Του
Γεωργίου Ι. Μάτσου
Έχει άραγε η Τουρκία και ο ισλαμικός κόσμος την ιδιότυπη
ιστορική άδεια να πραγματοποιεί εθνοκαθάρσεις;
Χαρακτηριστικότερο
σύγχρονο τεκμήριο
καταφατικής απάντησης, η εισβολή στην Κύπρο το 1974.
Η
πιο ‘πατριωτική’ προσέγγιση βλέπει το Κυπριακό ως πρόβλημα "εισβολής και κατοχής".
Η
πιο διαλλακτική προσέγγιση,
ως πρόβλημα συμβίωσης δύο κοινοτήτων.
Κι όμως, το Κυπριακό είναι κατά βάση τελείως διαφορετικής
φύσεως πρόβλημα: Είναι πρόβλημα εθνοκάθαρσης:
Αν η Τουρκία είχε μεν εισβάλει και κατείχε το 37% του νησιού, αλλά
είχε επιτρέψει στη (συντριπτική) ελληνική πλειονότητα της κατεχόμενης σήμερα
περιοχής να κατοικεί στην Κυρήνεια, στην Αμμόχωστο, στη Λάπηθο, στη Μόρφου, το
κυπριακό ως πρόβλημα θα ήταν πολύ μικρότερο.
Δεν
θα υπήρχαν πρόσφυγες, ούτε περιουσιακό, δεν θα ετίθετο ζήτημα εποικισμού.
Δεν
θα ετίθετο ζήτημα ίδρυσης ψευδοκράτους,
αφού η πλειονότητα στα κατεχόμενα θα παρέμενε ελληνική.
Χωρίς εθνοκάθαρση, το Κυπριακό θα παρέμενε ζήτημα συνταγματικών προνοιών
για τη δικοινοτική διοίκηση του κράτους. Η δε στρατιωτική παρουσία της Τουρκίας μετά την
αποκατάσταση της συνταγματικής τάξης, η κατάλυση της οποίας από το χουντικό
πραξικόπημα της 15-7-1974 απετέλεσε το πρόσχημα της εισβολής, θα αποτελούσε
σκέτο μέσο πίεσης για συνταγματικές ρυθμίσεις υπέρ των Τουρκοκυπρίων.
Οι σημαντικότερες και πιο επώδυνες πτυχές του Κυπριακού
απλά δεν θα υπήρχαν, αν η Τουρκία το 1974 δεν είχε προβεί σε εθνοκάθαρση.
Γιατί λοιπόν η εθνοκάθαρση του ελληνικού
πληθυσμού από τα κατεχόμενα της Κύπρου παραμένει εντελώς απούσα από την
πολιτική, κοινωνική και ιστορική ρητορική για το Κυπριακό;
Δεν γίνεται λόγος περί εθνοκάθαρσης ούτε καν σε
επετείους.
Διαπραγματευτικά
μάλιστα, η επίκληση της εθνοκάθαρσης ως εγκλήματος πολέμου ή ακόμη και εγκλήματος κατά της
ανθρωπότητας (όπως ορίζονται σήμερα οι συνιστώσες πρακτικές της) θα ενίσχυε
καθ’ υπερβολή τις ελληνικές θέσεις.
(Αν
θέλουμε, βέβαια, να ενισχυθούν οι θέσεις μας. Διότι μπορεί και να μην θέλουμε.
Βλ. παρακάτω.)
Άλλη,
πολύ πιο πρόσφατη εθνοκάθαρση που πραγματοποίησε το "αδελφό" της
Τουρκίας έθνος, το Αζερμπαϊτζάν, σε συνεργασία με την ίδια την Τουρκία, είναι
αυτή του Ναγκόρνο Καραμπάχ ή Αρτσάχ.
Μέσα σε λίγες μόνον ημέρες, ο γηγενής αρμενικός πληθυσμός εγκατέλειψε τις
πατρογονικές του εστίες, ως συνέπεια της στρατιωτικής ήττας της Αρμενίας από
Αζερμπαϊτζάν και Τουρκία τον Σεπτέμβριο 2023.
Τουλάχιστον
στην περίπτωση του Αρτσάχ έγινε ρητά λόγος από τη διεθνή κοινότητα για
"εθνοκάθαρση". Όμως κι αυτό έκτοτε ξεχάστηκε.
Μεγάλη
αντίφαση συνιστά η στάση της διεθνούς κοινότητας στην περίπτωση π.χ. του
Κοσόβου. Οι Σέρβοι
προέβησαν το 1999 σε εθνοκάθαρση του (κυρίως μουσουλμανικού) αλβανικού
πληθυσμού. Ωστόσο η επίμονη πολεμική προσπάθεια των δυτικών δυνάμεων οδήγησε σε
ανατροπή της κατάστασης. Τελικά οι Αλβανοί επέστρεψαν στις εστίες τους και η
εθνοκάθαρσή τους ματαιώθηκε αποτελεσματικά.
Χαρακτηριστική
εις βάρος μουσουλμανικού κυρίως πληθυσμού υπήρξε η εθνοκάθαρση των Παλαιστινίων
στη λεγόμενη "Νάκμπα" του 1948, όταν ιδρύθηκε το κράτος του Ισραήλ.
Μετά τη "Νάκμπα" παρέμεινε μειοψηφία Αράβων περί το 20% του πληθυσμού
εντός των προ του 1967 συνόρων του εβραϊκού κράτους.
Το
σύνθημα όμως "From the river to see, Palestine shall be free" δείχνει
ότι η εθνοκάθαρση εκείνη δεν έχει ξεχαστεί. 78 χρόνια αργότερα, εξακολουθεί να
επιδιώκεται η ανατροπή της, παρότι σήμερα η υλοποίηση ενός τέτοιου συνθήματος
προφανώς διέρχεται από εθνοκάθαρση του εβραϊκού πια πληθυσμού.
Τηρουμένων
των αναλογιών, θα ήταν σαν να διεκδικούσαμε εμείς ενεργά το έτος 2000 (78
χρόνια μετά την εθνοκάθαρση του ελληνικού στοιχείου από τη Μικρασία) την
επιστροφή των Ελλήνων σε Σμύρνη, Πόντο κλπ. Οι περισσότεροι από εμάς θα
καταδικάζαμε κάτι τέτοιο ως ακραίο.
(Στην
περίπτωση βέβαια του μικρασιατικού Ελληνισμού συμφωνήθηκε ανταλλαγή πληθυσμών.
Όμως η συμφωνία εκείνη προήλθε κυρίως από τη γενοκτονική διάθεση, που η Τουρκία
επεδείκνυε διαρκώς έναντι των ελληνικών πληθυσμών μετά το 1908.)
Βλέποντας
κανείς τη διεθνή κατακραυγή κατά του Ισραήλ για τη συντελούμενη σήμερα
εθνοκάθαρση της Γάζας, απορεί κανείς για τα δύο μέτρα και δύο σταθμά σε
σύγκριση με τη σχεδόν ταυτόχρονη, ήδη τετελεσμένη εθνοκάθαρση του Αρτσάχ.
Ίσως
τα δύο μέτρα και δύο σταθμά ανάγονται εντέλει στη διάθεση των λαών να
αποδεχθούν την (ιστορικά πάντοτε προσωρινή) πολεμική τους κατωτερότητα.
Ειδικά
στην περίπτωσή μας, η αποδοχή από το πολιτικό σύστημα και από διαρκώς αυξανόμενο
μέρος της κοινωνίας των πάσης φύσεως εγκληματικών πρακτικών εις βάρος του
Ελληνισμού μοιάζει διαρκής κατάσταση, από τη μεταπολίτευση και έκτοτε.
Δεν
είναι εφικτή στο περιορισμένο πλαίσιο αυτού του άρθρου η ιστορική αναδρομή για
το πώς φθάσαμε σήμερα εδώ.
Ας
αναγνώσουμε όμως τη χαρακτηριστική ομιλία του Προέδρου της ΕλληνικήςΔημοκρατίας στην τελετή αναστήλωσης των οθωμανικών μνημείων των Ιωαννίνων, στις
17-7-2026:
"[Η
πόλη μας] πέρασε αναίμακτα το φθινόπωρο του 1430 στα χέρια των Οθωμανών, γιατί
διδαχθήκαμε από την άλωση της Θεσσαλονίκης, που είχε σφαγές και
εξανδραποδισμούς και οι Γιαννιώτες φρόντισαν, αυτά, να τα αποφύγουν και τα
απέφυγαν και πήραν προνόμια.".
Η στάση αυτή του αρχηγού του ελληνικού κράτους βρίσκεται σε σαφή
αντίθεση με ιστορικά παραδείγματα της αρχαίας, της αυτοκρατορικής και της
νεώτερης εποχής του Ελληνισμού.
Με
τον Λεωνίδα που αρνήθηκε να φύγει από τις Θερμοπύλες παρότι ήταν βέβαιη η περικύκλωσή του, η
ήττα του και ο θάνατος αυτού και των Τριακοσίων.
Με
τον Κωνσταντίνο Παλαιολόγο,
που τις παραμονές της Άλωσης, όταν του ζητήθηκε η παράδοση της
Κωνσταντινούπολης, απάντησε: "Τὸ
δὲ τὴν Πόλιν σοι δοῦναι, οὔτ’ ἐμόν ἐστιν οὔτ’ ἄλλου τῶν κατοικούντων ἐν ταύτῃ·
κοινῇ γὰρ γνώμῃ πάντες αὐτοπροαιρέτως ἀποθανοῦμεν καὶ οὐ φεισόμεθα τῆς ζωῆς ἡμῶν".
Με
τον Καβάφη: "Τιμή σ’ εκείνους όπου στην ζωή των
όρισαν και φυλάγουν Θερμοπύλες.[…] Και περισσότερη τιμή τούς πρέπει όταν
προβλέπουν (και πολλοί προβλέπουν) πως ο Εφιάλτης θα φανεί στο τέλος, κι οι
Μήδοι επιτέλους θα διαβούνε.".
Με
το περήφανο "Όχι" του 1940.
Με
την Ελληνική Δύναμη Κύπρου το 1974, που
άφησε κι αυτή διαχρονικά παραδείγματα αυτοθυσίας και ηρωισμού.
Τι άλλαξε έκτοτε που…
