Των David Leloup και Stephane Foucart / Le Monde
Πόση αξία μπορεί να έχει ο λόγος και η κρίση ενός ερευνητή, ενός επιστήμονα θεωρητικά ταγμένου στην επιστημονική αλήθεια και μόνο, που χρηματοδοτούνταν για χρόνια από έναν οικονομικό γίγαντα με συγκεκριμένα συμφέροντα;
Το ερώτημα δεν είναι θεωρητικό.
Η «Monde» καταδύθηκε στην άβυσσο των tobacco documents, των εσωτερικών εγγράφων της αμερικανικής καπνοβιομηχανίας, που αποχαρακτηρίστηκαν το 1998 κατόπιν απόφασης της αμερικανικής Δικαιοσύνης. Και διαπίστωσε σκοτεινές σχέσεις ανάμεσα στη βιομηχανία αυτή και σε γνωστούς γάλλους επιστήμονες, όπως ο νευροβιολόγος Ζαν-Πιερ Σανζέ, ο νευροφαρμακολόγος Ζαν-Πολ Τασέν ή ο καθηγητής ιατρικής και ιδρυτής της γαλλικής Ενωσης Ερευνών για τον Καπνό Ρομπέρ Μολιμάρ.
Τίποτε στα έγγραφα που μελετήθηκαν δεν αφήνει να εννοηθεί πως οι ερευνητές αυτοί είχαν προσωπικό οικονομικό όφελος. Και οι σχέσεις αυτές μοιάζει να ανήκουν στην Ιστορία. Η χρηματοδότηση που λάμβαναν όμως για χρόνια, έμμεσα ή και άμεσα, από την αμερικανική καπνοβιομηχανία συνετέλεσε στην ταχεία ανέλιξή τους. Και ενόσω δημοσίευαν επιστημονικά άρθρα, συμμετείχαν σε επίσημες ομάδες εργασίας ή διατύπωναν δημοσίως θέσεις σχετικά με το τσιγάρο και τον καπνό, ουδέποτε αποκάλυψαν τη συγκεκριμένη πηγή χρηματοδότησής τους.
Οσο για τα κίνητρα της καπνοβιομηχανίας, δεν υπάρχει η παραμικρή αμφιβολία: επιλέγει σχολαστικά τις έρευνες που μπορεί να αποδειχθούν χρήσιμες για την εικόνα της, προσπαθεί να κατευθύνει τους ερευνητές που επιχορηγεί και συναρτά τη γενναιοδωρία της με τα συμπεράσματά τους.
Ο Ζαν-Πιερ Σανζέ, νευροβιολόγος στο Ινστιτούτο Παστέρ, υπήρξε καθηγητής από το 1975 έως το 2006 στο College de France και πρόεδρος από το 1992 έως το 1998 της γαλλικής Εθνικής Συμβουλευτικής Επιτροπής Δεοντολογίας∙ έλαβε από το 1995 έως το 1998 συνολικά 220.000 δολάρια από το αμερικανικό Συμβούλιο Ερευνας για τον Καπνό (CTR), ένα ίδρυμα με πρωταρχική αποστολή τη χειραγώγηση της επιστημονικής έρευνας υπέρ της καπνοβιομηχανίας, που καταγγέλθηκε το 1993 από τη «Wall Street Journal» για «τη μεγαλύτερη εκστρατεία παραπληροφόρησης στην οικονομική ιστορία των ΗΠΑ».
Ζήτησε ο ίδιος - το 1994 - χρηματοδότηση για ένα τριετές πρόγραμμα μελέτης των επιπτώσεων της νικοτίνης στον εγκέφαλο γενετικά τροποποιημένων ποντικών. Το CTR πραγματικά ενθουσιάστηκε με το αίτημα ενός τόσο γνωστού ερευνητή. «Ο Σανζέ!» έγραφε το post-it που κάποιος του Συμβουλίου κόλλησε στην επιστολή του. Τα χρήματα που έφτασαν στο εργαστήριο του Γάλλου κατέληξαν σε πολυάριθμες επιστημονικές δημοσιεύσεις, εκ των οποίων δύο στην έγκυρη επιθεώρηση «Nature». Η μία έκανε, τον Απρίλιο του 1999, τον γύρο του κόσμου δίνοντας μια μάλλον συμπαθητική εικόνα για τη νικοτίνης: «Η νικοτίνη κρατά το κλειδί για πιο αποτελεσματικά παυσίπονα», τιτλοφορούνταν το σχετικό τηλεγράφημα του Ρόιτερ.
Μια άλλη περίπτωση, ο επίσης γνωστός γάλλος νευροβιολόγος Ζαν-Πολ Τασέν, διευθυντής ερευνών στο Εθνικό Ινστιτούτο για την Υγεία και την Ιατρική Ερευνα (Inserm) και καθηγητής στο College de France. Τα tobacco documents δείχνουν πως η ομάδα του και το εργαστήριο του «υπαρχηγού» του, Ζακ Γκλοβινσκί, έλαβαν από τη Philip Morris Europe συνολικά 2,8 εκατομμύρια γαλλικά φράγκα (κάπου 546.000 ευρώ σήμερα) από το 1989 έως τον Απρίλιο του 2000 - χρονιά κατά την οποία ο Τασέν ανέλαβε την προεδρία του επιστημονικού συμβουλίου της Διυπουργικής Αποστολής για τη Μάχη κατά των Ναρκωτικών και της Τοξικομανίας (MILDT). Το 1998, ο Τασέν προτείνει στην Philip Morris ένα νέο πρότζεκτ, «Η νευροπροστατευτική δράση της νικοτίνης». Δέκα χρόνια αργότερα, δημοσιεύει μια έρευνα που θα προκαλέσει πολύ θόρυβο: υποδηλώνει πως η νικοτίνη από μόνη της δεν αρκεί για να προκαλέσει εξάρτηση - και αμφισβητεί έτσι την αποτελεσματικότητα των υποκατάστατων νικοτίνης.
«Είναι σαφές πως δεν θέλω να επενδύσουμε σε έρευνες που δεν μπορεί να μας φανούν χρήσιμες», έγραφε ο διευθυντής επιστημονικών υποθέσεων της Philip Morris σε μια επιστολή με την οποία δικαιολογούσε την άρνησή του να χρηματοδοτήσει με 450.000 δολάρια το εργαστήριο Φυσικής της Πολυτεχνικής Σχολής. Αντιθέτως, υπό την κωδική ονομασία Broca, το εργαστήριο του Ρομπέρ Μολιμάρ χρηματοδοτήθηκε από τη Philip Morris μεταξύ 1986 και 1998 με 3,5 εκατομμύρια γαλλικά φράγκα (περίπου 700.000 ευρώ). Στις δημόσιες τοποθετήσεις του, ο Μολιμάρ εκτιμά πως «δεν υπάρχει εξάρτηση από τη νικοτίνη», πως η απαγόρευση του καπνίσματος στους δημόσιους χώρους αποτελεί «φασίζουσα παρέμβαση» και πως η αύξηση της φορολογίας στον καπνό απλώς ενθαρρύνει το λαθρεμπόριο.
Την 1η Οκτωβρίου του 1995, η γαλλική Εφημερίδα της Κυβέρνησης δημοσιεύει λίστα χημικών ουσιών που επιτρέπεται να προστεθούν στον καπνό και των οποίων τα κατάλοιπα καύσης εξακολουθούν να εισπνέουν εκατομμύρια άνθρωποι. Βασίζεται στη γνωμοδότηση του Ανώτατου Συμβουλίου Δημόσιας Υγείας (CSHP)∙ ένα από τα οκτώ μέλη της ομάδας εργασίας του τελευταίου ήταν και ο Μολιμάρ.
Σανζέ, Τασέν και Μολιμάρ κλήθηκαν από τη «Monde» να παρουσιάσουν τη
δική τους εκδοχή. Μόνον ο Σανζέ δήλωσε πως με την ύστερη γνώση σήμερα
δεν θα είχε ζητήσει ποτέ χρηματοδότηση από το αμερικανικό CTR. Και οι
τρεις πάντως επέμειναν πως η οικονομική στήριξη που έλαβαν, έμμεσα ή
άμεσα, από τις αμερικανικές καπνοβιομηχανίες ουδέποτε επηρέασε τις
απόψεις ή τις έρευνές τους
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου