Του Ανδρέα Ζαμπούκα
azampoukas@gmail.com
Περιμένοντας την επιμήκυνση του χρέους από Φθινόπωρο, μου ήρθαν στο μυαλό δυο πράγματα. Ο Νίτσε [Η διαλεκτική του κυρίου και του δούλου] και οι τρεις μεγάλοι σταθμοί στην ιστορία του χρέους από την ίδρυση του νεοελληνικού κράτους.
Για τον Νίτσε, η καταστροφή έχει συντελεστεί στα μέσα του 19ου αιώνα. Το εθνικό κράτος έχει εδραιωθεί οριστικά και ακλόνητα στην Ευρώπη, πάνω στα πτώματα των εξεγερμένων προλεταρίων του 1844 και της Κομμούνας, και οι ίδιες οι εργατικές ηγεσίες συναινούν πλέον στο παιχνίδι της αστικής νομιμότητας (που στο εξής λέγεται «κοινοβουλευτικό») με αντάλλαγμα μια επαγγελματική πολιτική σταδιοδρομία και την κομφορμιστική τους συμμετοχή στη λεγόμενη εθνική ζωή.
Σε ό,τι μας αφορά, παίζοντας κι εμείς το παιχνίδι του «δούλου» που ψάχνει το καλό «αφεντικό», έχουμε τις εξής περιόδους «δουλείας»:
1. Tα δάνεια του 1824, 1825 και αργότερα την «Πράξη Υποτέλειας» στους Άγγλους. Από το 1830 έως το 1949, αυτοί είναι και οι επίσημοι «καθοδηγητές» μας.
2. Mε την επικράτηση των Αμερικανών στον Β΄Παγκόσμιο Πόλεμο και το σχέδιο Μάρσαλ, αλλάξαμε αφεντικό και το 1953, έχουμε την πρώτη ξεκάθαρη εγκαθίδρυση του νέου «καθεστώτος» με την επιβολή του Καραμανλή.
3. Με το PSI γίνεται η μεταφορά χρέους στου Ευρωπαίους και αλλάζει πάλι η κηδεμονία. Το 2016 το δημόσιο χρέος εκτιμάται από το ΔΝΤ στα 327,3 δισ. ευρώ, με τον επίσημο τομέα να κατέχει τα 225,5 δισ. ευρώ και τους ιδιώτες τα 89,6 δισ. ευρώ. Μάλιστα, μέσα στα 89,6 δισ. ευρώ περιλαμβάνονται και τα ομόλογα που έχει στην κατοχή της η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα (ΕΚΤ), που το 2016 υπολογίζεται ότι θα ανέρχονται σε περίπου 18 δισ. ευρώ.
Τι κάναμε με τα τρία αυτά «αφεντικά»;
Στους δύο αιώνες που πέρασαν
είχαμε πάντα κάποιον να βρίζουμε, να του φορτώνουμε όλα τα δεινά μας
και στα μουλωχτά, να απλώνουμε το χεράκι μας, για λίγη παραπάνω
«βοήθεια» ή εξουσία.
Με τους Άγγλους (οι μυστικές υπηρεσίες και οι επιτετραμμένοι τους κυβερνούσαν κυριολεκτικά τη χώρα και έδιναν απευθείας εντολές) ποτέ δεν ξέμπλεξε το ελληνικό κατεστημένο γιατί δεν ήθελε. Δύο χρεοκοπίες, ένας εθνικός διχασμός (1915) και ένας εμφύλιος (1945-49) συνέχισαν την εξάρτηση και άλλαξαν απλά, «διαχειριστή».
Με τους Αμερικάνους στη «νέα διοίκηση», χτίστηκε το μεταπολεμικό πολιτικό σύστημα, φτιάχτηκαν περιουσίες από την «ελίτ» των «καλοθελητών» και οδηγηθήκαμε στη Χούντα με τα γνωστά μεταπολιτευτικά αποτελέσματα.
Και τώρα, με το PSI, η εξάρτηση πέρασε στους Ευρωπαίους ή στους Γερμανούς. Το ίδιο κάνει. Όπως και στο παρελθόν, η νέα πραγματικότητα μοιράζει ρόλους στην εσωτερική μας, νευρωτική κατάσταση. Κάποιοι γίνονται πειθήνιοι «διαχειριστές» και κάποιοι ένθερμοι «επαναστάτες». Και οι δύο δόξα και λεφτά θα πάρουν και πάλι...
Όλες οι φάσεις του ελληνικού χρέους είναι παρόμοιες. Με τη διαφορά, ότι τώρα, οι προοπτικές είναι διαφορετικές. Ή μάλλον, θα ήταν, αν είχαμε τη διάθεση να απαλλαγούμε από την κηδεμονία, αναπτύσσοντας μια νέα «διαλεκτική» με τα νέα αφεντικά μας. Δεν θέλουμε όμως. Επιμένουμε να μην αναζητούμε την «ελευθερία» μας, την αποδέσμευσή μας από τα ταπεινά ένστικτα του δούλου. Από τη μία, μας αρέσει να ζούμε με τις φαντασιώσεις του «απελεύθερου» και από την άλλη να ψάχνουμε τα χαρακτηριστικά του «καλού αφεντικού».
Όπως και να ΄χει, όποιος γνωρίζει ιστορία, καταλαβαίνει αμέσως ότι δεν πρόκειται μόνοι μας, ούτε οικονομία να σταθεροποιήσουμε ούτε κοινωνία να οργανώσουμε.
Κυνικά και απολύτως ρεαλιστικά έχουμε ανάγκη τον «κύριο» μας. Ως κράτος, όχι ως κοινότητες και άτομα. Όχι ως πρόσωπα και ιδέες. Γιατί τα «κράτη» και τα συμφέροντα ούτε πατρίδα έχουν ούτε φιλανθρωπικά ιδρύματα είναι να ελεούν τον «Ρωμιό» χριστιανό και τον «Έλληνα» φαντασιόπληκτο «επαναστάτη». Απλά, επειδή το χρέος τώρα είναι στα χέρια των Ευρωπαίων, έχουμε την ελπίδα, λόγω θεσμικής εξάρτησης , να συμμετέχουμε μερικώς, στη λήψη κάποιων αποφάσεων.
Πέρα από εκεί, το πολιτισμικό και κοινωνικό μας πρόβλημα είναι τόσο μεγάλο που τα ρίσκα των επόμενων χρόνων, θα είναι τεράστια. Αν δεν σπάσει το ελληνικό κράτος, μέσα σε μια ενωμένη Ευρώπη, είναι ζήτημα χρόνου να φαγωθούμε μεταξύ μας, περιμένοντας το νέο «αφεντικό» να μας σώσει. Αν δεν ξεφύγουμε από την καταστροφική εσωστρέφεια της νευρωτικής πραγματικότητας που βιώνουμε, θα πάμε σε νέο αλληλοσκοτωμό. Δεν ξέρω τι μορφή μπορεί να έχει αλλά σίγουρα θα θυμίζει πολύ 1916 και 1945.
Οι κοινωνίες και τα κράτη είναι ανεξάρτητα και ελεύθερα, όταν είναι δυνατά, υπεύθυνα και αυτάρκη. Με ισχυρή οικονομία, στρατό και κυρίως πολιτισμό.
Εμείς τι ακριβώς έχουμε από αυτά;
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου