ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΜΠΑΝΑΝΙΑ: Ο Κανόνας της Αρμονικής Ακριβείας

ΕΞΑΙΡΕΤΙΚΟ

Του Ανδρεα Δρυμιωτη

Οταν σπουδάζαμε (πραγματικά) στο Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο, μας διδάξανε τον Κανόνα της Αρμονικής Ακριβείας. 

Με απλά λόγια, ο Κανόνας αυτός λέει ότι ανάλογα με το μέγεθος που θέλεις να μετρήσεις, πρέπει να πάρεις και το κατάλληλο όργανο με την ακρίβεια που θέλεις. 

Δηλαδή, αν είναι να υπολογίσεις την έκταση ενός οικοπέδου, δεν το μετράς με ακρίβεια χιλιοστού, αλλά φτάνει η ακρίβεια εκατοστού. Αν όμως θέλεις να μετρήσεις χρυσάφι, τότε η ζυγαριά που θα χρησιμοποιήσεις θα πρέπει να έχει ακρίβεια εκατοστού του γραμμαρίου. 

Αυτονόητος φαίνεται να είναι ο Κανόνας αυτός. Και όμως φαίνεται ότι τον αγνοεί παντελώς το ελληνικό Δημόσιο και ειδικότερα οι εφορίες. Ελατε να δούμε ορισμένα παραδείγματα, τα οποία τεκμηριώνουν την κατάσταση αυτή.

Διάβαζα στις κυριακάτικες εφημερίδες ότι η Γενική Γραμματεία Εσόδων ανακοίνωσε ότι από συμπληρωματικό έλεγχο που έγινε σε Δηλώσεις που υποβλήθηκαν ηλεκτρονικά, έχουν προκύψει τα ακόλουθα στοιχεία: 

Εχουν ήδη υποβληθεί 4 εκατομμύρια Δηλώσεις και αναμένονται συνολικά 6 εκατ. Δηλώσεις. Από αυτές κλήθηκαν για επανέλεγχο 4.000 φορολογούμενοι, εκ των οποίων «πιάστηκαν» 600 με πλαστά παραστατικά ή δικαιολογητικά και τους επιβλήθηκε επιπλέον φόρος 100.000 ευρώ περίπου. Μάλιστα, η ανακοίνωση αναφέρει ότι ήδη έχουν μπλοκαριστεί άλλες 100.000 Δηλώσεις, οι οποίες θα περάσουν από επανέλεγχο για να εκκαθαριστούν.

Ελάτε να αναλύσουμε τα στοιχεία αυτά. 

Από τα 4 εκατ. Δηλώσεις που υποβλήθηκαν, κλήθηκαν για επανέλεγχο 4.000, δηλαδή το 0,1 %, που είναι πολύ μικρό δείγμα.

  Αυτές οι περιπτώσεις θα έπρεπε να αποτελούν κυριολεκτικά τις πιο «ύποπτες» για φοροδιαφυγή Δηλώσεις. Οταν, δηλαδή, ελέγχουμε ένα μικρό δείγμα, φροντίζουμε το δείγμα αυτό να είναι το πλέον ύποπτο και όχι να είναι τυχαίο. Το αποτέλεσμα των επανελέγχων επιβεβαιώνει ότι όντως το δείγμα που επέλεξαν ήταν πολύ κακό για τον σκοπό που το ήθελαν. Από τους 4.000 φορολογούμενους πλήρωσαν συμπληρωματικό φόρο μόνο οι 600, δηλαδή, μόνο το 15%. Τα αποτελέσματα των ελέγχων γίνονται ακόμα χειρότερα, αν δούμε και τα ποσά που εισπράχθηκαν. Οι 600 πλήρωσαν συμπληρωματικό φόρο 166,7 ευρώ ο καθένας. Η αποτελεσματικότητα όμως των ελέγχων κρίνεται καλύτερα, αν δούμε το ποσό που εισπράχθηκε ανά φορολογούμενο που ελέγχθηκε. Το Δημόσιο εισέπραξε 100.000 ευρώ με επανέλεγχο 4.000 φορολογουμένων. Δηλαδή 25 ευρώ ανά έλεγχο!  

Υπάρχει κάνεις που πιστεύει ότι άξιζε τον κόπο αυτός ο επανέλεγχος; Είμαι βέβαιος ότι η απασχόληση των εφοριακών και των φορολογούμενων μπορεί να κόστισε περισσότερο από τα 25 ευρώ που εισπράχθηκαν ανά έλεγχο. Και επειδή το σχέδιο προβλέπει ότι θα γίνει επανέλεγχος σε 100.000 φορολογούμενους, το αναμενόμενο ποσό είναι (ταρατατζούμ ταρατατζούμ) το συγκλονιστικό ποσό των 2,5 εκατ. ευρώ, σύμφωνα πάντοτε με το δείγμα το οποίο έχει επεξεργαστεί ήδη το υπουργείο.

Αυτή είναι η μεγαλύτερη παθογένεια του ελληνικού Δημοσίου. Δεν μπορεί να δει τη μεγάλη εικόνα και να επικεντρωθεί σε ενέργειες που θα του αποφέρουν πολύ περισσότερα ανά ώρα απασχόλησης.

Αφορμή για να γράψω το κείμενο αυτό ήταν η ιστορία που μου διηγήθηκε ένας φίλος. Αφού υπέβαλε τη Δήλωσή του, η οποία ήταν μάλιστα χρεωστική, το σύστημα τον ειδοποίησε ότι, για να προχωρήσει η εκκαθάριση της Δήλωσής του, πρέπει να πάει στην εφορία με τα παραστατικά προκειμένου να επιβεβαιωθούν τα στοιχεία της Δήλωσής του, πράγμα το οποίο και έκανε. Τα βρήκαν όλα εν τάξει. Για ένα κτήμα, όμως, το οποίο έχει δηλωμένο στο Ε9, του ζητήθηκε να προσκομίσει βεβαίωση από τον δήμο ότι το κτήμα δεν υδροδοτείται ούτε ηλεκτροδοτείται! Το κτήμα δεν έχει κανένα κτίσμα. Κι όμως επέμεναν ότι πρέπει να φέρει τη βεβαίωση. Οπως ήταν φυσικό, ο φίλος επέμενε ότι δεν είναι δυνατόν να ζητούνται τέτοια πράγματα και τελικά ο εφοριακός υποχώρησε και η Δήλωσή του θα εκκαθαριστεί προς δόξαν της απίστευτης ελληνικής γραφειοκρατίας και της προσήλωσης στο ασήμαντο. Ωρες χαμένες για τον φορολογούμενο, για τον εφοριακό αλλά και για όλους εμάς, που με τον έναν ή τον άλλον τρόπο πληρώνουμε αυτήν την απαράδεκτη αναποτελεσματικότητα.

Υπάρχει όμως και κάτι άλλο, το οποίο αναδείχτηκε από την υπόθεση του φίλου μου. Η Δήλωσή του ήταν χρεωστική. Δηλαδή είχε να πληρώσει φόρο. Η εκκαθάριση δεν προχωράει, μέχρι να πάει ή να στείλει τα δικαιολογητικά στην εφορία. Αυτός ήταν τυπικός. Πήγε στην εφορία και τα παρουσίασε. Αν όμως δεν πήγαινε εντός της προθεσμίας των 15 ημερών, ποιος χάνει; Αυτός ή η εφορία; Αν ήταν πιστωτική η Δήλωση, καταλαβαίνω το σκεπτικό να μην επιστρέφει η εφορία χρήματα, αν δεν είναι απολύτως επιβεβαιωμένη η επιστροφή. Αλλά στην περίπτωση της χρεωστικής Δήλωσης, ποιος γραφειοκράτης σκέφτηκε τον επανέλεγχο; Τι θα γίνει αν ο φορολογούμενος δεν προσέλθει ούτε στείλει τα δικαιολογητικά στην εφορία. Η Δήλωσή του θα μείνει εσαεί στο πουργατόριο της εφορίας; Ή μήπως ύστερα από χρόνια θα τη θυμηθούν και θα προσπαθήσουν να εισπράξουν τα χρήματα; 

Μου είναι πραγματικά αδύνατο να καταλάβω τον τρόπο που σκέφτηκαν. Για μια χρεωστική Δήλωση πρώτα την εκκαθαρίζεις και εισπράττεις τον βεβαιωμένο φόρο και στη συνέχεια, αν για οποιονδήποτε λόγο κρίνεις ότι πρέπει να γίνει συμπληρωματικός έλεγχος, τον φωνάζεις στην εφορία τον Ιανουάριο, που δεν υπάρχει μεγάλος φόρτος και τον κάνεις φύλλο και φτερό. 

Εδώ αναδεικνύεται και η άλλη μεγάλη παθογένεια του ελληνικού Δημοσίου. Ποτέ δεν συνειδητοποίησε το κόστος του χρήματος και το κόστος στην καθυστέρηση της είσπραξης. Ειδικότερα σήμερα που η χώρα δεν μπορεί να δανειστεί από τις αγορές και έχουμε προσφύγει στα Μνημόνια για να καλύψουμε τα ελλείμματά μας, το κόστος του χρήματος θα έπρεπε να είναι κορυφαίο στις επιλογές και αποφάσεις μας. Ολα αυτά είναι δυστυχώς ψιλά γράμματα. Το κίνητρο για την πλήρη εξόφληση των οφειλών προς την εφορία έπρεπε να είναι τουλάχιστον ίσο με το επιτόκιο που δανείζεται το κράτος, γιατί έτσι θα περιόριζε τις δανειακές ανάγκες του. Αλλά αυτά είναι πολύ δύσκολα πράγματα για να τα καταλάβουμε και να τα εφαρμόσουμε.

Και λίγα λόγια για την ουσία. Η τεχνολογία σήμερα επιτρέπει την ανάλυση (business intelligence) πολύ μεγάλης ποσότητας πληροφοριών σε ελάχιστο χρόνο. Θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί ένα σύστημα αξιολόγησης (scoring), το οποίο να αναδείκνυε τις πλέον πιθανές περιπτώσεις φοροαποφυγής ή φοροδιαφυγής και οι έλεγχοι να ξεκινούσαν από αυτές τις περιπτώσεις και να είναι πολύ διεξοδικοί. Αν αντί για 100.000 ελέγχους η εφορία έκανε 5.000 διεξοδικούς ελέγχους στις πιο κραυγαλέες περιπτώσεις, είμαι απολύτως βέβαιος ότι θα έβρισκε πολύ περισσότερα από 2.5 εκατ. ευρώ, που κατ’ εκτίμηση θα αποδώσουν οι επανέλεγχοι.

 

Η Επιχειρησιακή Eρευνα (Operational Research) αναδείχτηκε σημαντικά κατά τη διάρκεια του Β΄ Παγκοσμίου Πόλεμου. Ενα από τα πολλά ευρήματά της αφορά τις βολές με το πολυβόλο. Αποδείχτηκε ότι είναι πολύ πιο αποτελεσματικό να σημαδεύεις και να πυροβολείς μία – μία τις σφαίρες παρά με ριπές. Στις ριπές η αποτελεσματικότητα ήταν μηδαμινή. 

 

Δυστυχώς, εμείς στην Ελλάδα ακόμα δεν μάθαμε αυτό το μάθημα και γι’ αυτό όλα σχεδόν τα μέτρα είναι οριζόντια και σε ριπές. Και για να κλείσω με τον Κανόνα της Αρμονικής Ακριβείας, η εφορία πήρε το υποδεκάμετρο και προσπαθεί να μετρήσει τις ακτές της Ελλάδος