ΔΙΕΘΝΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗ - ΕΘΝΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ: Συμφέρει την Ελλάδα η αλλαγή συνόρων στα Βαλκάνια;

Του ΑΓΓΕΛΟΥ ΣΥΡΙΓΟΥ

Οι διαβουλεύσεις με σκοπό μία συμφωνία μεταξύ Βελιγραδίου και Πρίστινας για εδαφικές διευθετήσεις, οι οποίες να προσδίδουν εθνική ομοιογένεια στην περιοχή, έχει προκαλέσει αντιφατικές αντιδράσεις. Αν και θα πρόκειται για αλλαγή συνόρων, η οποία θα προκύψει κατόπιν συμφωνίας των ενδιαφερομένων κρατών, είναι πολλοί αυτοί που θεωρούν ότι εάν, έστω και έτσι, σπάσει η αρχή του απαραβίαστου των συνόρων θα προκληθεί ντόμινο ή τουλάχιστον θα εγερθούν ζητήματα, τα οποία θα αποσταθεροποιήσουν τα Βαλκάνια.

Η περιοχή έχει από το παρελθόν της βγάλει κακό όνομα. Παραπέμπει σε εθνοτικές συγκρούσεις, εθνικούς ανταγωνισμούς και αστάθεια.  

Η πραγματικότητα, ωστόσο, είναι διαφορετική. Από τους Βαλκανικούς Πολέμους στις αρχές του 20^ου αιώνος και τη συνθήκη του Βουκουρεστίου το 1913, η οποία οριστικοποίησε τα σύνορα, έως τη δεκαετία του 1990, στη Βαλκανική επικράτησε σταθερότητα. Το συνοριακό καθεστώς άντεξε δύο παγκοσμίους πολέμους και βεβαίως το κλίμα του Ψυχρού Πολέμου για μεγάλο διάστημα πάγωσε, ή τουλάχιστον έθεσε σε δεύτερη μοίρα, τις όποιες εθνικές αντιπαλότητες και ανταγωνισμούς.

Η μείζονος σημασίας γεωπολιτική αλλαγή στη δεκαετία του 1990 ήταν η διάλυση της Γιουγκοσλαβίας, η οποία τις προηγούμενες δεκαετίες δέσποζε στον ηπειρωτικό κορμό της Χερσονήσου του Αίμου.  


Η διάλυση προέκυψε ως παράγωγο της κατάρρευσης των καθεστώτων του λεγόμενου υπαρκτού σοσιαλισμού, αλλά και ως αποτέλεσμα της επιδίωξης των Δυτικών να θέσουν υπό τον γεωπολιτικό έλεγχό τους τις χώρες της Ανατολικής Ευρώπης και βεβαίως των Βαλκανίων.

Η προσπάθεια του καθεστώτος Μιλόσεβιτς, μέσα από τη διάλυση της Γιουγκοσλαβίας, να οικοδομήσει τη Μεγάλη Σερβία τον έφερε σε αντίθεση με τη Δύση και πλησίον της Ρωσίας. Παρότι γονατισμένη και σχεδόν εξαρτημένη από τη Δύση, η Ρωσία του Μπόρις Γέλτσιν αντιμετωπιζόταν και από τους Αμερικανούς και από τους Ευρωπαίους ως δυνητικός γεωπολιτικός αντίπαλος. Αυτός ήταν ο λόγος, που το ΝΑΤΟ έφτιαξε με τη συνθήκη του Ντέιτον το εγγενώς ασταθές κράτος της Βοσνίας-Ερζογοβίνης και βομβάρδισε τη Σερβία για να επιτύχει την απόσχιση και ανεξαρτητοποίηση του Κοσσυφοπεδίου.

Έτσι, ενώ στην πρώτη φάση στη Γιουγκοσλαβία συγκρούσθηκαν οι Σέρβοι, οι Κροάτες και οι Μουσουλμάνοι της Βοσνίας, στη δεύτερη φάση συγκρούσθηκαν Σέρβοι με Αλβανούς. Η απόσχιση και ανεξαρτητοποίηση του Κοσσυφοπεδίου πυροδότησε περαιτέρω τον αλβανικό εθνικισμό, όπως φάνηκε καθαρά όταν οι Αλβανοί της ΠΓΔΜ επιχείρησαν το 2001 να επαναλάβουν το εγχείρημα του Κοσσυφοπεδίου, με σκοπό προοπτικά να συμπεριληφθούν όλοι οι αλβανικοί πληθυσμοί σε ένα κράτος, στη Μεγάλη Αλβανία.

Στην περίπτωση της ΠΓΔΜ η Δύση έβαλε φρένο στον αλβανικό εθνικισμό-μεγαλοϊδεατισμό. Όπως δεν ήθελε τη μεγάλη σερβική κοινότητα της Βοσνίας να ενσωματωθεί στη Σερβία, έτσι και απέτρεψε την απόσχιση των αλβανικών περιοχών από την ΠΓΔΜ. Φαίνεται, ωστόσο, πως δεν έχει αντίρρηση να πραγματοποιηθούν μεταξύ Βελιγραδίου και Πρίστινας εδαφικές διευθετήσεις και κάποια ανταλλαγή πληθυσμών, προκειμένου να επιλυθεί η σημερινή εκκρεμότητα και να οριστικοποιηθεί ένα συνοριακό καθεστώς αποδεκτό και από τις δύο πλευρές.

Οι ΗΠΑ του προέδρου Τραμπ ευνοούν τα εθνικά κράτη και κατ’΄επέκτασιν κατά το δυνατόν την εθνική ομοιογένεια. Στη συγκεκριμένη περίπτωση φαίνεται πως επιδιώκουν μία ισορροπία μεταξύ του σερβικού και του αλβανικού στοιχείου. Ελπίζουν πως μία τέτοια εξέλιξη θα διευκολύνει την απεξάρτηση της Σερβίας από τη ρωσική επιρροή και την προσέλκυσή της στις δυτικές δομές.

Ωστόσο, πέραν των επιδιώξεων των εξωτερικών παραγόντων, πρέπει να λάβουμε υπόψη ότι στην Πρίστινα, το σύνολο της αντιπολίτευσης τάσσεται απέναντι σε ένα ενδεχόμενο συνοριακών αλλαγών. Σε επιστολή προς την επικεφαλής της ευρωπαϊκής διπλωματίας Φεντερίκα Μογκερίνι, η αντιπολίτευση στο Κόσοβο εκτιμά πως «τέτοια σχέδια όχι μόνο θα αποσταθεροποιήσουν την περιοχή με αλυσιδωτές αντιδράσεις (…), αλλά θα είναι επίσης αδύνατο να εφαρμοσθούν και θα προκαλέσουν περισσότερες συγκρούσεις στην περιοχή μας που είναι τώρα παγωμένες».

Ακόμα και στον κυβερνητικό συνασπισμό, η αντίθεση σε οποιαδήποτε ανταλλαγή εδαφών είναι επίσης ισχυρή. Ο πρωθυπουργός του Κοσόβου Ραμούς Χαραντινάι μάλιστα προειδοποίησε ότι υπάρχει κίνδυνος να οδηγήσει «στον πόλεμο». 


Πάντως, με δεδομένο ότι οι όποιες αλλαγές στο συνοριακό καθεστώς θα πραγματοποιηθούν με κοινή απόφαση των δύο πλευρών και όχι με εκβιασμούς και επιβολή, η Ελλάδα...

ΔΙΕΘΝΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗ - ΕΘΝΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ: Προς μία νέα συνθήκη του Βουκουρεστίου;

Γράφει ο Άγγελος Μ. Συρίγος 

Αναπληρωτής καθηγητής Διεθνούς Δικαίου και Εξωτερικής Πολιτικής στο Πάντειο Πανεπιστήμιο Αθηνών.

Ο όρος Βαλκάνια στις διεθνείς σχέσεις είναι συνώνυμος της αστάθειας και των εθνοτικών συγκρούσεων. Αυτή η αντίληψη αδικεί μία περιοχή που βίωσε μία αξιοθαύμαστη σταθερότητα από τη συνθήκη του Βουκουρεστίου το 1913 έως σχεδόν το τέλος του 20ού αιώνα. Τα ίδια κράτη και τα ίδια σύνορα άντεξαν δύο παγκοσμίους πολέμους, την περίφημη συμφωνία των ποσοστών μεταξύ Στάλιν και Τσώρτσιλ κατά τη διάσκεψη της Μόσχας το 1944, και τον Ψυχρό Πόλεμο. Την ίδια αυτή περίοδο στην υπόλοιπη Ευρώπη αυτοκρατορίες διαλύονταν, νέα κράτη εμφανίζονταν στον χάρτη και τα σύνορα μετακινούνταν με ευκολία.

Η συνθήκη του Βουκουρεστίου βασίσθηκε στην ισορροπία μεταξύ τεσσάρων ευμεγέθων κρατών εκ των οποίων δύο ήσαν τα γεωπολιτικώς ισχυρά. Η απελευθέρωση και ενσωμάτωση της Μακεδονίας, της Ηπείρου και των νησιών του Αιγαίου προσέδωσε ξεχωριστή σημασία στην έως τότε μάλλον αμελητέα Ελλάδα, τα σύνορα της οποίας άρχιζαν από τον Θεσσαλικό Κάμπο. Η χώρα μας ήλεγχε πλέον καθ’ ολοκληρίαν τη θαλάσσια απόληξη της χερσονήσου του Αίμου. Το άλλο ισχυρό κράτος ήταν το βασίλειο των Σέρβων, Κροατών και Σλοβένων, η μετέπειτα Γιουγκοσλαβία, που κυριαρχούσε στην ηπειρωτική ραχοκοκαλιά των Βαλκανίων.

Η κατάσταση άλλαξε το 1990. Παρά την κατάρρευση της Σοβιετικής Ενώσεως και την εκτεταμένη διαφθορά στη Ρωσία επί προεδρίας Μπόρις Γέλτσιν, οι ΗΠΑ εξακολούθησαν να θεωρούν τη συγκεκριμένη χώρα τον κύριο αντίπαλό τους στην Ευρασία. Η ήδη ετοιμόρροπη Γιουγκοσλαβία θεωρήθηκε, λόγω κυρίως του Μιλόσεβιτς, ως χώρα που δεν εγγυάται τον προσανατολισμό της προς τη Δύση αλλά ερωτοτροπεί με τη Ρωσία. Η χώρα άρχισε να διαλύεται το 1991 έπειτα από δυτικές παρεμβάσεις.

Στην πρώτη φάση ήταν η σύγκρουση μεταξύ των σλαβόφωνων πληθυσμών. Στη δεύτερη φάση συγκρούσθηκαν ο σερβικός με τον αλβανικό εθνικισμό. Τον Μάρτιο του 1999 είχαμε το σπάσιμο της νοητής γραμμής του ΝΑΤΟ προς Ανατολάς με την ένταξη στη συμμαχία τριών χωρών σημαντικών μέχρι προ δεκαετίας, για το Σύμφωνο της Βαρσοβίας, της Πολωνίας, Ουγγαρίας και Τσεχίας. Ακολούθησε η επέμβαση του ΝΑΤΟ στο Κοσσυφοπέδιο. Οι Αλβανοί με καθυστέρηση σχεδόν 90 ετών βρέθηκαν να θριαμβεύουν επί των Σέρβων.

Εκτοτε τα Βαλκάνια χαρακτηρίζονται από μία εγγενή αστάθεια που οφείλεται στην αντιπαλότητα Αλβανών-Σέρβων. Από τη μία πλευρά έχουμε τον θριαμβεύοντα αλβανικό εθνικισμό και από την άλλη τον ταπεινωμένο σερβικό εθνικισμό. 

Οι Αλβανοί πατάνε στις «δύομισι Αλβανίες» (Αλβανία, Κοσσυφοπέδιο, ΠΓΔΜ) για να οραματισθούν μία μεγάλη, ενιαία Αλβανία.  

Οι Σέρβοι βρίσκονται διασκορπισμένοι σε διάφορα κράτη της περιοχής. Οταν μιλούν για ένωσή τους σε ένα κράτος, η διεθνής κοινότητα θυμάται ότι πρέπει να διαφυλάξει το απαραβίαστο των συνόρων.

Τα τελευταία χρόνια οι ΗΠΑ στρέφονται όλο και περισσότερο προς το τρίγωνο Ινδίας-Κίνας-Ινδονησίας, όπου ζει το 40% του πληθυσμού του πλανήτη. Τα Βαλκάνια δεν αποτελούν οικονομική τους προτεραιότητα, δεν βοηθούν στον έλεγχο της Ευρασίας και ούτε σχετίζονται με ενεργειακούς άξονες. 

Οι ΗΠΑ, όμως, θέλουν να διατηρήσουν μία αφ’ υψηλού εποπτεία της περιοχής. Πρωτίστως ενδιαφέρονται να διασφαλίσουν ότι τα Βαλκάνια θα μείνουν εκτός της ρωσικής επιρροής. Για αυτόν τον λόγο ασκήθηκαν πιέσεις σε Ελλάδα και ΠΓΔΜ για επίλυση της διαφοράς τους που οδήγησε στη συμφωνία των Πρεσπών.  

Σε αυτό το πλαίσιο εντάσσονται και οι προτάσεις για ανταλλαγές εδαφών ή πληθυσμών μεταξύ Σέρβων και Αλβανών στην ευρύτερη περιοχή του Κοσσυφοπεδίου.  

Στόχος είναι...

ΔΙΕΘΝΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗ - ΕΘΝΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ: Προς επαναχάραξη συνόρων στα Βαλκάνια;

Του Δρ. Δημήτρη Α. Μοσχόπουλου 

Πρέσβη ε.τ. 

Διετέλεσε επικεφαλής του Γραφείου Συνδέσμου της Ελλάδας στην Πρίστινα (2008-2014) και ταυτόχρονα διαμεσολαβητής της Ε.Ε. για την προστασία της σερβικής θρησκευτικής και πολιτιστικής κληρονομιάς στο Κόσοβο. 

  

De nobis fabula narratur (για εμάς μιλάει η όλη ιστορία)

Ο χώρος των Βαλκανίων αποτελεί για την χώρα μας την άμεση φυσική γειτονιά της, γεγονός που καθιστά απαραίτητο να παρακολουθούμε προσεκτικά τις εξελίξεις σ’ αυτόν, να τις αποτιμάμε, και να είμαστε πάντοτε έτοιμοι να λαμβάνουμε θέση επί των τεκταινομένων και να παρεμβαίνουμε όποτε διακυβεύονται ζωτικά για μας συμφέροντα.  

Πρόσφατες εξελίξεις στα Δυτικά Βαλκάνια δείχνουν σαφώς ότι βρισκόμαστε αντιμέτωποι με ιστορικές και ραγδαίες αλλαγές, οι οποίες θα έχουν συνέπειες για ολόκληρη την περιοχή, έναντι των οποίων δεν μπορούμε να παραμείνουμε αδιάφοροι, απλοί θεατές. Αναφέρομαι στον εξελισσόμενο διάλογο μεταξύ Σερβίας και Κοσόβου, ο οποίος διεξάγεται υπό την αιγίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης με στόχο την εξομάλυνση των σχέσεων των δύο αυτών χωρών,  στο πλαίσιο του οποίου οι ηγέτες των δύο χωρών έχουν φθάσει να μιλούν ανοιχτά για το ενδεχόμενο ανταλλαγής εδαφών μεταξύ τους. Όπως ήταν φυσικό, η προοπτική αυτή της ανταλλαγής εδαφών, δηλ. η προοπτική αλλαγής συνόρων στα Βαλκάνια σήμερα, έχει προκαλέσει πλήθος αντιδράσεων και αμφιλεγόμενων τοποθετήσεων υπέρ ή κατά της ιδέας.

Για να σχηματίσει κανείς ακριβέστερη ιδέα ως προς το διακύβευμα, θα πρέπει να πάρει τα πράγματα με κάποια σειρά: 

Όταν, στις αρχές της δεκαετίας 1990, κατέρρεε η Γιουγκοσλαβία και μερικές μέχρι τότε ομόσπονδες Δημοκρατίες της κήρυσσαν ανεξαρτησία, η διεθνής κοινότητα – με κύριες κινητήριες δυνάμεις την, τότε, ΕΟΚ και τις ΗΠΑ – υιοθέτησε την θέση ότι τα σύνορα που υπήρχαν ήδη μεταξύ των πρώην ομόσπονδων Δημοκρατιών θα θεωρούνταν στο εξής σύνορα μεταξύ των καινούργιων κρατών, χωρίς καμμιά αλλαγή επί του εδάφους. Απλώς, τα εσωτερικά σύνορα θα μετατρέπονταν σε διεθνή.

Η αλλαγή συνόρων μεταξύ κρατών θεωρήθηκε, και θεωρείται ακόμη, θεμιτή και νόμιμη μόνον αν είναι αποτέλεσμα αμοιβαίας, και αβίαστης, συμφωνίας των εμπλεκομένων.  

Σήμερα η διεθνής κοινότητα εμφανίζεται αρνητική σε τέτοια αλλαγή, σε σημείο που και η σκέψη έχει αναχθεί σε ένα είδος ταμπού, καθώς θεωρείται δεδομένο ότι καμμιά χώρα δεν θα δεχθεί αβίαστα να παραχωρήσει εδάφη σε γείτονά της, και άρα ο μόνος τρόπος για να γίνει αλλαγή συνόρων είναι ο πόλεμος με όλα όσα αυτό συνεπάγεται. Αλλά ακόμη και η ειρηνική ανταλλαγή εδαφών αντιμετωπίζεται με βαθειά δυσπιστία, καθώς θα συνεπάγεται, αργά ή γρήγορα, και επώδυνες συνέπειες, όπως μετακινήσεις πληθυσμών, κλπ. Επί πλέον, η προσπάθεια δημιουργίας εθνικά αμιγών κρατών αντιβαίνει σε βασικές αρχές σεβασμού της διαφορετικότητας και προστασίας των μειονοτήτων, καθώς στην πράξη αποτελεί προσπάθεια υποκατάστασης των αρχών αυτών.

Μια από τις κατευθυντήριες αρχές της διεθνούς κοινότητας κατά την παρέμβασή της στις συγκρούσεις που προκάλεσε η διάλυση της Γιουγκοσλαβίας ήταν το απαραβίαστο των συνόρων που ήδη υπήρχαν ανάμεσα στις συνιστώσες οντότητες της Γιουγκοσλαβίας, ανεξάρτητα από το ότι οι οντότητες αυτές αναγνωρίζονταν πλέον ως κρατικές.  

Η ίδια αρχή ίσχυσε και για την περίπτωση του Κοσόβου, περίπτωση που εμφάνιζε μιαν ιδιαιτερότητα κατά το ότι στην Γιουγκοσλαβία το Κόσοβο δεν αποτελούσε πλήρη ομόσπονδη Δημοκρατία, αλλά ήταν επαρχία, για ένα διάστημα αυτόνομη, της Δημοκρατίας της Σερβίας.

Ακριβώς λόγω της ιδιαιτερότητας αυτής, η ανεξαρτητοποίηση του Κοσόβου δεν έγινε με απλή κήρυξη ανεξαρτησίας, αλλά χρειάστηκε να ακολουθήσει μια μακρά και οδυνηρή διαδικασία, η οποία περιλάμβανε ένοπλη πάλη Αλβανών Κοσοβάρων κατά της Σερβίας, Σερβική επιχείρηση εθνοκάθαρσης των Αλβανών του Κοσόβου, η οποία απετράπη τελικά με τον βομβαρδισμό της Σερβίας από το ΝΑΤΟ (Μάρτιο-Ιούνιο 1999), στην συνέχεια διακυβέρνηση της επαρχίας από τα Ην. Έθνη και ανάληψη πρωτοβουλίας απ’ αυτά για την επίλυση του προβλήματος, για να καταλήξει στην κήρυξη ανεξαρτησίας από τους Αλβανούς Κοσοβάρους, στις 17 Φεβρουαρίου 2008, βάσει σχεδίου/πρότασης που είχε συντάξει η εντεταλμένη από τα Ην. Έθνη διεθνής επιτροπή και είχε απορρίψει η Σερβία. Ακριβώς δε επειδή η ίδια είχε απορρίψει το σχέδιο ανεξαρτητοποίησης του Κοσόβου, η Σερβία αποκαλεί, ανακριβώς, την κήρυξη ανεξαρτησίας του τελευταίου μονομερή.

Υπενθυμίζεται ότι η ανεξαρτησία του Κοσόβου έχει αναγνωρισθεί κατά κύριο λόγο από Δυτικές χώρες (περιλαμβανομένων και των τριών Δυτικών μονίμων μελών του Συμβουλίου Ασφαλείας των Ην. Εθνών, Βρετανίας, Γαλλίας, ΗΠΑ, και της Γερμανίας) και από φίλα προσκείμενες προς αυτές αναπτυσσόμενες χώρες. Με την Σερβία συντάσσονται στο ζήτημα αυτό κατά κύριο λόγο η Ρωσία, λιγότερο έντονα η Κίνα, πολλές χώρες που ανήκαν στο πάλαι ποτέ λεγόμενο Κίνημα των Αδεσμεύτων, δηλ. χώρες επιφυλακτικές έως εχθρικές προς την Δύση, καθώς και χώρες που θεωρούν ότι η ακεραιότητά τους απειλείται από εθνικές μειονότητες στην επικράτειά τους. Ο αριθμός των αναγνωρίσεων ανέρχεται σήμερα σε περίπου 115 (επί συνόλου 193 χωρών μελών των Ην. Εθνών). Η χώρα μας περιλαμβάνεται στις πέντε χώρες μέλη της ΕΕ που δεν έχουν αναγνωρίσει (μαζί με Κύπρο, Ισπανία, Σλοβακία, Ρουμανία).

Θα πρέπει να σημειωθεί ότι οι Δυτικές χώρες που υποστηρίζουν, και κατά το δυνατό επηρεάζουν και καθοδηγούν το Κόσοβο, θεώρησαν εξ αρχής κύριο μέλημά τους να διασφαλίσουν και στην περίπτωση του Κοσόβου την αρχή του σεβασμού των υπαρχόντων συνόρων. Έτσι, το σύνταγμα της χώρας δηλώνει ρητά, ήδη στο πρώτο του άρθρο (1.3), ότι «η Δημοκρατία του Κοσόβου δεν θα έχει εδαφικές διεκδικήσεις εναντίον άλλου κράτους, και δεν θα επιδιώξει την ένωση με άλλο κράτος ή με μέρος άλλου κράτους».

Η σημερινή πραγματικότητα στις δύο αυτές χώρες είναι τέτοια που δεν ικανοποιεί ούτε την Σερβία ούτε το Κόσοβο, αλλά ούτε και την διεθνή κοινότητα, δηλ. τις χώρες που υποστηρίζουν την μια ή την άλλη πλευρά της διαμάχης.

Η Σερβία έχει χάσει πλέον το Κόσοβο στην πράξη, παρ’ όλο που έχει φροντίσει να προσθέσει τροπολογία στη σύνταγμά της (ήδη το 2006, όταν συνεχίζονταν οι διαπραγματεύσεις της επιτροπής των Ην. Εθνών για την επίλυση του Κοσοβαρικού προβλήματος) που διαδηλώνει ότι το Κόσοβο αποτελεί αναπόσπαστο τμήμα της επικράτειάς της. Αλλά και από καθαρά νομική άποψη, η Σερβία έχει χάσει, αφού το Διεθνές Δίκαιο έχει επίσημα επικυρώσει την νομιμότητα της κρατικής υπόστασης του Κοσόβου, πράγμα που έγινε όταν το ανώτατο δικαστικό όργανο του Διεθνούς Δικαίου, δηλ. το εδρεύον στην Χάγη Διεθνές Δικαστήριο, αποφάνθηκε, τον Ιούλιο 2010, ότι η κήρυξη ανεξαρτησίας του Κοσόβου δεν παραβίασε καμμία αρχή του Διεθνούς Δικαίου, δηλ. ήταν νόμιμη.

Ως προς το Κόσοβο, ναι μεν αυτό έχει δικαιωθεί από το Διεθνές Δίκαιο και υποστηρίζεται από τις περισσότερες Δυτικές, δημοκρατικές, χώρες, αλλά ο αριθμός των χωρών που αναγνωρίζουν την ανεξαρτησία του δεν είναι ικανοποιητικός και φαίνεται να παραμένει στάσιμος για το προβλεπόμενο μέλλον, ενώ οι πόρτες των περισσότερων σημαντικών διεθνών οργανισμών, περιλαμβανομένων των Ην. Εθνών, παραμένουν κλειστές γι’ αυτό. Επί πλέον, παρά την τεράστια οικονομική, θεσμική και πολιτική βοήθεια της ΕΕ και των ΗΠΑ, οι διαδικασίες οικοδόμησης του κρατικού μηχανισμού (state building), εμπέδωσης του κράτους δικαίου (rule of law) και ανάπτυξης της οικονομίας έχουν να επιδείξουν πενιχρά αποτελέσματα.

Και οι δύο χώρες, Σερβία και Κόσοβο, έχουν εναποθέσει τις ελπίδες τους για ένα καλλίτερο μέλλον στην Ευρώπη, δηλ. στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Το ίδιο κάνουν άλλωστε και οι λοιπές χώρες των Δυτικών Βαλκανίων, οι οποίες βρίσκονται όλες αντιμέτωπες με προβλήματα οικονομικά, κοινωνικά, πολιτικά τέτοια που αδυνατούν να επιλύσουν μόνες τους. Με εξαίρεση την Σερβία και την Βοσνία και Ερζεγοβίνη (λόγω της Σερβικής συνιστώσας της) οι λοιπές χώρες των Δυτικών Βαλκανίων είναι ήδη ή επιδιώκουν να γίνουν και μέλη του ΝΑΤΟ. Η ΕΕ είναι θετική στην προοπτική ένταξης ολόκληρης της περιοχής, αλλά όχι χωρίς όρους. Ένας ρητός και απαράβατος όρος είναι ότι καμμιά χώρα δεν μπορεί να ενταχθεί, αν έχει εκκρεμή εδαφικά/συνοριακά προβλήματα με άλλη χώρα. Η ΕΕ, ως κατ’ εξοχήν εγγυητής, και «εξαγωγέας», σταθερότητας, δεν μπορεί πλέον να εισαγάγει στους κόλπους της την αστάθεια που συνοδεύει τις εδαφικές εκκρεμότητες.

Ειδικά για την Σερβία και το Κόσοβο, η ΕΕ έχει θέσει ως προϋπόθεση της ένταξής τους την εξομάλυνση των μεταξύ τους σχέσεων μέσω διαπραγματεύσεων που η ίδια έχει θεσπίσει και διευκολύνει, ήδη από το 2011, οι οποίες θα πρέπει να καταλήξουν σε «νομικά δεσμευτική συμφωνία, το περιεχόμενο της οποίας θα καθορισθεί από τις δύο πλευρές». Η προσεκτική αυτή διατύπωση σημαίνει απλούστατα ότι οι δύο χώρες θα πρέπει να καταλήξουν σε επίσημη συμφωνία αμοιβαίας αναγνώρισης, κάτι που η γραφειοκρατία των Βρυξελλών δεν επιτρέπεται να εκφράσει ρητά εξ αιτίας του γεγονότος ότι 5 χώρες- μέλη δεν έχουν ανααγνωρίσει το Κόσοβο.

Οι ηγεσίες των δύο χωρών έχουν κατανοήσει, και αποδεχθεί, την αδήριτη αυτή αναγκαιότητα, καθ’ όσον αποδίδουν πρωταρχική σημασία στην στρατηγική επιλογή τους για ένταξη στην ΕΕ, και έχουν αποδυθεί σε προσπάθειες να πείσουν τους πολίτες τους για την ορθότητα της στρατηγικής τους επιλογής και την αναγκαιότητα συμβιβασμού με την άλλη πλευρά. Φυσικά μεγαλύτερο πρόβλημα έχει η Σερβική ηγεσία, γιατί αυτή πρέπει να κάνει δύο κατ’ εξοχήν οδυνηρά για την χώρα βήματα, δηλ. να ενστερνισθεί Δυτικές αρχές και να αναγνωρίσει το Κόσοβο. Αντίθετα, η Κοσοβαρική ηγεσία έχει εξ αρχής καταστήσει σαφές ότι η χώρα ανήκει στην Δύση και προσβλέπει στην ένταξή της στους Ευρω-ατλαντικούς θεσμούς, άρα χρειάζεται να πείσει τους πολίτες της όχι για τον επιδιωκόμενο στόχο, αλλά μόνο για τα μέτρα που αποβλέπουν στην επίτευξή του.

Οι προσπάθειες του Σέρβου Προέδρου, Αλεξάνταρ Βούτσιτς, να πείσει τους πολίτες του για την ανάγκη προσχώρησης της χώρας τους στην Δύση, και – ακόμη πιο δύσκολο – για την συνεπαγόμενη ανάγκη επίσημης αποδοχής της πραγματικότητας που έχει δημιουργήσει η ανεξαρτησία της πρώην επαρχίας τους, είναι πράγματι αξιοθαύμαστες, ιδιαίτερα αν ληφθεί υπ’ όψη ότι η δαιμονοποίηση της Δύσης παραμένει πάγιο συστατικό του δημόσιου λόγου του από την αρχή ήδη της πολιτικής του καριέρας, την οποία ξεκίνησε κατά την τραγική δεκαετία του 1990 ως στέλεχος ακροδεξιού εθνικιστικού κόμματος, ιδιότητα με την οποία άλλωστε διετέλεσε και υπουργός Πληροφοριών σε κυβέρνηση συνασπισμού του Σλομπόνταν Μιλόσεβιτς. Εν πάση περιπτώσει, στην προσπάθειά του να παρουσιάσει τις διαγραφόμενες εξελίξεις ως συμφέρουσες στην χώρα του έχει επιλέξει το επιχείρημα ότι στις διαπραγματεύσεις για την οριστική επίλυση του Κοσοβαρικού ζητήματος η Σερβία θα προβεί σε υποχωρήσεις και παραχωρήσεις (δηλ. αναγνώριση) έναντι των Αλβανοκοσοβάρων, υπό τον όρο ότι θα λάβει κι αυτή κάποιο αντάλλαγμα. Τους τελευταίους δε μήνες  συγκεκριμενοποιεί το αντάλλαγμα αυτό ως εδαφικές παραχωρήσεις του Κοσόβου προς την Σερβία, και συζητεί ανοιχτά την ιδέα διχοτόμησης του Κοσόβου, έτσι ώστε μια περιοχή στο βόρειο Κόσοβο (ένα δέκατο της συνολικής έκτασης) που κατοικείται σε μεγάλη πλειοψηφία από Σέρβους να προσαρτηθεί στην Σερβία.

Η ιδέα διχοτόμησης του Κοσόβου...

ΔΙΕΘΝΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗ - ΕΘΝΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ: Η παρουσία των Ελλήνων στο Κόσοβο

Toυ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ ΧΟΛΕΒΑ

Τα σενάρια για πιθανή διχοτόμηση του Κοσσυφοπεδίου/Κοσόβου και για ανταλλαγή εδαφών με τη Σερβία έχουν προκαλέσει εύλογα ερωτήματα για την ειρήνη στην περιοχή. 

Το πρώτο ερώτημα, το οποίο ευλόγως έρχεται στο μυαλό μας, αφορά την παρουσία της Ελληνικής Δυνάμεως Κοσσυφοπεδίου, της ΕΛΔΥΚΟ, η οποία αριθμεί 370 στρατιωτικούς.

Οι Ελληνες έχουν ενταχθεί στη διεθνή ειρηνευτική δύναμη KFOR και αυτή τη στιγμή βρίσκονται σε δύο σημεία: Στην Πριζρένη, πρωτεύουσα του Κοσόβου, το οποίο όμως η Ελλάς δεν αναγνωρίζει ως κράτος, και στη Μητρόβιτσα, δηλαδή στη ζώνη του βόρειου Κοσόβου, όπου κατοικούν οι περισσότεροι από τους εναπομείναντες Σέρβους. Τα ορθόδοξα μοναστήρια της περιοχής αποτελούν την κοιτίδα του σερβικού έθνους, γι’ αυτό και η Σερβία δεν έχει αποδεχθεί την ύπαρξη ανεξάρτητου Κοσόβου με αλβανική κυβέρνηση. Σημαντική, όμως, είναι και η πολιτιστική παρουσία του Ελληνισμού στην περιοχή.

Επτακόσια χρόνια πριν από την άφιξη των Ελλήνων στρατιωτικών της ΕΛΔΥΚΟ έφταναν στο σερβικό τότε Κοσσυφοπέδιο Ελληνες αγιογράφοι από τη Θεσσαλονίκη και γενικότερα από τη Μακεδονία. Πρόκειται για την περίφημη μακεδονική σχολή αγιογραφίας, στην οποία ανήκει και ο γνωστός από τα έργα του στο Πρωτάτο του Αγίου Ορους Μανουήλ Πανσέληνος. Καλό είναι να θυμόμαστε και να τονίζουμε αυτή τη σπουδαία περίοδο της βυζαντινής αγιογραφίας, διότι το όνομα «μακεδονική» θα διεκδικηθεί από τους Σκοπιανούς, αν -ο μη γένοιτο- κυρωθεί και εφαρμοσθεί η Συμφωνία των Πρεσπών.

Οπως καταγράφει ο αείμνηστος βυζαντινολόγος Μανόλης Χατζηδάκης στο περιοδικό «Νέα Εστία» των Χριστουγέννων 1985 (Αφιέρωμα στη Θεσσαλονίκη), από το 1300 έως το 1330 ο Μιχαήλ Αστραπάς από τη Θεσσαλονίκη μαζί με τον συνεργάτη του Ευτύχιο βρίσκονται στην υπηρεσία Σέρβων ηγεμόνων και αγιογραφούν ορθοδόξους ναούς στο Κοσσυφοπέδιο και στην κυρίως Σερβία. Στρέφουν την αγιογραφία από τη βαριά τεχνοτροπία προς μία πιο ελαφριά, πιο πολύχρωμη και πιο αφηγηματική. Το μαρτυρούν η Παναγία στη Λιέβισκα της Πριζρένης (1308/9), ο Αγιος Γεώργιος στο Στάρο Ναγκορίτσινο (1317) και άλλα έργα.

Το Κοσσυφοπέδιο είναι ένα ανοιχτό μουσείο βυζαντινού πολιτισμού, στο οποίο οι Ελληνες έχουμε βάλει τη σφραγίδα μας. Αλλωστε τα σερβικά μοναστήρια, πολλά από τα οποία υπέστησαν καταστροφές και επιθέσεις, πρέπει να αποτελούν αντικείμενο ενδιαφέροντος και μελέτης από όλους τους ορθοδόξους, αλλά και από κάθε μελετητή του Βυζαντίου/Ρωμανίας. Οι Ελληνες στρατιώτες κατά τα τελευταία χρόνια προστάτευσαν αρκετά ορθόδοξα μοναστήρια και ναούς.

Σήμερα η Ελλάς πρέπει να ενδιαφερθεί για...

ΔΙΕΘΝΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗ - ΕΘΝΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ: Δονήσεις στα Βαλκάνια

Toυ ΣΤΑΥΡΟΥ ΤΖΙΜΑ

Οι εξελίξεις στη βόρεια γειτονιά μας τρέχουν οδεύοντας προς νέα αλλαγή συνόρων στα Δυτικά Βαλκάνια, με επίκεντρο το Κόσοβο.  


Το θέμα συζητείται ανοιχτά πλέον και ο Σέρβος ηγέτης Αλεξάνταρ Βούτσιτς πραγματοποίησε επεισοδιακό ταξίδι στο υπό απόσχιση βόρειο Κόσοβο, ενώ ο πρόεδρος του τελευταίου Χασίμ Θάτσι επισκέφθηκε την Τετάρτη τα Σκόπια όπου διαβεβαίωσε τον ανήσυχο γύρω από το ενδεχόμενο ενός νέου πολέμου πρωθυπουργό Ζάεφ πως ό,τι είναι να γίνει θα γίνει ειρηνικά.  


Τι επιχειρείται να γίνει;  


Οριοθέτηση των συνόρων Σερβίας και Κοσόβου με ανταλλαγή εδαφών. Εξ όσων έχουν διαρρεύσει συζητείται η προσάρτηση του βορείου Κοσόβου ή τουλάχιστον του μεγαλύτερου μέρους του στη Σερβία, η οποία θα παραχωρήσει τμήματα της κοιλάδας του Πρέσεβο, πόλη απ’ όπου διέρχεται ο νευραλγικής σημασίας για την οικονομία της άξονας «10», ο οποίος συνδέει το Βελιγράδι με το λιμάνι της Θεσσαλονίκης.  


Το υφιστάμενο status, εντός του οποίου οικοδομείται το νεόκοπο κράτος του Κοσόβου, αποδείχθηκε δέκα χρόνια μετά την ανακήρυξη της ανεξαρτησίας ότι δεν διασφαλίζει την αρμονική συμβίωση Σέρβων και Αλβανών. Οι συχνές εντάσεις στη Μιτρόβιτσα δεν επιτρέπουν την εξομάλυνση των σχέσεων Πρίστινας και Βελιγραδίου, κάτι που αποτελεί τη βασικότερη των προϋποθέσεων για να προχωρήσει η διαδικασία ένταξής τους στην Ευρωπαϊκή Ενωση και το ΝΑΤΟ (Κόσοβο), η οποία θα θέσει τις δύο χώρες υπό την ομπρέλα της δυτικής επιρροής και θα ενδυναμώσει την άμυνα της Δύσης απέναντι στη ρωσική διείσδυση.


Τα πράγματα έχουν πάρει τον δρόμο τους με τις ευλογίες των ισχυρότερων παικτών στην περιοχή Αμερικανών και Ρώσων, και τους Ευρωπαίους, κυρίως τη Γερμανία, επί του παρόντος να αντιμετωπίζουν ενδεχόμενη μεταβολή του συνοριακού τοπίου με αμηχανία. 


Το ερώτημα, βέβαια, που αιωρείται πάνω από τη Βαλκανική είναι...

ΔΙΕΘΝΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗ: Ένα επιθετικό σχέδιο για τα Βαλκάνια που θα έπρεπε να υποστηρίξουν οι Η.Π.Α.

Του Charles A. Kupchan  /  THE NEW YORK TIMES

Καθηγητή Διεθνών Σχέσεων στο Πανεπιστήμιο Τζορτζτάουν

Διετέλεσε μέλος του Συμβουλίου Εθνικής Ασφαλείας των ΗΠΑ (2014-2017).

Τα Βαλκάνια παραμένουν σε στρατηγικό κενό. 

Το Κόσοβο ανακήρυξε την ανεξαρτησία του από τη Σερβία πριν από δέκα χρόνια, αλλά η Σερβία δεν έχει συμφιλιωθεί ακόμη με την απώλεια και αρνείται να αναγνωρίσει το Κόσοβο, προκαλώντας εντάσεις ανάμεσα στην αλβανική πλειοψηφία και στη σερβική μειοψηφία της χώρας. Σχεδόν δύο δεκαετίες μετά τις επιδρομές του ΝΑΤΟ για την απομάκρυνση των γιουγκοσλαβικών δυνάμεων από το Κόσοβο, περίπου 4.000 νατοϊκά στρατεύματα βρίσκονται ακόμη εκεί για να διατηρούν την ειρήνευση στην περιοχή.

Μια πρόοδος ίσως είναι στα σκαριά. Είναι μία ηθικά προσβλητική λύση, αλλά παρ’ όλα αυτά ΗΠΑ και Ε.Ε. θα πρέπει να τη στηρίξουν. Ο Σέρβος πρόεδρος Αλεξάνταρ Βούτσιτς και ο πρόεδρος του Κοσόβου Χασίμ Θάτσι φαίνεται ότι εργάζονται πάνω σε μια πρόταση για ανταλλαγή εδαφών που θα μπορούσε να οδηγήσει στον τερματισμό της σύγκρουσης, που διαιωνίζεται.  

Το βόρειο Κόσοβο, το οποίο κατοικείται κυρίως από Σέρβους και συνορεύει με τη Σερβία, θα μεταφερθεί στον έλεγχο της Σερβίας. Σε αντάλλαγμα, ένα μη καθορισμένο κομμάτι της σερβικής κοιλάδας του Πρέσεβο, στο οποίο κατοικούν κυρίως Αλβανοί και η οποία συνορεύει με το Κόσοβο, θα γίνει μέρος του Κοσόβου.  

Η ανταλλαγή αυτή είναι στην ουσία μια ειρηνική μορφή εθνοκάθαρσης. Παρ’ όλα αυτά είναι ο σωστός δρόμος. Ο πραγματισμός πρέπει να επικρατήσει των αρχών σε αυτήν την περίπτωση για να επιτευχθεί μια συμφωνία, η οποία υπόσχεται να φέρει ένα τέλος σε πολλά χρόνια αιματοχυσίας και συνοριακών αλλαγών, που είχαν ως αποτέλεσμα την κατάρρευση της Γιουγκοσλαβίας.

Η προτεινόμενη ανταλλαγή εδαφών υπήρχε στο παρασκήνιο από τις πρώτες μέρες της ανεξαρτησίας του Κοσόβου. Αλλά δεν είχε κάποιο αποτέλεσμα, εν μέρει επειδή ΗΠΑ και Ε.Ε. ήταν κατηγορηματικά αντίθετες. Πιστή στις θέσεις της, η καγκελάριος Αγκελα Μέρκελ είπε πρόσφατα ότι η εδαφική ακεραιότητα των χωρών των δυτικών Βαλκανίων έχει εγκαθιδρυθεί και δεν παραβιάζεται. Υποστηρίζοντας την άποψη της Μέρκελ, δεκάδες ακαδημαϊκοί και πολιτικοί σε αμφότερες τις πλευρές του Ατλαντικού υπέγραψαν ανοιχτή επιστολή με την οποία καταδικάζουν την πρόταση και ζητούν από τις ΗΠΑ και την Ε.Ε. να αντιταχθούν στην επιστροφή της «εθνικοποίησης πολιτικών οντοτήτων και συνόρων».

Υπάρχουν, όμως, ενδείξεις ότι κάποιοι Δυτικοί αξιωματούχοι φλερτάρουν με την ιδέα. Ο Τζον Μπόλτον, σύμβουλος εθνικής ασφαλείας του προέδρου Τραμπ, άφησε να εννοηθεί ακριβώς αυτό: «Η πολιτική μας, η αμερικανική πολιτική, είναι ότι οι δύο πλευρές μπορούν να διαπραγματευθούν μεταξύ τους, να καταλήξουν σε συμφωνία και δεν αποκλείουμε εδαφικές προσαρμογές». Ο Μπόλτον σκέφτεται καθαρά, τουλάχιστον σε αυτό το μέτωπο. Αν οι κυβερνήσεις Σερβίας και Κοσόβου συναινούν στη συμφωνία και μπορούν να διασφαλίσουν πολιτική υποστήριξη από την κοινή γνώμη και τη Βουλή τους, τότε ΗΠΑ και Ε.Ε. θα πρέπει να την υποστηρίξουν.

Από τον πληθυσμό των 2 εκατομμυρίων που αριθμεί το Κόσοβο, σχεδόν 90% είναι Αλβανοί και 6% Σέρβοι. Είναι δύσκολο να μιλήσει κανείς με αξιόπιστα στοιχεία, αλλά σχεδόν οι μισοί Σέρβοι του Κοσόβου, μέχρι και 70.000, ζουν στο βόρειο Κόσοβο, όπου αποτελούν το 90% του πληθυσμού. Εξαιτίας της σερβικής πλειοψηφίας, το βόρειο Κόσοβο, που αποτελεί το 10% της επικράτειας της χώρας, είναι κομμάτι του Κοσόβου μόνο κατ’ όνομα μετά την ανεξαρτησία. Η Σερβία εξακολουθεί να έχει μεγάλη πολιτική και οικονομική επιρροή, αφήνοντας τους Κοσοβάρους με ένα μεγάλο κομμάτι της χώρας, το οποίο δεν έχει κανένα συμφέρον να ανήκει σε ένα ανεξάρτητο Κόσοβο. Η κοιλάδα του Πρέσεβο στη Σερβία είναι πατρίδα 60.000 Αλβανών και είναι συγκρίσιμη σε μέγεθος με το Βόρειο Κόσοβο. Ποιο τμήμα αυτής της περιοχής θα μεταφέρει στο Κόσοβο η Σερβία είναι ασαφές. Παρ’ όλα αυτά, η ανταλλαγή του βόρειου Κοσόβου με ένα κομμάτι τουλάχιστον της κοιλάδας του Πρέσεβο θα διατηρούσε τον τρέχοντα πληθυσμό και την υπάρχουσα έκταση και στις δύο χώρες.

Οι κίνδυνοι

Οι επικριτές της ιδέας της ανταλλαγής λένε ότι δημιουργείται ένα επικίνδυνο προηγούμενο, καθώς οι εθνικισμοί ήδη είναι σε έξαρση στην Ευρώπη και πέρα από αυτήν. Ειδικά στα Βαλκάνια θα μπορούσε να πυροδοτήσει εκκλήσεις και για περαιτέρω επανασχεδιασμό των συνόρων. Πουθενά, όμως, αλλού στα Βαλκάνια δεν υπάρχει στο τραπέζι μια συναινετική προσαρμογή των συνόρων. Αν υλοποιηθεί η ιδέα, η διεθνής κοινότητα θα πρέπει να τονίσει ότι τη στηρίζει ως μια ιδιαίτερη εξαίρεση.

Αντί να προκαλέσει ένα ντόμινο εθνικών αποσχιστικών κινημάτων, η ομαλοποίηση των σχέσεων ανάμεσα σε Σερβία και Κόσοβο θα οδηγούσε στο αντίθετο αποτέλεσμα. 

Η Ε.Ε. έχει αποσαφηνίσει ότι...

ΔΙΕΘΝΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗ: Παίγνια πολέμου στα Βαλκάνια

ΠΡΟΣΕΞΤΕ ΤΟ...
Του Δημήτρη Τσαϊλά

Υποναυάρχου ε.α., ΠΝ.

Οι εδαφικές ανταλλαγές μεταξύ Σερβίας και Κοσσυφοπεδίου δημιουργούν πονοκέφαλο, αλλά και το δημοψήφισμα των Σκοπιανών για τη συμφωνία των Πρεσπών, σε συνδυασμό με τα ανακοινωμένα συλλαλητήρια στη Μακεδονία είναι ένα μείγμα εκρηκτικό. Τέλος οι ανακοινώσεις για επαναχάραξη συνόρων στη Βαλκανική χερσόνησο είναι το αναμμένο σπίρτο στην “μπαρουταποθήκη της Ευρώπης”.

 

Κανείς δεν επιμένει ότι οι λαοί των Βαλκανίων δεν πρέπει να σέβονται ο ένας τον άλλον ή ακόμα και ότι πρέπει να ζουν ειρηνικά. Αλλά αν οι ηγέτιδες δυνάμεις τις ΕΕ και κυρίως οι ατλαντικοί σύμμαχοι επιδιώξουν ένα εδαφικό διακανονισμό, ως τη ρεαλιστική μέθοδο για να ξεπεράσουν οι Βαλκανικοί λαοί τις συγκρούσεις, πρέπει να το κάνουν με τρόπο που δεν θα δημιουργήσει ακόμα περισσότερα προβλήματα. Εκτιμώ ότι η επίσκεψη του Αμερικανού ΑΓΕΕΘΑ και η ακολουθούσα επίσκεψη του Γενικού Γραμματέα του ΝΑΤΟ στην Ελλάδα  έχουν να κάνουν με κάτι σημαντικό στην περιοχή.

 

Στην παρούσα φάση, εκείνοι που ευνοούν την κακή λύση, αλλά ομολογουμένως ρεαλιστική "διόρθωση συνόρων με ανταλλαγή εδαφών" μεταξύ της Σερβίας και του Κοσσυφοπεδίου το δικαιολογούν με την αιτιολογία ότι θα είναι νόμιμη. Πιστεύω ότι έχουν δίκιο, καθώς δεν γνωρίζω τίποτα που να απαγορεύει στα κυρίαρχα κράτη να ανταλλάσσουν εδάφη και λαούς, ακόμα κι αν δεν έχει γίνει κάτι παρόμοιο πρόσφατα.Η τελευταία ανταλλαγή πληθυσμών έγινε μετά τη Συνθήκη της Λωζάννης το 1922 μεταξύ Ελλήνων και Τούρκων. 

Αλλά ας είμαστε σαφείς για δύο πράγματα:

 

1. Με την ανταλλαγή θα μετακινηθούν πληθυσμοί καθώς και εδάφη στα οποία ζουν. Αυτό είναι καλό για τους Σέρβους στο βόρειο Κοσσυφοπέδιο και τους Αλβανούς στη νότια Σερβία. Υπάρχουν όμως και Αλβανοί που ζουν στα τμήματα του βόρειου Κοσσυφοπεδίου που θέλει η Σερβία και Σέρβοι που ζουν στα τμήματα της νότιας Σερβίας που θέλει το Κοσσυφοπέδιο. Οπότε τι πρόκειται να συμβεί με τους αναφερόμενους;

2. Η αμοιβαία αναγνώριση της κυριαρχίας και της εδαφικής ακεραιότητας θα πρέπει να προηγηθεί της ανταλλαγής. Αφού η κατάσταση που δεν αναγνωρίζεται ως κυρίαρχη θα δημιουργήσει τεράστια προβλήματα, διότι θα είναι μια κατάσταση που στερείται νομιμότητας αλλά θα είναι πρακτική και ρεαλιστική.

 

Στο διεθνές περιβάλλον τώρα, πως θα αντιδράσει η πλευρά των Ηνωμένων Εθνών;  

Μόνο τα μόνιμα μέλη του Συμβουλίου Ασφαλείας θα μπορούσαν να εγγυηθούν αυτή την ανταλλαγή. Δεν μπορώ να πιστέψω ότι η Ρωσία ή η Κίνα είναι διατεθειμένες να επιτρέψουν την ένταξη του Κοσσυφοπεδίου στον ΟΗΕ μέσω του Συμβουλίου Ασφαλείας. Η Ρωσία θα επιδιώξει, πιθανότατα την αναγνώριση των ΗΠΑ για την προσάρτηση της Κριμαίας καθώς και την ανεξαρτησία της Αμπχαζίας και της Νότιας Οσετίας, δηλαδή των ρωσικών προτεκτοράτων στη Γεωργία. Η Κίνα θα διστάσει επίσης, καθώς αντιλαμβάνεται τις φιλοδοξίες της Θιβετιανής ανεξαρτησίας.

 

Ίσως μια αλυσιδωτή αντίδραση των γεγονότων δεν φαίνεται ως εύλογη απάντηση για όσους ζουν σε μπλε συννεφάκια. Όμως ποιος εγγυάται ότι οι Τούρκοι δεν θα αναζητήσουν αναθεώρηση της συνθήκης της Λωζάννης και την ανεξαρτησία των μουσουλμανικών πληθυσμών της Δυτικής Θράκης.  

Όσες φορές έγινε προσφυγή σε εδαφικές λύσεις με επαναχαράξεις συνόρων, ήταν απλώς ο πρόδρομος για την ανανέωση των συγκρούσεων και το χειρότερο, μια δημιουργία “αποτελέσματος ντόμινο” ιδιαίτερα στα πολύπαθα Βαλκάνια.

 

Εν κατακλείδι, η σαγηνευτική λογική των ισχυρών, περί των εδαφικών ανταλλαγών σχετικά με το Κοσσυφοπέδιο αναπόφευκτα μεταμορφώνεται στη λογική ενός νέου πολέμου όταν θα εφαρμοστεί και στη Βοσνία. 

Το ίδιο ισχύει και στην πΓΔΜ, με μια πρόσθετη διεθνή επιπλοκή. Η μεγάλη αλβανική μειονότητα της χώρας, πολέμησε το 2001 εναντίον των Σέρβων. Οι Αλβανοί της πΓΔΜ είναι άρρηκτα συνδεδεμένοι με τους συγγενείς τους στο Κοσσυφοπέδιο. Πράγματι όσοι ασχολούνται με τα διεθνή γνωρίζουν, ότι για πολλούς Αλβανούς, τα σύνορα είναι ανύπαρκτα. Ανεξαρτήτως των υποσχέσεων των Αλβανών ηγετών της πΓΔΜ να παραμείνουν στη χώρα, η λογική της απόσχισης βρίσκεται πάντα μέσα στο μυαλό τους, ιδιαίτερα όταν το νέο, ομοιογενές πλέον Κοσσυφοπέδιο θα ενωθεί με την Αλβανία. Ποιος πιστεύει ότι οι Αλβανοί των Σκοπίων επιθυμούν να παραμείνουν εκτός της Μεγάλης Αλβανίας και να είναι εγκλωβισμένοι σε μια κακή σχέση ως μια μειονότητα εντός των Σκοπίων;

 

Εξακολουθώ να ελπίζω ότι αυτή η κακή ιδέα θα είναι δύσκολο να εφαρμοσθεί, για τους παρακάτω λόγους:

ΔΙΕΘΝΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗ - ΕΘΝΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ: Οι χάρτες που όρισαν τη «γεωγραφική Μακεδονία»

Toυ ΙΩΑΝΝΗ ΜΑΖΗ

Ας εξετάσουμε πρωτίστως κάποιες επιχειρηματολογικές αφηγήσεις του δημοσίου διαλόγου σχετικά με το «συνετόν» του συμβιβασμού των Αθηνών εις μίαν ονομασία σύνθετη εμπεριέχουσα τον όρον «Μακεδονία». Η υπόθεση της ονομασίας των Σκοπίων είναι πρωτίστως και ουσιαστικώς κρίσιμη, για τους εξής λόγους:

Πρώτον, ο όρος «Μακεδονία» per se αποτελεί τον κατ’ εξοχήν φορέα του σκοπιανού δήθεν αλυτρωτισμού. Εξ αυτού και μόνον θα χαλκευθεί η νομιμοποίησις της ανυπάρκτου εθνικώς «μακεδονικής ταυτότητος», ανυπάρκτου γλωσσολογικώς «μακεδονικής γλώσσης» και φυσικά της ανυπάρκτου νομοκανονολογικώς «ορθοδόξου μακεδονικής εκκλησίας».

Δεύτερον, σημειωτέον ότι η ιστορική Μακεδονία της αρχαιότητας αντιστοιχεί σχεδόν πλήρως στο τμήμα της ελληνικής επικράτειας στην βόρειο Ελλάδα. Η έννοια της «γεωγραφικής Μακεδονίας» αποτελεί σε μεγάλο βαθμό κατασκευή Ρώσων, Γερμανών και Βουλγάρων χαρτογράφων τον ύστερο 19ο αιώνα. Σε χάρτες των μέσων του 19ου αιώνος, όπως του Γάλλου χαρτογράφου Ami Boue (1847, Βλ. σχετ. Χάρτη), ο όρος Μακεδονία δεν περιλαμβάνει τα Σκόπια, αλλά μόνο το όριο Μοναστηρίου-Αχρίδας και φυσικά την γνωστή μας Μακεδονία στην ελληνική επικράτεια.

Χάρτης Εθνολογικός του Ami Boué (1847) .

Αντιθέτως σε χάρτες του ύστερου 19ου αιώνος δημιουργείται η «γεωγραφική Μακεδονία», η οποία σύμφωνα με μία διαστρεβλωτική αντίληψη μετά τους Βαλκανικούς Πολέμους μοιράστηκε μεταξύ Ελλάδος, Σερβίας και Βουλγαρίας. Όμως δεν υφίστατο «Μακεδονία» ως διοικητική ή γεωγραφική ενότητα κατά την οθωμανική περίοδο. 

Επίσης εθνογραφικοί χάρτες, όπως αυτός του Γερμανού γεωγράφου Heinrich Kiepert (βλ. σχετ. Χάρτη), οι οποίοι έδειχναν υψηλά ποσοστά σλαβοφώνων, αποτελούσαν παραγγελία του βουλγαρικού εξαρχάτου στην Κωνσταντινούπολη.

Χάρτης των Βαλκανίων του Γερμανού γεωγράφου Heinrich Kiepert, 1882.

 

Τρίτον, τα ζητήματα της απαλοιφής από το Σύνταγμα των Σκοπίων των δήθεν «αλυτρωτικών» επιταγών του, δια της απαλοιφής των αντιστοίχων άρθρων, δεν αποτελούν, κατά κανένα τρόπο, εξασφάλιση για την ελληνική πλευρά. Ασφαλώς ένα κράτος έχει το απόλυτον δικαίωμα να δημιουργεί, αλλά και να αναθεωρεί τον συνταγματικό του χάρτη κατά: i) τα εθνικά του συμφέροντα, ii) τα ιδεολογικά του ζητούμενα και iii) τα πολιτικά και iv) τα γεωστρατηγικά του προτάγματα, όπως αυτό τα αξιολογεί.

Εάν, συνεπώς, το σκοπιανό πολυεθνοτικό (αλβανο-σλαβο-ρομανικό) μόρφωμα ενταχθεί στο ΝΑΤΟ και στην ΕΕ με σύνθετη ονομασία εμπεριέχουσα τον όρο «Μακεδονία» δεν θα έχει κανένα λόγο να μην τροποποιήσει εκ νέου το Σύνταγμά του προς την προϋπάρξασα δήθεν «αλυτρωτική» κατεύθυνση. Είναι λοιπόν φενάκη η διατυμπανιζομένη, από τους υποστηρικτές της υπάρξεως του όρου «Μακεδονία» στην «λύση» του ονοματολογικού, «διασφάλιση του αποκλεισμού των αλυτρωτικών διατάξεων από το νέο Σύνταγμα των Σκοπίων».

Έχει εισέτι υποστηριχθεί ότι εάν δεν καταλήξομε σε «σύνθετη ονομασία» (…με τον όρο «-Μακεδονία» άραγε εννοούν οι υποστηρίζοντες «λυσιν»;) τότε δεν θα υπάρξει «λύσις». Μα, αυτό ποιόν απειλεί; Την Ελλάδα ή τα Σκόπια τα οποία επείγονται να ενταχθούν στο ΝΑΤΟ και την ΕΕ; 

Ας λάβουμε επίσης υπόψη την προ εβδομάδος προειδοποίηση...

ΔΙΕΘΝΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗ - ΕΘΝΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ: Η επόμενη μέρα μετά το δημοψήφισμα στα Σκόπια

Του ΒΑΣΙΛΗ ΝΕΔΟΥ

Η εξαιρετικά χαμηλή συμμετοχή στο δημοψήφισμα για την κύρωση της συμφωνίας των Πρεσπών, οδηγεί τη γειτονική χώρα σε πιθανώς, ένα νέο κύκλο κρίσης με εξαιρετικά αβέβαια αποτελέσματα για το μέλλον της.  


Πρακτικά η ΠΓΔΜ βαδίζει πλέον σε αχαρτογράφητα νερά, καθώς, ανεξάρτητα από την όποια τύχη θα έχει η συμφωνία των Πρεσπών ανάμεσα στην Αθήνα και τα Σκόπια, το αποτέλεσμα του δημοψηφίσματος υποδηλώνει ότι η υπόσχεση για ένταξη στο ΝΑΤΟ και την Ε.Ε. δεν συνιστά τόσο ελκυστική προοπτική για τους πολίτες της χώρας. 


Το αποτέλεσμα γεννά ορισμένα ερωτηματικά που χρήζουν απάντησης.


- Γιατί κινητοποίησε τόσο μικρό κομμάτι του πληθυσμού;


Πρώτον, διότι η εκστρατεία του Ζόραν Ζάεφ καταφανώς δεν έπεισε. Παρά τις διαδοχικές ήττες των τελευταίων δύο χρόνων, το VMRO-DPMNE παραμένει το κόμμα με τον πιο αποτελεσματικό κομματικό μηχανισμό σε τοπικό επίπεδο, σε όλη τη χώρα.


Δεύτερον, οι δημόσιες δηλώσεις αξιωματούχων περί εγκυρότητας του δημοψηφίσματος ακόμη και αν η συμμετοχή κινηθεί κάτω του 50%, δημιούργησαν την αίσθηση σε πολλούς κατοίκους της ΠΓΔΜ ότι δεν απαιτείται η συμμετοχή τους για την έγκριση της συμφωνίας των Πρεσπών.


Τρίτον, η Συμφωνία των Πρεσπών έγινε αντιληπτή ως «ξεπούλημα» της εθνικής ταυτότητας και «υποταγή» στις ορέξεις των Αθηνών.


Τέταρτον, η παρέλαση Ευρωπαίων και Αμερικανών αξιωματούχων ενίσχυσε την αίσθηση «άνευ όρων παράδοσης».


Πέμπτον, επιβεβαιώθηκε η «αντισυστημική» δυναμική που τελικά αναπτύσσεται σε όλα τα δημοψηφίσματα στην Ευρώπη τα τελευταία χρόνια. Τα παραδείγματα είναι πολλά, το πλέον πρόσφατο και οικείο, είναι, φυσικά, εκείνο του 2015 στην Ελλάδα.


Έκτον, ο πραγματικός πληθυσμός στη γειτονική χώρα υπολογίζεται ότι βρίσκεται κάτω και από το 1,8 εκατ. που εμφανίζεται ως εγγεγραμμένο στους εκλογικούς καταλόγους. Ωστόσο, το συγκεκριμένο επιχείρημα είναι μάλλον περιορισμένης σημασίας, καθώς στις δύο προηγούμενες εκλογικές αναμετρήσεις (εθνικές και τοπικές), στις κάλπες έσπευσαν άνω του ενός εκατ. ψηφοφόρων.


- Τι θα γίνει στο εξής;


Ήδη ο Ζόραν Ζάεφ ανακοίνωσε ότι θεωρεί πως υπάρχει επικράτηση του «ναι», έστω και σε δημοψήφισμα με συμμετοχή χαμηλότερη του 50%. Θα φέρει τη Συμφωνία στη Βουλή και θα προσπαθήσει να συγκροτήσει πλειοψηφία 2/3.  


Κάτι τέτοιο είναι, με βάση τα δεδομένα της στιγμής πρακτικά αδύνατον. Αν αποτύχει η κοινοβουλευτική διαδικασία, τότε ο κ. Ζάεφ είναι σχεδόν υποχρεωμένος να προχωρήσει σε εκλογές. Δεδομένου ότι η χθεσινή στάση του πρωθυπουργού αποτελεί ερμηνεία του Συντάγματος της ΠΓΔΜ, θεωρείται σχεδόν δεδομένο ότι με έναν ανάλογο τρόπο θα προχωρήσει και στην προκήρυξη εθνικών εκλογών.


Αυτό σημαίνει ότι πρακτικά πως η Αθήνα μπαίνει σε μακρά στάση αναμονής. Ήδη ο Πάνος Καμμένος θριαμβολογεί για την ψήφο των πολιτών της ΠΓΔΜ. Ωστόσο τα πράγματα είναι ελαφρώς πιο περίπλοκα:

ΣΥΡΙΖΑίων σουργελαράδων κωμωδία

Εθνικού αριστερού κατσαπλιά κωμωδία

1/10/ΧΧΧΧ «Παγκόσμια Ημέρα για την Τρίτη Ηλικία»

ΧΡΟΝΙΑ ΠΟΛΛΑ ΣΕ ΟΛΟΥΣ 

ΤΟΥΣ "ΠΑΠΟΥΔΕΣ" ΚΑΙ ΤΙΣ "ΓΙΑΓΙΑΔΕΣ" 

ΤΟΥ ΚΟΣΜΟΥ

ΧΑΡΙΣΤΕ ΤΟΥΣ ΕΝΑ ΧΑΜΟΓΕΛΟ 

ΚΑΙ 

ΜΗΝ ΞΕΧΝΑΤΕ:

"ΕΚΕΙ ΠΟΥ ΕΙΣΑΙ ΗΜΟΥΝΑ ΚΙ ΕΔΩ ΠΟΥ ΕΙΜΑΙ ΘΑ ΄ΡΘΕΙΣ..."

Σαν σήμερα (1/10/ΧΧΧΧ)

331 π.Χ: Στην πεδιάδα των Γαυγαμήλων, ο Μέγας Αλέξανδρος συντρίβει το στρατό του Πέρση Δαρείου Γ' του Κοδομανού. Με τη νίκη του αυτή, ο μέγας στρατηλάτης ολοκληρώνει την κατάκτηση της περσικής αυτοκρατορίας.

1867: Ο Καρλ Μαρξ εκδίδει το «Κεφάλαιο», που αποτελεί την κορωνίδα του έργου του.

1873: Κυκλοφορεί η πρώτη καθημερινή εφημερίδα στην Ελλάδα με τίτλο «Η Εφημερίς» και εκδότη τον Κορομηλά.

1922: Ο Ελευθέριος Βενιζέλος δηλώνει ότι αποχωρεί οριστικά από την πολιτική. Θα επιστρέψει θριαμβευτικά το 1928.

1960: Η Κύπρος ανακηρύσσεται ανεξάρτητο κράτος. (εθνική εορτή)

1992: Το αμερικανικό πολεμικό πλοίο «Σαρατόγκα» βάλλει κατά λάθος εναντίον ενός τουρκικού αντιτορπιλικού, με το οποίο συμμετείχε σε άσκηση στο Αιγαίο, με αποτέλεσμα να σκοτωθούν 9 τούρκοι ναύτες.

 

 

2016: Αφηνει  την τελευταία της πνοή  η ηθοποιός Σοφία Ρούμπου.