστατούμε  οι ίσοι, λόγω συνωστισμού, για να γίνουμε  λίγο πιο ίσοι.  

Δεν ξέρω αν το έπιασες το υπονοούμενο! Πάντως για να μην κατηγορηθώ για φυτό και βολεμένος, που μόνο αυτό δεν είμαι, δικαιολογώ οποιαδήποτε αντίδραση κάποιου αντικειμενικά καταπιεσμένου.

Αυτός είναι ο μηχανισμός που θέτει σε λειτουργία το άρμα της επανάστασης, το  βαθύ και σκοτεινό αίσθημα της αδικίας. Το παράδοξο όμως  είναι ότι ο φίλαθλος του Ολυμπιακού, ο κάτοικος του Μονακό, ο χρηματιστής της Wall Street, θα βρουν και αυτοί  αφορμές να σου γκρινιάξουν για την άτιμη τη ζωή. Για να μην σου πω ότι ειδικά αυτοί, το έχουν αναγάγει σε τέχνη. Όλοι  ανεξαιρέτως, πάντως,  παλεύουμε με τα φαντάσματά μας, πάσχουμε από μανία καταδιώξεως, αυτό είναι γεγονός.

Η επανάσταση, αν με ρωτάς, ξεκινά από το εγώ και σπανίως από το εμείς. Οι άνθρωποι είναι συντηρητικοί ως προς τις υποχρεώσεις τους και επαναστάτες ως προς αυτές των άλλων, για αυτό άλλωστε επαναστατούμε πάντα απέναντι  στον  άλλο και ποτέ στο εγώ μας.