ΔΙΕΘΝΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ και ΠΟΛΙΤΙΚΗ: Στήνουν νέα Γιάλτα για το φυσικό αέριο

Του ΝΙΚΟΥ ΜΕΛΕΤΗ

Σε γενικευμένο οικονομικό και ενεργειακό πόλεμο μεταξύ Ευρώπης και Ρωσίας κινδυνεύει να εκτραπεί η αντιπαράθεση για το μέλλον της Κριμαίας, ένας πόλεμος όμως που θα αφήσει «θύματα» και στις δύο πλευρές.

Η ΕΕ για να πιέσει τη Μόσχα πάγωσε τις συνομιλίες για τον αγωγό OPAL (ο οποίος τροφοδοτείται από τον Nord Stream) και τον South Stream, καθώς γνωρίζει ότι έτσι θα συνεχιστεί η εξάρτηση της Μόσχας από την Ουκρανία και άλλους «ενδιάμεσους» στην εξαγωγή του φυσικού αερίου της.

Η εξέγερση στην Ουκρανία και οι εξελίξεις στην Κριμαία γίνονται ο καταλύτης για να ανοίξει το τελευταίο άγραφο κεφάλαιο της μεταψυχροπολεμικής εποχής, όπου η ενέργεια και η παγκοσμιοποιημένη οικονομία αναδεικνύονται σε εξίσου «θανατηφόρα» όπλα με τα «πυρηνικά» στα οποία στηρίχθηκε για σχεδόν τέσσερεις δεκαετίες η ισορροπία τρόμου μεταξύ των δύο υπερδυνάμεων. 

 Τα προηγούμενα εικοσιτετράωρα υπήρξε ένας πόλεμος χαρακωμάτων με το βλέμμα στραμμένο στην παγιοποίηση της ντε φάκτο απόσχισης της Κριμαίας.

Οι απειλές της ΕΕ ότι θα επιβληθούν κυρώσεις στη Ρωσία που θα περιλαμβάνουν την απαγόρευση εισόδου σε σχεδόν 120 Ρώσους αξιωματούχους, μεταξύ αυτών και των προέδρων της Gazprom και της Rosneft και πάγωμα των καταθέσεών τους είναι μέτρα που απλώς θα επιβαρύνουν το κλίμα χωρίς να έχουν ουσιαστικό αποτέλεσμα στην υπόθεση της Κριμαίας.

Οι μεγάλες ρωσικές τράπεζες και επιχειρήσεις όπως οι Gazprom, Rosneft, Sberbank και VT έχουν συνολικό δανεισμό εκτός Ρωσίας ύψους 650 δισ. δολαρίων. Κανείς δεν θέλει να σκεφθεί καν τι θα συμβεί σε αμερικανικές, ευρωπαϊκές, ιαπωνικές τράπεζες και επενδυτικά ταμεία, εάν για λόγους πολιτικούς σταματήσουν να εξυπηρετούν τα δάνειά τους.

Απρόβλεπτες συνέπειες
 

Και κανείς δεν μπορεί με βεβαιότητα να προβλέψει πού θα οδηγήσει αυτή η σύγκρουση, καθώς όσο το φυσικό αέριο και η ενέργεια είναι αναγκαία για την Ευρώπη άλλο τόσο είναι ζωτικής σημασίας για τη Ρωσία τα ευρωπαϊκά κεφάλαια. Η κρίση της Κριμαίας φέρνει με δραματικό τρόπο στο προσκήνιο το ζήτημα της ενεργειακής εξάρτησης της Ευρώπης από τη Ρωσία, καθώς πλέον είναι στρατηγικής σημασίας για την ΕΕ αλλά και για τις ΗΠΑ η διαφοροποίηση των πηγών ενέργειας, που θα καταστήσει την Ευρώπη λιγότερο ευάλωτη έναντι της Μόσχας και την ίδια τη Ρωσία αρκετά πιο αδύναμη για να επιβάλλει τετελεσμένα.

Στη μάχη που έχει ήδη αρχίσει η Ευρώπη έσπευσε να δείξει τα «δόντια» της παγώνοντας τις συνομιλίες για δύο σημαντικά ενεργειακά έργα ρωσικού (και όχι μόνο) ενδιαφέροντος.

Ο επίτροπος Ετινγκερ ανακοίνωσε ότι παγώνουν οι διαδικασίες για την έγκριση εκ μέρους της Κομισιόν του αγωγού South Stream, ο οποίος θα καλύπτει από το 2018 το 15% των αναγκών της Ευρώπης σε φυσικό αέριο (με αγωγό μέσω Μαύρης Θάλασσας θα μεταφέρει το φυσικό αέριο στη Βουλγαρία) και αναβάλλεται η έγκριση της αύξησης εμπλοκής της Gazprom στον αγωγό OPAL ο οποίος τροφοδοτείται από τον Nord Stream και διασχίζοντας τη Γερμανία παράλληλα με τα ανατολικά σύνορά της καταλήγει στην Τσεχία.

Ο Nord Stream που μεταφέρει απευθείας μέσω της Βαλτικής φυσικό αέριο από τη Ρωσία στη Γερμανία και ο υπό κατασκευή South Stream που μέσω της Μαύρης Θάλασσας θα μεταφέρει ρωσικό φυσικό αέριο απευθείας στη Βουλγαρία και από εκεί στην Κεντρική Ευρώπη, είναι δύο κρίσιμα projects για τη Μόσχα, καθώς έτσι περιορίζει τη δική της εξάρτηση από τις διαθέσεις της Ουκρανίας και των άλλων «ενδιαμέσων» στην εξαγωγή του φυσικού αερίου της. Ομως η Κομισιόν δεν μπορεί να δώσει απάντηση για το πώς θα καλυφθούν οι ενεργειακές ανάγκες των χωρών-μελών τουλάχιστον στο ορατό μέλλον και οι πρωτοβουλίες του κ. Ετινγκερ έχουν προκαλέσει δυσαρέσκεια αρκετών κρατών-μελών που πιθανόν θα εκφραστεί  στο Συμβούλιο Υπουργών Εξωτερικών της ΕΕ. Οι εναλλακτικές επιλογές δεν είναι απεριόριστες και έχουν ένα κοινό χαρακτηριστικό: απαιτούν χρόνο για να υλοποιηθούν, ο οποίος προς το παρόν «δουλεύει» για τον Β. Πούτιν.

Η εισαγωγή φυσικού αερίου από τις ΗΠΑ, η εκμετάλλευση του σχιστολιθικού αερίου στην Ευρώπη, η εξασφάλιση πρόσβασης σε νέες ενεργειακές πηγές, όπως εκείνες της Ανατολικής Μεσογείου, είναι οι βασικές εναλλακτικές επιλογές.

Το πρώτο πρόβλημα
Οι ΗΠΑ με την πραγματική έκρηξη που έχει σημειωθεί στην εκμετάλλευση των τεράστιων κοιτασμάτων σχιστολιθικού αερίου και πετρελαίου (με τη νέα τεχνολογία της συνδυασμένης «οριζόντιας γεώτρησης και υδραυλικής ρωγμάτωσης») έχουν ανέβει πλέον στην πρώτη θέση της παγκόσμιας παραγωγής φυσικού αερίου, αλλά απέχουν κατά πολύ από τη Ρωσία που διατηρείται στην πρώτη θέση των εξαγωγών. Και αυτό αποτελεί το πρώτο μεγάλο πρόβλημα. Οι εξαγωγές όμως από τις ΗΠΑ δεν είναι μια απλή υπόθεση. Οι Δημοκρατικοί και οι μεγάλοι καταναλωτές ενέργειας είναι αντίθετοι με την αύξηση των εξαγωγών γιατί θα οδηγούσε σε αύξηση της τιμής του φυσικού αερίου στο εσωτερικό με επιπτώσεις στην αμερικανική οικονομία. Το περιβαλλοντικό κίνημα επίσης θέτει συνεχείς φραγμούς στην ανεξέλεγκτη εκμετάλλευση του σχιστολιθικού αερίου, καθώς εκφράζονται φόβοι ότι μολύνονται οριστικά οι υδάτινοι πόροι.

Αντίθετα, οι Ρεπουμπλικάνοι και οι πετρελαϊκές εταιρείες ευνοούν την αύξηση των εξαγωγών, καθώς με την άνοδο των τιμών αυξάνονται τα κέρδη τους, δημιουργούνται νέες θέσεις εργασίας στον κλάδο και κυρίως εξυπηρετούνται οι ιδεολογικές εμμονές των Αμερικανών συντηρητικών για εξουδετέρωση της Pωσίας.

ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΕΣ ΚΑΡΑΜΠΟΛΕΣ Η κρίση έβγαλε στον αφρό τα κοιτάσματα της Κύπρου

 

Η ΚΑΛΥΨΗ των ενεργειακών αναγκών της Ευρώπης με εισαγωγή φυσικού αερίου από τις ΗΠΑ θα μπορούσε να γίνει μόνο σε βάθος χρόνου.

Το αμερικανικό υπουργείο Ενέργειας έχει εγκρίνει μόλις έξι άδειες από τις είκοσι αιτήσεις που έχουν υποβληθεί για την εξαγωγή φυσικού αερίου και εξ αυτών μόνο μία έχει πάρει την τελική έγκριση και αφορά την εταιρεία Chenerie Energy στη Λουιζιάνα που κατασκευάζεται και ο πρώτος μεγάλος σταθμός LNG που θα αρχίσει να λειτουργεί στο τέλος του 2015.

Ακόμη κι αν εγκριθούν όλες αυτές οι αιτήσεις, οι εξαγωγές θα φτάσουν θεωρητικά στα 27 δισ. κυβικά πόδια την ημέρα, όταν οι σημερινές εισαγωγές της ΕΕ από τη Ρωσία έχουν αγγίξει ήδη τα 16 δισ. κυβικά πόδια την ημέρα...

Αλλά και όταν μετά το 2019 οι ΗΠΑ θα έχουν δυνατότητα εξαγωγών πολύ μεγαλύτερων ποσοτήτων φυσικού αερίου, θα πρέπει να προβλεφθεί το ενδεχόμενο οι πετρελαϊκές εταιρείες να προτιμήσουν την Κίνα, την Ιαπωνία και τις άλλες αναδυόμενες αγορές που προσφέρουν υψηλότερες τιμές.

Η εναλλακτική επιλογή της εκμετάλλευσης του σχιστολιθικού αερίου στην Ευρώπη δεν είναι μόνο χρονοβόρα υπόθεση, αλλά προσκρούει και σε σοβαρά πολιτικά εμπόδια και στις αντιδράσεις των τοπικών κοινωνιών και των περιβαλλοντικών οργανώσεων. Η Πολωνία, η οποία έχει ήδη ξεκινήσει γεωτρήσεις με την αμερικανική εταιρεία Halliburton, βρίσκεται σε πολύ πρώιμο στάδιο.

 

Δεν επαρκούν
Στην Ουκρανία, που υπάρχουν σύμφωνα με την Αμερικανική Υπηρεσία Ενέργειας (ΕΙΑ) 42 τρισεκατομμύρια κυβικά πόδια σχιστολιθικού φυσικού αερίου, ήδη η Shell έχει υπογράψει συμβόλαιο για το κοίτασμα Yuzivska, που είναι όμως στα ανατολικά σύνορα με τη Ρωσία, ενώ η Chevron έχει αναλάβει το κοίτασμα Olesska στη δυτική πλευρά της Ουκρανίας.

Ομως αυτά τα κοιτάσματα δεν θα μπορούσαν να καλύψουν πάνω από το 15% των αναγκών της Ουκρανίας.

Γαλλία και Βουλγαρία έχουν απαγορεύσει την εξόρυξη από κοιτάσματα σχιστολιθικού φυσικού αερίου, η Ρουμανία έχει παγώσει τις έρευνες, η Γερμανία έχει επιβάλει μορατόριουμ αναστολής ερευνών, ενώ στις Βαλτικές χώρες ο εντοπισμός μικρότερων από όσα είχε αρχικά υπολογιστεί κοιτασμάτων και τα γραφειοκρατικά εμπόδια ανάγκασαν τη Chevron να παραιτηθεί από το συμβόλαιο που είχε συνάψει με τη Λιθουανία.

Υποχρεωτικά η συζήτηση οδηγείται στην επόμενη εναλλακτική, που είναι το φυσικό αέριο της Κύπρου και του Ισραήλ και δεν είναι τυχαίο ότι οι συζητήσεις στο μεγάλο ενεργειακό συνέδριο (Eastern Mediterranean Gas Conference 2014) που έγινε την περασμένη εβδομάδα στο Τελ Αβίβ, οι επικεφαλής της ισραηλινής εταιρείας DELEK και του αμερικανικού πετρελαϊκού κολοσσού Noble Energy (που έχει μερίδιο τόσο στον Λεβιάθαν όσο και στην Αφροδίτη) τόνισαν ότι οι εξελίξεις στην Ουκρανία μετατρέπουν τα κοιτάσματα της Ανατολικής Μεσογείου από «περιφερειακή σε παγκόσμια υπόθεση».

Αν και δεν προβλέπεται να υπάρξει εξαγωγή φυσικού αερίου από την περιοχή πριν από το 2018, η πίεση το αμέσως επόμενο διάστημα για να υπερπηδηθούν τα πολιτικά εμπόδια (όπως χαρακτηρίζουν το Κυπριακό αλλά και την τουρκοϊσραηλινή διένεξη) θα είναι μεγάλη, ώστε είτε μέσω αγωγού είτε με LNG να εξασφαλιστεί μια εναλλακτική πηγή ενέργειας για την Ευρώπη.