ΜΟΥΣΙΚΗ - ΠΑΡΑΔΟΣΗ - ΥΠΑΡΚΤΟΣ ΕΛΛΗΝΙΣΜΟΣ: Αδέσποτα τραγούδια που ως διά μαγείας απέκτησαν συνθέτες

Του ΓΙΩΡΓΟΥ ΠΑΠΑΔΑΚΗ

Ενα από τα δημοφιλέστερα τραγούδια της νεοελληνικής ιστορίας, που τραγουδιόταν από το 1870 μέχρι και μετά το 1960 -ο «Μπαρμπα-Γιάννης κανατάς»- είναι αγνώστου δημιουργού, παρά το γεγονός ότι σε παλαιό φυλλάδιο αναφέρεται ως στιχουργός του ο ίδιος ο Μπαρμπα- Γιάννης.

Επί 57 έτη κανένας δεν ενδιαφέρθηκε να μάθει ποιος το έγραψε και κανένας δεν το διεκδίκησε, αφού δεν υπήρχε κίνητρο. Αλλά το 1932 που εκδόθηκε σε δίσκο (Odeon Α 190469), ο «συνθέτης» του ανεκαλύφθη ως διά μαγείας. Και δεν ήταν άλλος από τον τραγουδιστή που το ηχογράφησε, δηλαδή ο Πέτρος Επιτροπάκης!

Η οργάνωση του μηχανισμού είσπραξης και διανομής ποσοστών φάνηκε πως δεν μπορούσε να ανεχθεί την ανωνυμία. Με το σκεπτικό ότι «Πάσα τάξις και αρμονία προϋποθέτει νουν κατά σχέδιον ταξινομούντα...» έβγαλε το λογικό (και βολικό) συμπέρασμα ότι δεν υπάρχει έργο χωρίς δημιουργό, δεν υπάρχει έπιπλο χωρίς επιπλοποιό ή τραγούδι χωρίς τραγουδοποιό. Πολύ σωστά. Ολα ανεξαιρέτως τα τραγούδια κάποιος τα δημιούργησε. Το να είναι ή να μην είναι γνωστό το όνομά του, δεν ενδιαφέρει και τόσο όσους λαμβάνουν αληθινή ευχαρίστηση όταν το ακούν ή το τραγουδούν, αλλά ενδιαφέρει πολύ όσους λαμβάνουν χρήματα και φήμη από την εμπορία των αντιτύπων του.

Τα τραγούδια που δεν γνωρίζουμε ποιος τα έγραψε είναι πολύ περισσότερα από όσα φανταζόμαστε. Αυτά θα τα χωρίζαμε σε δύο κατηγορίες:

σ' εκείνα που πραγματικά δεν γνωρίζουμε το δημιουργό τους (δημοτικά και πολλά νεότερα αστικά λαϊκά) και

σ' εκείνα που γνωρίζουμε το δημιουργό τους.

Μια υποκατηγορία περιλαμβάνει τα τραγούδια εκείνα για τα οποία ο αναφερόμενος (επί του δίσκου) δημιουργός είτε δεν είναι πράγματι αυτός είτε αμφισβητείται. Ας αναφέρουμε για παράδειγμα το τραγούδι που έσπασε τα ρεκόρ πωλήσεων στην εποχή του, την περίφημη «Μαντουμπάλα», που το υπογράφει ως συνθέτης ο Στέλιος Καζαντζίδης. Στην πραγματικότητα όμως πρόκειται για ένα τραγούδι από τον ινδικό κινηματογράφο, σύνθεση των Ινδών δημιουργών Shankar & Jaikishan. Το ευτράπελο είναι πως ούτε κι ο Καζαντζίδης, που το υπογράφει, έκανε τίποτε επ' αυτού, πλην της ερμηνείας. Η προσαρμογή της μουσικής στα ελληνικά λόγια ανήκουν στον Θόδωρο Δερβενιώτη, που την εποχή εκείνη διατελούσε «διευθυντής» στην εταιρεία Columbia.

Τα παραπάνω είναι τεκμηριωμένα διά της μαρτυρίας του Δερβενιώτη σε μαγνητοφωνημένη συνέντευξη στον υπογράφοντα. Ενα άλλο ωραίο παράδειγμα είναι ορισμένα τραγούδια του Μάρκου Βαμβακάρη, οι στίχοι των οποίων είναι παρμένοι από δημοτικά τραγούδια: Το τετράστιχο π.χ. του τραγουδιού «Ατακτη»: «Ηθελα να σ' αντάμωνα να σούλεγα καμπόσα / κι αν δεν σου γύριζα το νου, να μου 'κοβαν τη γλώσσα». Οποιος θέλει μπορεί να το βρει απαράλλακτο στη σελίδα 520 του βιβλίου του Arnoldus Passow «Carmina Popularia» (Ελληνικός τίτλος «Τραγούδια Ρωμέικα»), το οποίο εκδόθηκε στη Λειψία το έτος 1860(!).

Τι έχει συμβεί; Δύο ενδεχόμενα υποβάλλει η ψυχρή λογική: Είτε ο Arnoldus Passow, πριν γράψει το βιβλίο του, ταξίδεψε στο μέλλον και άκουσε το δίσκο του Βαμβακάρη, είτε ο Βαμβακάρης χρησιμοποίησε την ίδια πηγή με τον Passow, δηλαδή πήρε ένα δημοτικό τραγούδι και το έκανε δικό του. Η ψυχρή λογική είναι αντιπαθέστατη, διότι π.χ. κάνει να φαινόμαστε σαν να θέλουμε να εκθέσουμε είτε τον Passow ως εξωγήινο είτε τον Μάρκο Βαμβακάρη ως λογοκλόπο. Στη μελέτη όμως της ιστορίας των τραγουδιών, και ιδίως των τραγουδιών των ανώνυμων δημιουργών, φαίνεται πως ηττάται η αριστοτελική λογική, ενώ θριαμβεύει η θεωρία της σχετικότητας του Αλβέρτου Αϊνστάιν.

Η προ Δίσκου εποχή

Αν υποθέσουμε πως δεν υπήρχαν οι δίσκοι, πόσα, άραγε, θα ήσαν σήμερα τα τραγούδια (γενικώς) και πόσα από αυτά (ειδικώς) θα ήσαν αδέσποτα; Το πιθανότερο είναι ότι τα τραγούδια θα ήταν δραματικά λιγότερα, το μεγαλύτερο μέρος των οποίων θα ήταν «αγνώστων συνθετών».  

Μια ματιά στην τελευταία π.Δ. (προ Δίσκου) εποχή είναι χαρακτηριστική: Στην αυγή του 20ού αιώνα όλες οι συνθήκες που σήμερα ευνοούν, παράγουν και συντηρούν τους επαγγελματίες συνθέτες της εμπορικής μουσικής ήταν στη θέση τους. Η αστική κοινωνία, οι κοινωνικές τάξεις, οι εργαζόμενοι και οι επιχειρηματίες, η διασκέδαση, οι έρωτες, τα βάσανα της ζωής, οι μουσικοί, οι τραγουδιστές, όλα πλην ενός: ο δίσκος και τα δύο συνεπαγόμενά του, η δόξα και το χρήμα για τους δημιουργούς. Αυτά ακριβώς είναι που δημιούργησαν τους... δημιουργούς, δηλαδή το είδος εκείνο του επαγγελματία λαϊκού συνθέτη, στην υπηρεσία των εταιρειών δίσκων, ο οποίος δεν υπήρχε πριν αρχίσουν να μοιράζονται χρήματα από πνευματικά δικαιώματα.

Δεν υπάρχουν δηλαδή, στην προ Δίσκου εποχή αντίστοιχοι, επώνυμοι επαγγελματίες λαϊκοί συνθέτες, όπως ο Βαμβακάρης, ο Τσιτσάνης, ο Παπαϊωάννου, ο Παπάζογλου και τόσοι άλλοι. Αυτοί είναι οι πρώτοι. Ο επαγγελματίας λαϊκός συνθέτης είναι δημιούργημα της βιομηχανίας των δίσκων και ειδικώς στην Ελλάδα εμφανίζεται σταδιακά από το 1931 και εξής. Οποιος ψάχνει τραγούδια λαϊκών ανθρώπων (που να είναι επαγγελματίες συνθέτες) στους δίσκους πριν από την εποχή αυτή, ματαιοπονεί. Οι μόνοι συνθέτες που εμφανίζονται από υπάρξεως γραμμοφώνου, μέχρι τότε, είναι συνθέτες λόγιοι ή συνθέτες του μουσικού θεάτρου, των καντάδων και άλλων ελαφρών τραγουδιών ευρωπαϊκού στιλ, όπως π.χ. ο Σπύρος Σαμάρας, ο Ναπολέων Λαμπελέτ, ο Μανώλης Καλομοίρης, ο Τίτος Ξηρέλης, ο Θεόφραστος Σακελλαρίδης, ο Νίκος Χατζηαποστόλου κ.ά.

Τα αστικά λαϊκά τραγούδια, τα πρώτα (λεγόμενα) ρεμπέτικα, και άλλες λαϊκές μορφές, μια φυσική εξέλιξη των δημοτικών τραγουδιών που κυκλοφορούσαν στο στόμα του λαού, ήσαν τραγούδια ανωνύμων, τα οποία σιγά σιγά εξαφάνισε η δράση των επαγγελματιών λαϊκών επωνύμων, είτε διά της λήθης είτε διά της αυθαίρετης οικειοποίησης π.χ. «Το σαλβάρι του Κιόρογλου», ένα δημοτικό μικρασιάτικο που κυκλοφόρησε σε δίσκο (Odeon GA 1653 - Αθήνα 1932) ως σύνθεση του Σταύρου Παντελίδη.

Νέοι δεσπότες

Ο «Μπαρμπα-Γιάννης κανατάς» δεν είναι το μόνο αδέσποτο τραγούδι που έγινε επιτυχία. Είναι πλήθος τα αδέσποτα που άλλα μεν παρέμειναν αδέσποτα κι άλλα απέκτησαν... δεσπότες μόλις μπήκαν στα γραμμόφωνα. Ιδού μερικά από αυτά:

- «Αϊντε να πεθάνεις». Γνωστό από τα τέλη του 19ου αιώνα, αλλά στο δίσκο του 1928 με τον Αντώνιο Διαμαντίδη αναφέρεται το όνομα του Σαλαβαρή ως συνθέτη του.

- «Δυο γυφτοπούλες». Δημοτικό τραγούδι που ηχογραφήθηκε το 1930 στην Αμερική με τη Μαρίκα Παπαγκίκα και στην Αθήνα το 1930 με τον Κώστα Ρούκουνα. Αργότερα εκδόθηκε και με τον Μάρκο Βαμβακάρη στο όνομά του.

- «Εκατό δραχμές τη μέρα» ή «Ο εργάτης», λαϊκό αγνώστου που τραγουδιόταν στη Σμύρνη πριν από το 1922, αλλά και στη Θράκη ως δημοτικό (κατεγράφη από τον Παντελή Καβακόπουλο). Εκδόθηκε στην Αμερική με τον Κώστα Δούσα και στην Αθήνα σε δύο εκτελέσεις, η μία με τον Κ. Ρούκουνα και η άλλη με τον Στελλάκη Περπινιάδη στο όνομα του Παναγιώτη Τούντα.

- «Σαν πεθάνω στο καράβι». Πλούσιο το... βιογραφικό του. Τραγουδιέται από το 1860 περίπου. Τότε το κατέγραψε (με τη μουσική του) η Μαντάμ Λαφφόν στη Σμύρνη (σύζυγος του Γάλλου προξένου) και συμπεριελήφθη σε δύο παραλλαγές (η δεύτερη από την Αθήνα) στη συλλογή του Bourgault-Ducoudray «Melodies Populaires de Grece & D' Orient» που δημοσιεύθηκε το 1876 στο Παρίσι. Μικρασιάτες πρόσφυγες του 1922 μαρτυρούσαν ότι το τραγουδούσαν οι παππούδες τους. Στην Αμερική ηχογραφήθηκε πρώτη φορά από τον Γ. Κατσαρό προς το τέλος της δεκαετίας του '20 και στα μεταπολεμικά χρόνια κυκλοφόρησε ακόμα μία ηχογράφησή του με τη Σωτηρία Μπέλλου και με συνθέτη τον... Μπάμπη Μπακάλη!

Αλλα γνωστά αγνώστων είναι η περίφημη «Ελλη» που ήθελε σκότωμα, το «Καλογεράκι θα γινώ» (που το διεκδίκησε ο Δημήτρης Μαγνήσαλης), οι «Ομολογίες» (Βασίλης Βερμίσογλου), το «Εμαθα πως είσαι μάγκας», που το έγραψε στ' όνομά της η Αμαλία Βάκα στην Αμερική, ο «Μποχώρης», που το οικειοποιήθηκε ο Στέλιος Χρυσίνης, ο «Μεμέτης», ο «Τσακιτζής», «Τα παιδιά της γειτονιάς σου», «Μες του Συγγρού τη φυλακή», «Τι σε μέλει εσένανε», «Το κουτσαβάκι» και πολλά άλλα.

Οσο τα τραγούδια κυκλοφορούν ελεύθερα από στόμα σε στόμα και κανείς δεν ενδιαφέρεται να τα μετατρέψει σε εμπορεύσιμο προϊόν, δεν έχει και πολλή σημασία το ποιος τα δημιούργησε. Αφού δεν γράφονται πουθενά κι αφού με την προφορική διάδοση ο καθένας τα τραγουδά όπως μπορεί ή όπως θέλει, διαρκώς μεταβάλλονται, τόσο πολύ, που κι αυτοί που τα έγραψαν να μην τα αναγνωρίζουν. Οσο πλατιά κι αν κυκλοφορεί ένα τέτοιο τραγούδι, κανένας ούτε πληρώνει ούτε εισπράττει τίποτε από τη διάδοσή του. Ετσι δεν υπάρχει οικονομικό κίνητρο για να γραφτούν λαϊκά τραγούδια. Το μόνο κίνητρο είναι το αγνό μεράκι, η ανάγκη έκφρασης, έτσι όπως γινόταν με τα λαϊκά τραγούδια εις τους αιώνας των αιώνων. Μόλις όμως έγινε δυνατή η ηχητική αποτύπωση και η αναπαραγωγή τους σε αντίτυπα προς πώλησιν, τότε ήρθε και το κίνητρο που ανέτρεψε το μέχρι τότε ισχύον καθεστώς.*

Ούτε τα δημοτικά δεν γλίτωσαν

Από το καθεστώς της ανωνυμίας δεν βγήκαν μόνο τα αδέσποτα λαϊκά, αλλά και τα δημοτικά τραγούδια, καθώς και αυτά απέκτησαν τους «συνθέτες» τους, πράγμα αδιανόητο μεν, φυσικό επακόλουθο δε, αφού αποτελούσαν το μεγαλύτερο μέρος της παραγωγής, τουλάχιστον στην πρώτη περίοδο των εκδόσεων, και τα ποσοστά της πνευματικής «ιδιοκτησίας» τους δεν ήταν καθόλου ευκαταφρόνητα.

Ιδού μερικά παραδείγματα:  

 

ΚΑΛΟΚΑΙΡΙ - ΕΛΛΗΝΙΚΗ TEXNH και ΠΑΡΑΔΟΣΗ: Ελληνικά παραδοσιακά σκάφη

Το καραβόσκαρο

Ελληνικό σκαρί με επιρροές από την Ιταλία, αλλά και τα αμερικανικά schooners. Εμφανίστηκε στα τέλη του 18ου αιώνα, όταν άρχισε να εφαρμόζεται η μέθοδος της σάλας στη ναυπήγηση και κυριάρχησε στο Αιγαίο τον 19ο αιώνα, μέχρι τις αρχές του 20ού αιώνα. Το καραβόσκαρο είναι ένα από τα στενότερα και πολυπλοκότερα στην κατασκευή ελληνικά σκαριά. Το μήκος του έφτανε πολλές φορές τα 40 έως 50 μέτρα και η χωρητικότητά του τούς 400 έως 500 τόνους. Τον 19ο αιώνα τα περισσότερα από τα μεγάλα πλοία στο Αιγαίο ήταν καραβόσκαρα, τα οποία ναυπηγήθηκαν κυρίως στη Σύρο, το Γαλαξίδι και αργότερα στο Πέραμα. Ξεκίνησε ως αλιευτικό, αλλά γρήγορα επεκτάθηκε η χρήση του ως φορτηγού, πολεμικού και αργότερα σαν ακτοπλοϊκού ή πλοίου αναψυχής.

Ο βαρκαλάς

Εμφανίζεται την ίδια περίοδο με το καραβόσκαρο, με το οποίο αποτελούσαν τα δύο μεγαλύτερα σκαριά της Ελλάδας του 19ου αιώνα. Χρησιμοποιήθηκε κυρίως στα νησιά του ανατολικού Αιγαίου. Τα χαρακτηριστικά αυτού του σκαριού είναι η μορφή της πρύμνης, η οποία σταματά απότομα σαν να κόβεται εγκάρσια ως προς τον άξονα του σκάφους. Αυτό το κομμάτι της πρύμνης ονομάζεται «ντάκος» ή «καθρέπτης» και κατασκευάζεται άλλοτε εντελώς κάθετα και άλλοτε με μικρή κλίση προς τα πίσω. Το πλωριό ποδόσταμα είναι συνήθως ίσιο με κλίση λοξά προς την πλώρη. Οι βαρκαλάδες κατασκευάζονταν στους ταρσανάδες των νησιών του ανατολικού Αιγαίου, όπως η Σάμος, η Λέσβος, η Σύμη και η Κάλυμνος.

Το λίμπερτι

Σύμφωνα με το Ινστιτούτο Ιστορίας Ναυτιλίας και Λιμενικού Σώματος, έτσι ονομάστηκε ένας τύπος φορτηγού πλοίου 10.000 τόνων περίπου, ο οποίος ναυπηγήθηκε μαζικά στις ΗΠΑ και στον Καναδά, κατά τη διάρκεια του Β' Παγκοσμίου Πολέμου. Μετά τον πόλεμο η αμερικανική κυβέρνηση παραχώρησε στην Ελλάδα έναντι χαμηλού τιμήματος εκατό τέτοια πλοία. Το λίμπερτι αποδείχθηκε ένα αξιόπιστο σκαρί και γρήγορα έβαλε στον πειρασμό τους Ελληνες ναυπηγούς να το αντιγράψουν.

Το τρεχαντήρι

Είναι οξύπλωρο και οξύπρυμνο σκαρί. Παλιότερα εξοπλιζόταν με μονό ή διπλό κατάρτι και τα πανιά που χρησιμοποιήθηκαν σε αυτό ήταν το λατίνι, η σακολέβα, η μπούμα, η ψάθα και ο φλόκος. Σήμερα το τρεχαντήρι κινείται αποκλειστικά με πετρελαιοκινητήρες, ενώ το κατάρτι, που εξακολουθεί να υπάρχει σε ορισμένα, έχει μάλλον διακοσμητικό ρόλο, αν και είναι πολύ εύκολο με ένα μικρό λατίνι να κινηθεί και χωρίς κινητήρα. Το τρεχαντήρι σήμερα είναι το σκαρί που κυριαρχεί στην παράκτια αλιεία και το βρίσκουμε από πολύ μικρά μεγέθη, της τάξης των 5,5 με 6 μέτρων, μέχρι και 12 μέτρα. Εχει αποδειχθεί το πιο αξιόπιστο σκαρί για τα νερά του Αιγαίου, έχει εξαιρετική πλεύση στις άσχημες καιρικές συνθήκες, λόγω του χαμηλού κέντρου βάρους, και γι' αυτό το λόγο είναι το κυρίαρχο σκαρί του ελληνικού αλιευτικού στόλου.

Ο μπότης

Σκαρί-παραλλαγή του τρεχαντηριού. Η διαφορά του από το τρεχαντήρι είναι ότι το ποδόσταμα στην πλώρη ανεβαίνει ίσια (σχεδόν κάθετα προς την καρίνα) κι όχι καμπυλωτά, όπως στο τρεχαντήρι. Παλιότερα, ο μπότης χρησιμοποιούνταν ως εμπορικό σκάφος. Σήμερα τον συναντάμε μόνο ως μικρό αλιευτικό, με το μέγεθός του να κυμαίνεται μεταξύ 6,5-7 μέτρα. Πολλές φορές τον μπότη τον συναντάμε με πρύμνη καθρέπτη, όπως οι παπαδιές, αλλά ο καθρέπτης περιορίζεται στο πάνω μέρος του ποδοστάματος. Ο μπότης είναι ένα σκαρί που προσφέρεται για κωπηλασία, γι' αυτό και παλαιότερα, όταν όλα τα σκάφη ήταν κωπήλατα, ο μπότης ήταν ένα πολύ δημοφιλές σκαρί. 

 

ΚΟΙΝΩΝΙΑ - ΑΝΘΡΩΠΟΣ: "I stay my enemy"!

Tου Γιώργου Κωστούλα
 

O τίτλος "I stay my eneny" είναι από στίχο της Emily Dickinson. Το νόημα του στίχου, όπως εγώ το αντιλαμβάνομαι: Ο δρόμος για την κατάκτηση της αυτογνωσίας  περνά μέσα από την ουσιαστικότερη και διαρκέστερη αντιπαλότητα τού κάθε ανθρώπου: Αυτήν με τον εαυτό του.
 

Πρέπει να υπάρξει πρώτα αυτή η εχθρότητα για να έλθει μετά η συμφιλίωση. Αν ποτέ έλθει.
 

Το πιο δύσκολο πράγμα στον κόσμο, αλήθεια, είναι να γίνει κανείς αυτό που πραγματικά είναι. Το είπαν, με διαχρονικότατη ισχύ. Ο Πίνδαρος: "Γένοιο οίος εισσί", ο Νίτσε: "Οφείλεις να γίνεις αυτός που είσαι", ο Ελύτης: "Λοιπόν, αυτός που γύρευα είμαι".
 

Το μέτρο της ανθρώπινης ευτυχίας είναι, ακριβώς, να έχεις αυτό που έχεις. Ό,τι ψάχνουμε το περιέχουμε.
 

Αναφέρει ο Πλούταρχος: "Ο δ΄ Ηράκλειτος ως μέγα τι και σεμνόν διαπεπραγμένος ΄εδιζησάμην΄ φησίν ΄εμεωυτόν΄ και των εν Δελφοίς γραμμάτων θειότατον εδόκει το ΄γνώθι σαυτόν΄ ".
 

Το "Γένοιο οίος εισσί" του Πινδάρου και το "εδιζησάμην εμεωυτόν" του Ηράκλειτου-ένας άξονας. Ένα τρίγωνο, αν προσθέσουμε και το δελφικό παράγγελμα, "γνώθι σεαυτόν", το οποίο έδωσε και το έναυσμα για τη Σωκρατική αναζήτηση τού "τι ο άνθρωπος εστί".
 

Το ρήμα δίζημαι είναι ερευνητικής εντάσεως σημαντικό και χρησιμοποιείται με τη σημασία του ζητώ να φτάσω κάπου, να βρω τη σημασία των πραγμάτων (βλ.λεξικό Σταματάκου). Εδώ εννοείται η αναζήτηση του εαυτού μας. Ο Ηράκλειτος μάς παραγγέλλει: Μην αναζητάς την αλήθεια στα μαντεία, αλλά ρώτησε, ψάξε τον εαυτό σου.
 

Απελευθερώσου από τα κάθε είδους δεσμά. Βρες τη ζωή που σου ταιριάζει και ζήσε την.
 

Διεισδυτική περαιτέρω επεξεργασία της παραπάνω φράσης: "Yπάρχει, μακριά πολύ, μεσ΄ στα κατάβαθα  της ψυχής μας, ένα ελάχιστο ιδιωτικό μέρος που αποτελεί το ψυχικό δακτυλικό αποτύπωμα του καθενός, μια ιδιωτική έκδοση της αλήθειας που ο χρόνος αναγνωρίζει μονάχα το πρώτο της αντίτυπο".
 

Αφού, βέβαια, λάβει κανείς τον κόπο να υπακούσει και στην προτροπή του M. Αυρηλίου: "Ένδον σκέπε. Ενδον η πηγή του αγαθού και αεί αναβλύειν δυναμένη εάν αεί σκάπτης".  "Ένδον σκάπτε", λοιπόν, ανάμεσα στα πολλά "δίζησθαι", ωσότου βρεθεί (αν βρεθεί) το λίγο. Το σκάψιμο πολύ και το χρυσάφι λίγο. Μιλάει ο Ηράκλειτος: "Χρυσόν γαρ οι διζήμενοι γην πολλήν ορύσσουσι και ευρίσκουσιν ολίγον".
Και ο Δημόκριτος έβλεπε την αλήθεια "εν βυθώ": "Εν βυθώ γαρ η αλήθεια". Στο αναπάντητο μέσα μας. Ίσως να μην είναι τυχαίο πως οι λέξεις βαθύς και βυθός συγγενεύουν γλωσσικά.
 

Πολύμοχθη η πορεία της αυτεπίγνωσης. Το χειρότερο που μπορεί να μας συμβεί: Καθώς πιστεύουμε ότι αυτό που είμαστε δεν θα αρέσει, πολλές φορές προθυμοποιούμαστε να δείξουμε αυτό που οι άλλοι θέλουν να δουν από εμάς, κάθε φορά: Το τι δεν είμαστε δηλαδή, αντί αυτού που είμαστε.
 

Τι σημασία έχει, όμως, να εξαπατήσουμε τους άλλους, αν πρώτα πρέπει να εξαπατήσουμε τους εαυτούς μας; 

Τι αξίζει το φαίνεσθαι μπροστά στην εσωτερική μας ισορροπία; 

Μόνο ό,τι νιώθουμε μέσα μας έχει αξία: "Αρμονίη αφανής, φανερής κρείσσων".
 

Κι όταν βρεις ποιος είσαι και μάθεις πως δεν είσαι το πάν, τότε συμπεριφέρεσαι σωστότερα. Κρατάς πάντα το κεφάλι ψηλά. Όμως όχι και πολύ ψηλά...:
 
"Όταν στην κλινική, όπου νοσηλευόταν, τού πήγαν ένα μικρό ραδιοφωνάκι για να ακούσει την επίσημη αναγγελία της έκδοσης του Συντακτικού της Νεοελληνικής και άκουσε τους σχετικούς επαίνους από τους βραβεύοντες, ο Τζάρτζανος -που ήξερε πως σχεδόν κανένας δεν ήταν σε θέση να παινέψει σωστά ή να κατακρίνει το έργο του-στράφηκε κάπως αμήχανος προς τους διπλανούς του και είπε σαλεύοντας το χέρι του: ΄Υπερβολικά πράγματα΄..."

Η συνείδηση της ασημαντότητάς μας είναι το απόγειο της γνώσης της ζωής. Η αυτοσυγχώρηση και η ευκολία είναι φτηνές πραμάτειες για όποιον θέλει σώνει και καλά να αυτοσυγχωρηθεί και να διευκολυνθεί.
 

Ομολογώ, ότι επεξεργάστηκα όλα τα παραπάνω για να καταλήξω σε τούτο: 

KOINΩΝΙΑ - ΑΝΘΡΩΠΟΣ: Μόνο τότε

 

Γράφει ο "OLD BOY"

Μόνο όταν αρχίζεις να απαλλάσσεσσαι απ' τα σκατά του μυαλού σου.

Μόνο όταν αρχίζεις να βλέπεις εσένα και τους άλλους

έξω από το πλέγμα ενοχή - κατηγορία - ποινή.

Ή το πλέγμα πληγή - κατηγορία - ποινή.

Μόνο όταν αρχίζεις να σε σέβεσαι και να σε αγαπάς.

Μόνο τότε

ΚΟΙΝΩΝΙΑ - ΑΝΘΡΩΠΟΣ: H οδυνηρή μοναξιά της λαιμαργίας

Του ΗΛΙΑ ΜΑΓΚΛΙΝΗ

"Υπάρχουν λαίμαργοι άνθρωποι", σκέφτεται φωναχτά ο κύριος Γκρι. «Λαίμαργοι λαοί, λαίμαργες κοινωνίες υπάρχουν;» 

Δεν είχα καταλάβει τότε ότι θέτοντας αυτό το ερώτημα, στον εαυτό του περισσότερο, είχε στον νου του την ελληνική περίπτωση, τουλάχιστον έτσι όπως ανάπτυξε μια νοοτροπία από τη δεκαετία του ’80 και μετά.
Οταν το αντιλήφθηκα, έσπευσα να τον προειδοποιήσω:  

Είναι σκόπιμο να κρίνει ισοπεδωτικά έναν ολόκληρο λαό; 

Να καταδικάσει μια κοινωνία που, αν μη τι άλλο, οδηγήθηκε από τους ηγέτες της προς μια τέτοια στάση ζωής; 

Να επαναλάβει σε μια πιο ευγενή εκδοχή το παγκαλικό «μαζί τα φάγαμε»; 

 «Οχι», είπε αμέσως. Και πρόσθεσε ότι τον ξέρω πολύ καιρό τώρα για να μη θυμάμαι ότι δεν τον ενδιαφέρει καθόλου η κριτική, πολύ δε περισσότερο η ετυμηγορία, η καταδίκη. Οτι η σκέψη του είναι ερωτηματική και όχι αποφαντική. Οτι αυτό που τον ενδιαφέρει είναι όχι να κρίνει αλλά να κατανοήσει, να καταλάβει ― όσο μπορεί. Μου υπενθύμισε μάλιστα ότι το μεγαλύτερό του πρόβλημα είναι πως σπάνια έχει έτοιμες κάποιες απαντήσεις. Πρόβλημα όχι για τον ίδιο αλλά για τους εκάστοτε συνομιλητές του, οι οποίοι είτε έχουν έτοιμες τις δικές τους απαντήσεις είτε αποζητούν όχι απλώς απάντηση αλλά μιαν απόφανση. «Εχω την αίσθηση», είπε ο κύριος Γκρι, «ότι άνθρωποι όπως ο Πάολο Κοέλιο, ο Βραζιλιάνος συγγραφέας, έχει τόσο φανατικό κοινό διότι είναι ένα είδος γκουρού: προσφέρει απλόχερα απαντήσεις επί παντός. Είναι πολύ ανακουφιστικό, φυσικά. Αλλά δεν παρουσιάζει κανένα ενδιαφέρον».
Λαιμαργία για απαντήσεις, λοιπόν. «Ναι, διότι όταν αναρωτιέμαι αν μπορεί μια κοινωνία να υποφέρει από λαιμαργία, δεν μιλάω μόνο για το στομάχι». 

 Αλλά; 

Λαιμαργία για τα πάντα. Λαιμαργία για αστακομακαρονάδα, για χρήμα, ισχύ, εικόνα, ακίνητα και αυτοκίνητα, για μια αβασάνιστη, εσαεί προνομιακή ζωή, για ηδονή μα και για εξασφάλιση, σιγουριά, λαιμαργία για τη λαιμαργία εντέλει.
 

«Δεν χωράει ερώτημα φυσικά ότι είτε λαίμαργο άτομο είτε λαίμαργος λαός μετατρέπεται σε κάτι αφόρητα τυραννικό. Για όλους τους άλλους μα και για τον ίδιο του τον εαυτό. Σα να κυνηγάς την ουρά σου ή τη σκιά σου. Διότι, έχω την αίσθηση πως τυραννικός άνθρωπος ή τυραννική κοινωνία είναι αυτός/αυτή που επιθυμεί μόνο και μόνο για να επιθυμεί. Οταν η επιθυμία δεν έχει στόχο, δεν πάει πουθενά και πνίγεται μέσα στα νερά ενός αδιέξοδου ναρκισσισμού, αποκλείοντας τον έξω κόσμο τελείως. Οταν η ίδια η παρόρμηση γίνεται αυτοσκοπός, και η παραμικρή πτυχή εσωτερικής ζωής εκμηδενίζεται. Η επιθυμία, το ένστικτο, η παρόρμηση μετατρέπονται σε ένα αγκάθινο πλέγμα, μια πλεξούδα γεμάτη αιχμές. Την ίδια στιγμή, ο κόσμος όλος περιμένουμε να υπακούσει μονάχα στο όποιο περιεχόμενο έχει αυτή μας η επιθυμία. Για πάντα. Υπακούει όμως; Οχι βέβαια. Ισως για λίγο, ίσως και για πολύ, για λόγους συγκυριακούς όμως, που είναι άσχετοι με εμάς, ενώ ακριβώς επειδή δεν ισχύει αυτό το “για πάντα”, ακόμα και το “πολύ” φαντάζει ελάχιστο, μηδαμινό σχεδόν. Μας κατακλύζει τότε μια απογοήτευση, ένα κάθετο βύθισμα. Λέμε: κάποιος, ή κάτι, μας πρόδωσε. Κι αν το “κάτι” είναι τα πράγματα εκεί έξω με τη δική τους παγερή αυτοτέλεια και νομοτέλεια (όπου, φυσικά, δεν τίθεται ζήτημα ουδεμίας προδοσίας), ο “κάποιος” δεν είναι άλλος από εμάς τους ίδιους. Ο ανοικονόμητος (συλλογικός) εαυτός που δεν βρίσκει ησυχία, δεν τον χωράει ο τόπος ― οι στιγμές που όχι μόνον είναι σαν να καθόμαστε σε αναμμένα κάρβουνα, αλλά μας κυριεύει μια νέα, αυτοκαταστροφική παρόρμηση:  

ΑΝΘΡΩΠΟΣ - ΚΟΙΝΩΝΙΑ: "elpizw mia mera na me prose3eis "

ΕΞΑΙΡΕΤΙΚΟ

Toυ OLD-BOY

Μάλλον κάπως έτσι λειτουργεί ο έρωτας, όπως υπαινίσσεται ο -κατά πάσα πιθανότητα- έφηβος φίλος μας: ως μια ελπίδα προσοχής. 

Μπορούμε δηλαδή να τον δούμε να νιώθει, όσο εκείνη δεν τον προσέχει, αόρατος. Κι αυτός της επισημαίνει ακριβώς ότι είναι ορατός και υπαρκτός και αυθύπαρκτος και ξεχωριστός από όλους τους άλλους συμμαθητές. 

Υπάρχω, της λέει, είναι σαφές ότι υπάρχω, εγώ το ξέρω ότι υπάρχω, αυτό που βράζει μέσα μου με πείθει ότι υπάρχω, αλλά αν δεν σταθεί επιτέλους το βλέμμα σου επάνω μου, αν δεν με εντοπίσεις επιτέλους, αν δεν με προσέξεις επιτέλους, αν δεν καταλάβεις επιτέλους ότι είμαι άξιος της προσοχής σου, αν δεν αξιωθώ επιτέλους το βλέμμα σου, θα μένω πάντα κι εγώ με την αμφιβολία για το πόσο ορατός είμαι, για το πόσο ξεχωριστός είμαι, για το πόσο αξίζω να προσεχτώ.  

Πρόσεξέ με. Με το βλέμμά σου ανάσυρέ με από τους αόρατους. Κατάστησέ με ορατό, κατάστησέ με φωτεινό, βγάλε με στο φως. Δες με. Και βλέποντάς με εσύ, θα με δω επιτέλους κι εγώ. Χωρίς την αμφιβολία. Πρόσεξέ με - διάλεξέ με - δικαίωσέ με. 

Ο έρωτας είναι ένα διαρκές παιχνίδι ανασφάλειας, επιβεβαίωσης, ταυτότητας:

ΚΟΙΝΩΝΙΑ και ΔΗΜΟΣΙΟΓΡΑΦΙΑ: Aπόψεις και σωστά στοιχεία

Της Sarah Churchwell / The Guardian

(Καθηγήτριας Αμερικανικής Λογοτεχνίας στο βρετανικό Πανεπιστήμιο της East Anglia.)

«Δεν είμαι ένας από εκείνους που όταν εκφράζουν την άποψή τους περιορίζονται από τα υπάρχοντα στοιχεία», είχε πει ο Μαρκ Τουέιν. Αυτό θα μπορούσε να είναι ένα από τα συνθήματα της εποχής μας, καθώς η άποψη τείνει να υποκαταστήσει εξ ολοκλήρου τα στοιχεία, συμπεριλαμβανομένων και εκείνων των στοιχείων που συνέβαλαν στην εφεύρεση του ίδιου του δημοσιογραφικού σχολίου.

Τα σχόλια στις εφημερίδες υπήρξαν πνευματικό τέκνο ενός ανθρώπου, ο οποίος θα ένιωθε την ίδια απέχθεια με εκείνη που ένιωσε ο δρ Φρανκεστάιν βλέποντας το αποτρόπαιο δημιούργημά του.

Ο Χέρμπερτ Μπαγιάρ Σουόουπ (1882-1958) υπήρξε διάσημος δημοσιογράφος της εποχής του, όσο γνωστός είναι σήμερα ο Ρούπερτ Μέρντοχ, αν και απείρως πιο δημοφιλής και αξιοσέβαστος.

Αν και ξεχασμένος σήμερα, ο Σουόουπ ήταν πραγματικός διάττων αστέρας σε μια εποχή δημοσιογράφων-σταρ και ένας από τους Αμερικανούς με τη μεγαλύτερη επιρροή, που διατηρούσε στενές σχέσεις με προέδρους, βιομηχάνους και ηθοποιούς του κινηματογράφου. Ηταν ο μόνος δημοσιογράφος, παρών στην υπογραφή της Συνθήκης των Βερσαλλιών και ο πρώτος που τιμήθηκε με το δημοσιογραφικό Βραβείο Πούλιτζερ το 1917.

Ο Σουόουπ έχει μείνει στη μνήμη ως ο άνθρωπος, του οποίου τα οργιώδη πάρτι τη δεκαετία του 1920 προσέφεραν την έμπνευση στον Σκοτ Φιτζέραλντ για τις μυθιστορηματικές γιορτές του Μεγάλου Γκάτσμπι.

Το σημαντικότερο επίτευγμα του Σουόουπ ξεχάστηκε, όμως, από την ολοένα και πιο εφήμερη πολιτιστική μας ιστορία. Το 1920 προσελήφθη ως ο πρώτος διευθυντής της New York World. Οπως κάθε διευθυντής, ο Σουόουπ βρέθηκε αντιμέτωπος με το δίλημμα μεταξύ αξιόπιστου ρεπορτάζ και λαϊκών εντυπωσιακών θεμάτων, που συνεχίζει να απασχολεί τη σύγχρονη δημοσιογραφία.

Η ξερή απαρίθμηση γεγονότων έκανε τους αναγνώστες να πλήττουν, ενώ τα κραυγαλέα εντυπωσιακά θέματα «ταμπλόιντ» δημοσιογραφίας ήταν ανεύθυνα και στερημένα νοήματος. Αντίθετα, ο Σουόουπ επέλεξε μία φωτισμένη συμβιβαστική λύση για να αυξήσει την κυκλοφορία: τις απόψεις.

Εκτός από το να προσφέρει την επίσημη γραμμή της εφημερίδας για τα φλέγοντα ζητήματα της ημέρας στην υπάρχουσα σελίδα κύριων άρθρων του φύλλου, ο Σουόουπ είχε τη φαεινή ιδέα να αξιοποιήσει την απέναντι σελίδα, που μέχρι το 1921 φιλοξενούσε διάφορα ειδησάρια, αναγγελίες κηδειών, νεκρολογίες, βιβλιοκρισίες και διαφημίσεις, ως χώρο ελεύθερης έκφρασης δημοσιογράφων, με έμφαση στον σχολιασμό και την προοπτική εξέτασης των γεγονότων. Ο Σουόουπ εξήγησε την απόφασή του λέγοντας: «Σκέφτηκα ότι τίποτα δεν είναι πιο ενδιαφέρον από τις απόψεις, εφόσον οι απόψεις αυτές έχουν ενδιαφέρον. Αποφάσισα έτσι να τυπώσω απόψεις, αγνοώντας τα γεγονότα». Η σελίδα των σχολίων είχε γεννηθεί και η κυκλοφορία του New York World εκτινάχθηκε.

Η διάνοια του Σουόουπ και το όραμά του για τη σελίδα των σχολίων βρίσκεται, όμως, στη δήλωσή του ότι τα σχόλια έχουν ενδιαφέρον μόνο όταν το θέμα τους έχει ενδιαφέρον. Αυτό μπορεί να ακούγεται σαν ταυτολογία, αλλά δεν είναι όπως αποδεικνύεται από τον πραγματικό καταιγισμό απόψεων που μας βομβαρδίζει καθημερινά. Είμαι βέβαιη επίσης ότι πολλοί που θα διαβάσουν τη στήλη αυτή θα με κατηγορήσουν για απουσία ενδιαφέροντος σε αυτή. Η ουσία της στήλης μου εντοπίζεται, όμως, στο ότι είναι βασισμένη σε στοιχεία.

Ο Σουόουπ χρησιμοποιούσε σχήμα λόγου όταν υποστήριζε ότι αγνοεί τα γεγονότα.Αυτό που καθιστά ενδιαφέρουσες τις απόψεις είναι ακριβώς η αντίληψη και η ερμηνεία των γεγονότων, που επιδεικνύει ο αρθρογράφος. Ο Σουόουπ περιέγραψε κάποτε τη δημοσιογραφία ως «ιερατική αποστολή», λέγοντας: «Αν κάθε παιδί μπορούσε να εκπαιδευθεί από τρυφερής ηλικίας να ενημερώνεται για τα γεγονότα και να χρησιμοποιεί τα στοιχεία, η πνευματική ενέργεια που καταναλίσκεται σήμερα θα ήταν πολύ λιγότερη».

H δημοσιογραφία της σελίδας σχολίων σήμερα είναι συχνά αντιδιαμετρικά αντίθετα σε πρακτικό, αλλά και ιδεολογικό επίπεδο με την παραπάνω θέση, αγνοώντας συχνά τα γεγονότα. Οι σύγχρονες απόψεις είναι συχνά συνώνυμες με την ιδεολογική προσήλωση, τη μισαλλοδοξία, τον ρατσισμό, την επιβεβαίωση της κάθε ιδεοληψίας, της παραχάραξης των γεγονότων, της διαστρέβλωσης και της ξεδιάντροπης εφεύρεσής τους.

Ο Σουόουπ ουδέποτε διανοήθηκε ότι οι απόψεις θα μπορούσαν να είναι απαλλαγμένες από την υποχρέωση της αμεροληψίας και της ακρίβειας. «Η πρώτη υποχρέωση μιας εφημερίδας είναι η αξιοπιστία. Αν είναι αξιόπιστη, τότε ...

ΙΣΤΟΡΙΚΑ - ΕΜΦΥΛΙΟΣ: Προδότες (!) σε όποια κατηγορία κι αν ανήκαν

Του ΦΑΗΛΟΥ ΚΡΑΝΙΔΙΩΤΗ

Είμαστε στο 2019 κι όμως συζητάμε για την πηγάδα του Μελιγαλά. Γιατί; 


  Μα απλούστατα, γιατί δεν τα έχουμε ξεκαθαρίσει ακόμη κι ας είναι εύκολο, από την άποψη της λογικής και της ιστορικής αλήθειας. 

Κύριοι υπεύθυνοι γι’ αυτό, αφενός μεν, η κυριαρχία της ανακυκλωμένης αριστεράντζας στον δημόσιο βίο, που προσπάθησε να… κερδίσει τον Εμφύλιο στα «χαρτιά», αφετέρου δε, οι ενοχικές ηγεσίες της μεταπολιτευτικής Δεξιάς. Αν τέλος πάντων ήταν Δεξιά αυτό το πράγμα, που ξαφνικά έπαψε να τιμά τους πεσόντες του Εθνικού Στρατού. Λες κι ήταν σκυλιά ή ξένοι μισθοφόροι κι όχι τα στρατευμένα τέκνα του λαού, κληρωτοί, που δεν άφησαν να γίνει η Ελλάδα Αλβανία και τα σύνορά της να πάνε πίσω στη Θεσσαλία. Δόξα και τιμή στον ανώνυμο μαχητή του Γράμμου, μαζί με τη χριστιανική συγχώρεση, σε όσους της άλλης όχθης, πλανημένοι από ενσυνείδητους κι ασυγχώρητους γενίτσαρους, σήκωσαν όπλα κατά του έθνους και λερώθηκαν με την προδοσία.

Η Αριστερά είχε γίνει επί δεκαετίες η ιερή αγελάδα της πολιτικής. Ψωραλέα αλλά… ιερή. Κι ενώ ηττήθηκε κατά κράτος στρατιωτικά και ηθικά, πήρε τη «ρεβάνς» στα πανεπιστήμια, στην πέτσινη ιστοριογραφία, στα ΜΜΕ και στην τέχνη. Φάγαμε στη μάπα τσιμεντένια κι ακούνητα πλάνα με αντάρτες, να φαν κι οι κότες. Κινηματογραφική υπνοπαιδεία.

Χρησιμοποιώ δε τον όρο Εμφύλιος κατ’ οικονομίαν και διότι στην πρώτη φάση του, ως τα Δεκεμβριανά, τα αληθινά, όχι τα «μαϊμού» του Αλέξη της βαρεμένης Αριστεράς του φρεντοτσίνο και της κουκουλοφόρας αλητείας, Ελληνες ήταν ένθεν και ένθεν.

Ο τελευταίος γύρος, με το ρέκβιεμ της καταστολής της ανταρσίας στον Γράμμο, είναι όμως άλλη Ιστορία. Στην τελική φάση, όταν ο Εθνικός Στρατός έδινε το τελικό χτύπημα, τα τρία τέταρτα των ανταρτών ήταν σλαβόφωνοι ΣΝΟΦίτες, συμμορίτες ανακυκλωμένοι συνεργάτες των Γερμανών, που από τα βοηθητικά Τάγματα των S.S. γύρισαν την τραγιάσκα τους ανάποδα και γίνανε «κομμουνιστές», αφού το ΚΚΕ τους υποσχόταν «εθνική αποκατάσταση». Γι’ αυτό και γράφανε στα «ντόπικα» στον Γράμμο «Ζήτω ο Ζαχαριάδης» και «Ζήτω ο Μάρκος»!  

Ο αείμνηστος στρατηγός Παπαθανασίου, Διοικητής της Μοίρας των ΛΟΚ που έδωσε σκληρή μάχη στον Γράμμο, μου περιέγραψε μια ενδιαφέρουσα ιστορία, που επαναλαμβάνω:  


Οι καταδρομείς του, μετά το πέρας της μάχης, είχαν μαζέψει σε ένα μαντρί τους ρακένδυτους αιχμαλώτους του ΔΣΕ, άνδρες και γυναίκες. Ενας από τους λοκατζήδες ήρθε και του είπε «κύριε διοικητά, έρχεστε λίγο;» με βλέμμα έντονης απορίας. Κι όταν τον ρώτησε τι συμβαίνει, ο αρειμάνιος καταδρομέας τού είπε δείχνοντας τους αιχμάλωτους αντάρτες: «Από αυτούς εδώ κανείς δεν μιλάει ελληνικά». 


Ηταν όλοι σλαβόφωνοι αυτονομιστές! Αυτές οι εφεδρείες είχαν απομείνει στον μοιραίο Ζαχαριάδη. Γι’ αυτό κι η Αριστερά τηρεί αυτή την ιταμή στάση στο ψευδομακεδονικό. Εχει τη φωλιά της χεσμένη. Εχουν τα παλιά συνεταιράκια τους ράμματα για τη γούνα της. Συνένοχοι.

Οι Ταγματασφαλίτες ήταν τεσσάρων ειδών. 


Καταρχήν, μια μικρή μειοψηφία φανατικών εθνικοσοσιαλιστών. 


Μετά υπήρχαν αρκετοί που θεωρούσαν τους Γερμανούς προσωρινούς αλλά τον κίνδυνο κομμουνιστικής δικτατορίας μεγαλύτερο κι επικείμενο. 


Υστερα ήταν ένας ικανός αριθμός κυνηγημένων από τη βία του ΕΛΑΣ, που εξόντωνε όποιον θεωρούσε απειλή για το μονοπώλιο της αντίστασης και την επικείμενη έφοδο κατάληψης της εξουσίας, οι οποίοι ζήτησαν καταφύγιο στα Τάγματα του Ράλλη. 


Και, τέλος, υπήρχε ένας συρφετός από λούμπεν πλιατσικολόγους, που θεώρησαν τη μικρή προσωρινή εξουσία της στολής και του όπλου τους χρυσή ευκαιρία για ατιμώρητη, όπως νόμιζαν, εγκληματική δράση.

Σε όποια κατηγορία όμως κι αν ανήκαν, ήταν προδότες. Νέτα σκέτα. Οπλίζονταν κι έπαιρναν εντολές από τους Γερμανούς. Η ιστορική στρατιωτική αναφορά Ελληνα αξιωματικού των Ταγμάτων, ύστερα από κοινή επιχείρηση με τους ναζί, «απώλειες: εκ των ημετέρων, εις Γερμανός» δεν είναι εφεύρημα της Αριστεράς. Η άνανδρη δολοφονία της αδελφής, του πατέρα ή της συζύγου από τον ΕΛΑΣ, σε μια ομαλή εξέλιξη, όπου θα τιμωρούνταν όλοι οι προδότες μετακατοχικά, άρα και οι καταταγέντες στα Τάγματα, στην καλύτερη περίπτωση, θα ήταν το πολύ λόγος η θανατική ποινή να μετατραπεί σε ισόβια κάθειρξη. Ομως, το εμφυλιακό αστικό κράτος, με άμεσο τον κίνδυνο της κομμουνιστικής ανταρσίας και θέλοντας να αντιμετωπίσει πάση δυνάμει τους άλλους προδότες, «ξέπλυνε» και τους Ταγματασφαλίτες, αφού είχε χρεία και του τελευταίου στρατιώτη.

Προδότες ήταν, από την άλλη, κι όσοι σκοπούσαν στην κατάληψη της εξουσίας και στην επιβολή κομμουνιστικής δικτατορίας, δολοφόνησαν αθώους πατριώτες, όπως τον ήρωα Ψαρρό και τους Ευζώνους του 5/42, εφάρμοσαν ως κόκκινοι φασίστες την «οικογενειακή ευθύνη» και π.χ. στην πηγάδα, μαζί με τους Ταγματασφαλίτες, πέρασαν λεπίδι και γυναικόπαιδα ή απλά άμαχους, θεωρούμενους πολιτικούς αντιπάλους.

Η πικρή αλήθεια για την Εθνική Αντίσταση είναι ότι περισσότεροι Γερμανοί πέθαναν από αυτοκτονίες, ατυχήματα ή ασθένειες παρά από τη δράση του ΕΛΑΣ, ο οποίος ξόδεψε περισσότερες σφαίρες κατά Ελλήνων παρά κατά του κατακτητή. Ετσι είναι και όποιος ενοχλείται πρόβλημά του.

Οποιος λοιπόν ηρωοποιεί τους πεσόντες Ταγματασφαλίτες είναι ανιστόρητος και θαυμάζει προδότες. Γλίτωσαν το στρατοδικείο που δεν έγινε ποτέ.

Οποιος ηρωοποιεί φονιάδες γυναικοπαίδων κι άμαχων πολιτικών αντιπάλων...

ΧΡΙΣΤΟΥΓΕΝΝΑ και ΝΕΑ ΤΑΞΗ: Παγκοσμιοποιημένα Χριστούγεννα (χωρίς Χριστό!)

Τοῦ Κωνσταντίνου Χολέβα,

Πολιτικοῦ Ἐπιστήμονος

«Ἐπί γῆς εἰρήνη καί ἐν ἀνθρώποις εὐδοκία» ψάλλουμε τά Χριστούγεννα καί ἔτσι τονίζουμε τό οἰκουμενικό καί πανανθρώπινο μήνυμα τῆς μεγάλης αὐτῆς ἑορτῆς καί πανηγύρεως. Ἡ σύγχυση, ὅμως, τῆς ἐποχῆς μας καί τά ἔξωθεν ἐρχόμενα ρεύματα τῆς ὑλιστικῆς καί ἰσοπεδωτικῆς παγκοσμιοποιήσεως τείνουν νά μετατρέψουν τά Χριστούγεννα σέ ἕνα ἐμπορικό πανηγῦρι καί σέ μία ἀποθέωση τοῦ εὐδαιμονισμοῦ καί τοῦ καταναλωτισμοῦ. Τά περισσότερα μέσα ἐνημερώσεως μιλοῦν γιά δῶρα, διακοπές στά χιόνια, γιά ρεβεγιόν καί ξενύχτια τήν παραμονή τῶν Χριστουγέννων καί μέ κάθε τρόπο προσπαθοῦν νά μᾶς ἀπομακρύνουν ἀπό τήν παραδοσιακή ἑλληνορθόδοξη ἑορτή τῆς ἐνανθρωπήσεως τοῦ Κυρίου. Προβάλλουν Χριστούγεννα .... χωρίς Χριστό!

Στό βωμό τῆς παγκοσμιοποιήσεως θυσιάζεται ὁ ἀληθινός Ἅγιος καί Μέγας Βασίλειος καί μέ τό ὄνομά του ἐμφανίζεται μία στρουμπουλή κοκκινοφορεμένη κούκλα ἡ ὁποία κατακλύζει καταστήματα καί σπίτια. 

Τί σχέση μέ αὐτά τά ἐμπορικά τεχνάσματα μπορεῖ νά ἔχει ὁ σοφός Ἐπίσκοπος Καισαρείας, ὁ ὁποῖος χάριζε κυρίως πνευματικά δῶρα καί φώτιζε τούς συνανθρώπους του μέ τήν διδασκαλία καί τήν φιλανθρωπία του;

Ἀκόμη καί ὡς πρός τό ὄνομά του ἡ παγκοσμιοποιημένη ἐκδοχή τοῦ ἅη Βασίλη προκαλεῖ σύγχυση. Σάντα Κλάους τόν λένε οἱ Δυτικοί, ὄνομα πού παραπέμπει μᾶλλον στόν Ἅγιο Νικόλαο παρά στόν Ἅγιο Βασίλειο.

Ἐμεῖς ἄς προσπαθήσουμε νά γιορτάσουμε ἑλληνορθοδόξως καί ἀνατολικῶς, γιά νά παραφράσουμε μιά σχετική φράση τοῦ Παπαδιαμάντη, καί ἄς διδάξουμε στά παιδιά μας ποιός ἦταν ὁ πραγματικός Ἅγιος Βασίλειος, ποιά ἦταν ἡ πατερική του σοφία, ποιό ἦταν τό τεράστιο κοινωνικό του ἔργο , πῶς δίδασκε τούς νέους νά μελετοῦν ἐπιλεκτικά τά ἀρχαῖα ἑλληνικά κείμενα σάν τή μέλισσα πού ἐπισκέπτεται τά ἄνθη καί ἀποφεύγει τά ἀγκάθια.

Ἡ παραδοσιακή Θεία Λειτουργία τῶν Χριστουγέννων ἀντικαθίσταται ἀπό τά ξενύχτια , τά ρεβεγιόν καί τήν χαρτοπαιξία γιά νά φανοῦμε δῆθεν μοντέρνοι καί παγκοσμιοποιημένοι. Ὄχι, εὐτυχῶς, ἡ ἐπισήμανση αὐτή δέν ἀφορᾶ ὅλους τούς Ἕλληνες. Εὐτυχῶς ὑπάρχουν πολλοί, μικροί καί μεγάλοι, πού θά σηκωθοῦν ἐνωρίς τά ξημερώματα γιά νά μετάσχουν τῆς Χριστουγεννιάτικης Θείας Λειτουργίας καί νά μεταλάβουν μετά ἀπό τή νηστεία πού ἐτήρησαν. Ὑπάρχουν πολλοί, δόξα τῶ Θεῶ πού ἐπιμένουν ἑλληνορθόδοξα καί ἀρνοῦνται νά μποῦν στήν μηχανή τοῦ κυμᾶ πού ἀλέθει ἔθνη, πολιτισμούς, ἰδιαοπροσωπίες, ἀνεξαρτησίες.

Στό βωμό τῆς παγκοσμιοποιήσεως ἀρκετοί συμπατριῶτες μας θυσιάζουν τά ἑλληνορθόδοξα Χριστούγεννα γιά νά ταξιδέψουν σέ διάφορους προορισμούς ἐκτός Ἑλλάδος. Ἐπικαλοῦνται τή συγκίνησή τους γιά τήν βραδυνή Θεία Λειτουργία πού θά παρακολουθήσουν σέ κάποιο χιονισμένο Ναό τῆς Κεντρικῆς ἤ Βορείου Εὐρώπης, ἀλλά τελικά ἀντί γιά τό Θεῖο Βρέφος καταλήγουν νά προσκυνοῦν τίς προθῆκες καί τά ράφια τῶν πολυκαταστημάτων τῶν πόλεων τῆς Ἑσπερίας καί ἐπιστρέφουν μέ βαλίτσες διπλᾶ φορτωμένες ἀπό τά........ ἀποδεικτικά στοιχεῖα τῆς εὐλαβείας των.

Παγκοσμιοποιημένες εἶναι καί πολλές ἀπό τίς εὐχετήριες κάρτες πού λάμβάνουμε αὐτές τίς ἡμέρες. Θά μοῦ πεῖτε ὅτι σημασία ἔχει νά σέ θυμηθεῖ κάποιος καί ὄχι ἡ ἀπεικόνιση ἐπάνω στήν κάρτα. Δέν διαφωνῶ, ἀλλά ἀφοῦ ἀποφασίζεις, Χριστιανέ μου, νά στείλεις γραπτῶς τίς εὐχές σου σέ ὁρισμένους φίλους, γιατί δέν προτιμᾶς κάρτες μέ Ὀρθόδοξη βυζαντινότροπη εἰκονογράφηση καί μοῦ στέλνεις χιονισμένα σκανδιναβικά τοπία μέ ταράνδους ἤ εὐτραφῆ ἀγγελούδια οὐδεμία σχέση ἔχοντα μέ τήν Πίστη μας καί τήν Λατρευτική μας τέχνη;

Τό σπουδαιότερο, ὅμως, δέν εἶναι οὔτε οἱ κάρτες οὔτε τά ρεβεγιόν οὔτε ἄλλές ἐξωτερικές ἐκδηλώσεις. 


Τό σπουδαιότερο εἶναι...

ΚΟΙΝΩΝΙΑ: Μπαμπούλες και τέρατα

ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: ΜΑΡΙΑ ΜΥΣΤΑΚΙΔΟΥ

Καταδυναστεύουν τη λογική. Τυραννούν το μυαλό και στοιχειώνουν τα όνειρα. Ζουν στο σκοτάδι και τρέφονται από τον φόβο. Είναι οι μπαμπούλες των παιδικών μας χρόνων, ζοφερές παρουσίες που μας κυνηγούσαν ανηλεώς όταν ήμασταν πιτσιρίκια και που κατά καιρούς εμφανίζονται απρόσμενα από τη λήθη για να παίξουν με την ενήλικη φαντασία μας.

Μια άποψη λέει ότι τους μπαμπούλες τους εφηύραν οι γονείς. Ηταν οι φρικιαστικές φιγούρες που θα κρατούσαν τα μικρά παιδιά ήσυχα και υπάκουα. Μια άλλη θεωρία -που την ασπάζονται αρκετοί συγγραφείς τρόμου, με πρώτο και καλύτερο τον μετρ Στέφεν Κινγκ- θέλει τους μπαμπούλες να υπάρχουν στ' αλήθεια. Να κρύβονται ύπουλα στα σκοτάδια και να αρπάζουν τους απρόσεκτους και αφελείς που κάνουν το λάθος να τους αμφισβητήσουν. Ο ίδιος άλλωστε, όπως συνηθίζει να γράφει, πατάει σπάνια στο υπόγειο του σπιτιού του και πάντα με το φως αναμμένο, γιατί εκεί κρύβεται ο προσωπικός του εφιάλτης, πάντα έτοιμος να τον αρπάξει και να τον εξαφανίσει για πάντα!

Είτε έτσι είτε αλλιώς, πάντως, οι ιστορίες που πλέκονται με πρωταγωνιστές μπαμπούλες εκτός από τρομακτικοί είναι πάντα ενδιαφέροντες. Χαρακτηριστικό τούτου, είναι πως κάθε χώρα έχει τον δικό της, ντόπιο μπαμπούλα, για να φοβίζει τα παιδιά. 

Στην Ιαπωνία, ο Namahage μια δαιμονική φιγούρα με φριχτά δόντια και απαίσια χαρακτηριστικά εμφανίζεται κάθε νέο έτος στα σπίτια και ζητά να μάθει αν «υπάρχει εδώ κάποιο άτακτο παιδί». Οι γονείς πρέπει να διαβεβαιώσουν τον δαίμονα ότι όλα τα παιδιά στο σπίτι είναι καλά και υπάκουα. Τα άτακτα καταλήγουν στο σακί του και κανείς ποτέ δεν τα ξαναβλέπει.

«Κοιμήσου παιδάκι, κοιμήσου τώρα, αλλιώς ο μπαμπούλας θα έρθει για να σε φάει», τραγουδάνε οι μαμάδες στα παιδιά τους σε Ισπανία και Μεξικό. Ο δικός τους μπαμπούλας φοράει μαύρο μακρύ μανδύα και έχει σκεπασμένο το κεφάλι με κουκούλα, ένα κεφάλι που μοιάζει πολύ με τον καρπό της καρύδας. Στις χώρες αυτές, υπάρχει και το θηλυκό ανάλογο. Η μάγισσα (la brula) καταβροχθίζει τα παιδιά που είναι άτακτα και που δεν τρώνε το φαγητό τους. Ωστόσο, η μάγισσα έχει τρωτά σημεία: δεν πλησιάζει ποτέ σε καρέκλες που στη βάση τους έχουν κρυμμένο ψαλίδι, ούτε σε πόρτες που από πίσω υπάρχουν σκούπες!

Στην Αγγλία και στις ΗΠΑ, ο μπαμπούλας είναι η στοιχειωμένη φιγούρα ενός κακομούτσουνου πλάσματος που κυκλοφορεί στα σκοτάδια και στην ομίχλη, αρπάζοντας οποιονδήποτε πέσει στα αδηφάγα χέρια του. Φοράει σκούρα ρούχα και περιμένει σχεδόν αόρατος, υπομονετικά ανάμεσα στις σκιές, ώσπου να αδράξει το θύμα του. Επίσης, οι μπαμπούλες αυτοί λατρεύουν να χώνονται μέσα σε ντουλάπες και να κρύβονται κάτω από τα κρεβάτια των μικρών παιδιών. Κάθονται εκεί και προβάλλουν εφιαλτικά όταν η νύχτα πέσει, επιχειρώντας να βουτήξουν τα πιτσιρίκια και να τα πάρουν για πάντα μαζί τους.

Ο Σκωτσέζος μπαμπούλας είναι ένα κακορίζικο ξωτικό που προκαλεί κακοτυχίες και προβλήματα σε όσους περισσότερους μπορεί, μεγάλους και μικρούς. Τις νύχτες απλώνει το παγωμένο χέρι του πάνω στα κεφάλια των παιδιών, κάνοντας τα να τινάζονται από τον ύπνο τους. Αν κάποιος κάνει το λάθος να τον αποκαλέσει με το όνομά του, τότε ο δαιμονικός Hoggart τον ακολουθεί συνεχώς και για πάντα. Αν θέλετε να τον κρατήσετε έξω από το σπίτι σας, κρεμάστε πάνω από την εξώπορτα σας ένα πέταλο.

Τα παιδιά στις Μπαχάμες τρέμουν τον Μικροσκοπικό Ανθρωπο. Αν και το όνομα δεν ακούγεται και πολύ τρομαχτικό, ο λιλιπούτειος μπαμπούλας αρπάζει τα παιδιά που βρίσκονται στους δρόμους μετά τη δύση του ήλιου, τα συρρικνώνει, και τα κάνει υπηρέτες του για πάντα. 

Στην Τσεχία και την Πολωνία, ο φοβερός Bubak που έχει μορφή φρικιαστικού σκιάχτρου ενεδρεύει στις όχθες των ποταμών και κάνοντας διάφορες φωνές προσπαθεί να προσελκύσει στις άρπαγες του μεγάλους και παιδιά. Οταν δεν καιροφυλακτεί, επιβαίνει σε μια δυσοίωνη άμαξα που τη σέρνουν γάτες και ανεμίζει σαν τρόπαια τα κουρέλια από τα θύματά του. 

Αν βρεθείτε στην Ολλανδία, προτού κοιμηθείτε, ελέγξτε προσεκτικά τον χώρο κάτω από το κρεβάτι σας και τις ντουλάπες. Εκεί φωλιάζει ο Bolman, ένα άτριχο πλάσμα με τεράστια μάτια, κοφτερά δόντια και μακριά και γαμψά νύχια που στέκεται ήσυχο στο σκοτάδι και περιμένει την κατάλληλη στιγμή για να ορμήξει καταπάνω σε όποιον δεν κοιμάται!

Ο ακέφαλος Pugot Mamu:

ΚΟΣΜΟΣ - ΚΟΙΝΩΝΙΑ: Οταν μιλούν τα χέρια

Απο την ΜΑΡΙΑ ΜΥΣΤΑΚΙΔΟΥ

Κάθε λαός, εκτός από τη γλώσσα του, τα ήθη και τα έθιμά του, χρησιμοποιεί και διάφορες χειρονομίες, που είτε είναι θετικές είτε γίνονται αντί λεκτικής προσβολής.

Οι Ελληνες μάλιστα, στα ταξίδια μας στο εξωτερικό, λόγω του ταμπεραμέντου μας συνηθίζουμε να μιλάμε και σε... άπταιστη νοηματική, όταν δεν κατέχουμε τη γλώσσα. Αυτό όμως μπορεί να μας βάλει σε μπελάδες. Ιδίως αν επισκεφθούμε κάποια χώρα στην οποία τα νοήματα που για μας είναι θετικά, εκεί νοούνται ως προσβολές. Και μάλιστα του χειρίστου είδους. Ας δούμε παρέα τι να αποφεύγετε να κάνετε με τα χέρια σας στα ταξίδια σας.

* Στις μουσουλμανικές χώρες το αριστερό χέρι θεωρείται «βρώμικο». Οι χειραψίες γίνονται λοιπόν μόνο με το δεξί, το «καθαρό». Ετσι λοιπόν αν βρεθείτε σε μουσουλμανική χώρα σε καμία περίπτωση μη δώσετε το αριστερό σας χέρι για χαιρετισμό - πρόκειται για απίστευτα απρεπή και ανάρμοστη χειρονομία.

* Αν ταξιδέψετε στο Ιράν μη σηκώσετε τον αντίχειρά σας. Η χειρονομία αυτή, που στη Δύση σημαίνει «επιτυχία», στο Ιράν είναι προσβολή. Το ίδιο ισχύει για όλη τη Μέση Ανατολή, τη Ρωσία και τη Δυτική Αφρική, που δεν ταυτίζουν την κίνηση με το «μπράβο», αλλά με συγκεκριμένο σημείο της ανδρικής ανατομίας (καταλαβαίνετε τι εννοώ...).

* Προσβολή είναι και το -αθώο στις δυτικές χώρες- σήμα ΟΚ, ο κύκλος που σχηματίζεται με την ένωση αντίχειρα και δείκτη, αν το κάνετε στην Τουρκία και στη Βραζιλία. Αν, δε, το δοκιμάσετε σε ταξίδι σας στην υπόλοιπη Λατινική Αμερική, ίσως έχετε περισσότερο φιλική αντίδραση απ' όση περιμένετε, αφού εκεί σηματοδοτεί... ερωτικό κάλεσμα.

* Μπορεί εδώ στη Μεσόγειο να δείχνουμε την αγάπη μας αγκαλιάζοντας ανά πάσα στιγμή, ακόμα και στον δρόμο, συγγενείς και φίλους, στην Ανατολική Ασία όμως καλύτερα να αποφεύγετε τους εναγκαλισμούς και τα φιλιά δημοσίως. Στις χώρες αυτές οι αποστάσεις προτιμώνται και κάθε μεσογειακή ένδειξη τρυφερότητας είναι προσβολή. Επίσης, αν ταξιδέψετε σε χώρες που ασπάζονται τον βουδισμό, μην αρχίσετε να χαϊδεύετε κεφάλια από πιτσιρίκια, όπως κάνετε εδώ. Στις χώρες αυτές το κεφάλι θεωρείται ιερό και δεν το αγγίζουμε!

* Στο Κουβέιτ δύο άντρες μπορούν να κρατιούνται χέρι χέρι και να περπατούν στον δρόμο (είναι ένδειξη βαθιάς φιλίας). Δεν συμβαίνει το ίδιο για τα ζευγάρια και τις γυναίκες!

* Αν επισκεφθείτε την Ισπανία, την Πορτογαλία, τη Βραζιλία ή την Κολομβία, μην επιχειρήσετε να κάνετε τα γνωστά «κερατάκια». Η χειρονομία εκεί δεν είναι και τόσο αθώα, αφού τη λαμβάνουν στα σοβαρά... Με την κυριολεκτική έννοια...

* Το γνωστό σήμα της νίκης μπορεί να σας βάλει σε μπελάδες αν το δοκιμάσετε σε Αγγλία και Αυστραλία. Και αυτό επειδή αν σχηματίσετε το γνωστό V με την παλάμη να κοιτάει το πρόσωπό σας, είναι κατάμουτρη προσβολή. Το ίδιο V αν το κάνετε με την παλάμη να κοιτάει κάτω και είστε στη Σαουδική Αραβία, τότε...