"Επίγεια σοφία"

 

 

 

 

 

 

 

 

"Επίγεια μαγεία" (2)

 

  

  

 

"Επίγεια μαγεία" (1)

 

 

  

  

 

ΕΛΛΑΔΑ ΤΗΣ ΕΛΠΙΔΑΣ: Ο Εθνικός Ύμνος από τους Ακρίτες του Έβρου στο Καστελλόριζο (Βούτηξε όπως είχε υποσχεθεί η ομάδα από την Ορεστιάδα για τον Σταυρό στο Καστελλόριζο . Έψαλε τον Εθνικό Ύμνο μοιράζοντας ρίγη συγκίνησης στους ακρίτες του Καστελλόριζου)

 

"Επίγεια μαγεία"

 

 

  

 

ΘΕΟΦΑΝΕΙΑ: Καλούς φωτισμούς σε όλους!

Του Ευάγ. Αθανασιάδη

Συνταγματάρχη ε.α.

  

«Σήμερα τα Φώτα και οι Φωτισμοί

και χαρά μεγάλη και Αγιασμοί»

Μεγάλη γιορτή της Χριστιανοσύνης.

Να ευχηθούμε σε όλους Καλή Φώτιση. Την έχουμε ανάγκη όλοι.

Στην κρισιμότητα των ημερών λαμβάνονται μεγάλες και σοβαρές αποφάσεις.

Ο καθένας μας πρέπει, να έχει ευθυκρισία, σύνεση, σωστή αντίληψη και σωστή αξιολόγηση των γεγονότων.

Οι νέοι μας, κυρίως, αποφασίζουν να ξενιτευτούν, μια απόφαση που θα καθορίσει τη ζωή τους.

Εθνικά Θέματα βρίσκονται στο προσκήνιο και θα καθορίσουν τις εξελίξεις στο μέλλον. Θα λυθούν ή θα γίνουν βαθύτερες πληγές που θα χαίνουν.

Όλοι μας έχουμε συμμετοχή στις αποφάσεις. Δεν μπορούμε να μείνουμε αδρανείς και αδιάφοροι. Χρειάζεται συνετή εγρήγορση και δραστηριοποίηση.

Μεγάλο βάρος πέφτει στους Βουλευτές και ιδιαίτερα στους Βουλευτές της Β. Ελλάδος. Και είναι βουλευτές εθνικά ευαίσθητοι, άλλοι νέοι βουλευτές. Κάποιων θα κριθεί το πολιτικό τους μέλλον. Αλλά κρίνεται και το μέλλον της Ελλάδος.

Η κύρια Ευθύνη όμως παραμένει στον Υπουργό Εξωτερικών και τους Αρχηγούς των Συγκυβερνόντων Κομμάτων, που οι αποφάσεις τους αυτές θα τους ακολουθούν. Τα κεφάλαια της Ιστορίας αρχίζουν με τα ονόματα των Ηγετών.

Δεν πρέπει να παραγνωρίζετε και η ευθύνη της Αξιωματικής Αντιπολίτευσης και λοιπών κομμάτων, οι οποίοι με φρόνηση πρέπει να συγκροτούν Εθνικές Θέσεις, προς υποβοήθηση των Κυβερνόντων, για να ανταπεξέλθουν εποικοδομητικά στην Εθνική πρόκληση.

Η Ευχή γίνεται όλο και πιο επίκαιρη και αναγκαία:

"Επίγεια μαγεία"

ΘΕΟΦΑΝΕΙΑ - ΠΑΡΑΔΟΣΗ: Καλικάντζαροι του χθες και του σήμερα

Του ΓΕΡΑΣΙΜΟΥ Α. ΡΗΓΑΤΟΥ 

Συγγραφέα - Λαογράφου

 

Τα χρόνια που ήμουν παιδί, πολλοί από τους ενήλικες ήταν άνθρωποι απλοϊκοί, με πίστεις και αντιλήψεις που προσπαθούσαν να εξηγήσουν τον κόσμο και τα γύρω τους φαινόμενα με ανορθολογικό και μεταφυσικό τρόπο.

Αυτές οι μέρες, από την παραμονή των Χριστουγέννων ώς την ημέρα των Φώτων, αποτελούσαν το Δωδεκαήμερο, φορτωμένο με πρωτόγονους φόβους, με αρχαίες αντιλήψεις και με μαγικές πρακτικές. 

Ανάμεσά τους ιδιαίτερα διαδεδομένη ήταν η «πίστη» στους καλικαντζάρους, που σε διάφορες περιοχές φέρονται και με άλλα ονόματα.

Ηταν δε αυτοί οι καλικάντζαροι της λαϊκής πίστης κακοποιά-δαιμονικά πλάσματα, που έρχονταν για να κάνουν κακό στους ανθρώπους. «Μπαίνουν τη νύχτα στα σπίτια και δέρνουν, πνίγουν, σκοτώνουν ή τρώγουν τους ανθρώπους ή και τους παίρνουν μαζί τους», υποστηρίζει αθηναϊκή παράδοση που καταγράφει ο Νικόλαος Πολίτης. Κι αλλού πίστευαν πως «κυνηγούν και πνίγουν τ' αβάφτιστα παιδιά» και πως βασανίζουν τις κοπέλες «που το γνέμα τους το βρήκαν αλαφρό, γιατί ήσαν ακαμάτρες».

Σε άλλα μέρη «κανείς δεν τολμά να βγει τη νύχτα στους δρόμους, γιατί θα τον πειράξουν, ούτε κανένα κορίτσι να κάνει νυχτέρι με το λυχνάρι», γιατί οι καλικάντζαροι την εντοπίζουν από το φως και «η κόρη που δουλεύει θα βουβαθεί ή θα σακατευθεί». 

Οσο για εκείνον τον άτυχο άνθρωπο που θα συναντήσουν βράδυ (ή νύχτα) στο δρόμο τους, «τον σηκώνουν και τον ρίχνουν και τον ξαναρίχνουν από τα ψηλότερα μέρη». 

Ακόμα τα δαιμονικά αυτά πλάσματα της φαντασίας των απλών ανθρώπων μαγαρίζουν τα πράγματα: το νερό στις στάμνες, το κρασί στα βαρέλια, τα γεννήματα και το ζυμάρι που φτιάχνανε το ψωμί. 

Τους καταμαρτυρούσαν και άλλα, όμως φτάνουν ως δείγματα αυτά που είπαμε.

Πώς βρέθηκαν στη γη μας, στον τόπο μας οι καλικάντζαροι; 

Ερχονται από τόπους διαφορετικούς, μακρινούς και ξένους. Ερχονται «από τη γης από κάτου». Κι άλλοι λέγαν' πως «έχουν την κατοικία τους στον Αδη», όπου κρύβονται για τον υπόλοιπο χρόνο και απεργάζονται το κακό: «αυτόν (:τον καλικάντζαρο) τόσο τον κυριεύει ο διάβολος που άλλο τίποτα δεν μελετά παρά πώς να κάμει κακό στους άλλους». Ετσι, μελετημένοι, φτάνουν στο δικό μας τον κόσμο, έρχονται στον τόπο μας και μπαίνουν στα ίδια μας τα σπίτια. «Μπαίνουν και από την πόρτα του σπιτιού, αλλά τις περισσότερες φορές από την τρύπα της καμινάδας», που τη λένε κατά τόπους και καπνολόγο.

Πώς είναι τούτα τα πλάσματα; 

 Σάμπως και να τους είδε κανείς για να ξέρει; Κάποιοι τους φαντάζονταν κανονικούς ανθρώπους, κάποιοι δύσμορφους, κάποιοι τερατόμορφους. «Ο Καλικάντζαρος μοιάζει σαν άνθρωπος, μόν' είναι κακομούτσουνος και με κάτι νύχια μακριά, πολύ μακριά». Αλλοι τους φαντάζονται μαυριδερούς, με κόκκινα μάτια, τράγινα πόδια, με χέρια σαν της μαϊμούς και τριχωτό όλο το σώμα: «Αλλοι είναι κουτσοί, άλλοι στραβοί, άλλοι μονόματοι, μονοπόδαροι, στραβοπόδαροι, στραβόστομοι, στραβοπρόσωποι, στραβομούρηδες, στραβοχέρηδες, ξεπλατισμένοι [...] όλα τα κουσούρια τα βρίσκεις απάνω τους». Κι ακόμα δεν ήταν ιδιαίτερα έξυπνοι, γι' αυτό -και παρά τη δαιμονική τους φύση- συχνά τους ξεγελούσαν ακόμα και οι απλοϊκοί άνθρωποι, αποφεύγοντας τις κακοποιούς ενέργειές τους.

Αυτά έλεγαν για τους καλικαντζάρους εκείνα τα χρόνια των περασμένων δεκαετιών, που τις θεωρούσαμε τότε δύσκολες. Και ήταν δύσκολες, ο κόσμος είχε μπροστά του ανήφορο. Αλλά είχε και προοπτικές, οι ιδέες ήταν ακόμα «στρογγυλές», τα χρώματα ευδιάκριτα, το καλό και το κακό ξεχώριζαν μεταξύ τους. Τότε οι καλικάντζαροι ήταν στα μέρη μας μόνο ορισμένες ημέρες του χρόνου, ήταν εύκολα αναγνωρίσιμοι από τον κόσμο.

Σήμερα τα χρόνια είναι πιο δύσκολα. Γιατί ο κόσμος βλέπει τον κατήφορο και μάλιστα έναν κατήφορο ολισθηρό. Οι ιδέες κάνουν πολλές γωνίες, τα χρώματα γίνονται απροσδιόριστα από τις αναμίξεις, το καλό και το κακό μπλέκονται. 

Οι σύγχρονοι καλικάντζαροι δεν είναι αναγνωρίσιμοι:  

ΘΕΟΦΑΝΕΙΑ, ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΣΜΟΣ και ΠΡΑΓΜΑΤΙΣΜΟΣ: Ασπρο μου περιστέρι πέτα!!! (Μιά ματιά απαλλαγμένη από δογματισμούς και δοξασίες)

Του ΚΩΣΤΑ ΓΕΩΡΓΟΥΣΟΠΟΥΛΟΥ

Σήμερα είναι τα Φώτα, δογματικώς τα θεοφάνεια, παρ' όλο που ο θεός δεν φάνηκε ως πνεύμα, παρά μέσα από μια περσόνα: την περιστερά. 

Στην αρχαία τραγωδία, σε πολλές καταληκτικές σκηνές, στον ειδικό χώρο, στη στέγη της σκηνής που ονομαζόταν θεολογείον, εμφανιζόταν ένας υποκριτής φορώντας το προσωπείο ενός θεού και αυτό εκαλείτο επιφάνεια θεού.

 

Βέβαια το χριστιανικό δόγμα αναφέρει πως η τρισυπόστατη θεότητα εκεί στον Ιορδάνη παρέστη, ο πατήρ μίλησε μη ορώμενος, ο υιός ενανθρωπήσας βαπτίζεται και το Αγιο Πνεύμα εν είδει περιστεράς εβεβαίου του λόγου το αληθές. Εχει βέβαια μέγα ενδιαφέρον το γεγονός πως ο λόγος του πατρός και η ενανθρώπηση του υιού χρειάζονται βεβαίωση από το τρίτο μέρος της συνιστώσας, το οποίο όμως εμφανίζεται με το θεατρικότατο συμβολικό προσωπείο της περιστεράς.

Ας μείνουμε σ' αυτό το σύμβολο. Ερχεται από την Παλαιά Διαθήκη και από την αφήγηση του πρώτου Κατακλυσμού και την Κιβωτό του Νώε. Εκεί λέει ο ποιητής της Γενέσεως, ο Νώε, με τους επιβάτες της Κιβωτού, για να διαπιστώσουν αν άρχισαν να υποχωρούν τα νερά του Κατακλυσμού κι αν άρχισε να εμφανίζεται πλέον κάποιο σημάδι ζωής, έστω φυτικής, έστειλε μια περιστερά, η οποία επέστρεψε με έναν κλάδο ελαίας. Εκτοτε αυτά τα δύο σημεία συνέχισης και θριάμβου της ζωής, η περιστερά και ο κλάδος ελαίας, έγιναν τα σύμβολα της ειρήνης και αυτή η έντονη συμβολική φαίνεται πως επηρέασε και το συγγραφέα της Καινής Διαθήκης, ώστε να δανείσει το πανάρχαιο σύμβολο και στην εμφάνιση του Αγίου Πνεύματος.

Εκτοτε η περιστερά ξέφυγε και από τη συμβολική της θρησκείας και έγινε σύμβολο της Ειρήνης και σε λαούς και ανθρώπους ακόμη και άθεους. Οταν ο Πικάσο π.χ. ζωγράφισε το δικό του περιστέρι της Ειρήνης σαφώς πλέον δεν παρέπεμπε στην αφήγηση της Γραφής.

Ετσι το αρχαϊκό θρησκευτικό σύμβολο πήρε τους δαιδαλώδεις δρόμους της μεταφοράς και της μετωνυμίας. Ανάμεσα σ' αυτή τη σημειολογική ποικιλία θα φτάσει να γίνει και υποκριτικό σύμβολο, αφού όταν θέλουμε να κακίσουμε τη συμπεριφορά κάποιου που νομίζουμε πως με τα λόγια του ή την εξωτερική του περσόνα προσπαθεί να κρύψει τις ενδότερες βλέψεις ή σχέσεις του, τον χαρακτηρίζουμε ειρωνικά ως παίζοντα την «αθώα περιστερά»!

Πώς αλήθεια έφτασε το περιστέρι του μηνύματος της Κιβωτού και η συμβολική απεικόνιση του Αγίου Πνεύματος στα θεοφάνεια να μας δημιουργεί αμφιβολίες για την αλήθεια της ταύτισης σημαίνοντος και σημαινόμενου;

ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΣΜΟΣ και ΟΡΘΟΔΟΞΙΑ: Τα άγια Θεοφάνεια και τα δύο... βαπτίσματα!

Του μακαριστού επισκόπου Φλωρινας Αυγουστίνου Ν. Καντιώτη

(Από ομιλία του στον ιερό ναό Αγίου Παντελεήμονος Φλωρίνης την 6-1-1990) 

ΕΟΡΤΗ μεγάλη σήμερα, αγαπητοί μου, για όλους τους ορθοδόξους λαούς. Ιδιαιτέρως την εορτάζει ή Ελλάς, χώρα ναυτική. Οι ναυτικοί μας, όπου και να πλέουν, εϊτε στον Ατλαντικό εϊτε στον Ειρηνικό ωκεανό, την τιμούν χαρμοσύνως• σήμερα αγιάζονται τα νερά και οί θάλασσες με τον τίμιο σταυρό.

Ή εορτή των Φώτων είναι το τέλος μιας εκκλησιαστικής περιόδου πού ονομάζεται Δωδεκαήμερο. Τελειώνει σήμερα το Δωδεκαήμερο, πού άρχισε με τη γέννηση του Χριστού. 

Να μιλήσουμε για την εορτή των Φώτων; Μικρά ή διάνοια μας, ασθενής ή γλώσσα μας, και το μυστήριο πού αποκαλύπτεται σήμερα με τη βάπτιση του Κυρίου απέραντο όπως ό ωκεανός. Μάλλον πρέπει να σιωπήσουμε. Άλλα για να μη μείνη ό άμβωνας άφωνος τέτοια μέρα, τολμώ, επικαλούμενος τη χάρι του αγίου Πνεύματος, κάτι να πω.

Ό Κύριος ημών Ιησούς Χριστός παρουσιάστηκε στη γη ως άνθρωπος υπό τις πλέον ταπεινές συνθήκες• ήλθε ως νήπιο, γεννήθηκε από πάμπτωχη κόρη σε μια κωμόπολη της Ιουδαίας μέσα σ' ένα σπήλαιο. Ποιος, βλέποντας το βρέφος εκείνο, ήταν δυνατόν να φανταστή, ότι κάτω από αυτό το σχήμα κρυβόταν ή Θεό- της; Μετά από οκτώ ήμερες δέχθηκε την περιτομή και έλαβε το όνομα Ιησούς Χριστός, «το υπέρ πάν όνομα» (Φιλ. 2,9). Δώδεκα ετών τον βλέπουμε πάλι στο ναό του Σολομώντος, όπου κατέπληξε τους σοφούς πρεσβυτέρους με τις ερωτήσεις και απαντήσεις του. Μετά, για το διάστημα από δώδεκα ετών έως τριάντα, ορισμένοι λένε πολλά φανταστικά, άσχετα με το Ευαγγέλιο. Άλλ' ένα είναι το βέβαιο• ότι ό Ιησούς Χριστός έζησε αφανής. Αφάνεια. Ωραία είναι ή αφάνεια! Που ήταν; Έμενε και εργαζόταν στη Ναζαρέτ ως ξυλουργός. Κρατούσε σκεπάρνια, πριόνια, σφυριά και καρφιά. Είναι ό πρώτος εργάτης! Τίμησε την εργασία εκεί στο- εργαστήριο του νομιζομένου πατρός του. Έτσι έμεινε άγνωστος. Ποιος φανταζόταν, ότι αυτός ό ξυλουργός είναι ό προφητευμένος από αιώνων «υιός ανθρώπου» (Δαν. 7,13);

Άλλ' ήρθε ή ώρα να εμφανιστεί. Και τότε παρουσιάστηκε ό Ιωάννης ό Πρόδρομος. Κήρυττε μετάνοια και είλκυε κόσμο πολύ. Όλοι έσπευδαν στα ρείθρα του Ιορδανού, μετανοούσαν και έβαπτίζοντο. Μέσα στο πλήθος ήρθε και ό Χριστός. Ήταν απέριττος, χωρίς κάποιο εξωτερικό διακριτικό• δέ φορούσε διάδημα. Ό Ιωάννης όμως διέκρινε, ότι κάτω από το φτωχικό του παρουσιαστικό υπήρχε ή Θεότης. Τον αντελήφθη, γι' αυτό ακριβώς ήταν εκεί.  

Ό Χριστός του λέει• —Βάπτισε με. 

Ό Ιωάννης• —Δεν είμαι άξιος• εγώ έχω ανάγκη να βαπτισθώ από σένα. 

Ό Χριστός επιμένει καΐ στο τέλος ό Ιωάννης πειθαρχεί. Κι όταν τον βάπτισε, τότε άνοιξαν οι ουρανοί, είδε το Πνεύμα το άγιο σαν περιστερά λευκή να κατεβαίνει επάνω στην κεφαλή του Χριστού μας, και ακούστηκε ή φωνή του ουρανίου Πατρός να μαρτυρεί γι' αυτόν. Έτσι απεκαλύφθη το μέγα μυστήριο.

Υπάρχει μία λέξη του ευαγγελίου πολύ χαρακτηριστική. Τί λέγει. Στόν Ιορδάνη έμπαιναν γυμνοί στο νερό και, όπως ήταν, έξωμολογοΰντο τις αμαρτίες τους. Και άλλοι μεν έμεναν περισσότερο, άλλοι λιγώτερο, αναλόγως των αμαρτημάτων πού είχαν να πουν. Όλοι πάντως έμεναν ένα διάστημα βυθισμένοι. Ένας μόνο δεν έμεινε καθόλου• ό Χριστός. Το λέει το ευαγγέλιο• «Και βαπτισθείς ό Ιησούς ανέβει ευθύς από του ύδατος» (Ματθ. 3,16).  

Είδες μια λέξι τί σημασία έχει; «Ευθύς», λέει. Μόλις μπήκε, βγήκε. Γιατί; 

 Διότι δεν είχε τίνα πή, δεν είχε αμαρτήματα! Το «ευθύς» είναι μαρτυρία της αγίας Γραφής, οτι ό Κύριος ήταν λευκός όχι μόνο από το προπατορικό αμάρτημα, αλλά και από προσωπικά αμαρτήματα. Ήταν ό μόνος πού απηύθυνε εκείνο το αναπάντητο ερώτημα• «Τίς εξ υμών ελέγχει με περί αμαρτίας;» (Ίωάν. 8, 46).

Άλλ' αφού είναι αναμάρτητος, τότε γιατί βαπτίσθηκε; 

Ή βάπτισις του Χρίστου έχει πολλούς λόγους: 

Έβαπτίσθη, για ν' άκουσθή ή μαρτυρία του Πατρός, να φανή ή συμφωνία του αγίου Πνεύματος, και να βεβαιωθεί έτσι ή θεότης του Υΐοϋ.  

Έβαπτίσθη, για να φανερωθή το μέγα μυστήριο της αγίας Τριάδος.  

Έβαπτίσθη, για να αγιάσει τα ύδατα.

 Έβαπτίσθη ακόμα, για να είναι το βάπτισμα του υπόδειγμα σ' εμάς• αν βαπτίσθηκε εκείνος πού δεν είχε ανάγκη βαπτίσεως, πολύ περισσότερο έχουμε εμείς ανάγκη να βαπτισθούμε.

Στο βάπτισμα γίνεται μυστήριο. Ποιος όμως το νιώθει; 

Γελούν τώρα οι καλεσμένοι θεομπαίχτες καταντήσαμε... Άλλα και στο βαπτιζόμενο, λόγω τής ηλικίας, δεν υπάρχει συνείδησις του μυστηρίου. Το μυστήριο θέλει πίστη' «... ομολογώ εν βάπτισμα εις άφεσιν αμαρτιών» (Σύμβ. πίστ.). Αν πιστεύαμε, αν είχαμε μάτια αγγέλων, θα βλέπαμε ότι ή ψυχή εκείνου πού βαπτίζεται, προτού να μπη στην κολυμβήθρα είναι μαύρη σαν τα φτερά του κόρακα• άλλ' όταν βγαίνει από την κολυμβήθρα, μετά την τρίτη κατάδυση «εις το όνομα του Πατρός και του Υιοϋ και του αγίου Πνεύματος» —αύτη είναι ή πίστις μας—, βγαίνει πιο λευκή κι άπ' το χιόνι πού καλύπτει τώρα τα βουνά της πατρίδος μας. Για αυτό βλέπεις, το παιδί πού βαπτίζεται είναι υποχρεωτικό να το ντύνουν στα λευκά, σύμβολο ότι καθαρίστηκε. Σά' να λέη• Πλϋνε με, Κύριε, «και υπέρ χιόνα λευκανθήσομαι» (Ψαλμ. 50,9).

Γεννάται όμως το ερώτημα" μετά το βάπτισμα τί γίνεται; 

Όλοι λερώνουμε το χιτώνα του βαπτίσματος, δεν τον κρατούμε καθαρό και αμόλυντο, όπως λέει σήμερα ή Εκκλησία «Όσοι εις Χριστόν έβαπτίσθητε, Χριστόν ένεδύσασθε» (Γαλ. 3,27). 

Και το ερώτημα, πού συνεκλόνισε αιώνα ολόκληρο την Εκκλησία είναι• Τα αμαρτήματα προ του βαπτίσματος, είτε κληρονομικά είτε προσωπικά συγχωρούνται, τα αμαρτήματα μετά το βάπτισμα συγχωρούνται; 

ΘΕΟΦΑΝΕΙΑ: Γιατί βαπτίσθηκε ο Χριστός;

Του μακαριστού Μητροπολίτου Φλωρίνης  π. Αυγουστίνου Καντιώτη 

ΣΗΜΕΡΑ, ἀγαπητοί μου, εἶνε μεγάλη ἑορτὴ καὶ πανήγυρις. Σήμερα εἶνε Θεοφάνεια. Σήμερα ἁγιάζονται τὰ ὕδατα καὶ παίρνουν οἱ Χριστιανοὶ ἁγιασμένο νερό. 

Ἔτσι ἡ Ἐκκλησία δείχνει, ὅτι ἐνδιαφέρεται καὶ γιὰ τὰ ὑλικὰ πράγματα. Ὑλικὸ εἶνε τὸ νερό, στοιχεῖο ὅμως ἀπαραίτητο γιὰ τὴ ζωὴ τοῦ ἀνθρώπου.
 

Νερό. Στοιχεῖο ἄφθονο• βροχὲς καὶ χιόνια,δεξαμενὲς ὑδάτων, πηγὲς καὶ βρύσες, ῥυάκια καὶ ποταμοὶ μεγάλοι, ὅπως ὁ Βόλγας στὴ Ῥωσία, ὁ Νεῖλος στὴν Ἀφρική, ὁ Γάγγης στὴν Ἄπω Ἀνατολή, καὶ στὴν Ἀμερικὴ ὁ Ἀμαζόνιοςκαὶ ὁ Μισσισιππῆς. Τεράστιοι ποταμοί, πλωτοὶ ποταμοί. Καὶ ὅμως ὅλους αὐτοὺς τοὺς νίκησε ἕνας ἄσημος ποταμός, ὁ Ἰορδάνης.
 

Αὐτὸς κατέλαβε τὰ σκῆπτρα καὶ εἶνε τώρα πασίγνωστος. Ἀκόμα καὶ οἱ Ἐσκιμῶοι καὶ οἱ Αἰθίοπες τὸν γνωρίζουν.Καὶ πῶς ἔγινε τόσο γνωστός; Συνέβη στὰ νερά του ἕνα ἱστορικὸ γεγονὸς παγκοσμίου σημασίας. Ἐκεῖ βαπτίσθηκε ὁ Κύριος ἡμῶνἸησοῦς Χριστός. Γεννᾶται ὅμως ἕνα ἐρώτημα. Ἐμεῖς βαπτιζόμεθα, διότι εἴμεθα ἁμαρτωλοί• ἀλλὰ ὁ Χριστὸς γιατί βαπτίσθηκε; Ὁ Χριστὸς ἦτο ἀναμάρτητος.(...) Ἀλλ᾿ ἐφ᾿ ὅσον εἶνε ἀναμάρτητος, τότε —ἐρωτοῦν οἱ πατέρες καὶ ἐρωτοῦμε κ᾿ ἐμεῖς— γιατί βαπτίσθηκε; 

Στὸ ἐρώτημα αὐτὸ ἀπαντᾷ ἡ Ἐκκλησία.

- Βαπτίσθηκε γιὰ ἕνα μεγάλο λόγο. Βαπτίσθηκε, γιὰ νὰ φανερωθῇ τὸ μέγα μυστήριο.Ποιό μυστήριο; Τὸ μυστήριο εἶνε παντοῦ, ἁπλώνεται σὲ ὅλο τὸν κόσμο, ἀκόμα καὶ στὸ ἐλάχιστο τμῆμα τῆς ὕλης, τὸ ἄτομο. Κι ἀφοῦ ἁπλώνεται στὸν ὑλικὸ κόσμο, πολὺ περισσότερο ἁπλώνεται στὸν πνευματικὸ κόσμο. Μυστήριο τῶν μυστηρίων, ἀπρόσιτο στὴν ἀνθρώπινη διάνοια, εἶνε αὐτὸ ποὺ κηρύττει ἡ Ἐκκλησία μας•ὅτι ὁ Θεὸς εἶνε τρισυπόστατος. Ἕνας ἥλιος–τρεῖς ἥλιοι,τρισήλιος Θεότης. Ἁγία Τριάς, Πατὴρ Υἱὸς καὶ ἅγιον Πνεῦμα, ἐλέησον τὸν κόσμο κ᾿ ἐμᾶς τοὺς ἁμαρτωλούς.
 

Αὐτὴ εἶνε ἡ πίστι μας. Καὶ τὸ μυστήριο αὐτὸ ἀποκαλύφθηκε μὲ τὴ  βάπτισι τοῦ Χριστοῦ.Τότε, ἐνῷ ὁ Υἱὸς ἐβαπτίζετο, ὁ Πατὴρ μαρτύρησε ἀπὸ τὸν οὐρανό, καὶ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιο κατῆλθε μὲ τὴ μορφὴ περιστερᾶς.
 

Ἰδού, λοιπόν, ὁ ἕνας λόγος γιὰ τὸν ὁποῖο βαπτίσθηκε ὁ Χριστός. 

Ὑπάρχει ὅμως μαζὶ μ᾿ αὐτὸν καὶ ἄλλος λόγος. Ὁ Χριστός, τὸ δεύτεροπρόσωπο τῆς ἁγίας Τριάδος, ἦταν ἄγνωστος στοὺς ἀνθρώπους . Κανείς δὲν τὸν ἐγνώριζε. Τὰ περισσότερα χρόνια τῆς ζωῆς του τὰ πέρασε σ᾿ ἕνα μικρὸ χωριό, τὴ Ναζαρέτ. Ἐκεῖ ἔζησε μέχρι τὰ τριάντα του χρόνια. Εἶνε ψέμα αὐτὸ ποὺ διαδίδουν, ὅτι ὁ Χριστὸς πῆγεστὶς Ἰνδίες νὰ σπουδάσῃ. Ὄχι. Δὲν πῆγε οὔτεστὶς Ἰνδίες, οὔτε σὲ σχολὲς καὶ πανεπιστήμια. Ἔμεινε ἐκεῖ φτωχὸς καὶ ἄσημος, ἐργαζόμενος ὡς μαραγκός, καὶ μὲ τὸν ἱδρῶτα του ἔβγαζε τὸ ψωμί του. Καὶ ἔτσι ἦταν ἄγνωστος.Κανείς δὲν μποροῦσε νὰ φαντασθῇ, ὅτι κάτωἀπὸ τὸ ταπεινὸ αὐτὸ σχῆμα κρύβεται τὸ μεγαλεῖο τῆς Θεότητος.
Τώρα, ποὺ ἦρθε στὸν Ἰορδάνη, τὸ μυστήριο φανερώθηκε. Ποιό μυστήριο; Ὅτι αὐτὸςεἶνε ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ, ὁ ἀναμενόμενος Λυτρωτής . Ὁ οὐρανὸς ἄνοιξε κι ἀπὸ ψηλὰ ἀκούστηκε φωνὴ πρὸς τὴ γῆ, οὐράνιο διάγγελμαποὺ δὲν ξανακούστηκε. Εἶνε αὐτὸ ποὺ θὰ ἐπαναληφθῇ καὶ στὸ Θαβὼρ μὲ τὴ φωνὴ «Οὗτός ἐστιν ὁ υἱός μου ὁ ἀγαπητός, ἐν ᾦ εὐδόκησα• αὐτοῦ ἀκούετε» (Ματθ. 17,5) .
 

Ἔτσι ὁ οὐρανὸς ἔδειξε τὸν ὁδηγό. Μᾶς εἶπε• Τώρα ἔχετε ὁδηγό, δὲν εἶστε χωρὶς ὁδηγό. Οἱ ἄνθρωποι βέβαια προτιμοῦν ἄλλους ὁδηγούς. Ἀλλὰ οἱ ὁδηγοὶ ἐκεῖνοι εἶνε τυφλοί. Καὶ «τυφλὸς τυφλὸν ἐὰν ὁδηγῇ, ἀμφότεροι εἰς  βόθυνον πεσοῦνται» (ἔ.ἀ.15,14) . Ὁδηγὸς εἶνε ἕνας καὶ μόνο, ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς Χριστός.Αὐτὸς ὁδηγεῖ ὅλη τὴν ἀνθρωπότητα. Ἂν τὸν ἄκουγαν οἱ ἄνθρωποι, ἡ γῆ θά ᾿ταν παράδεισος καὶ τὸ περιστέρι μὲ τὸ κλαδὶ τῆς ἐλιᾶςστὸ στόμα θὰ πετοῦσε παντοῦ στὸν κόσμο.
 

Ἀδελφοί μου! Καὶ οἱ μεγαλύτεροι θεολόγοι νὰ προσπαθήσουν δὲν μποροῦν νὰ ἐξηγήσουν αὐτὸ τὸ μυστήριο. Μὲ τὸ μυαλὸ δὲν πιάνεται. Πῶς μποροῦμε νὰ τὸ πλησιάσουμε; 

Θὰ πῶ ἕνα τρόπο μ᾿ ἕνα παράδειγμα: 

Στοὺς αἰθέρες ὑπάρχουν, ὅπως γνωρίζουμε, τὰ λεγόμενα ἑρτζιανὰ κύματα. Μεταφέρουν ἀπ᾿ ἄκρου εἰς ἄκρο τὶς φωνὲς ὅλων τῶν ῥαδιοσταθμῶν. Ἀλλὰ γιὰ νὰ τὰ συλλάβῃς καὶ ν᾿ ἀκούσῃς τὶς φωνές, πρέπει νὰ ἔχῃς ῥαδιόφωνο μὲ κεραία. Ὅπως λοιπὸν γιὰ ν᾿ ἀκούσῃς τὴ φωνὴ τῶν διαφόρων σταθμῶν πρέπει νὰ ὑπάρχῃ κεραία, ἔτσι κ᾿ ἐδῶ μᾶς χρειάζεται κεραία.
 

Ἐμεῖς ζοῦμε χωρὶς κεραία. Τὴν ἔχουμε σπάσει. Ἐὰν στὸ σπίτι χαλάσῃ ἡ κεραία τοῦ ῥαδιοφώνου, τρέχουμε καὶ τὴ διορθώνουμε. Γιὰ ν᾿ ἀκούσουμε τί; Ἀνοησίες καὶ βλακεῖες.Καὶ εἶνε εὐτυχὴς ὅποιος κλείνει τὰ ῥαδιόφωνα καὶ τὶς τηλεοράσεις, διότι ὅσο τ᾽ ἀκούει γεμίζει τὸ μυαλό του σκουπίδια. Σκουπιδότοπος ἔγινε τὸ μυαλὸ τοῦ ἀνθρώπου μὲ τὰ σκουπίδια ποὺ σκορπίζουν οἱ σταθμοὶ τοῦ κόσμου. Κεραία λοιπόν. Ποιά εἶνε ἡ κεραία;
 

Ἡ πίστις. Ὤ ἡ πίστις! Αὐτὴ εἶνε ἡ κεραία• μ᾿ αὐτὴν ἀκοῦμε ὑπεργήινα μηνύματα, ποὺ ἔρχονται ὄχι ἀπὸ ἐπιγείους σταθμούς, ἀλλ᾿ ἀπὸ τὸν ὑπερκόσμιο σταθμὸ τῆς ἁγίας Τριάδος. Ὦ ἁγία Τριάς, φώτισον πάντας ἡμᾶς. Δόςμας πίστι. Ἔτσι συλλαμβάνονται τὰ κύματα αὐτά. Ἔτσι θὰ μπορέσουμε νὰ νοήσουμε τὸμέγα αὐτὸ μυστήριο.Ἀλλὰ καὶ κάτι ἄλλο ἀκόμα. Γιὰ νὰ εἶνε ἡ πνευματική μας κεραία καθαρὴ καὶ ν᾿ ἀκούσομε τὰ μηνύματα αὐτά, γιὰ νὰ μὴν εἴμαστε ἄνθρωποι μόνο τῶν πέντε αἰσθήσεων, ἐπικούρειοι, ὀπαδοὶ τοῦ Ἐπικούρου, ἀλλὰ νὰ εἴμαστε ἄνθρωποι τοῦ πνεύματος, πρέπει νὰ πᾶμε στὸν Ἰορδάνη ποταμὸ σήμερα. Ποῦ νὰ πᾶμε; Δὲν ἐννοῶ τὸν Ἰορδάνη τῆς Παλαιστίνης. Ἐκεῖνος ὁ Ἰορδάνης αὐτὲς τὶς ἡμέρες συγκεντρώνει πλήθη ἀνθρώπων ἀπ᾿ ὅλο τὸνκόσμο. Δὲν λέω νὰ πᾶμε ἐκεῖ. Ὑπάρχει ἕνας ἄλλος Ἰορδάνης ἀνώτερος. Ὁ Ἰορδάνης αὐτὸς δὲν εἶνε νερά. Γιατὶ ὄχι  ἕναν Ἰορδάνη, ὄχι  ἕναν Ἀξιό, ὄχι ἕναν Ἁλιάκμονα, ἀλλὰ ὅλους τοὺς ποταμοὺς νὰ περάσουμε, εἶνε ἀδύνατον νὰ καθαριστοῦμε, ἂν δὲν περάσουμε ἀπὸ τὸν ἄλλον ἐκεῖνο Ἰορδάνη. Ποῖος εἶνε αὐτός;  

Τὸ λένε οἱ πατέρες: 

Τα Φώτα με τα έθιμά τους

Aπο τις Ειρήνη Μαππά και Γεωργία Μισεμικέ

Αν τα Χριστούγεννα τα χαρακτηρίζει το αίσθημα της προσμονής για την έλευση του Θεανθρώπου και την Πρωτοχρονιά η ελπίδα για τα δώρα του νέου χρόνου, τα Φώτα ξυπνούν αισθήματα χαράς και ιερού ξεφαντώματος. Φώτα είναι στο κάτω κάτω...

«Η γιορτή των Φώτων εντάσσεται στις γιορτές του 13ημέρου. Αφορά ουσιαστικά την περίοδο που γιορτάζουμε από τα Χριστούγεννα μέχρι τα Φώτα. Κατά τη διάρκεια του εορτασμού των Φώτων διασταυρώνονται ειδωλολατρικά και χριστιανικά έθιμα», εξηγεί ο καθηγητής λαογραφίας του Πανεπιστημίου Αθηνών κ. Μηνάς Αλ. Αλεξιάδης.

Οπως σημειώνει ο κ. Αλεξιάδης «τα Θεοφάνεια είναι από τις μεγαλύτερες γιορτές του ελληνικού εορτολογίου. Γιορτάζεται η ανάμνηση της Βάπτισης του Χριστού στον Ιορδάνη ποταμό από τον Αγιο Ιωάννη τον Πρόδρομο και αγιάζονται τα νερά. Την πρώτη μαρτυρία μάς τη δίνει ο Κλήμης ο Αλεξανδρεύς στις αρχές του 3ου αιώνα. Ο Κλήμης αναφέρει ότι οι οπαδοί του αιρετικού γνωστικού βασιλείου γιόρταζαν τη βάπτιση του Χριστού στις 6 Ιανουαρίου, γιατί πίστευαν ότι τότε γινόταν η ενσάρκωση του Θεού στον Χριστό».

«Ο λαός μας», συνεχίζει ο καθηγητής, «ονομάζει ποιητικά τα Θεοφάνεια "Φώτα", "Ολόφωτα", "Ξέφωτα" και "Φωτόγενα", γιατί τότε φωτίζεται ο κόσμος, αγιάζονται τα νερά και εκδιώκονται τα δαιμονικά όντα. Στις εκκλησίες ψάλλεται το "Εν Ιορδάνη βαπτιζομένου Σου Κύριε..." και κατόπιν κλήρος και προσκυνητές κατευθύνονται στην πλησιέστερη θάλασσα, λίμνη, πηγή, ποτάμι, δεξαμενή για το ρίξιμο του σταυρού που θα αγιάσει τα νερά.

»Αμέσως οι κολυμβητές πέφτουν στο νερό σε μιαν άμιλλα για το ποιος θα κατορθώσει να πιάσει πρώτος τον σταυρό τον οποίο παλαιότερα συνήθιζαν να περιφέρουν στα σπίτια τους ως νικητές και συγκέντρωναν χρήματα για λογαριασμό τους ή για κάποιο φιλανθρωπικό σκοπό. Σε ορισμένα μέρη η περιφορά του σταυρού γίνεται ακόμη και σήμερα στα σπίτια. Το έθιμο της κατάδυσης του σταυρού εξακολουθεί να γίνεται με θρησκευτική ευλάβεια και σε ελληνικές παροικίες του εξωτερικού, όσες τουλάχιστον είναι κοντά σε θάλασσα, λίμνη ή ποτάμι (όπως στο Τάρπον Σπρινγκς της Φλόριντα, αλλά και στο Λονδίνο)».

Λαϊκή λατρεία και λαογραφία

Είναι εμφανές ότι ανεξαρτήτως προέλευσης τα περισσότερα έθιμα των ημερών έχουν έντονο καθαγιαστικό, εξαγνιστικό χαρακτήρα. Συμβολίζουν τον «καθαρισμό» της γης από τα κακά πνεύματα και την αναγέννηση που φέρνει ο ερχομός της νέας χρονιάς.

«Όπως έγραψε ο ακαδημαϊκός Γεώργιος Μέγας (στο κλασικό βιβλίο του "Ελληνικές Γιορτές και Έθιμα Λαϊκής Λατρείας") σε ορισμένες περιοχές της δυτικής Μακεδονίας οι χωρικοί θεωρούσαν τα Φώτα ως τη μεγαλύτερη γιορτή του χρόνου, γι' αυτό πρωτοφορούσαν τα Φώτα, ρούχο, με απώτερο στόχο να "φωτιστεί" κάθε καινούριο», αναφέρει χαρακτηριστικά ο κ. Αλεξιάδης και προσθέτει:

«Αλλού πίστευαν ότι τα Φώτα δεν βαπτίζονταν μόνο τα νερά αλλά και οι άνεμοι. Όποιος άνεμος τύχαινε και φυσούσε τότε, ημέρωνε κατόπιν ή αυτός θα φύσαγε όλο τον χρόνο. Στη Σινώπη εξάλλου σταύρωναν το σπίτι, κολλούσαν δηλαδή 4 κεριά στους τοίχους του δωματίου για να φύγουν οι "έξω από εδώ". Σε άλλα μέρη, την ίδια ημέρα γίνονται και μεταμφιέσεις. Οι μεταμφιεσμένοι έχουν τρομερή όψη, φέρουν κουδούνια και περιέρχονται τους δρόμους του χωριού ή της πόλης κάνοντας εκκωφαντικούς θορύβους.

»Ο Νικόλαος Πολίτης, ο ιδρυτής της ελληνικής λαογραφικής επιστήμης, είχε πιστέψει ότι η δοξασία των καλλικαντζάρων είχε πλαστεί με αφορμή τις μεταμφιέσεις αυτών ακριβώς των ημερών. Από το αίσθημα φόβου και ανησυχίας που προκαλούσαν άλλοτε οι πολλές φορές επικίνδυνα πειρακτικοί μεταμφιεσμένοι. Τη θεωρία όμως αυτή αργότερα την εγκατέλειψε ο Πολίτης.Ο ελληνικός λαός την θεωρεί μεγάλη γιορτή και την παραλληλίζει με το Πάσχα λέγοντας χαρακτηριστικά: "κάθε Φώτα και Λαμπρή"!

»Η περίοδος της εορτής των Φώτων είναι τριήμερη, ο αγιασμός, τα Θεοφάνεια και ο Αϊ Γιάννης. Η μέρα του αγιασμού όπου στην εκκλησία ψάλλεται η ακολουθία των Ωρών είναι η 5η Ιανουαρίου. Η δεύτερη μέρα είναι των Θεοφανείων. Η τρίτη ημέρα είναι η μέρα του Αϊ Γιαννιού που λέγεται "η Σύναξη του Προδρόμου" και είναι η πιο σημαντική από τις εορτές του Αγίου Ιωάννη», καταλήγει ο κ. Αλεξιάδης.

Το καλαντάρι των εθίμων

Φεύγετε να φεύγουμε

Της ΠΕΠΗΣ ΡΗΓΟΠΟΥΛΟΥ

Τώρα που το σκέφτομαι, έχω πολύ καιρό να δω καλικάντζαρους.

Από την εποχή που μας έκαναν ακόμη προσωπικές επισκέψεις, την περίοδο του Δωδεκάμερου, που τελειώνει με τον αγιασμό των υδάτων, έχω κρατήσει μια πολύ φευγαλέα μνήμη από την εμφάνισή τους. Δεν μπορώ να πω ότι έμοιαζαν με τις εικόνες που τους έδειχναν σαν τα μάλλον αστεία κι άταχτα διαβολάκια που έβλεπα στις γελοιογραφίες των εφημερίδων, οι οποίες κυκλοφορούσαν στο σπίτι.

Τώρα που το σκέφτομαι, πρέπει να έμοιαζαν μάλλον με σκιές, που έτρεχαν να κρυφτούν μόλις καταλάβαιναν ότι τις πλησίαζα όλο λαχτάρα για να δω επιτέλους ποια και πώς ήταν αυτά τα πλάσματα, με τα οποία κάναμε τις ίδιες αταξίες. Και αυτό διότι, πρέπει εδώ να υπογραμμίσω το γεγονός ότι την εποχή του Δωδεκάμερου οι ενήλικες γυναίκες του σπιτιού μάζευαν οτιδήποτε φαγώσιμο κυκλοφορούσε ελεύθερο και έκλειναν με μεγάλη προσοχή τα ντουλάπια, για να μη βρουν οι καλικάντζαροι τα τρόφιμα και τα γλυκά και τα καταβροχθίσουν ή τα μαγαρίσουν, μια και τα στοιχειά αυτά είχαν την κακή συνήθεια να μην αρκούνται σε όσα έκλεβαν, αλλά να καταστρέφουν και τα υπόλοιπα.

Αυτή η ιστορία του κλειδώματος με έκανε να έχω για λογαριασμό τους μια ανομολόγητη συμπάθεια ή τουλάχιστον συνενοχή. Διότι θα πρέπει εδώ να πω ότι η γιαγιά μου έκλεινε κάποια ντουλάπια, όχι μόνον τις μέρες των γιορτών αλλά και τις υπόλοιπες και ιδίως αυτά που είχαν γλυκά. Και αυτό διότι είχε αντιληφθεί ότι τα μόνιμα καλικαντζαράκια του σπιτιού, δηλαδή εμείς τα παιδιά, σκαρφιζόμασταν χίλια κόλπα για να ανοίξουμε το ντουλάπι και να κλέψουμε το γλυκό κυδώνι που λατρεύαμε και που εκείνη φύλαγε ως κόρην οφθαλμού για τους ξένους που πολύ αραιά μας επισκέπτονταν. Εδώ, όμως, τελείωναν και οι αναλογίες μας με τους καλικάντζαρους, καθώς εμείς, ύστερα από κάθε νέα κλοπή, προσπαθούσαμε να σβήσουμε με θαυμαστή επιμέλεια τα ίχνη και το πετυχαίναμε σε τέτοιο βαθμό που μια φορά πήγε η καημένη να φιλέψει τον κύριο και την κυρία τάδε με ένα αδειανό κουτί, που το είχαμε έτσι μακιγιάρει που να μοιάζει γεμάτο γλυκό κουταλιού.

Η συγκατοίκησή μας και το κρυφτό που παίζαμε με τους καλικάντζαρους τέλειωνε πάντως πολύ γρήγορα. Την ημέρα των Φώτων μαζί με τα κάλαντα, που ακούγαμε αξημέρωτα, γνωρίζαμε ότι θα συνέβαινε το δραματικό γεγονός. Τα καημένα τα καλικαντζαράκια το έβαζαν στα πόδια, τραγουδώντας τα δικά τους λυπητερά κάλαντα που ήταν κάπως σαν «Φεύγετε να φεύγουμε κι έρχεται ο πάπαρδος με την αγιαστούρα του και με τη μαγκούρα του». Δεν θυμάμαι αν το τραγουδούσαν ακριβώς έτσι, γεγονός όμως είναι ότι στο τέλος πήδαγαν στη θάλασσα, όχι για να πιάσουν τον σταυρό αλλά για να κατέβουν στον πάτο της.

Εκτοτε πληροφορούμαι ότι μάλλον δεν υπάρχουν καλικάντζαροι. Και διάφοροι σοβαροί μυθολόγοι, εθνολόγοι και λοιποί λόγιοι μάς πληροφορούν ότι οι μέρες του Δωδεκάμερου, που συγγενεύουν βαθιά με το καρναβάλι, συμβολίζουν μια πρόσκαιρη ριζική ανατροπή της δεδομένης τάξης του κόσμου, που θα τον φέρει το επάνω-κάτω, θα τον καθαρίσει από τις αμαρτίες και θα ξαναδώσει στους ανθρώπους την αναγκαία γαλήνη και ψυχική αρμονία που χρειάζεται για να αντιμετωπίσουν τους άλλους καλικάντζαρους, αυτούς που φορούν μάσκα ανθρώπου και που μας περιμένουν πίσω από γραφεία, ταμεία ή στην επόμενη γωνιά του δρόμου.

Ολα αυτά καλά, μονάχα αναρωτιέμαι: τι ριζική ανατροπή και τι κάθαρση μπορεί πια να έρθει σε έναν κόσμο που είναι μονίμως αναποδογυρισμένος και όπου, αν δεν πεις ότι το άσπρο είναι μαύρο, θα σε πάρουν για τρελό; Και τι λουκέτο να βρεις για να κρύψεις τα γλυκά σου ή τον μισθό σου, όταν οι καλικάντζαροι τα έχουν σηκώσει και φορτώσει στο σακούλι τους, γιατί την αγιαστούρα δεν τη φοβούνται και τη μαγκούρα την κρατούν στο χέρι οι ίδιοι;

Ισως στον κόσμο αυτό των νεο-καλικάντζαρων το να προσπαθείς να υπάρχεις κανονικά είναι επανάσταση.

ΠΗΓΗ ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ