Εμφάνιση αναρτήσεων με ετικέτα ΣΑΧΕΛ. Εμφάνιση όλων των αναρτήσεων
Εμφάνιση αναρτήσεων με ετικέτα ΣΑΧΕΛ. Εμφάνιση όλων των αναρτήσεων
ΔΙΕΘΝΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗ: Τι ακριβώς συμβαίνει με τη γαλλική στρατιωτική παρουσία στο Σαχέλ
Του ΠΑΝΑΓΙΩΤΗ ΣΩΤΗΡΗ
Όταν αναφερόμαστε στο Σαχέλ, αναφερόμαστε σε μια ολόκληρη ζώνη στην αφρικανική ήπειρο που βρίσκεται νοτιότερα της Ερήμου Σαχάρας και απλώνεται ανάμεσα στον Ατλαντικό Ωκεανό και την Ερυθρά Θάλασσα. Έχει έκταση πάνω από 3 εκατομμύρια τετραγωνικά χιλιόμετρα.
Γεωπολιτικά το ενδιαφέρον επικεντρώνεται σε 5 χώρες, τη Μπουρκίνα Φάσο, το Τσαντ, το Μάλι , τη Μαυριτανία και τον Νίγηρα, που αντιμετωπίζουν κοινές προκλήσεις, τόσο αυτές που αφορούν την κλιματική αλλαγή και τα δημογραφικά ζητήματα, όσο και ζητήματα οργανωμένου εγκλήματος και ενόπλων κινημάτων.
Στην περιοχή αυτή δραστηριοποιούνται τα τελευταία χρόνια ένα σύνολο ένοπλων οργανώσεων, ισλαμικού προσανατολισμού. Παρότι υπάρχουν σαφή στοιχεία επιρροής από τα ισλαμικά ένοπλα ρεύματα που διεκδίκησαν να εκπροσωπήσουν την διεθνή «τζιχάντ», όπως την Αλ Κάιντα και το Ισλαμικό Κράτος, κάτι που φαίνεται και στις ονομασίες των οργανώσεων (π.χ. Ισλαμικό Κράτος στην Ευρύτερη Σαχάρα), εντούτοις σε μεγάλο βαθμό η ανάπτυξή τους τροφοδοτήθηκε από τοπικά προβλήματα και συγκρούσεις, δεσμούς ανάμεσα σε φυλές, όπως και τα ενδημικά προβλήματα λειτουργίας των τοπικών κρατών, που ούτως ή άλλως είχαν εξαρχής στη διαδρομή τους να αντιμετωπίσουν τις επιπτώσεις της αποικιοκρατίας, τα προβλήματα διαφθοράς, αλλά και την αδυναμία να διαμορφώσουν τις ανάλογες υποδομές.
Παρότι έχουν υιοθετήσει πρακτικές όπως οι επιθέσεις αυτοκτονίας και συχνά είναι ιδιαίτερα βίαια, εντούτοις σε αντίθεση με ένοπλες οργανώσεις όπως η Αλ Κάιντα ή το Ισλαμικό Κράτος δεν έχουν επιλέξει στόχους εκτός των χωρών ή των περιοχών όπου δραστηριοποιούνται, ούτε έχουν στοχοποιήσει ανοιχτά τη Δύση.
Παράλληλα, η δράση τους στην περιοχή ενισχύθηκε είτε από προηγούμενες ενεργές αντιπαραθέσεις, όπως είναι η δράση ισλαμιστικών οργανώσεων στην Αλγερία, αλλά και από τον εμφύλιο πόλεμο στη Λιβύη που εκτός των άλλων έκανε και εύκολη την πρόσβαση σε οπλισμό.
Το Μάλι είναι μια χώρα που είχε την όχι και τόσο ευχάριστη εμπειρία της γαλλικής αποικιοκρατίας πριν ανακτήσει την ανεξαρτησία της. Είχε μια σχετικά ταραγμένη πολιτική ιστορία μέχρι τη σχετική αποκατάσταση δημοκρατικών λειτουργιών το 1991, παρότι τα τελευταία χρόνια ξαναμπήκε σε μια φάση αστάθειας με αποκορύφωμα τα πραξικοπήματα το 2012, το 2020 και το 2021.
Το Μάλι από την αρχή είχε να αντιμετωπίσει το πρόβλημα με τις ένοπλες εξεγέρσεις των νομάδων Τουαρέγκ, που υποστήριζαν ότι αντιμετώπιζαν τόσο στο Μάλι όσο και στον Νίγηρα περιθωριοποίηση και φτωχοποίηση. Στο Μάλι υπήρχε ένα ένοπλο κίνημα Τουαρέγκ που διεκδικούσε ανεξαρτησία. Οι εξελίξεις στη Λιβύη και ο εμφύλιος πόλεμος σήμαινε και ευκολότερη πρόσβαση σε οπλισμό. Παράλληλα προς τη βασική οργάνωση, το Εθνικό Κίνημα για την Απελευθέρωση του Αζαγουάντ (MNLA), εμφανίστηκαν και ισλαμικές οργανώσεις, με συμμετοχή κυρίως Τουαρέγκ και που σκοπό δεν είχαν την εδαφική απελευθέρωση αλλά τη διαμόρφωση ισλαμικού καθεστώτος, με σχέση και με οργανώσεις όπως η Αλ Κάιντα στο Ισλαμικό Μαγκρέμπ. Η κλιμάκωση αυτών των μορφών ένοπλης δράσης, με το MNLA να αποκτά τον έλεγχο σημαντικών περιοχών, ιδίως μέσα στην αβεβαιότητα που δημιούργησε το πραξικόπημα της 21ης Μαρτίου 2012 (που τελικά θα οδηγήσει σε μια πολιτική λύση), διαμόρφωσε και το έδαφος για τη Γαλλική παρέμβαση.
Διάφοροι λόγοι συνετέλεσαν στην επιλογή της Γαλλίας να στείλει στρατεύματα σε μια σύγκρουση που είχε αρκετά τοπικό χαρακτήρα.
Ο πολιτικός που κατεξοχήν συνέβαλε στο να ξεκινήσει η γαλλική στρατιωτική επέμβαση στο Μάλι και συνολικά στο Σαχέλ ήταν...
Όταν αναφερόμαστε στο Σαχέλ, αναφερόμαστε σε μια ολόκληρη ζώνη στην αφρικανική ήπειρο που βρίσκεται νοτιότερα της Ερήμου Σαχάρας και απλώνεται ανάμεσα στον Ατλαντικό Ωκεανό και την Ερυθρά Θάλασσα. Έχει έκταση πάνω από 3 εκατομμύρια τετραγωνικά χιλιόμετρα.
Γεωπολιτικά το ενδιαφέρον επικεντρώνεται σε 5 χώρες, τη Μπουρκίνα Φάσο, το Τσαντ, το Μάλι , τη Μαυριτανία και τον Νίγηρα, που αντιμετωπίζουν κοινές προκλήσεις, τόσο αυτές που αφορούν την κλιματική αλλαγή και τα δημογραφικά ζητήματα, όσο και ζητήματα οργανωμένου εγκλήματος και ενόπλων κινημάτων.
Στην περιοχή αυτή δραστηριοποιούνται τα τελευταία χρόνια ένα σύνολο ένοπλων οργανώσεων, ισλαμικού προσανατολισμού. Παρότι υπάρχουν σαφή στοιχεία επιρροής από τα ισλαμικά ένοπλα ρεύματα που διεκδίκησαν να εκπροσωπήσουν την διεθνή «τζιχάντ», όπως την Αλ Κάιντα και το Ισλαμικό Κράτος, κάτι που φαίνεται και στις ονομασίες των οργανώσεων (π.χ. Ισλαμικό Κράτος στην Ευρύτερη Σαχάρα), εντούτοις σε μεγάλο βαθμό η ανάπτυξή τους τροφοδοτήθηκε από τοπικά προβλήματα και συγκρούσεις, δεσμούς ανάμεσα σε φυλές, όπως και τα ενδημικά προβλήματα λειτουργίας των τοπικών κρατών, που ούτως ή άλλως είχαν εξαρχής στη διαδρομή τους να αντιμετωπίσουν τις επιπτώσεις της αποικιοκρατίας, τα προβλήματα διαφθοράς, αλλά και την αδυναμία να διαμορφώσουν τις ανάλογες υποδομές.
Παρότι έχουν υιοθετήσει πρακτικές όπως οι επιθέσεις αυτοκτονίας και συχνά είναι ιδιαίτερα βίαια, εντούτοις σε αντίθεση με ένοπλες οργανώσεις όπως η Αλ Κάιντα ή το Ισλαμικό Κράτος δεν έχουν επιλέξει στόχους εκτός των χωρών ή των περιοχών όπου δραστηριοποιούνται, ούτε έχουν στοχοποιήσει ανοιχτά τη Δύση.
Παράλληλα, η δράση τους στην περιοχή ενισχύθηκε είτε από προηγούμενες ενεργές αντιπαραθέσεις, όπως είναι η δράση ισλαμιστικών οργανώσεων στην Αλγερία, αλλά και από τον εμφύλιο πόλεμο στη Λιβύη που εκτός των άλλων έκανε και εύκολη την πρόσβαση σε οπλισμό.
Το Μάλι είναι μια χώρα που είχε την όχι και τόσο ευχάριστη εμπειρία της γαλλικής αποικιοκρατίας πριν ανακτήσει την ανεξαρτησία της. Είχε μια σχετικά ταραγμένη πολιτική ιστορία μέχρι τη σχετική αποκατάσταση δημοκρατικών λειτουργιών το 1991, παρότι τα τελευταία χρόνια ξαναμπήκε σε μια φάση αστάθειας με αποκορύφωμα τα πραξικοπήματα το 2012, το 2020 και το 2021.
Το Μάλι από την αρχή είχε να αντιμετωπίσει το πρόβλημα με τις ένοπλες εξεγέρσεις των νομάδων Τουαρέγκ, που υποστήριζαν ότι αντιμετώπιζαν τόσο στο Μάλι όσο και στον Νίγηρα περιθωριοποίηση και φτωχοποίηση. Στο Μάλι υπήρχε ένα ένοπλο κίνημα Τουαρέγκ που διεκδικούσε ανεξαρτησία. Οι εξελίξεις στη Λιβύη και ο εμφύλιος πόλεμος σήμαινε και ευκολότερη πρόσβαση σε οπλισμό. Παράλληλα προς τη βασική οργάνωση, το Εθνικό Κίνημα για την Απελευθέρωση του Αζαγουάντ (MNLA), εμφανίστηκαν και ισλαμικές οργανώσεις, με συμμετοχή κυρίως Τουαρέγκ και που σκοπό δεν είχαν την εδαφική απελευθέρωση αλλά τη διαμόρφωση ισλαμικού καθεστώτος, με σχέση και με οργανώσεις όπως η Αλ Κάιντα στο Ισλαμικό Μαγκρέμπ. Η κλιμάκωση αυτών των μορφών ένοπλης δράσης, με το MNLA να αποκτά τον έλεγχο σημαντικών περιοχών, ιδίως μέσα στην αβεβαιότητα που δημιούργησε το πραξικόπημα της 21ης Μαρτίου 2012 (που τελικά θα οδηγήσει σε μια πολιτική λύση), διαμόρφωσε και το έδαφος για τη Γαλλική παρέμβαση.
Διάφοροι λόγοι συνετέλεσαν στην επιλογή της Γαλλίας να στείλει στρατεύματα σε μια σύγκρουση που είχε αρκετά τοπικό χαρακτήρα.
Ο πολιτικός που κατεξοχήν συνέβαλε στο να ξεκινήσει η γαλλική στρατιωτική επέμβαση στο Μάλι και συνολικά στο Σαχέλ ήταν...
ΔΙΕΘΝΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗ: Τι συμβαίνει στις χώρες της ζώνης του Σαχέλ
Σαχέλ και Γαλλία: Ανάλυση της κατάστασης στις χώρες της ζώνης του Σαχέλ και του ρόλου της Γαλλίας.
Της ΣΩΤΗΣ ΤΡΙΑΝΤΑΦΥΛΛΟΥ
Η ζώνη του Σαχέλ, το βορειότερο τμήμα της υποσαχάριας Αφρικής, διασχίζει την αφρικανική ήπειρο από τη βόρεια Σενεγάλη στα δυτικά μέχρι τα παράλια της Ερυθράς Θάλασσας στα ανατολικά.
Παρότι περιλαμβάνει το εσωτερικό Δέλτα του Νίγηρα, μια εύφορη περιοχή, το κλίμα και το έδαφος στο μεγαλύτερο μέρος του Σαχέλ δεν είναι ευνοϊκά· ήδη, από τον 8ο αιώνα, οι διαφορετικές φυλές που δημιουργούσαν μικρές αυτοκρατορίες πολεμούσαν μεταξύ τους γύρω από το εμπόριο του χρυσού, του αλατιού και των σκλάβων. Κατά καιρούς, η ξηρασία και οι ακρίδες προκάλεσαν λιμούς: στον 18ο αιώνα ο μισός πληθυσμός του Τιμπουκτού –σήμερα πόλη του Μάλι– αφανίστηκε από την πείνα. Στη συνέχεια, γύρω στο 1880, η Γαλλία κατέκτησε το δυτικό κομμάτι της ζώνης ονομάζοντάς το Γαλλικό Σουδάν: τα σύνορα των διαφόρων περιοχών ήταν ασαφή και κινούμενα· το 1959 το Γαλλικό Σουδάν μετονομάστηκε σε Δημοκρατία του Σουδάν και ενώθηκε με τη Σενεγάλη σχηματίζοντας την Ομοσπονδία του Μάλι η οποία ανεξαρτητοποιήθηκε από τη Γαλλία το 1960.
Όπως συνέβη σε πολλές αποικίες και υπερπόντια εδάφη των ευρωπαϊκών δυνάμεων, ο πρώτος πρόεδρος του Μάλι, ο Μοντίμπο Κεϊτά, εφάρμοσε μονοκομματική πολιτική με σοσιαλιστικό προσανατολισμό και προχώρησε σε εθνικοποιήσεις. Αλλά η ενότητα της χώρας απεδείχθη πολύ δύσκολη, σχεδόν αδύνατη: ιδιαίτερα η φυλή Τουαρέγκ, ένας πληθυσμός περίπου 1.200.000 σε ολόκληρο το Σαχέλ, ζητούσε ανεξαρτησία, ενώ παραλλήλως σημειώνονταν στάσεις στον μονίμως ξεχαρβαλωμένο κυβερνητικό στρατό από τον οποίον έλειπαν η εκπαίδευση και η δεοντολογία.
Στις 22 Μαρτίου 2012 στο Μάλι εκδηλώθηκε στρατιωτικό πραξικόπημα. Μετά από πολύωρες μάχες, συνελήφθησαν η προεδρική φρουρά και μερικοί υπουργοί μεταξύ των οποίων ο υπουργός Εξωτερικών Σουμεϊλού Μπουμπέγε Μάιγκα. Την εξουσία ανέλαβε ο αρχηγός των πραξικοπηματιών, ο λοχαγός Αμαντού Σανόγκο· η χώρα βυθίστηκε στο χάος.
Οι αντάρτες Τουαρέγκ (μουσουλμάνοι σουνίτες, κάποτε σχετικά χαλαροί, σήμερα φανατικοί) και άλλες ομάδες ισλαμιστών κατέλαβαν τρεις πόλεις στο βόρειο Μάλι, στο όνομα του «Εθνικού Απελευθερωτικού Κινήματος του Αζαγουάντ», το οποίο συνθέτουν ισλαμιστές της οργάνωσης Άνσαρ Ντιν, της Αλ Κάιντα και των Τουαρέγκ. Με λίγα λόγια, το Μάλι κινδυνεύει να κοπεί στα δύο, με το βόρειο τμήμα της χώρας να περνά στα χέρια των φανατικών ισλαμιστών.
Όλα αυτά τα χρόνια οι ταραχές και η αστάθεια συνεχίστηκαν με αποτέλεσμα ανθρωπιστική κρίση και διαδοχικά πραξικοπήματα, το τελευταίο των οποίων έγινε τον περασμένο Μάιο. Όσο για την ισχνή οικονομία της χώρας, βασίζεται ακόμα στην παραγωγή βαμβακιού αν και υπάρχουν κάποιες δυνατότητες για πιο συστηματική εξόρυξη χρυσού στις περιοχές Κάγιο και Σικάσσο – ωστόσο, η παρουσία της Γαλλίας στο Μάλι, και στο Σαχέλ γενικότερα, δεν σχετίζεται με τα χρυσωρυχεία· τέτοιες εκτιμήσεις είναι αναχρονιστικές· δεν ζούμε πια στην εποχή της αποικιοκρατίας.
Η Γαλλία έχει υπογράψει συμφωνίες με τις οποίες δεσμεύεται έναντι των εκλεγμένων κυβερνήσεων των χωρών του Σαχέλ. Η παρουσία της, περιορισμένη και ελαφρώς διακοσμητική, έχει στόχο την αντιμετώπιση των ισλαμιστικών πιέσεων, των συγκρούσεων μεταξύ των φυλών και της πείνας. Το πρόβλημα αυτή τη στιγμή είναι ότι η δράση των ένοπλων ομάδων επεκτείνεται από το Μάλι στη βόρεια Μπουρκίνα Φάσο και στον Νίγηρα, μπλοκάροντας τις οδούς τροφοδοσίας και παρενοχλώντας τον επίσημο στρατό του Μάλι τον οποίον συνδράμουν οι Γάλλοι, η ΕΕ και ο ΟΗΕ μέσω ενός προγράμματος εκπαίδευσης το οποίο προβλέπει τη στρατιωτική ένωση πέντε κρατών του Σαχέλ (Μάλι, Μπουρκίνα Φάσο, Νίγηρα, Μαυριτανίας και Τσαντ).
Στην πραγματικότητα αυτή η ένωση έχει αποδειχθεί χιμαιρική: τα αφρικανικά στρατεύματα δεν ένωσαν τις δυνάμεις τους, ένωσαν τις αδυναμίες τους. Και τώρα κατηγορούνται για διαφθορά και εγκλήματα πολέμου, πράγμα που ωθεί τους χωρικούς στην αγκαλιά των ισλαμιστικών συμμοριών.
Παρ’ όλ’ αυτά, το σχέδιο παραμένει και συνεπάγεται συντονισμένες επιχειρήσεις πέντε κρατών με σκοπό τη σταθεροποίηση των συνόρων, τον εδαφικό έλεγχο εκ μέρους των επίσημων κεντρικών κυβερνήσεων, τον τερματισμό των σφαγών και την υποταγή τρομοκρατικών οργανώσεων όπως η Μπόκο Χάραμ σε μια μορφή πολιτικής κοινωνίας.
Με λίγα λόγια, η Γαλλία προσπαθεί να τετραγωνίσει τον κύκλο: έχει εμπλακεί, με λιγοστές στρατιωτικές δυνάμεις, σε μια επιχείρηση τεράστιας εμβέλειας εναντίον των τζιχαντιστικών συμμοριών επιλέγοντας τη μέθοδο του πολέμου φθοράς.
Για πολλούς αναλυτές, αυτή η μέθοδος είναι καταδικασμένη: χρειάζεται καλύτερη γνώση των αδυναμιών των ισλαμιστών ανταρτών και απόκριση σε ανταρτοπόλεμο, ιδιαίτερα τώρα που ο λαός του Μάλι έχει στραφεί εναντίον των Γάλλων.
Η τζιχαντιστική προπαγάνδα τούς παρουσιάζει ως λαφυραγωγούς, ενώ η αντίθετη πλευρά διαδίδει φήμες ότι «οι Γάλλοι εξοπλίζουν τους τζιχαντιστές με μοτοσικλέτες».
Τίποτα από αυτά δεν είναι αλήθεια: η Γαλλία εισάγει φυσικό αέριο από την Αλγερία, ουράνιο από τον Νίγηρα (η εκμετάλλευσή του έχει γίνει ασύμφορη και μάλλον θα σταματήσει), υδρογονάνθρακες και ορυκτά από τη Νιγηρία και την Αγκόλα – με λίγα λόγια, δεν έχει άμεσα οικονομικά συμφέροντα στο Σαχέλ.
Το επαναλαμβάνω: συχνά, ο άμεσος συσχετισμός στρατιωτικής παρουσίας και οικονομικών συμφερόντων έχει αξία συνωμοσιολογικής θεωρίας.
Η Γαλλία δαπανά ένα δισ. ευρώ ετησίως στο Σαχέλ όπου διατηρεί δύναμη 17.000 στρατιωτών, αλλά η Επιχείρηση Barkhane που ξεκίνησε το 2014 πρέπει να θεωρηθεί φιάσκο. Η γαλλική παρουσία, παρότι αν γινόταν «σωστά» θα μπορούσε να σταθεροποιήσει την περιοχή, φαίνεται σήμερα στα μάτια πολλών –περισσότερων Ευρωπαίων παρά Αφρικανών– «νεο-αποικιακή», άρα αναμοχλεύει πάθη που δεν θα έπρεπε να αναμοχλεύει. Οι ισλαμιστικές ομάδες Τζαμάατ νυσράτ αλ-ισλάμ γουάλ-Μουσλιμίν και η Αλ-Κάιντα την εκμεταλλεύονται για να νομιμοποιήσουν τις τρομοκρατικές τους βλέψεις στην Ευρώπη.
Το θεμελιώδες σφάλμα των Ευρωπαίων στην Αφρική είναι, νομίζω, το ότι...
Εγγραφή σε:
Αναρτήσεις (Atom)
