Του Ανδρέα Γερολυμάτου
Καθηγητή και διευθυντή στο Κέντρο Ελληνικών
Σπουδών - Ιδρυμα Σταύρος Νιάρχος στο Βανκούβερ του Καναδά
Η Αραβική Ανοιξη πυροδότησε ένα κύμα σεισμικών αλλαγών στη Μέση
Ανατολή. Μέχρι τώρα δύο δικτάτορες, ο Μουαμάρ Καντάφι και ο Χόσνι
Μουμπάρακ, υπέκυψαν στις λαϊκές εξεγέρσεις μαζί με τον αυθέντη της
Τυνησίας Μπεν Αλι. Πιο πρόσφατα, η αντιπολίτευση στον Μπασάρ αλ Ασαντ,
στη Συρία, πέρασε από το στάδιο των μαζικών διαδηλώσεων στον ανοικτό
εμφύλιο πόλεμο.
Μολονότι οι γενεσιουργοί αιτίες της Αραβικής Ανοιξης δεν
έχουν διασαφηνιστεί, τα υποπαράγωγα των λαϊκών αυτών κινημάτων
μεταμορφώνουν τη Μέση Ανατολή και αναπλάθουν τις διεθνείς σχέσεις. Οι
Ηνωμένες Πολιτείες, η Μεγάλη Βρετανία και η Γαλλία παρακίνησαν το ΝΑΤΟ
να χρησιμοποιήσει αεροπορική ισχύ και κατέστρεψαν τον Καντάφι, ενώ
διπλωματία και διεθνής απονομιμοποίηση υποχρέωσαν τους Μπεν Αλι και
Μουμπάρακ να εγκαταλείψουν την εξουσία. Οι λοιπές μαζικές εξεγέρσεις στη
Μέση Ανατολή τρεμοσβήνουν, τουλάχιστον προς το παρόν.
Ωστόσο, πέρα από τον κοινό παρονομαστή της αντίθεσης στην αυταρχική
διακυβέρνηση, κάθε κράτος στη Μέση Ανατολή έχει τις δικές του μοναδικές
συνθήκες που ωθούν προς την εξέγερση. Και κάθε κράτος έχει προκαλέσει
μια εξειδικευμένη αντιμετώπιση από τη διεθνή κοινότητα.
Η αμερικανική υποστήριξη στη λιβυκή επανάσταση υπήρξε ένα δώρο
εξευμενισμού προς τη Βρετανία και τη Γαλλία. Αμφότερα τα κράτη
εξαρτώνται από το λιβυκό ελαφρύ αργό πετρέλαιο και προτιμούσαν να
εναντιωθούν στον Καντάφι, παρά να αντιμετωπίσουν την εχθρότητα του
καθεστωτικού διαδόχου του. Η Λιβύη είναι αραιοκατοικημένη και μετά τις
επιτυχημένες εκλογές της τελευταίας εβδομάδας είναι απίθανο να
προκαλέσει ανησυχία στη Δύση, στο άμεσο μέλλον. Το ίδιο μπορεί να λεχθεί
και για την Τυνησία. Υπάρχουν εντάσεις ανάμεσα στους Ισλαμιστές και
τους Φιλελεύθερους και στα δύο κράτη, αλλά βραχυπρόθεσμα ο κίνδυνος
ακραίων καθεστώτων έχει αποφευχθεί.
Από την άλλη, Αίγυπτος και Συρία
διαθέτουν το εκτόπισμα ώστε να επιδράσουν καταλυτικά στον τρόπο με τον
οποίο οι Μεγάλες Δυνάμεις, συμπεριλαμβανομένης της μόνης Υπερδύναμης,
ανταγωνίζονται στην περιοχή.
Η Ρωσία, το Ιράν και η Κίνα είναι ισχυροί υποστηρικτές του ίδιου
του Ασαντ και έχουν δώσει τη δυνατότητα στον σύρο δικτάτορα να επιβιώσει
μέχρι τώρα. Το Ισραήλ, επίσης, υποστηρίζει το status quo στη Συρία: όχι
κατ' ανάγκην τον ίδιο τον Ασαντ, αλλά θα βοηθήσει να ορθοποδήσει
οιοσδήποτε διάδοχός του που δεν θα ήταν ισλαμιστής. Για τους
Ισραηλινούς, η ανάρρηση των ισλαμιστών στην εξουσία, στη Συρία, συνιστά
στρατηγικό εφιάλτη. Εάν η Συρία καταλήξει ισλαμικό καθεστώς και η
Μουσουλμανική Αδελφότητα παραγκωνίσει τον αιγυπτιακό Στρατό, τότε το
κράτος του Ισραήλ θα έχει να αντιμετωπίσει στα βορειοανατολικά και στα
νοτιοδυτικά δύο ακραία εχθρικούς γείτονες.
Απέναντι σε αυτή την περίεργη συμμαχία βρίσκονται η Τουρκία, η
Σαουδική Αραβία και το Κατάρ.
