Πριν από πέντε χρόνια τα πράγματα φαίνονταν ρόδινα. Την πρώτη
εβδομάδα του Αυγούστου του 2007 οι προβλέψεις επενδυτών και κεντρικών
τραπεζών έκαναν λόγο για ανάπτυξη 2%-3% στις ΗΠΑ και στην Ευρώπη. Τα
πάντα άλλαξαν στις 9 Αυγούστου του 2007. Η γαλλική τράπεζα BNP-Paribas
ανακοίνωσε μεγάλες ζημίες στις επενδύσεις της σε τιτλοποιημένα
αμερικανικά στεγαστικά δάνεια υψηλού κινδύνου. Την ίδια ημέρα, η
Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα αναγκαζόταν να διοχετεύσει 95 δισ. ευρώ στην
αγορά προκειμένου να ενισχύσει τη ρευστότητα. Η κρίση είχε αρχίσει.
Κατά τη διάρκεια του πρώτου χρόνου, οι πολιτικοί προσπάθησαν να
αποφύγουν τα λάθη που έκανε η ιαπωνική κυβέρνηση μετά το σκάσιμο της
«φούσκας» χρέους, που οδήγησε σε μια «χαμένη δεκαετία».
Πρώτον, για να
αποφευχθεί η ιαπωνικού στυλ στασιμότητα, ήταν ζωτικής σημασίας να
ενεργήσει κανείς γρήγορα.
Δεύτερον, να εξυγιανθούν οι ισολογισμοί
τραπεζών και εταιριών και, τρίτον, να παρασχεθεί ένα γενναίο πακέτο
ενίσχυσης της οικονομίας.
Αν χρησιμοποιήσουμε ως μέτρο την Ιαπωνία, η
Βρετανία και οι ΗΠΑ έχουν μεικτές επιδόσεις. Η Ευρωζώνη φαίνεται ότι
ακολουθεί τον δρόμο της Ιαπωνίας.
Τα χρέη Αμερικανών καταναλωτών, ευρωπαϊκών τραπεζών και κυβερνήσεων
συσσωρεύτηκαν στη διάρκεια αρκετών ετών. Η κρίση ξέσπασε όταν έγινε
αντιληπτό ότι η έκθεση στα τιτλοποιημένα αμερικανικά στεγαστικά δάνεια
ήταν ευρεία. Η αντίδραση ήταν γρήγορη. Μέχρι το τέλος του 2008 η
αμερικανική, η ευρωπαϊκή και η βρετανική κεντρική τράπεζα είχαν μειώσει
δραστικά τα βασικά επιτόκια δανεισμού.
Σε σχέση με την Ιαπωνία η
αντίδραση ήταν γρήγορη. Είχαν μάθει το πρώτο μάθημα. Η επόμενη ενέργεια,
όπως υποδείκνυε η ιαπωνική εμπειρία, ήταν να αντιμετωπιστούν οι
προβληματικοί ισολογισμοί τραπεζών και εταιρειών. Επ’ αυτού υπάρχουν
τρεις βασικές επιλογές: επαναδιαπραγμάτευση χρέους, αύξηση μετοχικού
κεφαλαίου και χρεοκοπία.
Τα χρέη αποπληρώθηκαν, ακόμη και όσες επενδύσεις είχαν υψηλό ρίσκο. Την ίδια στιγμή, όμως, τα υψηλά χρέη και η μειωμένη αξία των περιουσιακών στοιχείων είχαν αποτέλεσμα τη μείωση της αξίας των μετοχών.
Στις ΗΠΑ και στην Ευρώπη οι κυβερνήσεις υποστήριξαν τον χρηματοπιστωτικό
τομέα και αποκατέστησαν τους ισολογισμούς τους. Φαίνεται ότι έμαθαν και
το δεύτερο μάθημα. Ωστόσο, η εξυγίανση τραπεζών και εταιρειών έγινε με
χρήματα που δανείστηκαν οι κυβερνήσεις, με αποτέλεσμα να αυξηθούν τα
δικά τους χρέη, ενώ και το ιδιωτικό χρέος εξακολουθούσε να είναι υψηλό.
Το τρίτο μάθημα από την Ιαπωνία ήταν ότι πρέπει να τονωθεί η οικονομία.
Οι κεντρικές τράπεζες και οι κυβερνήσεις άρχισαν να αγοράζουν κρατικά
ομόλογα σε μεγαλύτερο βαθμό απ’ ό,τι η ιαπωνική.
Αν και οι πολιτικοί
πήραν μερικά μαθήματα από την Ιαπωνία, υπάρχουν λόγοι για να ανησυχεί
κανείς τα επόμενα πέντε χρόνια. Στη Βρετανία και στις ΗΠΑ, η τόνωση της
οικονομίας ίσως να μην είναι επαρκής, ενώ υπάρχουν σημάδια ότι πολλές
κακές εταιρείες που κανονικά θα έπρεπε να χρεοκοπήσουν διασώθηκαν. Η
Ευρωζώνη βρίσκεται σε πιο επικίνδυνη θέση. Η ανάκαμψη της οικονομίας
είναι οδυνηρά αργή, ενώ οι προοπτικές είναι δυσοίωνες.
Στα πενιχρά μέτρα τόνωσης της οικονομίας και στην πτώση της μεταποίησης
μπορεί να προστεθεί και ένα τρίτο ιαπωνικό χαρακτηριστικό: η
αναποφασιστικότητα. Στις 2 Αυγούστου ο πρόεδρος της ΕΚΤ, Μάριο Ντράγκι,
είπε ότι η τράπεζα είναι έτοιμη να αρχίσει και πάλι τις αγορές ομολόγων.
Η αρχική πτώση των αγορών υποδηλώνει ότι οι επενδυτές ανησυχούν πως η
Ευρωζώνη θα μιμηθεί την Ιαπωνία.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου